# Karl Fridrix Qauss

| Karl Fridrix Qauss |
| --- |
| *alm.* Johann Carl Friedrich Gauß‎ |
|  |
| Doğum adı | Johann Carl Friedrich Gauß |
| Doğum tarixi | 30 aprel 1777(1777-04-30)[…] |
| Doğum yeri | * Braunşveyq, Müqəddəs Roma imperiyası[…]
 |
| Vəfat tarixi | 23 fevral 1855(1855-02-23)[…] (77 yaşında) |
| Vəfat yeri | * Göttingen, Almaniya ittifaqı[…]
 |
| Elm sahələri | ədədlər nəzəriyyəsi, cəbr, riyazi analiz, differensial həndəsə, elektrostatika, optika, riyaziyyat, mexanika, astronomiya, geodeziya, fizika, elektromaqnetizm[d] |
| Elmi dərəcəsi | * fəlsəfə doktoru (1799)
 |
| İş yeri | * Göttingen Universiteti
 |
| Təhsili | * Göttingen Universiteti (1795–1798)
 |
| Üzvlüyü | * Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyası,
* Bavariya Elmlər Akademiyası,
* Rusiya Elmlər Akademiyası,
* Prussiya Elmlər Akademiyası,
* Macarıstan Elmlər Akademiyası,
* Göttingen Elmlər Akademiyası,
* Peterburq Elmlər Akademiyası,
* İsveç Kral Elmlər Akademiyası,
* Niderland Kral İncəsənət və Elmlər Akademiyası,
* London Kral Cəmiyyəti (1804-cü ildən),
* Turin Elmlər Akademiyası (1833-cü ildən)
 |
| Mükafatları |          |
|  |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Yohan Karl Fridrix Qauss** (30 aprel 1777[…], Braunşveyq, Müqəddəs Roma imperiyası[…] – 23 fevral 1855[…], Göttingen, Almaniya ittifaqı[…]) — görkəmli alman riyaziyyatçısı, astronom və fiziki, bütün dövrlərin ən yaxşı riyaziyyatçılarından biri, "riyaziyyatın kralı" hesab olunur.

## Həyatı

Göttingen Universitetində oxuduğu müddətdə riyaziyyata aid ciddi tədqiqat işləri aparmış və universiteti qurtararkən "Ədədi tədqiqatlar" adlı əsərini yazmışdır. Bu əsərdə kvadratik çıxıq nəzəriyyəsi, kvadratik formaların qısa ifadəsi, n-dərəcəli tənliklər nəzəriyyəsi öz əksini tapmışdır. Qauss da başqa alimlər kimi paralel xətlərlə maraqlanmışdı. O, XVIII əsrin sonunda Evklid həndəsəsindən fərqli başqa həndəsələrin olmasının mümkünlüyü qənaətinə gəlmişdir. Qauss bu sahədə xeyli tədqiqat işləri apararaq varlığı mümkün olan həndəsəni anti-evklid həndəsəsi adlandırmışdı.

Ədədlər nəzəriyyəsi, riyazı analiz, differensial həndəsə, geodeziya, elektrostatika, astronomiya və optika elmlərinə misilsiz töhfələr vermişdir.

Qaussun fitri istedadı özünü uşaq ikən büruzə verir. Deyilənə görə hələ ibtidai məktəbdə oxuduğu vaxt özünün ilk riyazi kəşfini edir. Belə ki, müəllimi şagirdlərini uzun müddət məşğul etmək məqsədilə onlara 1-dən 100-ə qədər bütün natural ədədlərin cəmini tapmağı tapşırır. Qauss tapşırığı bir neçə dəqiqə ərzində həll etməklə ətrafındakıları heyrətə salır. Gənc Qauss bu ədədi silsilənin sonluğunda duran ədədlərin cəminin 101-ə bərabər olmasını, yəni 1+100=101, 2+99=101 və s. dərhal müəyyən edir. Və bu silsilədəki cütlüklərin sayını, yəni 50-ni 101-ə vurmaqla məsələni asanlıqla və tezliklə həll edir. O, riyaziyyat elmində ən möhtəşəm əsərlərdən biri olan *Disquisitiones Arithmeticae* əsərini 21 yaşında ikən (1798) tamamlayır. Əsərin özü isə üç il sonra nəşr olunur. Bu əsərlə Qauss müasir ədədlər nəzəriyyəsi elmini riyaziyyatdan ayıraraq müstəqil elmə çevirir.

Karl Qauss 1855-ci ildə vəfat etmişdir.

## Mənbə

1. "Uşaqlar üçün ensiklopediya. Riyaziyyat. Bakı: "Şərq-Qərb", 2008. səh.608

## İstinadlar

## Xarici keçidlər