Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1860-cı illər

| XIX əsr: 1860–1869 |
| --- |
| 1860 • 1861 •
1862 •
1863 •
1864 •
1865 •
1866 •
1867 •
1868 •
1869  |
| 1840-cı illər •
1850-ci illər •
1860-cı illər •
1870-ci illər •
1880-ci illər |

**1860-cı illər** — Qriqori təqvimində 1860-cı il yanvarın 1-də başlayan və 1869-cu il dekabrın 31-də bitən onillikdir.

## İcmal

## Mədəniyyət

### Ədəbiyyat

* Jül Vern
* Luis Kerroll
* Fyodor Dostoyevski
* Lev Tolstoy
* Seyid Əzim Şirvani

### İncəsənət

* Eduard Mane
* Onore Domye
* Vasili Perov

### Musiqi

* Yohans Brams
* Aleksandr Darqomıjski

## Siyasətçilər

* I Vilhelm
* Kraliça Viktoriya
* Əbdülməcid
* Əbdüləziz
* II Aleksandr

## İstinadlar
# II İohann Pavel

| II İohann Pavel |
| --- |
| pol. Jan Paweł II |
|  |
|  |
| Roma Papası |
| 16 oktyabr 1978 – 2 aprel 2005 |
| Əvvəlki | I İoann Pavel |
| Sonrakı | XVI Benedikt |
| Şəxsi məlumatlar |
| Doğum adı | Karol Józef Wojtyła |
| Doğum tarixi | 18 may 1920(1920-05-18)[…] |
| Vəfat tarixi | 2 aprel 2005(2005-04-02)[…] (84 yaşında) |
| Vəfat yeri | * Roma, Roma əyaləti[d], Latsio, İtaliya
 |
| Vəfat səbəbi | qocalıq[d], sepsis, Parkinson xəstəliyi, ürək tutması |
| Dəfn yeri | * Müqəddəs Pyotr kilsəsi
 |
| Təhsili | * Müqəddəs Akvinalı Foma Universiteti (1946–1947)
 |
| Fəaliyyəti | şair, siyasətçi, insan hüquqları fəalı, professor, filosof, Arxiyepiskop, avtobioqraf[d], müəllif |
| Dini | Roma-Katolik kilsəsi, katolisizm, xristianlıq |
| Hərbi xidmət |
| Qoşun növü | Krayova Ordusu |
| Elmi fəaliyyəti |
| Elm sahəsi | poeziya, dram, təhsil |
| Elmi dərəcəsi | * İlahiyyat doktoru[d]
 |
|

---

 |
| Təltifləri |                    |
|  |
| vatican.va/holy\_father/j… |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**II İohann Pavel** (**Karol Yuzef Voytıla**, 18 may 1920[…] – 2 aprel 2005[…], Roma) — Roma Papası, ilahiyyat elmlər doktoru. Sülh və beynəlxalq gərginliyin zəiflədilməsi işinə kömək edəcəyini bildirmişdir.

## Həyatı

Poçt markası (2005).
1938–1939-cu illərdə Krakovdakı Yagellon universitetinin fəlsəfə fakültəsində oxumuşdur. Alman işğalı dövründə zavodda işləmiş və gizli katolik seminariyasında oxumuşdur. 1946-cı ildə keşiş rütbəsi almışdır. Yagellon universitetinin ilahiyyat fakültəsini və Romadakı dominikçilər universitetini bitirmişdir. Krakov və Lyublinin seminariya və universitetlərində dərs demişdir. 1958-ci ildə yepiskop rütbəsi almış, 1963-cü ildə isə Krakov arxiyepiskopu təyin edilmişdir. 1967-ci ildə kardinal rütbəsi almışdır. II İoann Pavel 1523-cü ildən bəri qeyri-italyan mənşəli ilk Roma Papasıdır.

