Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 16 iyun

| ←→İyun |
| --- |
|

| B.e | Ç.a | Ç | C.a | C | Ş | B |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |

 |
| 2026-cı il |

**16 iyun** — Qriqorian təqvimində ilin 167-ci günü. (uzun ildə 168-ci)
Bu tarixdə ilin sonuna 198 gün qalır.

XX və XXI əsrdə Yuli təqvimi ilə 3 iyun tarixinə uyğun gəlir.

## Əhəmiyyətli hadisələr

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari

* 1963 — Sovet kosmik proqramı: Vostok 6 missiyası: Kosmonavt Valentina Tereşkova kosmosa çıxan ilk qadın oldu.

### Azərbaycana aid hadisələr

* 1919 — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti və Gürcüstan Demokratik Respublikası arasında Azərbaycan-Gürcüstan hərbi müdafiə sazişi imzalanmışdır.
* 1995 — Sara TV təsis edilib.
* 2003 — Zəngəzur Milli Parkı təsis edilib.

## Doğumlar

### 1600-cü ildən əvvəl

* 1313 — Covanni Bokkaçço, İtaliya yazıçısı və şairi
* 1404 — II Murad, Osmanlı sultanı

### 1601–1900

* 1723 — Adam Smit, Şotlandiya iqtisadçısı və filosofu
* 1829 — Ceronimo, ABŞ hərbi lideri
* 1851 — Yekaterina Qabaşvili, Gürcüstan yazıçısı
* 1858 — V Qustav, İsveç kralı
* 1873 — Antonina Nejdanova, Rusiya opera müğənnisi
* 1888 — Hacıağa Abbasov, Azərbaycan aktyoru

### 1901–cari

Tupak Şakur
* 1943 — Raymond Ramazani Baya, Konqo DR dövlət xadimi
* 1956 — Cianni De Byazi, İtaliya futbolçusu və baş məşqçisi
* 1961 — Can Dündar, Türkiyə jurnalisti
* 1970 — Cəbrayıl Yamadayev, Çeçenistan hərbi komandiri
* 1971 — Tupak Şakur, ABŞ repçisi
* 1978 — Daniel Brül, Almaniya və İspaniya aktyoru
* 1982 — Aqil Nəbiyev, Azərbaycan futbolçusu və baş məşqçisi
* 1986 — Fernando Muslera, Uruqvay futbolçusu
* 1988 — Zülfü Qədimov, Azərbaycan çavuşu
* 1990 — Pedro Enrike, Braziliya futbolçusu
* 1998 — Anar Qarayev, Azərbaycan əsgəri
* 1999 — Snail Mail, ABŞ müğənnisi

## Ölümlər

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

* 1671 — Stepan Razin, Kazak lideri

### 1901–cari

Helmut Kol
* 1920 — İbrahim ağa Usubov, Azərbaycan general-mayoru
* 1944 — Mark Blok, Fransa tarixçisi
* 1958 — İmre Nad, Macarıstan dövlət xadimi
* 1984 — Kseniya Babiçeva, Azərbaycan aktrisası
* 1992 — Muxtar Qasımov, Azərbaycan həkimi, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1993 — Elbrus Allahverdiyev, Azərbaycan leytenantı, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 2007 — Məhəmməd Fazil Lənkərani, İran din xadimi
* 2017
	+ Fuad Musayev, Azərbaycan futbol icraçısı
	+ Helmut Kol, Almaniya kansleri
* 2018 — Gennadi Rojdestvenski, Rusiya dirijoru
* 2021
	+ İbrahim İbrahimli, Azərbaycan deputatı
	+ Zeynal Şahhüseynli, Azərbaycan əsgəri

## Bayramlar və xüsusi günlər

* Seyşel adaları — Atalar Günü

## İstinadlar
# Deyvi Çeyz

| Deyvi Çeyz |
| --- |
| ing. Daveigh Chase |
|  |
| Doğum adı | Daveigh Elizabeth Schwallier |
| Doğum tarixi | 24 iyul 1990(1990-07-24) |
| Doğum yeri | * Las-Veqas, Nevada, ABŞ
 |
| Vəfat tarixi | 16 iyun 2026(2026-06-16) (35 yaşında) |
| Vəfat yeri | * Los-Anceles, Los-Anceles dairəsi, Kaliforniya, ABŞ
 |
| Vəfat səbəbi | meningit, sepsis |
| Fəaliyyəti | müğənni, televiziya aktrisası, kino aktrisası, model[d], dublyaj aktrisası |
| Fəaliyyət illəri | 1998–2016 |
| IMDb | ID0153738 |
|  |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Deyvi Elizabet Çeyz** qızlıq soyadı: **Çeyz-Şvaller** (ing. Daveigh Elizabeth Chase; 24 iyul 1990, Las-Veqas, Nevada – 16 iyun 2026, Los-Anceles, Kaliforniya) — ABŞ aktrisası, fotomodeli və müğənnisi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* *Deyvi Çeyz* — IMDb səhifəsi
* Deyvi Çeyz — Instagram səhifəsi
# Henrix Himmler

