Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Beysbol

**Beysbol** — Amerikan mənşəli, Amerika və Uzaq Şərq ölkələrində (xüsusilə Koreya və Yaponiyada) çox məşhur olan idman növü.

Beysbol oyunçusu
### Prinsiplər

Beysbol doqquz dövrədə oynanılır. İki komanda hər dövrədə bir müdafiə və bir hücum haqqından istifadə edir. Hücumdakı komanda oyunçularının hər birinə bir vuruş haqqı veriliir. Oyun, qonaq komanda hücum vəziyyətində, ev sahibi komanda müdafiə vəziyyətindəykən başlayır.

### Müdafiə

Müdafiədəki komanda oyunçuları fərqli nöqtələrdə dəyişik vəzifələr yerinə yetirirlər. Atıcı, atıcı təpəsinə, tutucu (və ya mühafizəkar) ədəd qalasının arxasına, üç qala gözətçisi qala nöqtələrinə yerləşirlər. Ədəd etməyə çalışan hücum oyunçuları isə üç qaçışçı olaraq adlandırılar. Ədəd dövrünü tamamlaya bilməyən aradakı qalalardan birində qalan qaçışçının, ya özündən sonrakı vurucunun məqsədəuyğun vuruşuyla ortaya çıxan qaçma müddətində, ya da hər hansı bir anda, qala gözətçilərini sovuşduraraq bir sonrakı qalaya qaçması və ədəd dövrünü tamamlaması lazımdır. Amma bir qalada eyni anda ancaq bir qaçışçı ola bilər. Qaçışçı iki qala arasında qaçarkən, top qala gözətçisinə çatdırılsa ya da topu daşıyan bir müdafiə oyunçusu qaçışçını tutsa, qaçışçı oyundan xaric qalar. Tutucular qalanın ətrafında olmalıdırlar. Bir qısa top tutucu iç sahənin dərhal xaricində və üç xarici sahə oyunçusu xarici sahədə iştirak edir.

Çikaqonun Riqli Fild stadionunda beysbol oyunu
### Hücum

Hücumdakı komanda hər oyunçusu sırayla ədəd qalasına gəlir və atıcı təpəsindən atıcının ədəd qalasının arxasında dayanan tutucuya atdığı topa bitayla vurmağa çalışırlar. Atıcının atışının, vuruş sahəsi içindən keçən, etibarlı bir atış olub olmadığına ədəd qalasının arxasındakı hakim qərar verər. Atıcı dörd etibarsız atış etsə, vurucuya birinci qalaya getmə haqqı vermiş olar. Əgər bir vurucu, üç dəfə etibarlı atışa vura bilməzsə, vurduğu topu qarşı komandanın tutucusu havada tutsa ya da vurduğu topu cəza sahəsinə salsa oyundan xaric edilir. Üç oyunçusu oyundan xaric olan komanda hücum haqqını itirir və müdafiə mövqesinə keçir. İki komanda da vuruş haqqını tamamlayınca dövrə tamamlanır.

Vurucu, topa məqsədəuyğun bir vuruş etdiyində birinci qalaya qaçır. Müdafiə mövqesindəki qarşı komanda oyunçularının topu alıb qala gözətçilərinə çatdırmasına qədər keçən müddətdə o biri qalaları da gəzərək ədəd qalasına dönə bilər. Vurucu bu vəziyyətdə ədəd dövrünü tamamlamış olar. Məqsədəuyğun bir vuruşdan sonra bir qalaya çata bilən vurucu o qalada dayana bilər və bir sonrakı vurucunun qaçışı əsnasında o da irəlidəki qalaya qaça bilər.

## Ədəd dövrü

Əgər vurucu yaxşı bir vuruşla topu çəpərin xaricinə göndərsə, buna ədəd dövrü vurmaq deyilir. Ədəd dövrü vuran oyunçu, tutulması söz mövzusu olmadan, qalalardan keçərək ədəd dövrünü tamamlayır. Ədəd dövrü vurulduğu zaman əgər qalalarda qaçışçılar varsa, onlar da ədəd dövrünü tamamlayırlar. Bir vurucunun komandaya təmin edə biləcəyi ən böyük fayda ədəd dövrüdür. Çünki normal bir qaçışda bir vurucu ancaq bir ədəd qazandıra bilərkən, ədəd dövründə sahədə nə qədər qaçışçı varsa bir o qədər daha çox ədəd qazanmaq olar.