## İstinadlar
# Hücum dəstələri

| Hücum dəstələri |
| --- |
| *alm.* Sturmabteilung‎ |
|  |
|  |
| İdeologiyası |
Nasizm |
| Lider(lər) |
Adolf Hitler |
| Mərkəz | * Münxen
 |
| Üzv sayı | 3,000,000 (1933) |
| Müttəfiqlər |
SS |
| Müharibələr | Pivə qiyamı Uzun bıçaqlar gecəsi İkinci dünya müharibəsi |
| Təşkilatları |
NSDAP |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Faşizm**
Faşizmin simvolu sayılan fassiyalı qartal motivi
 **Əlaqəli mövzular**

|  |
| --- |
| Millətçilik Vətənpərvərlik Totalitarizm Militarizm Şovinizm Rasizm Antikommunizm Anti-kapitalizm Populizm Korporatizm İrredentizm Üçüncü yol Sosial darvinizm |

**İstiqamətlər**

|  |
| --- |
| İtalyan faşizmi Nasizm Falangizm Avstriya Faşizmi Peronizm Reksizm Yapon millətçiliyi Yeni Dövlət Neofaşizm Neonasizm |

 **Doktrinalar**

|  |
| --- |
| *Faşizmin Doktrinası* *Mein Kampf* |

 **Təşkilatlar**

|  |
| --- |
| **Partiyalar**
Milli Faşist Partiyası
Cumhuriyyətçi Faşist Partiyası
Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyası
Ustaşlar
Dəmir Qvardiya
 ·
**Silahlı birləşmələr**
Qara köynəklilər
Sturmabteilung
Schutzstaffel
Hitlerjugend
Gestapo
 ·
**Mətbuat-yayım orqanlarıIl Popolo d'Italia*
*Völkischer Beobachter* |

 **Faşist liderlər**

|  |
| --- |
| * Benito Mussolini
* Adolf Hitler
* Fransisko Franko
* Yon Antonesku
* Antoniu Salazar
* Xuan Peron
* Ante Paveliç
 |

 **Faşist dövlətlər**

|  |
| --- |
|  Üçüncü Reyx
 İtaliya Sosial Respublikası
 Franko İspaniyası
 Antonesku Rumıniyası
 Böyük Albaniya
 Müstəqil Xorvatiya Dövləti |

* bax
* müzakirə
* redaktə
 |

**SA** (*alm.* Sturmabteilung‎ — "hücum dəstələri") — nasist partiyasının ilk hərbiləşdirilmiş qruplaşması. SA 1920-1930 -cu illərdə Adolf Hitlerin hakimiyyətə gəlməsində əhəmiyyətli rol oynamışdır. Əsas məqsədləri nasistlərin mitinq və görüşlərinin qorunmasını təmin etmək idi; qarşı tərəflərin görüşlərinin pozulması; xüsusən Almaniya Kommunist Partiyası (AKP), Almaniya Sosial Demokrat Partiyasının (SPD) Reichsbanner Schwarz-Rot-Goldun paramilitarlarına qarşı mübarizə və qaraçıların, həmkarlar ittifaqının üzvlərinin, xüsusən də yəhudilərin təqib edilməsi idi.

## Həmçinin bax

* Mühafizə dəstəsi
* Təhlükəsizlik xidməti (SD)
* Gestapo
# Fürerçilik

"*Wochenspruch der NSDAP*" divar qəzetindən sitat: "*Fürer həmişə haqlıdır*". 16 fevral 1941-ci il.
**Fürerçilik** və ya **fürer prinsipi** (*alm.* Führerprinzip‎) — Nasist Almaniyasının siyasi sisteminin bir növ qeyri-rəsmi əsas prinsipi. Burada fürerin sözü bütün yazılı qanunlardan üstündür. Dövlət siyasəti, qərarlar və bürokratiya bu prinsipə əməl etməlidir.

Real siyasi istifadədə fürerçilik vojdizmdir və əsasən hər hansı bir diktatura praktikasına, o cümlədən demək olar ki, hər hansı bir siyasi partiyanın sıralarına aid edilir və müvafiq olaraq, siyasi faşizmin bütün əlamətlərinə malikdir. Məsələn, nasist təbliğatı Adolf Hitlerin şəxsiyyətinə pərəstişkarlığı "komitələrin, bürokratların və parlamentlərin çətinliklərinə qalib gələn yeganə qəhrəman lider" kimi geniş şəkildə ucaltmışdır. Eyni şeyi Mussolininin böyüklüyünü tərifləyən İtaliya təbliğatı və SSRİ-də Stalinin şəxsiyyətinə pərəstişin aşılanması ilə məşğul olan sovet təbliğatı etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Koonz, Claudia (2003) *The Nazi Conscience*, Belknap. ISBN 0-674-01172-4
* Leiser, Erwin (1975) *Nazi Cinema*, New York: Macmillan. ISBN 0-02-570230-0
* Mitcham, Samuel W. (1996) *Why Hitler? The Genesis of the Nazi Reich*, Westport, Connecticut: Praeger. ISBN 0-275-95485-4
* Nicholas, Lynn H. (2006) *Cruel World: The Children of Europe in the Nazi Web*, New York: Vintage. ISBN 0-679-77663-X