| Henrix Himmler |
| --- |
| *alm.* Heinrich Himmler‎ |
|  |
| Şəxsi məlumatlar |
| Ləqəbi | Heinrich Hitzinger, Genrich Gimmler |
| Doğum adı | Heinrich Luitpold Himmler Yaker |
| Doğum tarixi | 7 oktyabr 1900(1900-10-07)[…] |
| Doğum yeri | * Münxen, Bavariya Krallığı
 |
| Vəfat tarixi | 23 may 1945(1945-05-23)[…] (44 yaşında) |
| Vəfat səbəbi | sianiddən zəhərlənmə[d] |
| Uşağı | 3 (Gudrun Burwitz daxil olmaqla) |
| Təhsili | * Münhen Texniki Universiteti (1919–1922)
 |
| Hərbi fəaliyyəti |
| Mənsubiyyəti | Üçüncü Reyx |
| Qoşun növü | Almaniya İmperiyası ordusu |
| Xidmət illəri | 1925–1945 |
| Rütbəsi | * Reyxfürer-SS
 |
| Döyüşlər | * İkinci Dünya müharibəsi
 |
| Təltifləri |                          |
|  |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Henrix Himmler** (*alm.* Heinrich Luitpold Himmler‎; 7 oktyabr 1900[…], Münxen, Bavariya Krallığı – 23 may 1945[…]) — III Reyxin əsas hərbi və siyasi xadimlərindən biri, SS reyxsfüreri. Çoxsaylı hərbi cinayətlərdə və soyqırımda təqsirli bilinib.

## Həyatı

Himmler 7 oktyabr 1900-cü ildə Münhen şəhərində, müəllim ailəsində anadan olub. Uşaqlıqdan hərbçi olmaq istəyib. Hərbi məktəbi bitirdikdən sonra, "Könüllü korpusun" bölmələrindən birinə daxil olub. Münhen Texniki İnstitutunun Kənd təsərrüfatı fakültəsində təhsil alıb. 1923-cü il Pivə qiyamında iştirak edib. 1925-ci ildə Alman Nasional Sosialist Fəhlə Partiyasına qəbul edilir və partiyanın rəhbərlərindən olan Qreqor Ştrasserin şəxsi katibi olur. Bir müddət sonra Bavariya federal əyalətində NSDAP-nin qaulayteri təyin edilir. 1928-ci ildə Prussiya zadəganlarından olan Marqaret fon Bodenlə evlənir. 6 yanvar 1929-cu ildə Hitlerin qərarı ilə SS reyxsfüreri vəzifəsinə təyin edilir. 1931-ci ildə Himmler öz şəxsi gizli təşkilatı olan SD-nin yaradılması ilə məşğul olur və bu təşkilatın rəhbəri vəzifəsinə Reynhard Heydrixi təyin edir. 1933-cü ildə Himmler Münhen polisinin rəhbəri vəzifəsinə təyin edilir. Hitlerin göstərişi ilə o, 1933-cü ildə Dahauda konslager yaradır. 20 aprel 1934-cü ildə Herman Görinq Himmleri Prussiya Gestaposunun rəhbəri vəzifəsinə təyin edir. 17 iyun 1936-cı ildə Hitlerin əmri ilə Almaniyanın həm hərbi, həm də mülki polis xidmətləri Himmlerin tabeçiliyi altına keçir. Himmlerin rəhbərliyi altında SS qoşunu da yaradılır. 1943-cü ildə İmperiya Daxili İşlər naziri vəzifəsinə keçir, uğursuz 1944-cü il iyul sui-qəsdindən sonra isə ehtiyat ordunun komandanı təyin edilir. 1943-cü ilin yay aylarından başlayaraq öz etibarlı şəxsləri vasitəsilə qərb xüsusi xidmət orqanları ilə separatçı sülh bağlamaq məqsədilə əməkdaşlıq etməyə başlayır. Üçüncü reyxin dağılmasına yaxın bundan xəbər tutan Hitler Himmleri bütün tutduğu vəzifələrdən azad edir və xəyanətkar kimi onu NSDAP-dən xaric edir.

Himmler 21 may 1945-ci ildə Danimarka sərhədini keçməyə çalışarkən Britaniya hərbi qüvvələri tərəfindən yaxalanmışdır. 23 may 1945-ci ildə o zəhər qəbul edərək öz həyatına son qoymuşdur.

