Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Elektron kəşfiyyat

**Elektron kəşfiyyat** və ya *ELINT/SIGINT* (ing. electronic intelligence və ing. signals intelligence, azərb. Elektron kəşfiyyat və Siqnal kəşfiyyatı‎) — müasir və yüksək texnologiyaların effektiv istifadəsinə əsaslanan bir kəşfiyyat törəməsi. Elektron kəşfiyyat rabitə cihazları və ya düşmən və ya potensial təhdid elementləri tərəfindən istifadə olunan kommunikasiya vasitələri və digər elektron cihazların yaydığı radiodalğalar ilə və ya kabeldə daşınan digər rəqəmsal və analoq məlumatların müxtəlif vasitələrlə ələ keçirilib analiz edilməsi nəticəsində gizli məlumatların ələ keçirilməsi texnikasını ifadə edən anlayışdır. Türkiyədə Milli Kəşfiyyat Təşkilatı, Türkiyə Silahlı Qüvvələri və Türkiyə Polisi Kəşfiyyat Dairə İdarəsi tərəfindən həyata keçirilir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

* James Bamford, *Body of Secrets: How America's NSA and Britain's GCHQ Eavesdrop on the World* (Century, London, 2001) ISBN 978-0-7126-7598-7
* *Bolton, Matt.* "The Tallinn Cables: A Glimpse into Tallinn's Secret History of Espionage" (PDF). Lonely Planet Magazine. dekabr 2011. ISSN 1758-6526. 13 noyabr 2013 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 iyun 2013.
* Biyd, J. A.; Harris, D. B.; King, D. D. Jr.; Welch, H. W., redaktorlar Electronic Countermeasures. Los Altos, CA: Peninsula. 1979 [1961]. ISBN 0-932146-00-7.
* *Gannon, Paul.* Colossus: Bletchley Park's Greatest Secret. London: Atlantic Books. 2007 [2006]. ISBN 978-1-84354-331-2.
* *Jõgiaas, Aadu.* "Disturbing Soviet Transmissions in August 1991". Museum of Occupations. 14 noyabr 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 iyun 2013.
* Nigel West, *The SIGINT Secrets: The Signals Intelligence War, 1900 to Today* (William Morrow, New York, 1988)

## Xarici keçidlər

* Vikianbarda Elektron kəşfiyyat ilə əlaqəli mediafayllar var.
* Part I of IV Articles On Evolution of Army Signal Corps COMINT and SIGINT into NSA Arxivləşdirilib 3 fevral 2014 at the Wayback Machine
* NSA's overview of SIGINT Arxivləşdirilib 1 avqust 2016 at the Wayback Machine
* USAF Pamphlet on sources of intelligence
* German WWII SIGINT/COMINT (PDF)
* Intelligence Programs and Systems
* *The U.S. Intelligence Community* by Jeffrey T. Richelson
* *Secrets of Signals Intelligence During the Cold War and Beyond* by Matthew Aid et al.
* Maritime SIGINT Architecture Technical Standards Handbook (PDF)
# Dassault Aviation

| Dassault Aviation |
| --- |
|  |
|  |
| Ümumi məlumatlar |
| Sənaye | aviakosmos sənayesi[d], silah sənayesi[d] |
| Məhsulu | Miraj 2000 |
| Təsis tarixi | 1929, 1 yanvar 1971 |
| Baş qərargahın yeri | * Paris
* Paris
 |
| İqtisadi göstəriciləri |
| Ümumi aktivlər | * 23.487.593.000 € (2023)
 |
| Ümumi gəliri | * 4.804.891.000 € (2019, 2023)
 |
| Xalis mənfəəti | * 708.994.000 € (2016, 2017)
 |
| Əməliyyat mənfəəti | * 209.720.000 € (2016, 2017)
 |
| Struktur |
| İşçi sayı | * 11.398 nəf. (2016, 2017)
 |
| dassault-aviation.com |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

Dassault Aviation SA, Fransa mərkəzli bir aviasiya və müdafiə sənayesi şirkətidir. Şirkət 1929-cu ildə Marcel Dassault tərəfindən qurulub və Dassault Qrupun bir hissəsidir. Şirkətin mərkəzi Parisdə yerləşir.