## Xarici keçidlər

* BBC historical article
* Bearers of a Common Fate?
* The Political System of the Third Reich
# Corc Maykl

| Corc Maykl |
| --- |
| ing. George Michael |
|  |
| Ümumi məlumatlar |
| Doğum adı | Georgios Kyriacos Panayiotou |
| Ləqəbi | George Michael |
| Doğum tarixi | 25 iyun 1963 |
| Doğum yeri | London, Böyük Britaniya |
| Vəfat tarixi | 25 dekabr 2016  |
| Vəfat yeri | Oxfordshire, İngiltərə, Böyük Britaniya |
| Dəfn yeri | * Haygeyt qəbiristanlığı
 |
| Musiqiçi məlumatları |
| Fəaliyyəti | müğənni-bəstəkar, multi-instrumentalist[d], musiqi prodüseri, müğənni, mahnı yazarı[d], söz yazıçısı[d], bəstəkar, səsyazma sənətçisi[d], televiziya aktyoru, kinorejissor, musiqiçi |
| Fəaliyyət illəri |
1981–2016 |
| Janrlar | pop musiqisi[…], rəqs musiqisi[d], soul, müasir R&B[d], sinti-pop, fank[d], dans-pop, soft-rok[d], post-disko[d], mavi göz soul[d], ritm-n-blyuz, pop-rok, caz |
| Səs tembri | tenor, lirik tenor[d] |
| Albom şirkəti | SONY |
| Mükafatları |        |
|  |
| georgemichael.com |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Yorgos Kiriakos Panayotu** (25 iyun 1963[…], İst Finçli, Böyük London – 25 dekabr 2016[…]) və ya məşhurlaşdığı adı ilə **Corc Maykl** — iki Qremmi mükafatı sahibi yunan əsilli məşhur ingilis müğənnisi, vokalist və bəstəkar. Corc Maykl musiqi tarixindəki ən uğurlu müğənnilərdən biri hesab olunur.

## İstinadlar
# Alanis Morissett

| Alanis Morissett |
| --- |
| Alanis Nadine Morissette |
|  |
| Ümumi məlumatlar |
| Doğum tarixi | 1 iyun 1974  |
| Doğum yeri | Ottava, Ontario, Kanada |
| Uşağı | 3 |
| Partnyoru | * Rayan Reynolds (2002–2007)
 |
| Musiqiçi məlumatları |
| Fəaliyyəti | müğənni, bəstəkar, gitaraçı, prodüser və aktrisa |
| Fəaliyyət illəri | 1987- indiyə kimi |
| Janrlar | Pop rok, Alternativ rok, Elektronika |
| Musiqi alətləri | Piano, gitara, fleyta, harmonika |
| Səs tembri | Mezzo-soprano |
| Albom şirkətləri | MCA Records (Canada), Maverick Records, Warner Bros. Records, Epiphany Music |
|  |
| alanis.com |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Alanis Nadin Morissett** - (1 iyun 1974) Kanada və Amerikalı müğənni, bəstəkar, gitaraçı, prodüser və aktrisa. Alanis 16 Juno mükafatının, 7 Qremmi mükafatının sahibidir. O, 2 dəfə Qızıl Qlobus mükafatına namizəd göstərilmişdir.

