# Z nəsli

**Z nəsli** və ya **zumerlər** — millenniallar və ondan əvvəlki alfa nəslindən sonra gələn demoqrafik kohort. Tədqiqatçılar və populyar media 1990-cı illərin ortalarından sonlarına qədər olan dövrü başlanğıc doğum illəri, 2011-cu illərin əvvəllərini isə son doğum illəri kimi ifadə edir. Z nəslinin əksər üzvləri X nəslinin və ya daha kiçik beybi-bumerlərin uşaqlarıdır. Bir çox insan 2012-ci ildə anadan olanları Z nəsli ilə səhv salır. Rəsmi olaraq, bu, 1997–2011-ci illərdir.

Gənc yaşlarından internetə çıxış və portativ rəqəmsal texnologiya ilə böyüyən ilk sosial nəsil olan Z nəslinin üzvləri, hətta rəqəmsal savadlı olmasalar da, "rəqəmsal yerlilər" adlandırılmışdılar. Bundan başqa, ekran vaxtının mənfi təsirləri daha çox gənc uşaqlarla müqayisədə yeniyetmələrdə özünü göstərir. Əvvəlki nəsillərlə müqayisədə Z nəslinin üzvləri öz yaşlarında olan sələflərinə nisbətən daha yavaş yaşamağa meyllidirlər. Yeniyetmələrdə hamiləlik nisbəti aşağıdır və alkoqol (lakin mütləq digər psixoaktiv dərmanlar deyil) daha az istehlak edilir. Z nəslinin yeniyetmələri yaşlı nəsillərə nisbətən akademik performans və iş perspektivləri ilə daha çox maraqlanırlar və narahatlıqlara baxmayaraq, 1960-cı illərdəki həmkarlarına nisbətən məmnuniyyəti gecikdirməkdə daha yaxşıdırlar. Yeniyetmələr arasında sekstinq artmışdır və bunun nəticələri hələ də yaxşı başa düşülmür. Bundan əlavə, gənc subkulturalar yoxa çıxmasa da, daha sakit olaraq qaldı.

Qlobal miqyasda qızlar arasında cinsi yetkinliyin orta yaş həddinin XX əsrlə müqayisədə xeyli aşağı düşdüyünə dair sübutlar var ki, bu da onların rifahı və gələcəyinə təsir göstərir. Bundan əlavə, Z nəslində yeniyetmələr və gənclər arasında allergiyanın yayılması ümumi əhalidən daha çoxdur. Psixi sağlamlıq vəziyyətləri haqqında daha çox məlumatlılıq və diaqnozlar var, yuxu çatışmazlığı daha tez-tez bildirilir. Bir çox ölkələrdə Z nəsli gənclərinə yaşlı nəsillərə nisbətən əqli qüsurlar və psixiatrik pozğunluqlar diaqnozu qoyulma ehtimalı daha yüksəkdir.

Bütün dünyada Z nəslinin üzvləri elektron cihazlara daha çox vaxt sərf edirlər və kitab oxumağa əvvəlki nəsildən daha az vaxt sərf edirlər. Bu, onların diqqət intervalına, lüğətinə, akademik performansına və gələcək iqtisadi töhfələrinə təsir göstərir. Asiyada 2000-ci və 2010-cu illərdə müəllimlər adətən ən yaxşı tələbələri axtarırdılar və onları qidalandırırdılar. Qərbi Avropa və ABŞ-də zəif performans göstərənlərə diqqət yetirilirdi. Bundan əlavə, Şərqi Asiya və Sinqapur tələbələri 2010-cu illərdə beynəlxalq standartlaşdırılmış testlərdə ardıcıl olaraq birinci yerləri qazanmışdılar.

## Etimologiya və nomenklatura

Z nəsli adı Y nəslindən (millenniallar) əlifba sırasını davam etdirərək X nəslindən sonra ikinci nəsil olduğuna işarədir.