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
# Çay hövzəsi

Çay hövzəsinin sxematik təsviri. Mavi xətlər su axınlarını, qəhvəyi nöqtəli xətt isə hövzənin sərhəddini (suayrıcı) göstərir.
**Çay hövzəsi** — Müəyyən bir çaya yerin səthindən və yer altından su toplanan Ərazi. Çay hövzəsi bir-birindən suayrıcılar ilə ayrılır.

Çay hövzələri axarlı və axarsız hövzələrə bölünür. Bilavasitə çayı dənizə və ya okeana axıb gedən hövzəyə-axarlı hövzə, çay sisteminin Dünya okeanı ilə əlaqəsi olmayan hövzəyə isə axarsız hövzə deyilir. Axarsız hövzələr materiklərin daxili hissəsində hər tərəfi hündür çökək sahələrdə yerləşir.

## Sutoplayıcı hövzə

Sutoplayıcı hövzə, sutoplayıcı sahə — Müəyyən çaya, gölə və ya dənizə yerüstü və yeraltı suların axdığı ərazidir. Sutoplayıcı hövzə suayrıcılarda bir-birindən ayrılır.

## Həmçinin bax

* Çay şəbəkəsi
* Çay sistemi
* Çay (coğrafiya)
* Göl

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Çaylar
# Piter Pen (film, 1953)

| *Piter Pen* |
| --- |
| ing. Peter Pan |
|  |
| Janr | Macəra |
| Rejissorlar | Klayd Ceronimi Uilfred Cekson Hamilton Lüske |
| Prodüser | Volt Disney |
| Rolları səsləndirənlər |
Bobbi Driskoll Marqaret Kerri Cun Forey |
| Ölkə |  ABŞ |
| Studiya |
Walt Disney Pictures |
| Distribüsiya |
RKO Radio Pictures |
| Davametmə müddəti |
78 dəqiqə |
| İl |
1953 |
| Dil | ingilis dili |
| Büdcə | $4 milyon |
| Gəlir | $87.4 milyon |
| Sonrakı | Piter Pen 2 |
| IMDb | ID0046183 |
| Rəsmi saytı |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Piter Pen** (ing. Peter Pan) — 1953-cü ildə istehsal olunmuş cizgi filmidir. "Piter Pen" cizgi filmi "Walt Disney Pictures" studiyası tərəfindən istehsal edilmiş Disneyin 14-cü klassik qısametrajlı cizgi filmidir. Cizgi filmi ingilis yazıçısı Ceyms Metyu Barrinin eyniadlı pyesi əsasında hazırlanmışdır. Davamı olaraq 2002-ci ildə Piter Pen 2 cizgi filmi çəkilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* *Piter Pen* — IMDb səhifəsi
# Gələcəyə qayıdış

| *Gələcəyə qayıdış* |
| --- |
| Back to the Future |
|  |
| Janr | elmi-fantastika filmi, macəra filmi, komediya filmi |
| Əsas mövzu | Zamanda səyahət |
| Rejissor | Robert Zemekis |
| Prodüserlər | Bob Qeyl Neyl Kanton |
| İcraçı prodüser | Stiven Spilberq |
| Ssenari müəllifləri | Robert Zemekis Bob Qeyl |
| Baş rollarda | Maykl Cey Foks Kristofer Lloyd Lia Tompson Krispin Qlover |
| Bəstəkar | Alan Silvestri |
| İstehsalçı | Universal Studios |
| Distribütor | MOKEP[d], Netflix, Universal Pictures |
| İlk baxış tarixi | 3 iyul 1985 |
| Müddət | 116 dəqiqə |
| Büdcə | 19 milyon $ |
| Gəlir | 389.1 milyon $ |
| Ölkə |  ABŞ |
| Dil | İngilis dili |
| Sonrakı film | Gələcəyə qayıdış 2 |
| Rəng | rəngli[d] |
| Çəkiliş yeri | Los-Anceles |
| IMDb | ID0088763 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Gələcəyə qayıdış** (ing: **Back to the Future**) Robert Zemekisin rejissorluq, Bob Qeylin ssenaristlik etdiyi 1985-ci il elmi fantastika, macəra və komediya filmi. Baş rolda Mayk Cey Foksun oynadığı *Marti Makflay* və Kristofer Lloydun oynadığı *Emmet Braun*dur. Filmin əsas mövzusu bir gəncin qəza ilə 1985-ci ildən 1955-ci ilə getməsi ilə başlayır. Məktəbdə oxuyan anası və atası ilə tanış olduqdan sonra səhvən anası ona aşiq olur. Anası və atasının bir-birini sevməsini əngəllədiyinə görə səhvini düzəltmədən 1985-ci ilə geri qayıda bilməz.
# Küveyt milli futbol komandası

