# Baş pontifik

|  |
| --- |
|
Qədim Roma tarixi |
| *lat. Senatus Populusque Romanus Senat və Roma xalqı* |
| **Dövrlər** |
| Roma çarlığı
( e. ə. 754 —  e. ə. 509) |
| Roma Respublikası
( e. ə. 509 —  e. ə. 27) |
| Roma İmperiyası
( e. ə. 27 — 1453-cü illər) |
|

|  |  |
| --- | --- |
|
Prinsipat Qərbi Roma |
Dominat Bizans |

 |
| **Respublika konstitusiyası** |
|

|  |
| --- |
| S.P.Q.R. Senat Komisia Magistratura |

 |
| **Magistratlar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|
Konsul Pretor Senzor Kurullu Edil Kvestor |
Xalq tribunu Qubernator Propretor |

 |
| **Fövqəladə magistratlar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|
Diktator Suvarilər rəisi (Magister equitum) Hərbi tribun |
Çar İnterreks Triumvirat Desemvirlər |

 |
| **Titullar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|
Leqat Duks Offisium Prefekt Vikar Vigintiseksviri Liktor |
Hərbi magistr İmperator Prinseps Baş pontifik Avqust Sezar Tetrarx |

 |
| **Sülalələr** |
|

|  |
| --- |
|
Yulilər-Klavdilər ( e. ə. 27— 68)
Flavilər (69–96)
Nerva-Antonin (96–192)
Konstantinlər (305–363)
Valentinlər (364–378)
Feodosiya (378–395)
Yustinianlar (518–602)
İraklilər (610–695; 705–711) |

 |
| **Əhali, inzibati və sosial tərkib** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|
Latınlar Sabinlər Etrusklar Patrisilər Plebeylər Pretorianlar Barbarlar Qladiator |
Kuriya Senturiya Triba Vestal bakirəsi Matrona |

 |
| **Qədim Romada hüquq** |
|

|  |
| --- |
|
Xatirənin lənətlənməsi (Damnatio memoriae )
Roma vətəndaşlığı
Fərqlənmə kursu (Cursus honorum)
Digesta
Konkubinat |

 |
|  |
| * bax
* müzakirə
* redaktə
 |

Avqust Böyük pontifik kimi
*(Via Labicana Augustus heykəli)*
**Pontifikmaksimus (**lat. Pontifeks Maksimus — "ən böyük körpü quran") və ya böyük pontifik. Qədim Romada Pontifiklər Kollegiyasında (*Collegium Pontificum*) ən yüksək rahib rütbəsi. Bu rütbə Qədim Roma dinində ən mühüm mövqe olaraq qəbul edilirdi. Eramızdan əvvəl 254-cü ildə bu mövqeyə plebeylərin də gəlməyə başlamasına qədər, sadəcə patrisilər gəlirdi. Erkən Roma Respublikasında dini bir status ikən, yavaş-yavaş siyasi xarakter daşımağa başladı (İmperator Avqustun dövründən etibarən) və axırda imperial kabinetə birləşdirildi. Tarixi sənədlər bu titulla Roma imperatorlarından, 375-383-cü illər arasında hökm sürmüş ən son İmperator Qratsianın çağrıldığını göstərir. Daha sonra imperator öz adının yanından bu titulu yığışdırmışdır.

"Pontifeks" sözü daha sonralar Xristiyan yepiskopları tərəfindən istifadə edilməyə başlandı (Roma Yepiskopu daxil) və "Pontifeks Maksimus" adı Roma Katolik Kilsəsində (baş yepiskop olan) Papanın tituluna tətbiq edilməyə başlandı. Bu titul Papanın rəsmi titullarından sayılmasa da, papaların Renesans və indiki dövrlərə aid binalarında, abidələrində və xırda pullarında öz əksini tapmaqdadır.

## Etimologiya

Lüğət mənası olaraq, *pontifeks* "körpü quran" (*pons* + *facere*); *maximus* da "ən böyük" deməkdir. Bu əvvəllər bəlkə də hərfi mənada istifadə olunurdu: qədim Romada körpü inşaatçısı olmaq ən əhəmiyyətli işlərdən sayılırdı, çünki qədim Romada ən böyük körpülər əsasən müqəddəs olaraq qə'bul edilən Tiber çayı üzərində inşa edilmişdi və ancaq xüsusi səlahiyyətli din xadimləri bu körpülərdəki mexanik yenilikləri "narahat etmə" hüququna malik idilər. Amma yenə də, bu söz (*pontifeks*) simvolik mə'nasinda da başa düşülürdü: (Van Heyperenə görə) pontifiklər tanrılarla insanlar arasında "körpü" quranlar idilər.

Digər tərəfdən, *pontifeks* sözü "yolları hazırlayanlar" mə'nasına da gələ bilər: tarixi Etrusk dilində *pont* "yol" deməkdir. Az bir qrup tədqiqatçının fikrinə görə bu söz Etrusk dilində tələffüz olaraq oxşar, amma etimoloji olaraq əlaqəsiz, "keşiş" mə'nasına gələn başqa sözdən törəmişdir.

## İstinadlar

## Mənbələr

* article *Pontifex* in Smith's Dictionary of Greek and Roman Antiquities
* List from republican times Arxivləşdirilib 2007-07-01 at the Wayback Machine
* Annotated Pontifex Maximus list
* List of roman consuls (**Fasti consulares**) 300 BC-AD 60 Arxivləşdirilib 2006-06-22 at the Wayback Machine at  Arxivləşdirilib 2011-12-27 at the Wayback Machine - in the list of consuls the column on the right (Pontifex Maximus) lists those that are known in this period.
* *Catholic Encyclopedia*: Pope, section V. Primacy of Honour: Titles and Insignia

## Həmçinin bax