Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# İravadi çayı

| İravadi |
| --- |
| birm. ဧရာဝတီ |
|  |
|  |
| Ölkə |  Myanma |
|  |
| Mənsəbi | Hind okeanı |
| Uzunluğu | 2170 km |
| Su sərfi | 13.000 m³/san |
| Hövzəsinin sahəsi | 411000 km² |
| mənbəyi
mənsəbiİravadi çayı Myanmaın fiziki xəritəsində:
 25°42′ şm. e. 97°03′ ş. u.
 15°46′ şm. e. 95°06′ ş. u. |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**İravadi**(birm. ဧရာဝတီ — *Eyavad*i) — Myanmada çay. İravadi Myanmanın ən böyük çayıdır. Uzunluğu 2170 metrdir. Ölkənin vacib su nəqliyyatı arteriyasıdır. Çay hövzəsinin sahəsi 411 000 km²-dir. İravadi deltasında yaşayan bir çox xalqlar üçün çay müqəddəs hesab olunur. İravadi sözü ehtimal olunur ki, sanskrit mənşəlidir — *airavati,* yəni "filli çay" deməkdir.

## Ümumi məlumat

İravadi çayı öz mənbəyini Kaçin milli diyarından, Mali və Nmay çaylarının birləşdiyi yerdən götürür. Bu çaylar birləşənə qədər Himalayın cənub-şərq bölgəsi boyu bir birinə paralel axırlar. İravadi ölkə ərazisini şimaldan cənuba doğru kəsib keçir. Yuxarı axarlarında çay və onun qolları dərin dərələrdən, cəngəlliklərdən keçir və çay dərələri ensiz olur. Miçina şəhərində İravadi çayının dərəsi genişlənir və 800 metrə çatır. Daha sonra çay Şan yaylasının qərb hissəsindən keçir. Bu zaman İravadi 3 dərə formalaşdırır. Dərələrin hər birinin eni 50–100 metrdir. Bu ərazilər gəmiçilik üçün təhlükəlidir. Çay orta və aşağı axırlarında İravadi düzənliyindən keçir və geniş terraslı vadi formalaşdırır. Mənsəbdən 300 km şimaldan düz, bataqlaşmış delta əraziləri formalaşır. Bu ərazilərdə sıx cəngəllik örtüyü üstünlük təşkil edir. İravadi çayının deltasının sahəsi 30 min km²-dir (digər mənbələrdə 48 min km²). Andaman dənizi sahilləri boyu çay 240 km uzanır. Çayı dənizdən qum dyunləri ayırır. Çay deltası 9 qola parçalanır.

İravadinin aşağı axarlarında yüksək qabarma müşahidə olunur. Yanqon şəhərində qabarmanın hündürlüyü 4–4,5 metr olur. Qabarma bütün delta ərazisini bürüyür və və dənizdən 120 km uzaqlıqda belə hiss olunur. Aşağı axarlarda çayın orta su sərfi 13–14 min m³/san-dir. Güclü yağışlar zamanı su həcmi 40 000 m³/saniyə olur. Bəzən daşqınlar ərazidə fəlakətlərə səbəb olur.

Müstəmləkə zamanında, dəmir və avtomobil yollarının çəkilmədiyi zamanda çay "Mandalay yolu" adlanırdı. Baxmayaraq ki, çay gəmiçilik üçün yararlıdır, ancaq çay boyu bir çox dayazlıqlara və adalara rast gəlinir. Miçina şəhərinə kimi, okeandan 1600 km məsafədə çay gəmiçiliyə yararlıdır. Uzun illər boyu İravadi çayı üzərində tikilmiş yeganə körpü — İnva idi. Son 20 ildə çay üzərində onlarca yeni körpü tikilmişdir.

İravadi çayında xüsusi delfin cinsi — İravadi delfinləri (*Orcaella brevirostris*) yaşayır. Delfin əslində çay yox dəniz-okean delfinidir. Bu cinsə daxil növlər əsasən Hind okeanında Benqal körfəzindən Avstraliyanın şimal sahillərinə qədər olan ərazilərdə yayılmışdır.