| Küveyt milli futbol komandası |
| --- |
| FİFA Reytinqi |
 142 ▲ 6 (12 avqust 2021) |
| FİFA kodu | KUW |
| Uniforma |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

**Ev** |

**Səfər** |

 |

## Tarixi

İlk rəsmi oyununu 1961-ci ilin sentyabrın 3-də Mərakeşdə Liviyaya qarşı keçirən komanda 2:2 hesablı heç-heçə edib. Ən böyük hesablı məğlubiyyətləri 0:8 hesablı olub. İki dəfə. 1961-ci il, sentyabrın 3-də Mərakeşdə Misir, 2003-cü ilin noyabrın 19-da Portuqaliyada. Ən böyük hesablı qələbəsi 2000-ci ilin fevralın 14-də rəsmiləşib. Butanı evdə 20:0 darmadağın ediblər. Həmin il Sidney Olimpiadasının iştirakçısı olan Küveyt yalnız Asiya kubokunda uğuru ilə öyünür. 1976-cı ildə gümüş medal əldə edən ərəblər 4 il sonra növbəti yarışda çempion adını qazanıb. Asiya kubokunda (1984-cü ildə) bürünc medal götürərək, ardıcıl üç dəfə mükafatçılar sırasında yer alıblar. Dünya çempionatının final mərhələsinə yalnız 2 dəfə çıxan zəngin neft ölkəsinin təmsilçiləri hər iki halda qrup səddini aşa bilməyib. 1982-ci ildə İspaniyada keçirilən mundialda isə qalmaqal yaradıblar. Fransa ilə oyunda hesabda 1:3 geridə olarkən, baş hakimin qərarına etiraz əlaməti kimi oyunu davam etdirmək istəməsələr də, Şeyx Faxad Əl Əhmədin müdaxiləsindən və hakimin vurulan qolu ləğv etməsindən sonra daşı ətəklərindən töküblər.

## Uğurları

## İstinadlar

## Həmçinin bax
# Tibbi subyekt rubrikası

**Tibbi subyekt rubrikası** (qısaca: **TSR** (ing. Medical Subject Headings, qısaldılmış *MeSH*) — genişhəcmli, nəzarət olunan tibbi lüğət, indeksləşdirilmiş elmi məcmuə, jurnal və kitabların, eyni zamanda informasiyaların əldə edilməsini asandlaşdıran Amerika Birləşmiş Ştatlarının "Milli Tibbi Kitabxanası" (NLM) tərəfindən *Medline* və *PubMed* məqalələri bazası əsasında yaradılmış və daim yeniləşən bir xidmət rubrikasıdır.

MeSH və ya Tibbi subyekt rubrikası internet vasitəsilə izlənilə bilinir. İlk olaraq ingilis dilində yaradılan bu rubrika artıq bir neçə dillərə tərcümə olunmuşdur.

## Həmçinin bax

* Norovirus

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Haşimilər

| Haşimi ailəsi |
| --- |
|  Haşimilərin bayrağı |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Haşimilər** (ərəb. الهاشميون‎) və ya **Haşim sülaləsi** — İordaniyanı 1921-ci ildən bəri idarə etmiş sülalə. Bu sülalə Hicaz Krallığı (1916–1925), Suriya Ərəb Krallığı (1920) və İraq Krallığının (1921–1958) hakim ailəsi olmuşdur. Haşimilər 10-cu əsrdən sonra təkrar-təkrar, əsasən, xarici qüvvələrin vassalı kimi Məkkə şəhərini idarə etdilər. Birinci Dünya müharibəsindən sonra Britaniya İmperiyası ilə qurduğu müttəfiqlik sayəsində Hicaz, Suriya, İraq və İordaniyanın taxtı Haşimi ailəsinə verilmişdi. Tarixdə bu razılaşma Şərifi həlli adlanır.