## İstinadlar
# Gecə qırıcısı

| Gecə qırıcısı |
| --- |
| Tipi | Qırıcı |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

419-cu gecə qırıcı eskadriliyasına məxsus *Northrop P-61A-1-NO Black Widow*
**Gecə qırıcısı**, gecə və ya pis hava şəraiti zamanında istifadə edilə biləcək şəkildə yaradılmış qırıcı təyyarə növüdür. Gecə qırıcı təyyarələrindən Birinci Dünya müharibəsi dövründən başlayaraq istifadə edilməyə başlanılmış və xüsusi ilə gecələr hərbi əməliyyatlar aparmaq üçün yaradılmış növləri özündə birləşdirmişdir.

## İkinci dünya müharibəsi illərində istifadə edilmiş olan mühüm gecə qırıcıları

Almaniya
* Dornier Do 217J/N
* Focke-Wulf Ta 154
* Heinkel He 219
* Junkers Ju 88C/G
* Messerschmitt Bf 110D/F-4/G-4
* Messerschmitt Me 262 A-1a/U2, B-1a/U1
* Focke-Wulf Fw 189 A-1
* Focke-Wulf Fw 190 A-5/R11

ABŞ
* Douglas A-20 Havoc
* Douglas P-70
* Grumman F6F-3E/F6F-3N/F6F-5N Hellcat
* Lockheed P-38 Lightning#Pathfinders, night-fighter and other variants/Lockheed P-38M “Night Lightning”
* Northrop P-61 Black Widow
* Vought F4U Corsair/Vought F4U-2/F4U-4E/F4U-4N Corsair

Böyük Britaniya
* Douglas A-20 Havoc (US-built)
* Douglas Havoc (Turbinlite) (US-built)
* Boulton Paul Defiant Mk II
* Bristol Beaufighter
* Bristol Blenheim Mk IF
* de Havilland Mosquito NF seriyası
* Fairey Firefly NF Mk 5

Fransa
* Mureaux 114/CN2
* Morane-Saulnier M.S. 408/CN
* Potez 631 C3/N

İtaliya
* Fiat CR.42CN
* CANT Z.1018/CN “Leone”
* Caproni-Vizzola F-5/CN
* Reggiane Re.2001CN Serie I,II,III "Falco"

Yaponiya
* Aichi S1A Denko
* Kawasaki Ki-45 KAIc
* Mitsubishi Ki-46-III KAI
* Mitsubishi Ki-67
* Mitsubishi Ki-109
* Nakajima C6N1-S
* Nakajima J1N1-S
* Yokosuka D4Y2-S
* Yokosuka P1Y1-S

SSRİ
* Petlyakov Pe-3 bis
* Yakovlev Yak-9M PVO
# Qapıdakı düşmən (film, 2001)

| *Qapıdakı düşmən* |
| --- |
| ing. Enemy at the Gates |
| Janr | müharibə |
| Əsas mövzu | İkinci Dünya müharibəsi, Stalinqrad döyüşü |
| Rejissor | Cean-Cacques Annaud |
| Prodüser |

Cean-Cacques Annaud
John D. Schofield |
| Ssenari müəllifi | Cean-Cacques Annaud |
| Baş rollarda | Cud Lou,Ed Harris,Raçel Ueisz |
| Operator | Robert Fraisse |
| Bəstəkar | Cames Horner |
| İstehsalçı | Paramount Pictures |
| Distribütor | UIP-Dunafilm[d] |
| İlk baxış tarixi | 15 mart 2001, 16 mart 2001, 30 mart 2001, 2001 |
| Müddət | 131 dəqiqə |
| Büdcə | $68 000 000 |
| Gəlir | $51 396 781 |
| Ölkələr | * Fransa
* Almaniya Federativ Respublikası
* ABŞ
* Birləşmiş Krallıq
* ÉIR
 |
| Dillər | İngilis,Alman,Rus |
| İl |
2001 |
| Rəng | rəngli |
| Çəkiliş yeri |  ABŞ
 Almaniya
 Böyük Britaniya
 Rusiya |
| IMDb | ID0215750 |

**Qapıdakı düşmən** (ing. *Enemy at the Gates*) — Cean-Cacques Annaud tərəfindən 2001-ci ili Paramount Pictures istehsalı müharibə filmi.
Filmin adı William Craigin "*Enemy at the Gates: The Battle for Stalingrad*" kitabından alınmışdır. Ümumiyyətlə Sovet snayperi Vasili Zaytsevin necə iti snayper olması və Stalinqrad Döyüşündə rəqibi Alman snayperi Mayor Erwin Königlə mübarizəsi canlandırılmışdır.