## İstinadlar
# Yardi

**Yardi** (ing. Yardie) — Yamayka əsilli Britaniya mafiya qruplaşması.

Yardilər 1950-ci illərdə Britaniyaya mühacir etmiş Yamaykalılardır. Onlar tez-tez cinayətkar dəstələr arasında baş verən qırğınlarda iştirak etmiş və Yardi adıyla tanınmışdılar. Onlar əsasən narkotik alveri və odlu silahdan istifadəyə görə cinayət məsuliyyətinə cəlb olunurlar. Heç vaxt hüquq-mühafizə orqanlarının sıralarına öz adamlarını daxil etməyə cəhd göstərmədiklərindən digər mafiya qruplaşmaları qədər güclü sayılmırlar.
# T-54

**T-54** — SSRİ istehsalı olan orta tank. Sovet Ordusuna 1946-cı ildə qəbul edilib, 1947-ci ildən modernləşdirilməsinə başlanılıb. T-54 tankının çəkisi 36.6 ton, uzunluğu 6.04 metr, həcmi 3.27 metr, hündürlüyü 2.40 metrdir. Tankın maksimum sürəti saatda təxminən 48 kilometr, hərəkət mənzili 325 kilometrdir (201.9 mil). Başqa tanklarla birlikdə bu tankın hərəkət mənzili artaraq 610 kilometrə (379 mil) çatır. V-12 dizel yanacağı ilə işləyir tankın mühərriyi. Əsas silahı 100 mm-lik D-10T topudur. Tankda bundan əlavə 7.62 mm-lik SGMT pulemyotu və 12.7mm-lik DŞK pulemyotu quraşdırılıb. Tank 1946-1981-ci illər arasında SSRİ-də, 1956-1979-cu illər arasında Polşada, 1957-1983-cü illər arasında isə Çexoslovakiyada istehsal edilmişdir. Bu tankdan təxminən 86.000—100.000 arasında istehsal edilmişdir.

Vyetnam, Zimbabve, Banqladeş, Əfqanıstan, Keniya, Bolqarıstan və Ermənistan ordularında istifadə olunan T-54 tanklarının 1947-ci ildən istehsalına başlanılıb. Müasir hərb sənayesinin imkanları ilə müqayisədə çox zəif göstəricilərə malik olan bu tanklar düz yolda saatda 50 km/saat sürətə və 400 km-lik yanacaq tutumuna malikdir. Taktiki-texniki xassələrinə gəldikdə isə 4 nəfərlik heyəti olan T-54 43 ədəd döyüş sursatı olan 1 ədəd 100 mm-lik D-10T topu, 1 ədəd DŞK pulemyotu və 2 ədəd Kalaşnikov pulemyotuna malikdir. Topunda avtomatik kontrol olmadığından yalnız dayanan halda dəqiq atəş aça bilir. Hazırda bu müasir hərb maşınları ilə müqayisə olunmayacaq dərəcədə zəif göstəricidir.

T-54 tankı
## İstifadəçilər

T-54/55 cari istifadəçilər mavi, keçmiş istifadəçilər isə qırmızı rəngdə göstərilmişdir.
## Mənbə

* A. В. Карпенко. BT-269.стр. 269—275
# Oğurluq

Pol-Çarlz Şokarn-Moronun “Hiyləgər oğru” adlı rəsm əsərində un məmulatlarını oğurlayan uşaq təsvir edilmişdir.
**Oğurluq** — özgə əmlakını gizli surətdə talama, qanunsuz mənimsəmə və ya sahiblik hüququnun pozulması halı. Bəzi oğrular şəxsi maraqları üçün oğurluq edirlər, bəziləri isə ehtiyac və ya çarəsizlik üzündən oğurlaya bilər. Bəzi hallarda oğurluq asılılıq və ya digər psixi sağlamlıq problemlərindən qaynaqlanır. Oğurluq qanuna ziddir və cinayət sayılır. Oğurluq edən şəxslər cərimə və həbs cəzası kimi nəticələrlə üzləşə bilərlər. Oğurluğun ən geniş yayılmış növlərindən biri şopliftinqdir.