## İstinadlar
# Quyruq

**Quyruq** — heyvanların bədənlərinin arxa hissəsində yerləşən, bədəndən müstəqil hərəkət edə bilən, elastik orqandır. Quyruqlar xordalı canlılar üçün xarakterikdir və quyruq dedikdə ilk növbədə bu canlıların quyruğu nəzərdə tutulur. Lakin bəzi onurğasız canlıların bədənlərinin arxa hissəsindəki uzantıları və ya çıxıntıları, məsələn, əqrəblərin opistosomasını quyruq adlandırırlar. Halbuki, bu bədənin uzantısıdır və daxilində orqanlar yerləşir.

## Qalereya

* Əqrəb
* Quş
* İt
* Kərtənkələ
* Donuz
* Sincab

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# NASDAQ

NASDAQ
**NASDAQ** (**N**ational **A**ssociation of **S**ecurities **D**ealers **A**utomated **Q**uotations) — rəsmi bir redaksiyası olmayan dəzgah üstü birjalarda (OTC) əməliyyat görən qiymətli kağızlar üçün alqı-satqı qiymətlərinin göstərildiyi avtomatik məlumat şəbəkəsi olaraq Nyu-Yorkda qurulmuş özəl birjadır. 8 fevral 1971-ci ildə NASDAQ fond birjasının əsası qoyulmuşdur. Dünyanın texnoloji birjası olaraq qəbul edilir.

## NASDAQ indeksləri

NASDAQ birjasında təkcə yüksək texnologiyalı şirkətlərin səhmləri siyahıya alınmır və buna görə də hər biri iqtisadiyyatın müvafiq sektorundakı vəziyyəti əks etdirən indekslərin bütöv bir sistem yaranıb. Hazırda NASDAQ birjasının elektron sistemində ticarət edilən qiymətli kağızların cari qiymətləri (kotirovkalara) əsasında on üç indeks mövcuddur.

### Nasdaq Kompozit (ümumi fond indeksi)

Nasdaq Kompozit indeksi NASDAQ birjasında bütün siyahıya alınmış şirkətlərin səhmləri daxildir (ümumi sayı 5000-dən çox). Bazar dəyərin hesablama üsulu: şirkətin səhmlərinin ümumi sayı bir səhmin cari bazar dəyərinə vurulur.

### Nasdaq-100 (fond indeksi)

Nasdaq-100 fond indeksi kapitallaşma üzrə və səhmləri NASDAQ birjasında satılan 100 ən böyük şirkəti əhatə edir. İndeksə maliyyə sektorundakı şirkətlər daxil deyil. 2021-ci ilə olan məlumata görə, Nasdaq-100 fond indeksin ümumi siyahısının 57%-i texnologiya şirkətləridir. Nasdaq birjasında QQQ tikeri (səhm simvolu) altında olan fond Nasdaq-100 fond indeksin dinamikasını yüksək dəqiqliklə təkrar edir.

### Digər NASDAQ indeksləri

NASDAQ Bank Index — bank sektorundakı şirkətlər üçün

NASDAQ Biotechnology Index — tibb və əczaçılıq şirkətləri üçün

NASDAQ Computer Index — kompüterlər üçün proqram təminatı və texniki təchizat hazırlayan şirkətlər üçün

NASDAQ Financial Index — banklar və sığorta şirkətləri istisna olmaqla, maliyyə sektorundakı şirkətlər üçün

NASDAQ Industrial Index — sənaye şirkətlər üçün

NASDAQ Insurance Index — sığorta şirkətləri üçün

NASDAQ Telecommunications Index — telekommunikasiya şirkətləri üçün.

## İstinadlar
# XNXX

| XNXX |
| --- |
|  |
| URL | xnxx.com |
| Kommersiya |
bəli |
| Tipi | Pornoqrafik video paylaşma |
| Açılma tarixi | 2005 |

**XNXX** — pornoqrafik videolar, şəkillər, mətnlər və oyunlar üçün video portal. 2000-ci ildə işıq üzü görüb və ofis Parisdə fəaliyyət göstərir. Monreal, Tokio və Nyuarkda serverləri mövcuddur. Xnxx müxtəlif pornoqrafik videolar və şəkillər (gif faylları daxil olmaqla), erotik hekayələr, həştəq və etiketlərə görə sıralanmış, axtarış filtrləri vasitəsilə tapıla bilən bir çox seçimləri mövcuddur. Saytda həmçinin internet forum təklif olunur və bir neçə yetkin brauzer oyunları var. 2004-cü ildə XNXX XHamster ilə birlikdə "iki ən məşhur porno videohostinq platforması"ndan biri adını almışdır. Sayt 2018-ci ildə Alexa-da ən çox baxılan saytlar arasında 74-cü yerdə qərarlaşmışdır. Öz məlumatlarına görə, saytda 8,5 milyondan çox porno var.