## İstinadlar
# Pol Makkartni

| Pol Makkartni |
| --- |
| ing. Sir James Paul McCartney |
|  |
| Doğum tarixi | 18 iyun 1942(1942-06-18)[…] (84 yaş) |
| Uşaqları | * Stella Makkartni
 |
| Fəaliyyəti | gitaraçı, müğənni-bəstəkar, rəssam, pianoçu, film bəstəkarı, bas-gitaraçı[d], söz yazıçısı[d], səsyazma sənətçisi[d], ssenarist, film prodüseri, zərbçi[d], müğənni, bəstəkar, kino aktyoru, televiziya aktyoru, kinorejissor, telerejissor, uşaq ədəbiyyatı yazıçısı |
| Fəaliyyət illəri |
1957-ci ildən |
| Üzvlüyü | * Amerika İncəsənət və Ədəbiyyat Akademiyası[d],
* Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyası,
* The Beatles (1960–1970)
 |
| Mükafatları |                |
|  |
| paulmccartney.com |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Sir Ceyms Pol Makkartni** (18 iyun 1942[…]) — Böyük Britaniyanın rok musiqiçisi, müğənni, şair, prodüser, Böyük Britaniya İmperiyası ordeninin kavaleri (MBE) (1965), və 2011-ci ildə Rolling Stone jurnalının keçirdiyi sorğuya uyğun olaraq bütün vaxtların ən yaxşı bas oyunçulardan biri kimi tanınır.

## İstinadlar
# FİFA

| FİFA FIFA, فيفا, ФИФА, 国际足联, FIFA, FIFA |
| --- |
|  |
|  |
|  |
| Yaranma tarixi | 21 may 1904 |
| Rəsmi dili | * ingilis dili,
* alman dili,
* fransız dili,
* ispan dili
 |
| Baş ofisin yerləşməsi | * Sürix
 |
| Sədr | Canni İnfantino |
| fifa.com |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**FİFA** (fr. Fédération Internationale de Football Association — azərb. Beynəlxalq Futbol Federasiyaları Assosiasiyası‎) — mərkəzi İsveçrənin Sürix şəhərində olan, dünyanın ən böyük idman təşkilatı.

FİFA, hər dörd ildən bir FİFA Dünya Kuboku, hər iki ildən bir FİFA Konfederasiyalar Kuboku və hər il FİFA Klublararası Dünya Çempionatı turnirlərini təşkil edir.

İndiyə qədər quruma 9 nəfər başçılıq edib. FİFA-nın indiki prezidenti Canni İnfantino təşkilatın onuncu rəhbəridir.

## Tarixi

FİFA 1904-cü ildə yaradıldı. Bu müxtəlif ölkələrin komandaları arasında əlaqələrin genişlənməsinə xeyli təsir göstərdi. 1908-ci ildə futbol ilk dəfə Olimpiya oyunları proqramına daxil edildi.

FİFA-ya üzv konfederasiyalar
1908 və 1912-ci illərdə keçirilən olimpiadaların ilk futbol turnirlərində ancaq Avropa qitəsinin təmsilçiləri iştirak edirdilər. 1908-ci ildə bu turnirə 8, 1912-ci ildə isə 12 komanda qatılmışdır. Hər iki turnirin qalibi futbolun yarandığı hesab olunan ölkənin təmsilçiləri — İngiltərə — oldular. Vaxt keçdikcə digər ölkələrin təmsilçiləri də bu turnirdə fərqlənməyə başladılar. 1920-ci ildə Belçika, 1924-cü ildə isə Uruqvay millisi birinci oldu.

Ötən əsrin 20-ci illərində bir çox ölkələrdə futbol həvəskar oyunundan peşəkar oyununa çevrilməyə başladı. Olimpiya oyunlarında əsasən həvəskar futbolçulardan ibarət milli komandalar iştirak edirdilər. Peşəkar oyunçuların iştirak etdiyi daha nüfuzlu turnirin təşkil olunmasına zərurət yaranmışdı. Bu barədə əvvəllər də müxtəlif təkliflər irəli sürülürdü. 1920-ci ilin aprel ayında FİFA-nın Antverpen şəhərində keçirilən konqresində dünya birinciliyinin keçirilməsi prinsipləri müzakirə olunub razılaşdırıldı. Təşəbbüsün ideya müəllifi Fransa Futbol Federasiyasının prezidenti Jül Rime idi. Elə həmin konqresdə o, FİFA-nın prezidenti seçildi, turnirə isə onun adı verildi.