Nəsil üçün digər təklif olunan adlara *i-Nəsli*, *Vətən nəsli*, *Net nəsli*, *Rəqəmsal yerlilər*, *Yeni rəqəmsal yerlilər*, *Pluralist nəsil*, *İnternet nəsli*, *Yüzilliklilər* və *Postmillenniallar* daxildir.

Reper "MC Lars" mahnı adı kimi hələ 2005-ci ildə "i-Nəsli" terminindən istifadə etmişdir. Psixologiya professoru və yazıçı Jan Tvenge də bu termindən istifadə etmişdir. O, bu termini 2006-cı ildə yazdığı millenniallar haqqında kitabının adı kimi nəzərdə tutmuş, lakin naşirinin təkidi ilə adı "Mən nəsli" olaraq dəyişdirmişdir. Tvenge daha sonra bu termini 2017-ci ildə nəşr olunan "*iGen*" kitabı üçün istifadə etmişdir. Başqaları da bu adı ortaya atdıqlarını iddia edirlər.

Müəllif Nil Hau Vilyam Hau ilə birlikdə Ştraus–Hau nəsil nəzəriyyəsinin davamı olaraq 2014-cü ildə "Vətən nəsli" terminini işlətmişdir. *Vətən* termini 11 sentyabr hücumlarından sonra Vətən Təhlükəsizliyi Departamenti kimi qoruyucu nəzarət dövlət tədbirlərinin tətbiqindən sonra uşaqlıq dövrünə qədəm qoyan ilk nəsil olmaq deməkdir.

"Pew Research Center" 2019-cu ildə "*Google Trends*"də bu qrup üçün müxtəlif adları araşdırmış və müəyyən etmişdir ki, ABŞ-də Z nəsli termini çox populyardır və o vaxtdan etibarən tədqiqatlarında onu "Gen Z" adlandırır. "Merriam-Webster" və "Oxford" lüğətlərinin hər ikisində Z nəsli üçün rəsmi qeydlər var.

Yaponiyada kohort yeni rəqəmsal yerlilər kimi təsvir edilir. Bu, rəqəmsal yerlilər kimi təsvir edilən əvvəlki kohortdan bir addım kənardadır. Rəqəmsal yerlilər əsasən mətn və ya səslə ünsiyyət qururlar, yeni rəqəmsal yerlilər isə video, videotelefoniya və filmlərdən istifadə edirlər. Bu, yeni rəqəmsal əhali arasında kompüterdən mobil telefona və mətndən videoya keçidi vurğulayır.

## Həmçinin bax

* 9X nəsli
* Bumeranq nəsli

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* *Palfrey, John; Gasser, Urs.* Born Digital: Understanding the First Generation of Digital Natives. Basic Books. 2008. ISBN 978-0-465-00515-4.
* *Arum, Richard; Roksa, Josipa.* Academically Adrift - Limited Learning on College Campuses. Chicago, IL: The University of Chicago Press. 2011. ISBN 978-0-226-02856-9.
* *McCrindle, Mark; Wolfinger, Emily.* The ABC of XYZ: Understanding the Global Generations. McCrindle Research. 2014.
* *Combi, Chloe.* Generation Z: Their Voices, Their Lives. London: Hutchinson. 2015. OCLC 910606762.
* *Greenspan, Louise; Deardorff, Julianna.* The New Puberty: How to Navigate Early Development in Today's Girls. Rodale Books. 2015. ISBN 978-1-62336-598-1.

## Xarici keçidlər

* The Downside of Diversity. Michael Jonas. *The New York Times*. August 5, 2007.
* The Next America: Modern Family. Pew Research Center. April 30, 2014. (Video, 2:16)
* Meet Generation Z: Forget Everything You Learned About Millennials – 2014 presentation by Sparks and Honey
* Is a University Degree a Waste of Money? CBC News: The National. March 1, 2017. (Video, 14:39)
* A Generation Z Exploration. (Web version) Rubin Postaer and Associates (RPA). 2018.
* We asked teenagers what adults are missing about technology. This was the best response. Taylor Fang. *MIT Technology Review*. December 21, 2019.
* The Amish use tech differently than you think. We should emulate them. Jeff Smith. *The Washington Post*. February 17, 2020.