Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Jurnal

**Jurnal** (fr. journal — gündəlik, gün qeyd etmək, fr. jour — *gün* sözündən) — kütləvi informasiya vasitəsi olub, çoxsəhifəli dövri nəşr, yüksək poliqrafik səviyyəsi ilə fərqlənən, mətbuatda reklam vasitələrindən biri.
Jurnallar əsasən gündəlik baş verən və tez-tez dəyişən hadisələrin işaqılandırılması ilə məşğul olmurlar. Onlar həftə, ay kimi müəyyən bir dövrü əhatə edən zaman ərzində baş vermiş hadisələri dərindən təhlil edirlər. Jurnallar uzun müddətli istifadə üçün nəzərdə tutulur, bu səbəbdən də onlar daha qalın cildə malik olur və daha keyfiyyətli kağızda çap edilir.

Jurnallar təyinatına görə fərqlənirlər: elmi jurnallar və populyar jurnallar.

## Azərbaycanda jurnal növləri

### Elmi jurnal

Elmi-tədqiqat işlərinin nəticələrinin nəşr olunmasında və elmi ictimaiyyətə çatdırılmasında, eləcə də yeni metodikaların və pedaqoji texnologiyaların yayılmasında təhsil və elm sistemində fəaliyyət göstərən elmi və elmi-metodik nəşr.

Azərbaycanda elmi jurnallar Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının Rəyasət Heyətinin qərarı ilə dərc olunur.

### Populyar jurnal

Bu gün (2008) Azərbaycanda 500-dən çox qəzet və bir neçə jurnal nəşr olunur və bu mətbuat orqanlarında çoxsaylı jurnalist ordusu fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyi sistemində fəaliyyət göstərən və Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən tanınan dövri elmi nəşrlərin siyahısı Arxivləşdirilib 2014-06-25 at the Wayback Machine

## Həmçinin bax

* Dövri mətbuat
* Qəzet
* Jurnalistika
# Blackstone

**Blackstone** — alternativ investisiyaların idarə edilməsi üzrə dünyanın ən böyük şirkətlərindən biri. Baş ofisi ABŞ-də, Nyu-Yorkda yerləşir.

## Tarixi

“Blackstone” şirkəti 1985-ci ildə Nyu-Yorkda təsis olunub.

## Fəaliyyəti

Şirkət özəl kapital, daşınmaz əmlak, kredit, infrastruktur, data mərkəzləri, bərpaolunan enerji və hedc fondları üzrə investisiya portfellərini idarə edir.

Baş ofisinin yerləşdiyi Nyu-Yorkdan başqa London, Honkonq, Dubay, Sinqapur və Tokio da daxil olmaqla dünyanın 27 şəhərində fəaliyyət göstərir.

## Dəyəri

Hazırda “Blackstone”un idarəçiliyində olan aktivlərin ümumi dəyəri 1 trilyon ABŞ dollarından artıqdır.

## İstinadlar
# Aşağı alman dili

| Aşağı alman dili |
| --- |
|  |
| Orijinal adı | Plattdütsch Niedersächsisch Plattdüütsch Plattdütsk |
| Ölkələr | * Almaniya Federativ Respublikası
* Niderland
 |
| Danışanların ümumi sayı | * 5.000.000 nəf.
 |
| Təsnifatı |
| Avrasiya dilləri
Hind-Avropa dilləri
German dilləri
Qərbi german dilləri
North Sea Germanic
Aşağı alman dili |
| Yazı | latın əlifbası |
| Dil kodları |
| ISO 639-1 |
— |
| ISO 639-2 | nds |
| ISO 639-3 | nds |
| Dilin strukturlarının dünya atlası | lge |
| Ethnologue | nds |
| Linguasphere | 52-ACB-c |
| IETF | nds |
| Glottolog | lowg1239 |
|  Bu dildə olan Vikipediya |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