Ailə Haşimilər olaraq da adlandırılan, Məkkə şərifi Həsənilərin qollarından biri olan Dəvu Əvna aiddir. Onların eyniadlı əjdadı olaraq qəbul edilən Haşim ibn Əbdi Mənəf Məhəmməd peyğəmbərin ulu babasıdır. Haşimilərin əjdadı Qətədə ibn İdris daxil olmaqla, Məkkənin Həsəni şərifləri Məmlüklərin son mərhələsində və Osmanlının erkən dövrlərində Sünniliyin Şafi məzhəbinə keçənə qədər, Zeydi şiələr idi.

Hal-hazırkı sülalənin əsasını 1908-ci ildə II Əbdülhəmid tərəfindən Məkkə şərifi olaraq təyin edilən Hüseyn ibn Əli əl-Haşimi qoymuşdur. Osmanlıya qarşı 1916-cı ildə Ərəb üsyanını başlatdıqdan sonra o, ailəni Ərəb ölkələrinin kralı olaraq elan etdi (Ancaq Hicaz Kralı olaraq tanındı). Onun oğulları 1921-ci ildə I Abdulla və Feysəl ibn Hüseyn əl-Haşimi İordaniya və İraq taxtının varisi olaraq qəbul edildilər.

## Həmçinin bax

* Bəni Haşim
* 515 Haşimi

## İstinadlar

## Mənbə

* *Lawrence, T. E.* Seven Pillars of Wisdom. Penguin Books Limited. 2000. ISBN 978-0-14-119208-6.
* *Teitelbaum, Joshua.* The Rise and Fall of the Hashimite Kingdom of Arabia. C. Hurst & Co. Publishers. 2001. ISBN 9781850654605.
* *Paris, Timothy J.* Britain, the Hashemites and Arab Rule: The Sherifian Solution. Routledge. 23 noyabr 2004. ISBN 978-1-135-77191-1.
# Dərman

Dərman həbləri

**Dərman** — insan və heyvanlarda xəstəlikləri müalicə etmək üçün istifadə edilən farmokoloji vasitə. Tibbi praktikada olduqca çox dərmanlar işlədilir. Odur ki, onlar haqqında tam təsəvvür yaratmaq üçün dərmanları oxşar xüsusiyyətlərinə görə qruplaşdırırlar. Ən geniş yayılmış təsnifat dərmanların həm farmakoloji təsir xüsusiyyətləri və həm də kimyəvi tərkibi əsas götürülən qarışıq təsnifatdır.

 1953-cü ildə Finlandiyanın Tampere şəhərindəki Star əczaçılıq fabrikində ürək dərmanının qablaşdırılması.
## Ən bahalı dərmanlar

Bəzi aztapılan dərmanlarla müalicə kursunun illik xərci xəstəyə yüz minlərlə dollara başa gəlir. Forbes jurnalı dünyanın ən bahalı dərmanlarının siyahısını tərtib etmişdir.

Jurnalın məlumatına görə, dünyada ən bahalı dərman Alexion Pharmaceutical şirkətinin istehsalı olan Soliris preparatıdır. Bu dərmanla illik müalicə kursu 409,5 min dollara başa gəlir. Soliris immun sisteminin unikal pozğunluğundan əziyyət çəkənlərə yardım edir. İnsan yatanda onun qanında qırmızı qan hissəcikləri (paroxysymal nocturnal hemoglobinuria) parçalanır. Dərman bazara iki il öncə daxil olub.

Soliris dərmanının yazıldığı immun sisteminin pozulması xəstəliyindən ABŞ-də 8 min insan əziyyət çəkir. Bu dərmanın satış həcmi 2009-cu ildə 300 milyon dollara çatıb.

Jurnal qeyd edir ki, xəstəlik nadir olduqda onun dərmanı da baha olur. ABŞ-də cəmisi 500 nəfər Hantera sindromu kimi tanınan genetik xəstəlikdən əziyyət çəkir. Bu xəstələr üçün hazırlanmış Elaprase dərmanının illik xərci 375 min dollardır. Shire Pharmaceuticals şirkəti tərəfindən işlənmiş Elaprase dərmanı ötən il təkcə ABŞ bazarlarında 353 milyon dollar həcmində satılıb.