## Məzmun

Bu film 1942 ci ildə Stalininqrad uğrunda gedən amansız döyüşlərdən bəhs edir.Almanlar ən yaxşı atıcıları olan mayor Keninqi Stalininqrada xüsusi tapşırıqla yollayırlar.O rusların "ölüm mələyi" ləqəbi ilə tanınan atıcısını məhv etməli idi.

## Xarici keçidlər

* Qapıdakı düşmən

## Həmçinin bax

* Vasili Zaytsev
* Stalinqrad döyüşü
# İvrit dili

| İvrit dili |
| --- |
|  |
| Orijinal adı | עברית עברית חדשה‎ |
| Ölkə | * İsrail
 |
| Danışanların ümumi sayı | * 9.303.950 nəf. (2019)
 |
| Təsnifatı |
| afroasiya dilləri
sami dilləri
qərbi sami dilləri
mərkəzi sami dilləri
şimal-qərbi sami dilləri
Kənan dilləri
ivrit dili |
| Yazı | İvrit əlifbası |
| Dil kodları |
| QOST 7.75–97 | ивр 198 |
| ISO 639-1 | he |
| ISO 639-2 | heb |
| ISO 639-3 | heb |
| Dilin strukturlarının dünya atlası | heb |
| Ethnologue | heb |
| Linguasphere | 12-AAB-a |
| ABS ASCL | 4204 |
| IETF | he |
| Glottolog | hebr1246 |
|  Bu dildə olan Vikipediya |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**İvrit dili**, həmçinin **ibri dili** və ya **ibrani dili** (ivr.: *עִבְרִית*, ʿĪvrīt, tələffüzü [ivˈʁit]  ( dinlə) və ya [ʕivˈrit]  ( dinlə); səm.: ࠏࠁࠓࠉࠕ) — sami dillərinin Kənan dilləri qrupuna daxil olan dil. 1948-ci ildən İsrailin rəsmi dilidir. E.ə. II–I minilliklərdə Fələstin yəhudiləri bu dildə danışırdılar. Qədim yəhudi dilinin mühüm abidəsi olan "Əhdi-ətiq"in ən qədim hissəsi e.ə. XIII–XII əsrlərə aiddir. Eramızın əvvəlindən arami dilinin sıxışdırdığı ivrit dili mədəniyyət və din dili kimi qalmışdı. Orta əsrlərdən bədii, fəlsəfi, elmi və dini ədəbiyyat dilidir. XIX əsrin sonundan XX əsrin əvvəlindən yenidən danışıq dili kimi istifadə olunur. Müasir ivrit dili qədim yəhudi dilinin morfoloji xüsusiyyətlərini saxlamaqla, semantik və sintaktik cəhətdən idiş və digər german, Habelə slavyan dillərinin təsirinə məruz qalmışdır.

İvrit əlifbasıyəhudi dinində

Tövrat ivrit dilində yazılmışdır. Ənənəyə görə, ivrit dili cənnətdə danışılan dildir və mələklərin dilidir. İvrit dili müqəddəs dil olsa da, qədim yəhudilərin əksəriyyəti aramey dilində danışırdı. Əksər rəylərə görə, bunun səbəbi mələklərin arami dilini bilməməsi, yalnız ivrit dilini bilməsi və buna görə də yalnız müqəddəslik məsələlərində ivrit dilini bilməsi və dini səbəb olmadan müqəddəs dildən danışılmamasıdır. Buna baxmayaraq, Babil Talmudu müqəddəs kitab sayılsa da, aramey dilində yazılmışdır və bəzi ravvinlər hesab edirlər ki, ibrani dilində hər sözün aramey dilində qarşılığı var və bəzən mələklərin müqəddəs sözləri anlamaması lazımdır ki, duada Allahın adını uca tutanda insanlara həsəd aparmasınlar.

## Əlifba haqqında

İvrit əlifbasında 22 hərf mövcuddur. Əlifba bütünlüklə samitlərdən ibarətdir. Saitlər, bir qayda olaraq yazılmır, yalnız istisna hallarda, məsələn:
-sözün əvvəlində və ya sonunda;
-alınma sözlərin yazılışında;
-sözün oxşar yazılan başqa sözlə səhv salınmaması üçün saitlər yazılır. Bunun üçün alef (א), yod (י), hey (ה), vav (ו), ayin (ע) hərflərindən istifadə olunur. Yazı zamanı hərflər sağdan sola düzülür.