Aşağı alman və niderland (aşağı frank) ləhcələrinin paylanma xəritəsi.
**Aşağı alman dili** (aşağı alman ləhçəsi; *Nedderdüütsch, Plattdütsch, Plattdüütsch, Plattdütsk, Plattdietsch, Plautdietsch*; *alm.* Niederdeutsch, Plattdeutsch‎) — Danimarkada olduğu kimi Almaniyanın şimalında və Niderlandın şimal-şərqində yayılan ləhcələr toplusu olan dil. Hind-Avropa dillərinin Alman filialının Qərbi Alman qrupuna aiddir. Fonetik olaraq, ədəbi Alman dilindən çox fərqlidir, lakin Holland dilinə yaxındır (sonuncusu bəzən tərkibinə, Aşağı frank qrupu daxilində daxil edilir).

Hal-hazırda ədəbi dil (geniş yayılmamışdır) Almaniya və Niderlandda ayrıca inkişaf edir.

Arxeoloq Henrix Şlimanın ana dili idi.

## İstinadlar
# 1953

| 1953 digər təqvimlərdə |
| --- |
| Qriqori təqvimi | 1953 *MCMLIII* |
| Yuli təqvimi | 1953 |
| Yuli təqvimi bizans erasında | 7461-7462 (1 sentyabr) |
| Romanın yarandığı gündən | 2705-2706 (21 aprel) |
| Avropa təqvimi  | 5713-5714
ה'תשי"ג
 - ה'תשי"ד |
| Hicri təqvim | 1372-1373 |
| Erməni təqvimi | 4445-4446 (11 avqust)
ՌՋԾԳ |
| Çin təqvimi | 4649-4650 壬辰 - 癸巳 qara əjdaha
 - qara ilan
 |
| Efiopiya təqvimi | 1945 - 1946 |
| Hind təqvimi |  |
| ⁃ *Vikram-samvat* | 2009-2010 |
| - *Şaka sambat* | 1875—1876 |
| ⁃ *Kali-yuqa* | 5054-5055 |
| İran təqvimi | 1331-1332 |
| Buddist təqvimi | 2496 |
| Holosen təqvimi | 11953 |
| Yapon xronologiyası | 28 Syova erası |
| Fransız inqilabı təqvimi | 161—162 |
| Çuçxe təqvimi | 42-ci çuçxe ili |
| Minqo təqvimi | 42-ci Tayvan ili |

## Hadisələr

* 1 yanvar - referendumun nəticələrinə əsasən Saar Fransadan AFR-ə keçməsi.
* 19 avqust - İranda general Zahidinin başçılığı ilə hərbi çevrilişin baş verməsi.
* Misirin respublika elan edilməsi.
* Bakı 2 nömrəli İstilik Elektrik Mərkəzinin işə salınması.
* Yeni Bakı Neftayırma zavodunun işə salınması.

## Doğumlar

* 15 fevral — Leça Abdulayev
* 30 may — Kolm Mini, irland aktyor.
* 17 iyul — Telman Adıgözəlov, azərbaycanlı aktyor.
* 23 oktyabr — Səxavət Məmmədov, azərbaycanlı xanəndə.
* 23 oktyabr — Baltacı Araz - Şair (ö. 2012)
* 2 may — Mais Süleymanov, Rusiya Federasiyası Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, elmi işçi.
* 16 may — Pirs Brosnan, İrlandiyalı film aktyoru
* 5 dekabr — Nəcməddin Mürvətov - şair, müəllim, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (2002).
* 1 sentyabr — Həsən Çingiz oğlu Hüseynov - Azərbaycan mənşəli sovet və rus filoloqu - Filologiya üzrə elmlər doktoru (2002), AİM -nin professoru (2012). Mədəniyyət tarixi, klassik filologiya, müasir siyasət və ədəbiyyat sahəsində bir neçə kitab və yüzdən artıq məqalə müəllifidi.