Daha bir nadir preparat BioMarin Pharmaceuticals şirkətinin istehsalı olan Naglazyme dərmanıdır. Bu dərman xəstəyə ildə 365 min dollara başa gəlir.

Ən bahalı dərmanlar siyahısında müalicə kursu 200 min dollaк olan 9 adlı dərman daxil edilib.

## Həmçinin bax

* ATK kod N02

## Mənbə

* Dərman (bölmə)

## İstinadlar
# Yol hərəkəti

**Yol hərəkəti** — yol vasitəsilə nəqliyyat vasitəsilə insanların və yüklərin daşınması prosesində yaranan ictimai münasibətlər.

## Həmçinin bax

* Yol hərəkəti qaydaları
* Yol polisi
# Castin Mask

| Castin Mask |
| --- |
| Doğum adı | Jennifer Justine Wilson |
| Doğum tarixi | 2 sentyabr 1972(1972-09-02) (53 yaş) |
| Həyat yoldaşı | * İlon Mask (2000–2008)
 |
| Uşaqları | * Qriffin Mask[d],
* Kay Mask[d],
* Con sakson mask[d],
* Damian Mask[d],
* Vivian Cenna Vilson[d],
* Nevada Mask[d]
 |
| Fəaliyyəti | romançı |
| justinemusk.com |

**Castin Mask** (ing. Justine Musk; *qızlıq soyadı: Uilson;* 2 sentyabr 1972) — kanadalı yazıçı. Sahibkar İlon Maskın birinci həyat yoldaşıdır.

6 əsəri ingilis dilində 17 dəfə nəşr olundu. Hal-hazırda 839 kitabxanada mövcuddur.

## Karyerası

Castin Mask 2005-ci ildə ilk kitabı olan *Blood Angel*-i nəşr etdirdi. İkinci kitabı *Uninvited* 2007-ci ildə nəşr olundu. Ardınca 2008-ci ildə *Blood Angel*-in davamı olan *Lord of Bones*-i nəşr etdirdi. Mask yeni roman planı hazırlamaq üçün Pinterest kimi saytlardan istifadə edən ilk şəxslərdən biri oldu.

Mask həmçinin davamlı olaraq TED Talks-da çıxış edir.

## Kitabları

| Adı | İl | Qeyd |
| --- | --- | --- |
| *Kiss Me Deadly: 13 Tales of Paranormal Love* | 2010 | Töhfə verdi |
| *The Mammoth Book of Vampire Romance 2* | 2009 | Töhfə verdi |
| *Uninvited* | 2007 |  |
| *Blood Angel* | 2005 |  |
| *Lord of Bones* | 2008 |  |
| *Blood Angel* | 2011 | Səsli kitab |

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Kosmik gəmi

Amerika kosmik gəmisi *Apollon*, *Cemini*, *Merkuri* və onların buraxılması üçün tətbiq olunan raket daşıyıcılar arasında müqayisə
**Kosmik gəmi** — kosmosa uçmaq üçün istifadə edilən nəqliyyat vasitəsi, gəmi və ya aparatdır. Kosmik gəmilərin məqsədlərinə kommunikasiya, Yerin müşahidəsi, meterologiya, naviqasiya, kosmosda koloniyaların yaradılması, planetlərin tədqiq edilməsi və insan və yüklərin daşınması daxildir.

Əsas hərəkətverici element kimi adi raket mühərriklərindən istifadə edilir. Günəş şüaları ilə işləyən mühərriklərdən hələ istifadə edilmir. Kosmik gəmilər yerə enmə qabiliyyətinə görə fərqlənirlər. Onlardan bir qismi paraşütlərlə (*Soyuz*, *Vostok*), digərləri isə bir başa yerin atmosferini keçdikdən sonra adi təyyarə kimi yerə enə bilirlər (məsələn *Spase Shutle*, *Buran*). Paraşütlə düşən kosmik gəmi hissəsinə stabilləşdirici aerodinamik forma verilir. Bu onların atmosferə daxil oduqdan sonra hərəkətini tənzimləyir.
# Çellencer şattl qəzası

| Çellencer şattl qəzası |
| --- |
|  |
| Tarix | 28 yanvar 1986 |
| Yeri | * Kanaveral burnu
 |
| Səbəbi | səhv O-halqası dizaynı[d] |
| Qurbanlar |
| Ölənlərin sayı | * 7
 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Challenger Kosmik Gəmi qəzası**, 28 yanvar 1986-cı ildə raketin qalxmasından 73 saniyə sonra partlayış baş verməsi ilə baş verən qəzadır. Qəza nəticəsində 7 astronavt həyatını itirmişdir. Partlayış yanacaq sızması səbəbindən olmuşdur.