## Quranda oğurluq haqqında olan ayə

Oğru kişi ilə oğru qadının gördükləri işin əvəzi kimi Allahdan cəza olaraq əllərini kəsin. Allah qüdrətlidir, hikmət sahibidir! (Maidə surəsi, ayə 38)

## Həmçinin bax

* Cibgirlik

## İstinadlar

## Biblioqrafiya

* Allen, Michael. *Textbook on Criminal Law*. Oxford University Press, Oxford. (2005) ISBN 0-19-927918-7.
* Criminal Law Revision Committee. 8th Report. Theft and Related Offences. Cmnd. 2977
* Green, Stuart P. *Thirteen Ways to Steal a Bicycle: Theft Law in the Information Age*. Harvard University Press, Cambridge, MA (2012). ISBN 978-0674047310
* Griew, Edward. *Theft Acts 1968 & 1978*, Sweet & Maxwell. ISBN 0-421-19960-1
* Ormerod, David. *Smith and Hogan Criminal Law*, LexisNexis, London. (2005) ISBN 0-406-97730-5
* Maniscalco, Fabio, *Theft of Art* (in Italian), Naples – Massa (2000) ISBN 88-87835-00-4
* Smith, J. C. *Law of Theft*, LexisNexis: London. (1997) ISBN 0-406-89545-7.
* Кража  // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
* *Кочои С. М.* Ответственность за корыстные преступления против собственности.- 2-е изд., дополненное и переработанное.-М.: АНТЭЯ 2000; Профобразование, 2000.-288 с. ISBN 5-93476-009-2
* Уголовное право России. Части Общая и Особенная / М. П. Журавлёв, А. В. Наумов и др.; под ред. А. И. Рарога. — 5-е изд., перераб. и доп. — М.: ТК Велби, Проспект, 2004. — 696 с. ISBN 5-98032-591-3.
* *Бойцов А. И.* Преступления против собственности. — СПб.: Юридический центр Пресс, 2002. — 775 с. ISBN 5-94201-062-5
* Постановление Пленума Верховного Суда РФ от 27.12.2002 N 29 (ред. от 16.05.2017) «О судебной практике по делам о краже, грабеже и разбое»

## Xarici keçidlər

* Vikianbarda Oğurluq ilə əlaqəli mediafayllar var.
# İraq Əl-Qaidəsi

| İraq Əl-Qaidəsi |
| --- |
|  |
| İdeologiyası |
Cihadçılıq
* Səddamizm
* Xələfçilik
 |
| Lider(lər) |
Əbu Musab əz-Zərkavi |
| Mərkəz |  Fəllucə, İraq |
| Müttəfiqlər |  Əl-Qaidə
* Cəmaət əl-təhvid əl-Cihadi
 |
| Rəqiblər |  İran
* İraq
* İordaniya
* BMT
 |
| Müharibələr |

İraq müharibəsi (2003-2011)
* İraq sivil müharibəsi
 |

**İraq Əl-Qaidəsi** İraqda Əl-Qaidə terror qruplaşmasının qolu.Qruplaşma 2004-cü il 17 oktyabr tarixindən İraqın Fəllucə şəhərində aktiv fəaliyyət göstərir.

## Həmçinin bax

* Fəllucə
* Əl-Qaidə
* İŞİD

## İstinadlar
# İslam Dövləti – Əlcəzair vilayəti

**İslam Dövləti – Əlcəzair vilayəti** (**İD-ƏV**; ərəb. الدولة الإسلامية – ولاية الجزائر‎, *ad-Dawlah al-Islāmiyah – Wilayah al-Jazā’ir*) — silahlı İslam Dövləti (İD) qruplaşmasının Əlcəzairdə fəaliyyət göstərən qolu. Qrup əvvəllər "Cund əl-Xilafa fi Ərd əl-Cəzair" (ərəb. جند الخلافة في أرض الجزائر‎; mənası – "*Əlcəzairdə xilafət əsgərləri*") kimi tanınırdı.