## Xarici keçidlər

* *Gülər Qasımova*. MÜASİR İBRİ DİLİNDƏ NEOLOGİZMLƏRİN YARANMASINDA YENİ TENDENSİYALAR. Journal of “HISTORY OF SCIENCE” (ISSN: 2790-0029), 2021, Cild 2, Say 3, Sıra 5. ss.41-48

## İstinadlar
# Mum

Şam mumu
**Mum** — ali turşuların və yüksək molekulyar spirtlərin bitki və heyvanlar aləmində mürəkkəb efirləri. *Bitki* və *heyvan* mənşəli mumları fərqləndirmək olar.

## Təbiətdə mum

*Heyvan* mumları:

* Arıların istehsal etdiyi mum arı şanın qurulmasında istifadə olunur.
* Qoyunun yunun qaynadaraq Lanolin adlı mumu əldə etmək olar.

## Həmçinin bax

* Mum lövhələr
# İstehkam

Qroningendəki Bourtange qalası ulduz formalı qalaya nümunədir.
**İstehkam** və ya **təhkimat** — müharibələrdə müdafiə məqsədilə tikilən hərbi struktur və binalar. Bəşəriyyət minilliklər boyu davam edən sivilizasiyalar tarixində bir çox müxtəlif formalarda müdafiə strukturları inşa etmişdir.

## Adlandırma

Müdafiə məqsədləri üçün tikilən hərbi strukturlar çox müxtəlifdir. Müdafiə hasarı, qala, istehkam sahəsi, divarlar bunlardan bəziləridir. Müdafiə məqsədləri üçün tikilən bu istehkamlar ümumiyyətlə ikiyə bölünə bilər. Daimi istehkamlar mühəndislər tərəfindən bir dövlətin resursları ilə uzun müddət davam edə biləcək materiallarla tikilir. Müvəqqəti istehkamlar isə ehtiyacları ekspedisiyadakı qoşunlar tərəfindən yerli olaraq təmin edilə bilən işçi qüvvəsi və materiallarla Qısa müddətli ehtiyacları təmin etmək üçün hazırlanır.

## Etimologiya

Sözün mənşəyi təhkim kəlməsindəndir. Təhkim (ərəb. تحكيم‎) isə ərəb mənşəli bir sözdür və hakim təyin etmək, onu suverenliklə təmin etmək deməkdir

## Hərbi həbsxanalar və digər tikililər

Nadir hallarda hərbi bazalar və istehkamlar hərbi həbsxanalar kimi istifadə oluna bilərlər.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya

* July, Robert *Pre-Colonial Africa*, Charles Scribner, 1975.
* Murray, Nicholas. "The Development of Fortifications", *The Encyclopedia of War*, Gordon Martel (ed.). WileyBlackwell, 2011.
* Murray, Nicholas. *The Rocky Road to the Great War: The Evolution of Trench Warfare to 1914*. Potomac Books Inc. (an imprint of the University of Nebraska Press), 2013.
* Osadolor, Osarhieme Benson, "The Military System of Benin Kingdom 1440–1897", (UD), Hamburg University: 2001 copy.
* Thornton, John Kelly *Warfare in Atlantic Africa*, 1500–1800, Routledge: 1999, ISBN 1857283937.

## Xarici keçidlər

* Fortress Study Group
* Military Architecture at the Wayback Machine (archived 5 dekabr 2018)
* ICOFORT
# Treblinka ölüm düşərgəsi

| Treblinka ölüm düşərgəsi |
| --- |
| Həbs düşərgəsi |
|  |
|  |

**Treblinka həbs düşərgəsi** (*alm.* Vernichtungslager Treblinka‎) — Üçüncü Reyx tərəfindən İkinci dünya müharibəsi dövründə Polşada yaradılmış Nasist həbs düşərgəsi.

## İstinadlar
# Açıla bilən körpü

Ponta da Bandeira; Laqos, Portuqaliya
**Açıla bilən körpü** və ya **asma körpü** — adətən möhkəmləndirilmiş qala divarlarının giriş hissəsində darvaza kimi xidmət göstərən və xəndək üzərindən keçidi təmin edən körpüyə verilən addır.