## Qəzanın səbəbi

Challenger Kosmik Gəmisinin qalxışının həyata keçəcəyi gündən əvvəlki gün gecə havanın temperaturu olduqca aşağı düşdü və bəzi mühəndislər qalxışın ləğv edilməsi istiqamətində fikirlər bildirmişdirlər lakin buna baxmayaraq, qalxış NASA tərəfindən təsdiq edilmişdir və kosmik gəminin qatı yanacaq çənlərinin hissəsi olan təhlükəsizlik kəmərlərinə soyuq səbəbindən zərər dəydiyi üçün öz funksiyalarını yerinə yetirə bilmədilər və uçuşun 73-cü saniyəsində gəmidə partlayış baş verdi.

Partlayış gəminin Yer səthindən 48.000 fut (15 km) yüksəklikdə olduğu zaman baş verdi.

## Həlak olanlar

* Frensis Riçard Skobi - kapitan
* Maykl C. Smit – pilot
* Ronald Dekatur – mütəxəssis
* Ellison Şoji Onizuka – mütəxəssis
* Judit Reznik – mütəxəssis
* Qreq Jarvis – mütəxəssis
* Krista Makauliffe – ekspert
# Sosial şəbəkə (film)

| *Sosial şəbəkə* |
| --- |
| ing. The Social Network |
|  |
| Janr | bioqrafik film, prosessual dram[d], dram filmi |
| Əsas mövzu | Facebook, Meta Platforms |
| Rejissor | * Devid Finçer[d][…]
 |
| Prodüserlər | * Skott Rudin[d]
* Maykl De Luka[d]
* Kevin Speysi
 |
| Baş rollarda | * Cessi Ayzenberq[…]
* Endrü Qarfild[…]
* Castin Timberleyk[…]
* Brenda Sonq[d][…]
* Runi Mara[…]
* Rəşidə Cons[…]
* Trevor Rayt
* Kaleb Lendri Cons[d]
 |
| Bəstəkarlar | * Trent Reznor[d]
* Attikus Ross[d]
 |
| Montajçı | Kirk Bakster[d] |
| İstehsalçılar | Relativity Media[d], Columbia Pictures |
| Distribütor | InterCom[d], Netflix |
| İlk baxış tarixi | 24 sentyabr 2010, 7 oktyabr 2010, 11 noyabr 2010, 1 oktyabr 2010 |
| Müddət | 121 dəq |
| Büdcə | 40.000.000 $ |
| Gəlir | 96.962.694 $, 224.927.749 $ |
| Ölkə | * ABŞ
 |
| Dil | ingilis dili |
| Rəng | rəngli[d] |
| Çəkiliş yeri | Baltimor, Kaliforniya, Santa-Monika |
| IMDb | ID1285016 |
| Mükafatları |      |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**"Sosial şəbəkə"** (ing. The Social Network) — 2010-cu il istehsalı ABŞ bioqrafiya və dram filmi. Film Mark Zukerberq və Eduardo Saverinin "Facebook"u qurmalarından bəhs edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Butan coğrafiyası

| Butan coğrafiyası |
| --- |
|  |
| Qitə |
Asiya |
| Region |
Cənubi Asiya |
| Koordinatlar |
27°30′ şm.e, 90°30′ şr.u |
| Sahə | * 46 500 km²
 |
| Sərhədlər |
1136 |
| Ən yüksək nöqtə |
7570 m |
|  |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Butan** — Cənubi Asiya regionunda, Çinlə Hindistan arasında yerləşən dövlət. Sahəsi 46 500 km² təşkil edir. Ölkənin şimalı yüksək dağlıq ərazi olub dağ buzlaqları ilə örtülüdür. Cənubi isə subtropik düzənliklərdən ibarətdir. Ölkənin ən hündür nöqtəsi Kula-Kanqri dağıdır. Digər məlumatda isə Kanqar-Punsun dağıdır (7570 m). Ölkə ərazisindən axan çayların heç biri gəmiçiliyə yaramır. Onlar əsasən irriqasiya və elektrik enerjisinin əldə olunması baxımından əhəmiyyətlidirlər. Ölkədə iqlim yüksəklikdən asılı olaraq dəyişir. Şimalda il böyu qar hökm sürdüyü halda, qərbdə musson yağışları, şərqdə quru havalar, cənubda isə subtropik iqlim hökm sürür.