## İstinadlar
# Körpü

Körpü
**Körpü** — çay, dərə, uçurum, su hövzəsi və istənilən fiziki məhdudiyyət üzərindən salınan süni mühəndis qurğusudur.

Körpü bəşəriyyətin ən qədim ixtiralarından biridir.

## Həmçinin bax

* Asma körpü

## İstinadlar
# Qutenberq layihəsi

| Qutenberq layihəsi ing. Project Gutenberg |
| --- |
| Project Gutenberg |
|  |
| URL | Gutenberg.org |
| Kommersiya |
xeyr |
| Tipi | elektron kitabxana |
| Qeydiyyat |
12 yanvar 1971 |
| Dilləri | İngilis, Portuqal, Alman, Fransız |
| Müəllif (lər) | Maykl Hart |
| Açılma tarixi | 4 iyul 1971 |
| Alexa reytinqi | * 6.523 (2020)
 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Qutenberq layihəsi** (ing. Project Gutenberg) — elektron universal kitabxananın yaradılması və təbliği üzrə ictimai təşəbbüs. 1971-ci ildə Maykl Ştern Hart tərəfindən əsası qoyulan layihə, dünya ədəbiyyatının istifadəsi sərbəst olan müxtəlif əsərlərinin rəqəmsallaşdırılması və mətn formatında qorunmasını nəzərdə tutur.

Mətnlərin əksəriyyəti ingilis dilindədir. Digər dillərdən isə daha çox fransız, alman, fin və niderland dilləri təmsil olunublar. Həmçinin, rus, katalan, sanskrit dillərində də mətnlər var.

2014-cü ilin martına ola məlumata görə, Qutenberq layihəsinin kolleksiyasında 45000-dən artıq fayl var.

Bu layihədəki bir çox mətnlər LibriVox layihəsi tərəfindən audiokitabların yaradılması üçün istifadə edilir.

## Həmçinin bax

* Internet Archive

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* gutenberg.org — rəsmi saytı
	+ The CD and DVD Project Arxivləşdirilib 2013-04-30 at the Wayback Machine – Kitabları endir
	+ Distributed Proofreaders – a worldwide group of volunteer editors\* that is now the main source of eBooks for Project Gutenberg
	+ Project Gutenberg News – Official News for Gutenberg.org. Includes the Newsletter Archives, 1989–Present.
	+ The Sheet Music Project Arxivləşdirilib 2013-03-28 at the Wayback Machine
# Şotlandiya bayrağı

| Şotlandiya bayrağı |
| --- |
|  |
| Təfərrüatlar |
| Proporsiya |
1:2,2:3,3:5,4:5 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Şotlandiya bayrağı** — Şotlandiyanın Dövlət bayrağı
# Roma-Katolik kilsəsi

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Xristianlıq**

İsa

|  |
| --- |
| Bakirə Məryəmin doğması  ·  İsanın çarmıxa çəkilməsi  ·  İsanın dirilməsi  ·  Pasxa  ·  Xristianlıqda İsa |

Erkən Dövr

|  |
| --- |
| Həvari  ·  Kilsə  ·  İnanc  ·  İncil  ·  Allahın Padşahlığı  ·  Septuaginta  ·  Yeni Əhd |

Bibliya

|  |
| --- |
| Əhdi-Ətiq  ·  Əhdi-Cədid  ·  Xristian kanonları  ·  Apokrif |

Teologiya

|  |
| --- |
| Bağışlanma  ·  Vəftiz  ·  Xristologiya  ·  Ata  ·  Oğul  ·  Müqəddəs Ruh  ·  İnsan  ·  Xilas  ·  Esxatologiya  ·  Üç üqnum  |

Tarix və Ənənələr

|  |
| --- |
| Xronologiya  ·  Məryəm  ·  Pyotr  ·  Pavel  ·  Erkən  ·  I Konstantin  ·  Kilsə məclisi  ·  Xristianlıqda bölünmə  ·  Xaç yürüşləri  ·  Reformasiya |

