Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# XIV Leo

| XIV Leo |
| --- |
| lat. Leo PP. XIV |
|  XIV Lev 2025-ci ildə |
|  |
| 267-ci Roma papası |
| **Vəzifədədir** |
| 8 may 2025-ci ildən
 |
| Əvvəlki | Fransisk |
| Şəxsi məlumatlar |
| Doğum adı | Robert Francis Prevost |
| Doğum tarixi | 14 sentyabr 1955(1955-09-14) (70 yaş) |
| Doğum yeri | * Çikaqo, Kuk[d], İllinoys, ABŞ
 |
| Təhsili | * Villanova Universiteti[d] (1977-ci ilədək),
* Müqəddəs Akvinalı Foma Universiteti (1984-cü ilədək, 1987-ci ilədək)
 |
| Fəaliyyəti | katolik keşişi[d], Frer, Arxiyepiskop, ata[d], riyaziyyatçı |
| Dini | katolisizm |
| Elmi fəaliyyəti |
| Elm sahəsi | xristianlıq |
|

---

 |
| Təltifləri |         |
|  |
| vatican.va/content/leo-x… vatican.va/content/leo-x… vatican.va/content/leo-x… vatican.va/content/leo-x… vatican.va/content/leo-x… |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**XIV Leo** və ya **XIV Lev** (əsl adı **Robert Frensis Prevost** (ing. Robert Francis Prevost); 14 sentyabr 1955, Çikaqo, İllinoys) — 8 may 2025-ci ildən etibarən Roma papası. XIV Leo ABŞ və Perudan çıxmış ilk Roma papasıdır.

## Həyatı

O, fransız, italyan və ispan köklərinə malik bir ailədə dünyaya gəlib. Filadelfiyada riyaziyyat üzrə təhsil alıb və 1977-ci ildə Müqəddəs Avqustin ordeninə daxil olub, daha sonra isə bu ordenin bütün dünyada baş rahibi seçilib. Sələfi Fransisk kimi, onun da Latın Amerikası ilə yaxın əlaqələri var.

### Papa seçilməsi

8 may 2025-ci ildə, 2025-ci il papa konklavının ikinci günü, Prevost Şimali Amerikadan olan ilk Papa seçildi. O, 1903-cü ildə XIII Leo-dan sonra XIV Leo adını aldı. Papa XIV Leo daha sonra toplanmış izdihamı salamlamaq üçün ənənəvi papa paltarında balkona çıxdı, ilk nitqini həm italyan, həm də ispan dillərində söylədi.

## İstinadlar
# 7 iyun

| ←→İyun |
| --- |
|

| B.e | Ç.a | Ç | C.a | C | Ş | B |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |

 |
| 2026-cı il |

**7 iyun** — Qriqorian təqvimində ilin 158-ci günü. (uzun ildə 159-cu)
Bu tarixdə ilin sonuna 207 gün qalır.

XX və XXI əsrdə Yuli təqvimi ilə 25 may tarixinə uyğun gəlir.

## Əhəmiyyətli hadisələr

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari

* 1981 — İsrail İraqda Opera əməliyyatını keçirmişdir.
* 2017 — İranın Tehran şəhərində terror hadisələri törədilmişdir.
* 2022 — Ankara daşqını (2022)

### Azərbaycana aid hadisələr

* 1992 — Azərbaycanda prezident seçkiləri keçirilib.

## Doğumlar

### 1600-cü ildən əvvəl

* 1502 — III Con, Portuqaliya kralı

### 1601–1900

Çarlz Renni Makintoş
* 1770 — Robert Liverpul, Böyük Britaniya baş naziri
* 1794 — Pyotr Çaadayev, Rusiya filosofu
* 1837 — Alois Hitler, Avstriya məmuru
* 1848 — Pol Qogen, Fransa boyakarı
* 1862 — Filipp Lenard, Almaniya fiziki
* 1868 — Çarlz Renni Makintoş, Şotlandiya memarı
* 1893 — Qeysər Kaşıyeva, Azərbaycan boyakarı
* 1896 — İmre Nad, Macarıstan dövlət xadimi