Açıla bilən körpünün iş prinsipini nümayiş etdirən animasiya
## Tarixi

Orta əsrlər dövründə əsasən xəndəklərlə mühafizə edilən qalaların əsas qapısından çıxışda taxta körpülərdən istifadə olunurdu. İlk belə nümunələrdə bu keçidi təmin edən körpülər qala hücuma məruz qaldığı zamanı dağıdılması və ya sökülməsi üçün xüsusi olaraq hazırlanırdı. Sonralar açıla bilən körpülərdən istifadə edilmiş və qısa bir müddət ərzində onların istifadəsi geniş yayılmışdır. Belə körpülər bağlı olduğu vəziyyətlərdə xarici qala darvazasını da əlavə mühafizə ilə təmin edirdi. Körpüyə çatmağa çalışan düşmən qüvvələrinin qabağı isə qaladakı bastionların üstündə olan əsgərlər tərəfindən kəsilirdi. Körpü kəndir və ya zəncir vasitəsilə açılıb bağlanırdı. Ağır qala qapılarının qaldırılması və endirilməsi üçün müntəzəm olaraq balanslaşdırıcı tərəzi mexanizmindən istifadə olunurdu. Xüsusilə Fransa və İngiltərə ərazilərində mövcud olan bir çox sayda şatolarda müasir dövrə qədər gəlib-çatmış açıla bilən körpülər mövcuddur.

## Qalereya

* Fransadakı Plessis-Bourre şatosu
* Fransadakı de Saumur şatosu
* Venesueladakı Pampatar qalası
* Fransadakı Tennessus şatosu
* İspaniyanın Barselona şəhərindəki Montjuic qalası
# Ulduz formalı qala

Ulduz formalı qala ilk dəfə XV əsrdə İtaliyada görülən və xüsusilə orta əsrlərdə barıt və döyüş toplarının müharibə meydanlarına girməsindən sonra inşa edilməyə başlanan qala formalı bir istehkam növüdür.

## Ümumi məlumat

Ulduz qalaların sələfi qalalardır. Hündür divarları ilə qorunan qaladakı müdafiəçilər atdıqları oxlarla düşmənin qalanın istehkamlarına yaxınlaşmasının qarşısını almağa çalışarkən, təcavüzkarlar da öz növbəsində qala qapısını sındıraraq və ya nərdivan kimi mühasirə alətləri ilə divarlara çıxaraq qalaya girməyə çalışırdılar. Coğrafi baxımdan da strateji yerlərdə tikilən belə qalaları tutmaq çox çətin idi. XV əsrdə topların müharibə meydanlarına girməsi ilə qala divarları dağılmağa başladı. Ehtiyat tədbirinə görə, istehkamçılar artilleriya atəşinə məruz qalan əraziləri redutlarla gücləndirməyə başladılar. Divarlara hücum edən düşmənin hər tərəfdən atəş altında qalması və görünüş probleminə görə gizlənə bilməməsi üçün ulduz şəklində bir qala dizaynı hazırlanmışdır. Hakim nöqtələr düşmənin əlinə keçdikdən sonra belə müdafiəni təşkil edə bilmək üçün, bir-birinin döyüş mənzilinə girə biləcək şəkildə yerləşdirilmiş toplara malik ulduz formalı qalalar hazırlanmışdır. Bu formada divarlara yaxınlaşmağa çalışan toplar müəyyən bir məsafədən keçirilmirdi. Ulduz formalı qalalar köhnə qalalardan daha aşağı və daha böyük bir ərazidə yerləşərək dərin müdafiəyə imkan verir. Müdafiə artilleriyaçılarının mövqeləri çox yaxşı möhkəmləndirilir, əlverişli mövqelər düşmənin əlində olsa da, ulduz qala formasına görə qalanın mərkəzinə doğru atəş etmək imkanı məhduddur. Ulduz formalı qalaların tikintisi xərci çox böyük olduğundan bəzi şəhərlər buraya xərclənən pullara görə iflasa uğramışdırlar. Redutlarla möhkəmləndirilən ulduz qalasının gücü 1500-cü ildə Pisa mühasirəsində görüldü. Hücum edən Fransız və Florensiya artilleriyaçılarına qarşı möhkəmləndirilmiş divarlar yaxşı dayanmışdırlar. 1509-cu ildə yenidən Fransız işğalı təhlükəsi ilə qarşılaşan Padova, alçaq, lakin top atəşinə davamlı ulduz istehkamı ilə işğalçıların onun ərazisinə keçməsinə icazə verməmişdir. Ulduz formalı qala, xüsusilə də Aralıq dənizi regionunda Osmanlı yayılmasının dayandırılmasında əhəmiyyətli bir faktor olmuşdur. Bu dövrdə Rodos 1522-ci ildə böyük çətinliklərlə işğal edilir, lakin Korfu 1537-ci ildə mühasirəyə alınsa da tutulması mümkün olmur.