Məzhəblər və Hərəkatlar

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Qərbi |
| --- |
| Adventist ·  Anabaptist ·  Anglikan ·  Baptist ·  Kalvinizm ·  Evangelizm ·  Müqəddəslik ·  Luteran ·  Medotist ·  Qədim Kilsə ·  Protestant ·  Əllinci ·  Katolik kilsəsi |

| Şərqi |
| --- |
|
Pravoslav ·  Katolik kilsəsi ·  Şərqi Pravoslav ·  Konstantinopol Pravoslav Kilsəsi |

| Hərəkatlar |
| --- |
|
Yehova şahidləri · Sonuncu gün · Unitarianizm · Kristafel · Birlik pentekostalizmi |

 |

Əsas mövzular

|  |
| --- |
| Mədəniyyət  ·  Xristianlığın tənqidi  ·  Ekumenizm  ·  Ayin ili  ·  Liturgiya  ·  Musiqi  ·  Vəftiz  ·  Digər dinlər  ·  Dua  ·  Vəz  ·  Simvolizm |

 |
|
Xristianlıq |
| * bax
* müzakirə
* redaktə
 |

**Katolik Kilsəsi** — rəhbərliyində Roma Papası duran dünyanın ən böyük xristian kilsəsi. Dünya katolik kilsəsi bir latın mərasimi kilsəsindən və iyirmi iki şərqi katolik kilsədən ibarətdir. Bunların hamısı Roma yepiskopu təkcə və ya Yepiskop kollegiyası ilə öz vəkaləti kimi sayır.

Katolik Kilsəsinin İsa Məsih tərəfindən qurulduğuna inanılır
(Mən sənə deyirəm ki, sən Petersən və Mən cəmiyyətimi bu Qayanın üzərində quracağam. Ölülər diyarının qapıları ona qalib gələ bilməyəcək.
Matta 16.18)-Müqəddəs Kitab

Katoliklərin faiz nisbəti.
Kilsə keşişlərini həvarilərin varisləri kimi və Roma papasını müqəddəs Pyotrun varisi kimi görür. 1054-cü ildə İstanbul Patriarxı və Roma Papasının nümayəndələri arasında ayrılma baş verdi və bundan sonra birinci kilsə Pravoslav kilsə, yaxud Şərqi pravoslav kilsə, ikinci isə Katolik kilsəsi adlandırır.

## Həmçinin bax

* Müqəddəs Ruh kilsəsi (Koden)
* Liverpul metropoliten kafedralı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Noktürn

**Noktürn** (fr. nocturne - "gecə") — XIX əsrin əvvəllərindən lirik, xəyalpərəst təbiətli musiqi parçaları (adətən instrumental, daha az vokal) üçün yayılmış ad. Bu mənada fransızca *nocturne* sözü ilk dəfə 1810-cu illərdə Con Fild tərəfindən istifadə edilmişdir, baxmayaraq ki, italyan termini *notturno* XVIII əsrdə mövcud idi və açıq havada ifa olunan musiqini ifadə edirdi.

Noktürn janrı orta əsrlərdə yaranmışdır. Sonra gecə yarısı ilə sübh arasında yerinə yetirilən dini katolik xidmətinin bir hissəsinə verilən ad (pravoslav matinləri kimi). Noktürn XVIII əsrdə sırf dini janrlardan yaranıb, gecələr açıq havada ifa olunan kamera əsərinə çevrilib (*Nachtmusik*). Klassik noktürn janrı müasir anlayış ilə heç bir əlaqəsi yoxdur (bu lirik miniatür deyildi) və çox vaxt sonata-simfonik tsikl şəklində yazılırdı (məsələn, Motsartın “Kiçik gecə serenadası”).

Noktürn adətən geniş inkişaf etmiş melodiya əsasında qurulur və gecəni bir növ instrumental mahnıya çevirir. Adətən noktürnlər fortepiano üçün yazılır, lakin oxşar əsərlər digər alətlər, eləcə də ansambl və orkestrlər üçün də rast gəlinir.