### 1901–cari

Məlik Dadaşov
* 1907 — Siqvard Bernadot, İsveç şahzadəsi
* 1917 — Din Martin, ABŞ müğənnisi
* 1924 — Məlik Dadaşov, Azərbaycan aktyoru
* 1946 — Ramiz Fətəliyev, Azərbaycan ssenaristi
* 1952 — Orxan Pamuk, Türkiyə yazıçısı
* 1958 — Prins, ABŞ müğənnisi
* 1988 — Maykl Sera, Kanada aktyoru
* 1990 — İggi Azaliya, Avstraliya repçisi və modeli
* 1991 — Cenk Tosun, Türkiyə futbolçusu

## Ölümlər

### 1600-cü ildən əvvəl

* 862 — Müntəsir, Abbasi xəlifəsi
* 1341 — Nəsrəddin Məhəmməd, Abbasi xəlifəsi
* 1438 — Barsbay, Misir və Suriya sultanı

### 1601–1900

### 1901–cari

Gülağa Məmmədov
* 1935 — İvan Miçurin, Rusiya botaniki
* 1953 — Ağalar bəy Əliverdibəyov, Azərbaycan musiqişünası
* 1954 — Alan Türinq, İngiltərə riyaziyyatçısı, məntiqçi və kriptoqrafı
* 1956 — Jülyen Benda, Fransa filosofu
* 1963 — Arslan Toğuzata, Türkiyə deputatı
* 1991 — Xədicə Qazıyeva, Azərbaycan aktrisası
* 1994 — Gülağa Məmmədov, Azərbaycan müğənnisi
* 2013 — Pyer Morua, Fransa baş naziri
* 2015 — Kristofer Li, İngiltərə aktyoru
* 2016 — Tanju Gürsu, Türkiyə aktyoru

## Bayramlar və xüsusi günlər

* Argentina — Jurnalist Günü
* Peru — Bayraq Günü
* BMT — Ümumdünya Qida Təhlükəsizliyi Günü

## İstinadlar
# Velosiped idmanı

| Velosiped idmanı |
| --- |
|  |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

Bir çox ölkələrdə velosipedlərdən ən əlverişli nəqliyyat vasitəsi kimi istifadə edilir. İnsanların rahatlığı üçün getdikcə cürbəcür velosipedlər icad olunur. Elə kiçik velosipedlər var ki, onlar minik maşının yük yerinə yerləşir. Açılıb bükülən velosipedlər də var. Onları cəmi bir neçə dəqiqə ərzində iki hissəyə ayırmaq və yenidən birləşdirmək mümkündür. Belə velosipedlər şəhər əhalisi üçün çox əlverişlidir.

## Tarixi

Velosiped pedalla hərəkətə gətirilən ikitəkərli və ya üçtəkərli maşındır. İlk ikitəkərli və sükanlı velosipedi Rusiyada təhkimli usta U.M.Artamonov 1801-ci ildə düzəltmişdir. Ona "samokat", yəni "öz-özünə hərəkət edən" deyirdilər. Bu, doğrudan da belə idi: oturmuş sürücü böyük qapaq təkərə birləşdirilmiş pedalları fırladanda velosiped hərəkətə gəlirdi. Lakin Artamovun velosipedinin taleyi uğurlu olmadı. O, çarın nadir şeylər kolleksiyasına daxil edildi və tezliklə yaddan çıxdı. Daha sonralar 1801-ci ildə Parisdə sükansız və pedalsız velosipedlər meydana çıxdı. Bu velosipedi sürücü ayaqları ilə yerə təkan verməklə hərəkətə gətirirdi. 1815-ci ildə alman K.drez sükanlı velosiped, 19-cu əsri

ortalarında isə onun həmvətəni F.Fişer qabaq təkərində pedalı olan velosiped düzəltdi. Beləliklə,Artamonovun sxemi yenidən həyata qayıtdı. O vaxt velosipedin təkərləri metaldan düzəldilirdi. Qabaq təkəri bir adam boyunda olurdu. Təkərdəki millərin sayı çox olduğundan, o, hörümçək toruna oxşayırdı. Buna görə ona "hörümçək" deyirdilər. Bu "hörümçək" iyirmi ilə yaxın ömür

sürəndən sonra onu öz quruluşu və gkəminənə görə indiki velosipedlərə oxşayan yemi maşın əvəz etdi.