## Topoqrafiya

Himalayın şərq ətəklərində yerləşən ölkənin dənizə çıxışı yoxdur. Ərazisi əsasən dağlardan və meşələrdən ibarətdir. Butanın Çinlə sərhədi ölkənin şimal və şimal-qərb sərhədlərini təşkil edir. Onun uzunluğu 470 km-dir. Hindistanla sərhəd isə 605 kilometrdir. Ölkə uzunsov formaya malikdir. Şərqi ilə qərbi arasında məsafə 300 km, şimalı ilə cənubu arasında məsafə isə 170 km-dir. 1980-ci illərin ortalarına qədər ölkənin 70 % meşələr, 10 % daimi buzlaqlar, 6 % əkilən torpaqlar, 3 % müvəqqəti əkin sahələri və 6 % otlaqlar təşkil edirdi. Ölkə ərazisi 160 - 7000 metr arasında dəyişir. Ölkədə 19 dağ zirvəsi vardır. Ərazisində əsasən taxil və düyü əkilir. Ölkədə pələng, bəbir, fil və digər iri canlılar yaşayır.

## İqlimi

Butanın iqlimi olduqca rəngarəngdir. Yüksəklikdən asılı olaraq iqlim də dəyişir və mussonların təsirinə məruz qalır. Ölkənin qərb hissəsinə musson yağışlarının 60—80 % düşür. Ölkədə tempetratur yüksəklikdən asılı olaraq dəyişir. Thimpu şəhəri 2200 metr yüksəklikdə yerləşir. Burada iyun-sentyabr ayları temperatur 15—26 °C, yanvar ayında isə −4 °C, bəzənsə −16 °C olur. Cənubda isə illik temperatur +15-30 °C arasında dəyişir. Həttа +40 °C qədər yüksələ bilir. Ölkənin şimalına il ərzində 40 mm yağıntı düşür. Ölkənin mərkəzi hissəsinə isə yağıntının miqdarı 1000 mm-dir. Ən çox yağıntı ölkənin cənubuna düşür. Yağıntının miqdarı 7800 mm-dir. Qışda ay ərzində cəmi 20 mm yağıntı düşdüyü halda təkcə avqustda bu rəqəm 6500 mm olur.

## Çay sistemi

Butanda dörs əsas çay sistemi vardır: Dranqme, Sankoş, Vanq Çu və Amo. Onların hamısı öz başlanğıcını Himalaydan götürür. Butanın ən böyük çayı Dranqmedir.

Butan buzlaqları
## Buzlaqlar

Buzlaqlar Butanın əsasən şimalında yerləşir. Ölkənin 10 % ərazisini əhatə edir. Butan çaylarının əsas qidalanma mənbəyidirlər. Bu buzlaqlar milyon tonlarla şirin suyu özündə cəmləmişdir. Onların əriməsi təbii fəlakətlərə səbəb olur.

## İstinadlar
# Birbaşa xarici investisiya

**Birbaşa xarici investisiya** ya da **birbaşa xarici sərmayə qoyuluşu** (İngiliscə: *Foreign direct investment*), portfel investisiyalarından başqa, bir və ya birdən artıq beynəlxalq investorun hamısına sahib olaraq və ya yerli bir və ya bir neçə firma ilə müştərək halda qoyula bilinən mənbələrin bir başqa ölkəyə daşınmasıdır.

Birbaşa xarici investisiyalar transmilli şirkətlər vasitəsilə reallaşmaqdadır. Çoxmillətli şirkətlərin digər dövlətlərdə investisiya qoymasını səbəbi, investisiyanın öz ölkələrinə görə daha gəlirli olmasıdır. Ancaq bu investisiya qərarında sadəcə gəlirlilik deyil, investisiya riski də nəzərə alınır. Bu risklər investisiyanın qoyulacağı ölkəyə və zamana bağlı olaraq dəyişməklə bərabər, iqtisadi və siyasi formada da ola bilər.