Sözün müasir mənasında noktürn yazan ilk bəstəkar Con Fild olmuşdur. O, 18 piano noktürnü yaradıb ki, bu gün də pianoçuların repertuarına daxildir.

Pianoda noktürn janrı Frederik Şopenin yaradıcılığında daha da çiçəkləndi. O, 21 belə pyes yazıb. Şopenin ilkin əsərlərində (məsələn, məşhur “Es-dur” noktürndə, Op. 9 No 2) Fildin təsiri nəzərə çarpır; sonralar bəstəkar harmoniyanı çətinləşdirməyə və hətta daha sərbəst formadan istifadə etməyə başladı.

Şopenin 9 nömrəli noktürnü
Noktürnləri həmçinin Karl Çerni, Frans List, Edvard Qriq, rus bəstəkarları - Qlinka (onun bu janrda iki pyesi, fortepiano və ya arfa üçün E-flatmajor və "Ayrılıq" fortepiano noktürü, Balakirev, Çaykovski və başqa bəstəkarlar Fildin təəssüratları ilə yazmışdır

Bu janrın orkestr əsərləri arasında ən məşhuru Feliks Mendelsonun musiqisindən Şekspirin “Yay gecəsi yuxusu” komediyasına qədər olan noktürndür. İmpressionist musiqinin görkəmli nümunəsi Klod Debüssinin üç nöktürndür (Buludlar, Şənliklər, Sirenlər).
# Pol Düka

| Pol Düka |
| --- |
| fr. Paul Dukas |
|  |
| Ümumi məlumatlar |
| Doğum adı | Paul Abraham Dukas |
| Doğum tarixi | 1 oktyabr 1865(1865-10-01)[…] |
| Doğum yeri | * I arondisman, Paris[…]
 |
| Vəfat tarixi | 17 may 1935(1935-05-17)[…] (69 yaşında) |
| Vəfat yeri | * Paris
 |
| Dəfn yeri | * Per-Laşez krematoriya-kolumbariumu[d]
 |
| Musiqiçi məlumatları |
| Fəaliyyəti | bəstəkar, xoreoqraf, pedaqoq, musiqi pedaqoqu, universitet müəllimi, pianoçu, aranjimançı[d], tənqidçi |
| Janrlar | opera, simfoniya |
| Musiqi aləti | piano |
| Təhsili | * Paris Konservatoriyası
 |
| Üzvlüyü | * Təsviri Sənət Akademiyası (1934–1935)
 |
| Mükafatları |   |
|  |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Pol Düka** (fr. Paul Dukas; 1 oktyabr 1865[…], I arondisman[…] – 17 may 1935[…], Paris) — Fransalı bəstəkar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* IMSLP (International Music Score Library Project)
# 9 oktyabr

| ←→Oktyabr |
| --- |
|

| B.e | Ç.a | Ç | C.a | C | Ş | B |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |

 |
| 2026-cı il |

**9 oktyabr** — Qriqorian təqvimində ilin 282-ci günü. (uzun ildə 283-cü)
Bu tarixdə ilin sonuna 83 gün qalır.

XX və XXI əsrdə Yuli təqvimi ilə 26 sentyabr tarixinə uyğun gəlir.

## Əhəmiyyətli hadisələr

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari

* 2012 — Pakistanda Taliban məktəbli Məlalə Yusəfzaya sui-qəsd cəhdi edib.

### Azərbaycana aid hadisələr

* 2008 — Bakıda Nəsimi metrostansiyasının açılışı olmuşdur.
* 2013 — Azərbaycanda prezident seçkiləri keçirilib.
* 2020 — Azərbaycan Ordusu tərəfindən Hadrut qəsəbəsi işğaldan azad olunub.