## Ölümlər

* 5 mart - İosif Vissarionoviç Stalin
# Maori dili

| Maori dili |
| --- |
|  |
| Orijinal adı | Māori |
| Ölkə | Yeni Zelandiya |
| Rəsmi status |
Yeni Zelandiya |
| Tənzimləyən təşkilat | Maori dili komissiyası |
| Danışanların ümumi sayı | 100–160 min |
| Təsnifatı |
| Kateqoriya |
Okeaniya dilləri |
| Avstrotay dilləri
Avstroneziya dilləri
Malay-Polineziya dilləri
Nuclear Malayo-Polynesian
Central-Eastern Malayo-Polynesian
Eastern Malayo-Polynesian
Oceanic
Central–Eastern Oceanic
Central Pacific
Polynesian
Nuclear Polynesian
Eastern Polynesian
Tahitic
Maori dili |
| Yazı | latın əlifbası |
| Dil kodları |
| QOST 7.75–97 | мао 437 |
| ISO 639-1 | mi |
| ISO 639-2 | mao (B); mri (T) |
| ISO 639-3 | mri |
| Dilin strukturlarının dünya atlası | mao |
| Atlas of the World’s Languages in Danger | 702 |
| Ethnologue | mri |
| Linguasphere | 39-CAQ-a |
| ABS ASCL | 9304 |
| ELCat | 3571 |
| IETF | mi |
| Glottolog | maor1246 |
|  Bu dildə olan Vikipediya |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Maori** ya **te reo Maori** — Avstroneziya dillərinin Şərqi malay-polineziya dilləri qrupuna aid dil. Kuk adaları ilə Yeni Zelandiyada danışılır.1987-ci ildə qəbul edilən Maori dili Qanununa (Māori Language Act) görə Yeni Zelandiyanın iki rəsmi dilindən biridir. Maori dilinin danışanlarının sayı 100–160 min olaraq təxmin edilir.

Şərqi Polineziya bölgəsinin kənarında qalan adalardan biri olan Yeni Zelandiya son məskən edilən (MS 800) Polineziya adalarından biridir. Bu tarixdən bəri Maori dili o biri Polineziya dillərindən müstəqil olaraq inkişaf etdi. Avropalı xristian missionerlər Maori dilini bir yazı dili halına gətirdilər. Maori dilində çap edilmiş ilk əsər 1815-ci ildə nəşr olundu.

## Dil bilgisi

Maori dili 5 sədalı hərf (hər biri qısa ya da uzun oxuna bilər) və 10 sədasiz hərf (h, k, m, n, ng, p, r, t, w, wh) hərf ehtiva edir.Hecalar tez-tez təkrarlanır.Ümumiyyətlə yoğunluk, qətilik ifadə etmək istəndiyində bu təkrarlamaq müraciət edilər.Ön şəkilçi və son şəkilçilər çox azdır. Adların cəm halları və hərəkət çəkilişləri söz dəyişiklikləriylə göstərilir.
# İnstrumental

* İnstrumental musiqi — ayrı-ayrı musiqi alətləri, müxtəlif tərkibli ansambl və orkestrlər tərəfindən ifa olunan musiqi janrı.
* İnstrumental hip hop —
* İnstrumental (albom) —
* İnstrumental (sinql) —
# Şridevi

| Şridevi |
| --- |
| hind. श्री देवी |
|  Şridevi 2014-cü ildə |
| Doğum adı | Şri Amma Yanqer |
| Doğum tarixi | 13 avqust 1963 |
| Doğum yeri | Tamilnad, Hindistan |
| Vəfat tarixi | 24 fevral 2018  |
| Vəfat yeri | Dubay, BƏƏ |
| Vəfat səbəbi | boğulma |
| Vətəndaşlığı |  Hindistan |
| Həyat yoldaşı | * Mithun Çakraborti (1985–1988)
 |
| Fəaliyyəti | aktrisa |
| Fəaliyyət illəri | 2012 — günümüzədək |
| Mükafatları |  |
| IMDb | ID0004437 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Şridevi** (ing. Sridevi, tam. ஸ்ரீதேவி, hind. श्री देवी; doğ. 13 avqust 1963, Sivikasi, Tamilnad, Hindistan - 24 fevral 2018, Dubay, BƏƏ) — hind aktrisası.