2014-cü ildə onlar 55 yaşlı fransız alpinist Erve Qurdeli qaçırmışdılar. Qrup 22 sentyabr 2014-cü il tarixli videoda qeyd etmişdir ki, onlar bunu İD sözçüsü Ədnaninin ABŞ ilə birlikdə İD-yə qarşı döyüşən ölkələrin vətəndaşlarına hücum etmək əmrinin bir hissəsidir. 24 sentyabr 2014-cü ildə "Əlcəzair vilayəti" Erve Qurdelin başını kəsdiyini iddia etmişdir.

## İstinadlar
# İraq İslam Ordusu

| İraq İslam Ordusu |
| --- |
| ərəb. الجيش الإسلامي في العراق‎ Qatıldığı müharibələr: İraq müharibəsi |
| Aktiv illər |
2003–2011, 2014-günümüz |
| İdeologiyası |
Sünni İslamizm
İraq millətçiliyi |
| Əməliyyat sahəsi |
İraq |
| Üzv sayı | 10,400 (2007) |
| Müttəfiqlər |  Ərəb Sosialist BƏƏS Partiyası
 Nakşbandi Ordeni Xalqının ordusu
 Azad İraq ordusu |
| Rəqiblər |  İraq
 ABŞ
 İsrail
 İraq Şam İslam Dövləti |
| Müharibələr | * İraq müharibəsi
 |

**İraq İslam Ordusu** — İraqda müqavimət qruplarından biri. Bu ordu İraqda müstəqil islam dövləti qurmağı hədəfləyir. Çox sayda silah və strategiyaya sahib olan ordu işğalçılara qarşı snayper yetişdirmə, minaatan hücumları təşkil etmək, yüngül silahlarla hücum etmək kimi müxtəlif taktikalardan istifadə edir.

## İstinadlar
# İslam Silahlı Hərəkatı

**İslam Silahlı Hərəkatı**, həmçinin **Əlcəzair İslam Silahlı Hərəkatı** və ya **Silahlı İslam Hərəkatı** (fr. Mouvement Islamique Armé; ərəb. الحركة الإسلامية المسلحة‎, *Harakat El Islamiyyat El Musallaha*) — 1980–1990-cı illərdə Əlcəzairin şimalında fəaliyyət göstərmiş islamçı gerilla qrup və terror təşkilatı. Qrup Əlcəzairdə 1980-ci illərin ən böyük və ən geniş əsaslı islamçı ekstremist təşkilatı idi. Qruplaşma 1981-ci ildə, 1982-ci ilin aprelində və ya 1982-ci ilin iyulunda təhlükəsizlik xidmətləri ilə qarşıdurmadan sonra Mustafa Buyalı tərəfindən yaradılmışdır. Lərba rayonunda hökumətə qarşı hücumlar həyata keçirən qruplaşma kiçik qrupların ittifaqı kimi çıxış etmiş, Buyali isə özünü əmir elan etmişdi. Onlar İkinci Dünya müharibəsinin makilərinə bənzər gerilla müharibəsi ilə məşğul idi və ekstremist qruplar üçün ideal ərazini təmin etdiyinə görə Atlas dağları və Blida vilayətinin şəhərətrafı sahəsində yerləşirdi.

## İstinadlar
# Mehdi Ordusu

**Mehdi Ordusu** (arb: جيش المهدي) — İraqda şiə lideri Müqtəda əs-Sədr tərəfindən qurulan müqavimət təşkilatı. 2003-cü ilin iyununda yaradılıb və hələ də fəaliyyət göstərir və təxminən 60.000 hərbçisi var.

Mehdi ordusu İraq müqavimət hərəkatının ən nüfuzlu təşkilatlarından biridir və Bağdaddan 5 kilometr məsafədə yerləşən Sədr şəhərini azad edilmiş bir bölgə elan etmişdir.