## Doğumlar

### 1600-cü ildən əvvəl

* 1261 — I Diniz, Portuqaliya kralı
* 1593 — Nikolas Tulp, Niderland cərrahı

### 1601–1900

* 1835 — Kamil Sen-Sans, Fransa bəstəkarı
* 1852 — Emil Fişer, Almaniya kimyaçısı
* 1862 — Aliye Fatma, Türkiyə yazıçısı
* 1874 — Nikolay Rerix, Rusiya boyakarı
* 1892 — İvo Andriç, Yuqoslav yazıçısı

### 1901–cari

Con Lennon
* 1920 — Yens Byornebu, Norveç yazıçısı
* 1940 — Con Lennon, İngiltərə müğənnisi
* 1958 — Yunis Əliyev, Azərbaycan əsgəri, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1959 — Boris Nemtsov, Rusiya dövlət xadimi
* 1966 — Devid Kemeron, Böyük Britaniya baş naziri
* 1969 — Pi Cey Harvi, İngiltərə musiqiçisi
* 1975 — Şon Lennon, İngiltərə müğənnisi
* 1987 — Barış Arduç, Türkiyə aktyoru
* 1993 — Uesli So, ABŞ və Filippin şahmatçısı
* 1996 — Bella Hadid, ABŞ modeli

## Ölümlər

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari

Ernesto Çe Qevara
* 1944 — Sadıq bəy Ağabəyzadə, Azərbaycan general-mayoru
* 1958 — XII Piy, Roma papası
* 1967
	+ Andre Morua, Fransa yazıçısı
	+ Ernesto Çe Qevara, Argentina və Kuba inqilabçısı
* 1974 — Oskar Şindler, Almaniya iş adamı
* 1978 — Jak Brel, Belçika müğənnisi
* 2002 — Eylin Uornos, ABŞ seriyalı qatili
* 2009 — Vyaçeslav İvankov, Rusiya qanuni oğrusu
* 2016 — Anje Vayda, Polşa kinorejissoru

## Bayramlar və xüsusi günlər

* Birləşmiş Millətlər Təşkilatı — Ümumdünya Poçt Günü
* Cənubi Koreya — Hanqıl günü
* Uqanda — Müstəqillik Günü

## İstinadlar
# Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı

| BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı FAO |
| --- |
|
Food and Agricultural Organization of the United
Nations |
|  |
|  |
| Növü | Beynəlxalq |
| Yaranma tarixi | 1945 |
| Qeydiyyat tarixi |
1945 |
| Rəsmi dili | ərəb, çin, ingilis, fransız, rus, ispan |
| Baş ofisin yerləşməsi | Roma, İtaliya |
| Sədr | Qu Dongyu |
| fao.org |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı** (LATI /FAO/) (ing. Food and Agricultural Organization of the United Nations, FAO) — vəzifəsi əhalinin kənd təsərrüfatı məhsulları ilə təminatını yaxşılaşdırmaq məqsədilə fərdi və kollektiv fəaliyyətlər aparmaq və həmçinin kənd təsərrüfatının inkişafı məsələləri üzrə hökumətlərarası təşkilatların işlərini əlaqələndirmək üçün BMT-nin ixtisaslaşdırılmış təşkilatı.

1945-ci ildə yaradılmışdır. Əsas vəzifələrindən biri – kənd təsərrüfatı istehsalı, meşə və balıq təsərrüfatında inkişaf etməkdə olan ölkələrə kömək göstərməkdir. Inkişaf etmiş kapitalist ölkələrdən ərzağın birbaşa digər ölkələrə çatdırılması, kənd təsərrüfatında elmi araşdırmaların və işlərin həyata keçirilməsi və təşkilinə köməklik daxil olmaqla, FAO yardımı maddi və qeyri-maddi xarakter daşıyır. FAO milli və beynəlxalq miqyaslı tədbirlərdə iştirak edir.

FAO umumdünya torpaq xəritəsini tərtib etmiş, dünya səhralaşma xəritəsinin hazırlanmasında iştirak etmişdir. Hal-hazırda FAO səhralaşma problemi ilə əlaqəli 50-yə yaxın layihə həyata keçirir. Onlar arasında "Səhralaşmanın qiymətləndirilməsi və xəritələşdirilməsi", "Quraq və yarımquraq otlaq yerlərinin ekoloji idarə edilməsi" və s. var.

FAO üzvü olmayan ölkələr BMTİP xətti üzrə həyata keçirilən iri kompleks proqramlarda iştirak edirlər.
FAO-nun baş qərargahı – Romada yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* BMT-nin Ərzaq və Kənd təsərrüfatı Təşkilatı ƏKTT — **kayzen.az** saytı
* FAO-nun rəsmi saytı