## Həyatı

Aktrisa, prodüserdir. Əsl adı Şri Amma Yanqerdir. 13 avqust 1963-cü ildə Tamillandda (Sivakasi) anadan olmuşdur. 4 yaşından filmə çəkilib. İlk filmi "Tamil" filmi (Kandhan Karunai) olmuşdur. 1988-ci ildə çəkildiyi “Dələduz” filmində əkiz bacılar roluna görə "Ən yaxşı aktrisa" adına layiq görülmüşdür. Həmin ildə “Çandni” filmində də çəkilmişdir. Bonni Kapur ilə ailəlidir. İki qızı var.
# Triller filmi

**Triller** — insanda gərgin həyəcanlanma, narahatlıq hissi yaradan filmə deyilir. Əksər filmlərin süjetində rast gəlinən triller elementi bu janrda rejissor tərəfindən xüsusilə istifadə olunur. Triller tamaşaçıların qaçılmaz gördüklərini gecikdirməklə yaranır və qaçmağın təhlükə və ya qeyri-mümkün göründüyü vəziyyətlərdə qurulur.

Tamaşaçılardan vacib məlumatları ört-basdır etmək, döyüş və təqib səhnələri ümumi üsullardır. Trillerdə həyat adətən təhlükə altında olur, məsələn, qəhrəman təhlükəli vəziyyətə düşdüyünü dərk etməməsi kimi. Trillerlərin personajları bir-biri ilə və ya bəzən mücərrəd ola bilən xarici qüvvə ilə toqquşur. Qəhrəman tez-tez qaçış, missiya və ya sirr kimi bir problemlə qarşılaşır.

## İstinadlar
# Şirli Templ

| Şirli Templ |
| --- |
| ing. Shirley Temple |
|  |
| Doğum adı | Shirley Temple |
| Doğum tarixi | 23 aprel 1928(1928-04-23)[…] |
| Doğum yeri | * Santa-Monika, Los-Anceles dairəsi, Kaliforniya, ABŞ
 |
| Vəfat tarixi | 10 fevral 2014(2014-02-10)[…] (85 yaşında) |
| Vəfat səbəbi | Ağciyərlərin xroniki obstruktiv xəstəliyi |
| Dəfn yeri | * Alta Mesa Memorial Parkı[d]
 |
| Uşağı | 3 (Lori Black daxil olmaqla) |
| Fəaliyyəti | aktrisa, kino aktrisası, müğənni, diplomat, uşaq aktrisa[d], rəqqasə, televiziya aktrisası, siyasətçi, səfir |
| Fəaliyyət illəri | 1932, 1967–1965, 1992 |
| Mükafatları |     |
| IMDb | ID0000073 |
|  |
| shirleytemple.com |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Şirli Templ** (ing. Shirley Temple; 23 aprel 1928[…], Santa-Monika, Kaliforniya – 10 fevral 2014[…]) — ABŞ aktrisası.

## Həyatı

Şirli Templ 1928-ci ildə dünyaya gəlmişdi. 1934-cü ildə ən gənc "Oskar" mükafatı laureatı olub. Həmin dövrdə canlandırdığı uşaq obrazlarına görə Hollivudun ən çox tələbat olan aktrisalarından idi. Aktrisa karyerasını başa vurduqdan sonra siyasi fəaliyyətlə məşğul olurdu. O, ABŞ-nin bəzi ölkələrdə səfiri kimi çalışıb.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Vikianbarda Şirli Templ ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Официальный сайт
* Şirli Templ — IMDb səhifəsi
# Malayziyanın ştatları və federal əraziləri

Malayziyanın ştatları və federal əraziləri
Malayziyanın ştatları və federal əraziləri Malayziyada birinci dərəcəli inzibati ərazi bölgələridir. Malayziya 13 ştatdan (malay Negeri) və 3 federal ərazidən (malay Wilayah Persekutuan) ibarət federativ dövlətdir.