## Təşkilati strukturu

Mehdi Ordusundakı 50 nəfərdən ibarət olan Fazillər ən kiçik yaraqlı qrupdur. Bundan əlavə 6 Fasil bölməsi 300 nəfərlik səriyyə birliyini təşkil edir. Ən böyük birlik 7 səriyyədən (2100 nəfər) ibarət olan fəvc birliyidir.
# Salman Rüşdi

| Salman Rüşdi |
| --- |
| kəşm. سلمان رُشدی |
|  |
| Doğum adı | احمد سلمان رُشدی |
| Doğum tarixi | 19 iyun 1947(1947-06-19)[…] (79 yaş) |
| Doğum yeri | * Bombey, Britaniya Hindistanı
 |
| Təhsili | * Kembric Kinqs Kolleci
 |
| Fəaliyyəti | yazıçı, romançı, esseist, ssenarist, uşaq ədəbiyyatı yazıçısı, aktyor, müəllif |
| Fəaliyyət illəri | 1975-ci ildən |
| Əsərlərinin dili | Urdu dili, ingilis dili, Kəşmir dili |
| Janr | magik realizm |
| Üzvlüyü | * Kral Ədəbiyyat Cəmiyyəti[d],
* PEN America[d],
* Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyası
 |
| Mükafatları |        |
| salmanrushdie.com |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Salman Rüşdi** (19 iyun 1947[…], Bombey, Britaniya Hindistanı) — hind əsilli ingilis yazıçısı, 1981-ci ildə Buker mükafatı laureatı.

Rüşdinin Fandom saytında hesabı var, lakin İstifadə Şərtlərini pozduğuna görə həmişəlik dayandırılıb.

## Həyatı

Salman Rüşdi 1947-ci ildə Bombeydə biznesmen ailəsində anadan olub. 1961-ci ildə təhsil almaq üçün İngiltərəyə yollanıb. 1964-cü ildə Böyük Britaniya vətəndaşlığını alıb. Kembric Universitetinin tarix fakültəsini bitirib.

## Yaradıcılığı

İlk əsəri 1975-ci ildə yazdığı "*Qrimus*" romanıdır. 1981-ci ildə yazdığı "*Gecəyarısı uşaqları*" əsəri Le Monde tərəfindən XX əsrin 100 kitabı siyahısına daxil edilmişdir.

1988-ci ildə yazdığı Qurandan bəhs edən "*Şeytanın ayələri*" kitabı müsəlman dünyasında qəzəblə qarşılanıb. Kitab Hindistan və Cənubi Afrika Respublikasında qadağan edilib. 1989-cu ildə Ayətullah Xomeyni yazıçının ölümünə fətva verib.

16 iyun 2007-ci ildə II Elizabet Salman Rüşdini cəngavər tituluna layiq görüb. 26 iyun 2008-ci ildə Londonda Bukingem sarayında II Elizabet şəxsən cəngavər titulunu Salman Rüşdiyə təqdim edib.

## Əsərlərinin siyahısı

* Qrimus (1975)
* Gecəyarısı uşaqları (1981)
* Utanc (1983)
* Yaquar gülüşü (1987)
* Şeytan ayələri (1988)
* Harun və Hekayələr dənizi (1990)
* Güzgü işi
* Xəyali vətənlər (1991)
* Oz sehrbazı (1992)
* Şərq, Qərb (1994)
* Qəzəb (2001)
* Təlxək Şalimar (2005)
* Florensiyanın sehrbazı (2008)
* Luka və həyat atəşi (2010)
* Cozef Anton- Xatirə (2012)
* İki il səkkiz ay iyirmi səkkiz gecə (2015)
* Qızılı ev (2017)
* Kixot (2019)
* Kurt Vonnequtun "Sallaqxana-beş"i indi bizə nə deyir?

## İstinadlar
# Abbat

Tsistersian dini ordeninin abbatının geyimi
**Abbat** (lat. abbas, ivr. ‏אבּא‏‎ — ata) — VI əsrdən Qərbi Avropa xristian ənənəsində monastrın baş keşişi, abbatlığı idarə edən. Geniş mənada, katolik kilsəsində çalışan din xadimlərini bildirir. Şərqi xristian monastrlarında Abbat iqumen vəzifəsinə uyğun gəlir. Abbat ömürlük seçilir və ya təyin edilir. Kilsə iyerarxiyasında yepiskopdan sonra gəlir.

Qadın ruhanilərinə analoji olaraq abbatisa adı verilirdi. Sonrakı dövrlərdə bütün gənc ruhanilərə nəzakət xatirinə bu adla müraciət edilməyə başlandı.

## Həmçinin bax

* Abbatlıq
* İqumen