1928-ci ildə FİFA-nın konqresi dörd ildə bir dəfə futbol üzrə dünya çempionatını keçirməyi qərara aldı. Yarışların rəsmi adı bir neçə dəfə dəyişdirilmişdir ("FİFA Dünya Kuboku", "Jül Rime", "Dünya Kuboku — Jül Rime Kuboku" və nəhayət, yenə "FİFA Dünya Kuboku"). Brazilyalılar üçüncü dəfə dünya çempionu olanadək yarışların qalibinə yunan mifologiyasında qələbə ilahəsi sayılan Nikanın fiqurundan ibarət olan, xalis qızıldan hazırlanmış (1 kiloqram 800 qram ağırlığında) kubok verilirdi. Brazilyalılar bu yüksək mükafatı həmişəlik sahib olduqdan sonra çempiona təqdim olunmaq üçün yeni mükafat — FİFA-nın "Dünya Kuboku" təsis edilmişdir.

İlk dünya çempionatı 1930-cu ildə öz istiqlaliyyətinin 100 illiyini qeyd edən Uruqvayda keçirildi. Meydan sahibləri bütün iştirakçıların xərclərini ödəməyi və turnirin açılışınadək yeni, iri stadion tikməyi öhdələrinə götürmüşdülər.

## Həmçinin bax

* Milli futbol komandalarının ən yüksək-ən aşağı FİFA reytinqi
* 2024 FIFA seriyası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Cüzeppe Peano

| Cüzeppe Peano |
| --- |
| ing. Giuseppe Peano |
|  |
| Doğum tarixi | 27 avqust 1858(1858-08-27)[…] |
| Doğum yeri | * Spinetta[d], Sardiniya krallığı[…]
 |
| Vəfat tarixi | 20 aprel 1932(1932-04-20)[…] (73 yaşında) |
| Vəfat yeri | * Turin, İtaliya krallığı[…]
 |
| Vəfat səbəbi | ürək tutması |
| Dəfn yeri | * Turin xatirə qəbiristanlığı[d]
* Spinetta qəbiristanlığı[d]
 |
| Elm sahələri | Dillərarası, riyaziyyat, riyazi məntiq, çoxluqlar nəzəriyyəsi, fəlsəfə, dilçilik |
| İş yerləri | * Turin Universiteti[d] (1880–1932)
 |
| Təhsili | * Turin Universiteti[d] (1876–1880)
 |
| Üzvlüyü | * Turin Elmlər Akademiyası (1891-ci ildən),
* Dei Linçei Akademiyası (1905–1929, 1929-cu ildən)
 |
| Mükafatları |     |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Cüzeppe Peano** (ing. Giuseppe Peano, 27 avqust 1858[…], Spinetta[d], Sardiniya krallığı[…] – 20 aprel 1932[…], Turin, İtaliya krallığı[…]) — İtaliya riyaziyyatçısıdır, riyaziyyatın, riyazi analizin əsaslarına dair işlərin müəllidir; ədədlərin natural sırasının aksiomatikasını yaratmışdır..

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Peano aksiomları

**Peano aksiomları** — natural ədədlər çoxluğunun təsvirində istifadə edilən, Qiuseppe Peano və Riçard Dedekind tərəfindən irəli sürülmüş dörd əsas və bir köməkçi aksiomdur. Bu aksiomlar aşağıdakılardır:

a. Verilən çoxluq boş deyil. Tərkibinə 1 adlandırılan obyekt daxildir.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

b. Hər natural ədəd üçün onun ardıcılı deyilən başqa bir natural ədəd vardır (yalnız bir natural ədəd var).

c. Ardıcılığı 1 olan heç bir natural ədəd yoxdur.

d. İki natural ədədin ardıcılığı bərabərsə, natural ədədləri də bərabərdir.

e. Əgər hər hansı bir natural ədəd çoxluğunun tərkibində 1 varsa, və hər hansı bir natural ədəd ehtiva edirsə o natural ədədin ardıcılığını da ehtiva etmə xüsusiyyəti var, onda bu çoxluq həqiqətdə bütün natural ədədləri ehtiva edir.

Riyaziyyatçılar arasında natural ədədlərin sıfır ilə yoxsa bir ilə başlaması mövzusunda mübahisələr mövcuddur.

## Tarix

1889-cu ildə natural ədədlərin formal təyini Qrassmananın əvvəlki quruluşuna əsaslanaraq italyan riyaziyyatçısı Peano tərəfindən irəli sürüldü. 1888-ci ildə (Peanodan bir il əvvəl) praktik olaraq eynilə belə aksiomatik sistemi Dedekind tərəfindən irəli sürülmüşdü.

## Həmçinin bax

Natural ədədlər
# İslandiya bayrağı

| İslandiya bayrağı |
| --- |
|  |
| Təfərrüatlar |
| Proporsiya |
18:25 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**İslandiya bayrağı** — İslandiyanın Dövlət bayrağı