## Ştatlar və federal ərazilərin siyahısı

11 ştat və 2 federal ərazi Qərbi Malayziya kimi tanınan Malay yarımadasında, 2 ştat və 1 federal ərazi isə Şərqi Malayziya kimi tanınan ölkənin Kalimantan adasındakı ərazilərində yerləşir.

Malay yarımadasındakı yerləşən 11 ştat 1948-ci ildə Malay Federasiyasını yaratdı və federasiya 31 avqust 1957-ci ildə müstəqilliyini elan etdi. 1963-cü ildə Sinqapur, Saravak və Sabahın federasiyaya qoşulması ilə ölkənin adı Malayziya oldu. Lakin Sinqapur 9 avqust 1965-ci ildə federasiyadan ayrılmışdır. 1 fevral 1974-cü ildə paytaxt Kuala-Lumpur federal ərazi statusu almışdır. Daha sonra 16 aprel 1981-ci ildə Labuan və 1 fevral 2001-ci ildə Putracaya öz ştatlarından ayrılaraq federal ərazilərə çevrilmişdir.

| № | Bayraq | İnzibati ərazi vahidi | Malayca adı | İnzibati mərkəzi | ISO 3166-2:MY | Ərazisi (km²) | Əhalisi (2023) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ştatlar |
| 1 |  | Cohor ştatı | Johor Darul Ta'zim | Cohor Baru | MY-01 | 19,166 | 4,100,000 |
| 2 |  | Kedah ştatı | Kedah Darul Aman | Alor Setar | MY-02 | 9,425 | 2,131,000 |
| 3 |  | Kelantan ştatı | Kelantan Darul Naim | Kota Baru | MY-03 | 15,040 | 1,812,000 |
| 4 |  | Malakka ştatı | Melaka Negeri Bersejarah | Malakka | MY-04 | 1,713 | 1,027,000 |
| 5 |  | Neqeri Sembilan ştatı | Negeri Sembilan Darul Khusus | Seremban | MY-05 | 6,686 | 1,199,000 |
| 6 |  | Pahanq ştatı | Pahang Darul Makmur | Kuantan | MY-06 | 35,965 | 1,623 |
| 7 |  | Perak ştatı | Perak Darul Ridzuan | İpoh | MY-08 | 21,146 | 2,500,000 |
| 8 |  | Perlis ştatı | Perlis Indera Kayangan | Konqor | MY-09 | 819 | 292,000 |
| 9 |  | Pinanq ştatı | Pulau Pinang Pulau Mutiara | Corctaun | MY-07 | 1,048 | 1,740,000 |
| 10 |  | Sabah ştatı | Sabah Negeri Dibawah Bayu | Kota Kinabalu | MY-12 | 73,904 | 3,418,000 |
| 11 |  | Saravak ştatı | Sarawak Bumi Kenyalang | Kuçinq | MY-13 | 124,450 | 2,907,000 |
| 12 |  | Selanqor ştatı | Selangor Darul Ehsan | Şah-Alam | MY-10 | 8,104 | 6,994,000 |
| 13 |  | Trenqanu ştatı | Terengganu Darul Iman | Kuala-Trenqanu | MY-11 | 13,035 | 1,149,000 |
| Federal ərazilər |
| 1 |  | Kuala-Lumpur | Kuala Lumpur Wilayah Persekutuan | Kuala-Lumpur | MY-14 | 243 | 2,075,000 |
| 2 |  | Labuan | Labuan Wilayah Persekutuan | Viktoriya | MY-15 | 92 | 102,000 |
| 3 |  | Putracaya | Putrajaya Wilayah Persekutuan | Putracaya | MY-16 | 49 | 119,000 |