## İstinadlar
# Amişa Patel

| Amişa Patel |
| --- |
| hind. अमीषा पटेल |
|  |
| Doğum tarixi | 9 iyun 1975(1975-06-09) (51 yaş) |
| Doğum yeri | * Bombey, Maxaraştra, Hindistan
 |
| Fəaliyyəti | model[d], kino aktrisası, film prodüseri, aktrisa |
| Fəaliyyət illəri | 2000-ci ildən |
| Təhsili | * Tafts Universiteti
 |
| IMDb | ID0665349 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Amişa Patel** (9 iyun 1975, Bombey) — Hindistanın kino aktrisası.

## Həyatı

Amişa Patel 9 iyun 1976-cı ildə Hindistanın Mumbay şəhərində anadan olmuşdur. Valideynləri Amit və Aşa Pateldir. Ailədə 2 uşaqdırlar. Bir qardaşı (Aşmit Patel) var.

### Maraqlı faktlar

* Boyu: 159 sm
* Bürcü: Əkizlər

## Filmoqrafiya

1. Om Şanti Om (film, 2007) / Om Shanti Om

## Xarici keçidlər

* Peoples.ru : Amisha Patel (rusca)

## Mənbə
# Herbert Aleksandr Saymon

| Herbert Aleksandr Saymon |
| --- |
| ing. Herbert A. S |
|  |
| Doğum tarixi | 15 iyun 1916(1916-06-15)[…] |
| Doğum yeri | * Miluoki, Viskonsin, ABŞ
 |
| Vəfat tarixi | 9 fevral 2001(2001-02-09)[…] (84 yaşında) |
| Vəfat yeri | * Pitsburq, Allegeni qraflığı, Pensilvaniya, ABŞ
 |
| Vəfat səbəbi | cərrahiyyə əməliyyatından şikayət[d] |
| Elm sahəsi | politologiya |
| İş yerləri | * Karnegi Mellon Universiteti,
* İllinoys Texnologiya İnstitutu
 |
| Təhsili | * Çikaqo Universiteti
 |
| Elmi rəhbərləri | Harold Lassvel |
| Üzvlüyü | * ABŞ Milli Elmlər Akademiyası,
* Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyası,
* Ekonometrik Cəmiyyət (1954-cü ildən),
* Hesablama Texnikası Assosiasiyası (1994-cü ildən)
 |
| Mükafatları |         |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Herbert Aleksandr Saymon** (ing. Herbert Alexander Simon; 15 iyun 1916[…], Miluoki, Viskonsin – 9 fevral 2001[…], Pitsburq, Pensilvaniya) — amerikan iqtisadçısı. 1978-ci ildə İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

## Önəmli əsərləri

* 1947 — İnzibati davranış: İnzibati təşkilatların qərar qəbul etmə proseslərini öyrənmək
* 1957 — İnsan modelləri
* 1958 — Təşkilatlar (Ceyms Merçlə birlikdə)
* 1969 — Süni elmlər
* 1972 — İnsan probleminin həlli (Elyen Nevellə birlikdə)
* 1977 — Kəşf modelləri: elm metodlarının digər mövzuları
* 1979 — Düşüncə modelləri. 2 cild
* 1982 — Məhdud səmərəliliyin modelləri
* 1983 — İnsanın işlərinin səbəbi
* 1991 — Mənim həyatımın modelləri (öz həyatı haqqında)
* 1996 — Süni elmlər
* 1987 — Elmi kəşflər: yaradıcı proseslərin hesablama tədqiqatları
* 1997 — Mikroiqtisadiyyatın emprik əsasları
* 1997 — Məhdud səmərəliliyin modelləri. 3 cild

## Həmçinin bax

* İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı
* İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı

## Xarici keçidlər

* Herbert Saymon haqqında Nobel mükafatı e-muzeyində məlumat
* Herbert Saymon haqqında faktlar
* Herbert Saymonun İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatının təqdimolunma mərasimindəki çıxışı Arxivləşdirilib 2014-10-08 at the Wayback Machine

## İstinadlar