Hələ 1869-cu ildə Fransada 120 km məsafəyə keçrilmiş ilk yarışlarda velosiped o dövr üçün misli görünməmiş sürətə saatda 11 kilometrəyə nail olmuşdur. O vaxtdan müxtəlif idman yarışlarının iştirakçıları indiki ikitəkərli velosipedləri ilə şosedə (şose yarışları),dərə-təpə yollarda (velokross), xüsusi velosiped sta

dionlarında (velotrekdə) sürətlə şütüyürlər. Onlar həm təkadamlı velosipedlərdə, həm də ikidamlıq velosipedlərdə-tandemlərdə məşq edirlər.

## Beynalxalq Yarışlar

1893-cü ildən velosiped idmanı üzrə dünya,Avropa və digər yarışlar keçrilir. Velosiped yarışları ilk Olimpiya Oyunları proqramına daxil olub. İlk Olimpiyadalarda bu idman növü tez-tez dəyişillirdi. Ancaq son vaxtlar velosipedçilərin proqramı dəyişilməz qalıb. Bura-1 km-ə git sprint yürüşü, 4 km məsafəyə fərdi və komanda yürüşü, şosedə-100 km məsafəyə komanda yürüşü və fərdi dairəvi yürüş daxildir.
# Niderland krallığı

| Niderland Krallığı |
| --- |
| nid. Koninkrijk der Nederlanden |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bayraq | Gerb[d] |

 |
| ** Je maintiendrai* |
|  |
| Rəsmi dili | Niderland dili |
| Paytaxt | Amsterdam |
| İdarəetmə forması | konstitusiyalı monarxiya |
|  • Əhali | * 17.100.715 nəf. (2013)
 |
| Valyuta | avro, Aruba florini, ABŞ dolları |
| İnternet domeni | .nl |
| ISO kodu | NL |
| Telefon kodu | +31 |
| Saat qurşaqları | * Mərkəzi Avropa vaxtı
 |
| Nəqliyyatın yönü | sağ[d] |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Niderland Krallığı** (nid. Koninkrijk der Nederlanden) və yaxud da digər adı ilə **Hollandiya Krallığı** — Qərbi Avropa və Karib hövzəsində toprağı olan bir suveren dövlət və konstitusiyalı monarxiya. Aruba, Kürasao, Niderland və Sint-Marten olmaq üzrə dörd ölkədən ibarətdir. Ancaq reallıqda, krallığın işlərinin çoxunu əhalisinin və sahəsinin 98 %-ini təşkil edən Niderland idarə etməkdədir. Bu səbəbdən digər üç ölkə, müəyyən qədər öz parlamentləri vasitəsilə muxtar olsa da xarici siyasət və müdafiə məsələlərində Niderlanddan asılıdırlar.

Niderlandın torpaqlarının çoxu Avropadadır. Yalnız Niderlanda aid 3 özəl bələdiyyədən – Boneyr, Sint-Estatius və Sabadan ibarət Karib Niderlandı ərazisi Karib dənizindədir. Aruba, Kürasao və Sint-Marten də Karib dənizindədir.

## Krallığın xronologiyası

| Dövr | Ölkələr | Dəyişikliklər |
| --- | --- | --- |
| 1954-1975 | * Niderland
* Niderland Antil adaları
* Surinam
 | Niderland Krallığı Xartiyası imzalandı. |
| 1975-1986 | * Niderland
* Niderland Antil adaları
 | Surinam müstəqilliyini əldə etdi və Surinam Respublikası oldu. |
| 1986-2010 | * Aruba
* Niderland
* Niderland Antil adaları
 | Aruba Niderland Antil adalarından ayrıldı və ayrı bir ölkə oldu. |
| 2010-günümüz | * Aruba
* Kürasao
* Niderland
* Sint-Marten
 | Niderland Antil adaları dağıldı. Karib Niderlandı Niderlandın özəl bələdiyyəsi olarkən Kürasao və Sint-Marten də ayrı ölkə oldular. |

## Qeydlər

## Xarici keçidlər

* The Charter for the Kingdom of the Netherlands (pdf)
* Chief of State and Cabinet Members
* DMOZ-da Niderland krallığı