## İstinadlar
# Teoloji fatalizm

**Azad iradə haqqında arqument,azad iradə paradoksu** və ya **teoloji fatalizm** — insan həyatının hadisələrini və gedişatına nəzarət edən ilahi təqdirə inam. Hər bir fərd onun həyat yolunu, qərarlarını və seçimlərini müəyyən edən ali güclərin təsirinə məruz qalır. İnsan həyatına ilahi müdaxiləni vurğulayan İslam, Kalvinizm və Yansenizm də daxil olmaqla müxtəlif dini təlimlərlə əlaqələndirilir. Əsas fikir ondan ibarətdir ki, taleyin əvvəlcədən müəyyən edilmiş planı var, daha yüksək bir güc tərəfindən idarə olunur və dəyişdirilə bilməz. Lakin Allahın hər şeyi bildiyi, xüsusən də hər şeyi bilməklə iradənin bir araya sığmaması və hər iki xüsusiyyəti özündə birləşdirən hər hansı bir Tanrı anlayışının ağlasığmaz olduğu iddiaları ilə bağlı bir çox ziddiyyətlər də vardır.

## Hər şeyi bilmə və azad iradə

 Əgər oyunu, onun qaydalarını və oyunçularını Allah yaradıbsa, onda hər hansı oyunçu necə azad ola bilər?
Tanrının varlığına qarşı bəzi arqumentlər insanlarıb azad iradəyə malik olması ilə Tanrının hər şeyi bilməsi arasında iddia edilən uyğunsuzluğa diqqət yetirir.

Məşhur yəhudi filosofu Maymonid ilahi hərşeyə qadirlik ilə yaratdığı insanın azad iradəsi arasındakı ziddiyyəti ənənəvi yaxşı və pis əməllər baxımından belə təsvir etmişdir:

> ... Müəyyən bir insanın yaxşı və ya pis olacağını Tanrı bilir, ya bilmir? Əgər “bilir” deyirsinizsə, onda mütləq belə nəticə çıxır ki, insan Tanrının əvvəlcədən bildiyi kimi davranmağa məcburdur, əks halda Tanrının biliyi qeyri-kamil olardı...
>
>

Anqlikan teoloq Montqomeri Vott xristian vəhyinin oxşar təsvirini verdi:

> ...Müqəddəs Yazı bir-birinə əks olan iki böyük həqiqəti qarşımıza qoyur: birincisi, Tanrının mütləq hökmranlığı (bax. Rom. 9:20 ff.) və ikincisi, insanın məsuliyyəti. Bizim intellektimiz bundan baş çıxara bilmir.
>
>

Bu arqumentin məntiqi forması aşağıdakı kimi ola bilər:

1. İnsanın “azad yaradılmış” olduğunu iddia edən “S”-i (seçimi) Tanrı bilir.
2. İndi “S”-in baş verməsi (gerçəkləşməsi) lazımdır.
3. Əgər indi “S”-in baş verməsi zəruridirsə, “S” başqa cür ola bilməz (“zəruri”nin tərifi budur). Yəni, ilahi təqdirə görə faktiki “imkanlar” yoxdur.
4. Hərəkət etdiyinizdən başqa cür hərəkət edə bilmirsinizsə, sərbəst hərəkət etmirsiniz (Alternativ İmkanlar Prinsipi).
5. Beləliklə, bir hərəkət edəndə, onu sərbəst etmirsiniz.

Bununla belə, Norman Şvarts yuxarıdakı arqumentlərin modal çaşqınlığa yol açdığını göstərir. Xüsusilə, o, iddia edir ki, bu arqumentlər "S" doğru olarsa, "S"in doğru olması zəruri olur, "S" şərti olduğundan doğru deyil. Əks halda, onun hərəkətlərindən asılı olmayaraq gələcəyin artıq müəyyən olunduğunu iddia etmək olar.

## İstinadlar