## Qaleriya

* Hollandiyadakı Bourtange ulduz formalı qala
* Venesiya Respublikasındakı Palmanova ulduz formalı qala
* Çexiyadakı Olomouts ulduz formalı qala
* Cenevrə istehkamı (1841)
* Lefkoşa istehkamı
# Kompozit zirehlər

Plasan Sand Cat light (5t) Kompozit zirehli maşın
**Kompozit zirehlər** müasir dövrdə metal kimi klassik materialların bir çox xüsusiyyətləri inkişaf etməkdə olan texnologiyanın ehtiyacları üçün yetərli deyildir, buna görə də üstün xüsusiyyətlərə malik kompozit materiallar istehsal edilməyə başlanılmış və bu baxımdan sürətli bir inkişaf prosesi başlanmışdır. Klassik materiallarla müqayisədə kompozit materialların ən qabarıq xüsusiyyətləri yüngüllük və davamlılıqdır. Tədqiqat və inkişaf nəticəsində bu materialların çəkilmə və zərbə gücünü artırmaq; Yorğunluğu, kimyəvi müqaviməti və elektrik xüsusiyyətlərini yaxşılaşdırmaq mümkün olmuşdur və kompozit materiallar aviasiya, dəniz nəqliyyatı vasitələri, avtomobil sənayesi, maşınqayırma, inşaat, hərbi və kosmik texnologiyalarda geniş tətbiq olunmağa başlanmışdır.

## Kompozit Zireh

Kompozit materiallar ümumiyyətlə bir və ya daha çox növ lif, müxtəlif sərt hissəciklərin qətranlar və ya metal/keramika matrisləri ilə müxtəlif yollarla işlənərək əldə edilir. Bu məqsəd üçün istifadə olunan liflər şüşə karbon, keramika, aramid və qarışıq liflər ola bilər. Bəzən lif əvəzinə liflərdən hazırlanmış keçə və ya parçadan istifadə olunur. Beləliklə, dözümlülük daha da artdıqca istehsalda praktiklik də təmin olunur.

### Üstünlükləri

Kompozit materialların əsas üstünlükləri; fiziki xüsusiyyətlərinin tənzimlənə bilməsi, yüngüllükləri, ağırlıqlarına nisbətən yüksək müqavimət qabiliyyəti, uzun yorğunluq ömrü, kimyəvi müqavimət və mürəkkəb formaların istehsalıdır.

Kompozit materialların istehsalında qatrandan başqa metal matrislərdən də istifadə olunur. Alüminium-qrafit, maqnezium-qrafit metal matrisləri nümunə olaraq verilə bilər. Kompozit materialların yumşaq poladdan daha davamlı, titandan sərt və alüminiumdan daha yüngül olanlarının yaradılmasına baxmayaraq, bu sahədəki tədqiqatlar davam etdirilir və bu materialların gələcəkdə daha geniş istifadə ediləcək çox əhəmiyyətli mühəndis materialları olacağı görünür.

### Çatışmazlıqları

Bu üstünlüklərdən əlavə, kompozit materialların bəzi mənfi cəhətləri də mövcuddur. Bu çatışmazlıqların əsas hissəsi dizayn, təhlil və standart hissələrin istehsalındakı çətinliklərdir.
# Herbert Corc Vells

| Herbert Corc Vells |
| --- |
| ing. Herbert George Wells |
|  |
| Doğum adı | Herbert George Wells |
| Təxəllüsü | H. G. Wells, Reginald Bliss, Septimus Browne, Sosthenes Smith |
| Doğum tarixi | 21 sentyabr 1866(1866-09-21)[…] |
| Vəfat tarixi | 13 avqust 1946(1946-08-13)[…] (79 yaşında) |
| Vəfat yeri | * London, London qraflığı[d], İngiltərə, Birləşmiş Krallıq
 |
| Təhsili | * London Universiteti[d]
 |
| Fəaliyyəti | yazıçı, tarixçi, jurnalist, fantastika yazıçısı[d], romançı, sosioloq, ssenarist |
| Fəaliyyət illəri | 1895-ci ildən |
| Əsərlərinin dili | ingilis dili |
| Janrlar | elmi fantastika, bioqrafiya, esse |
| Tanınmış əsərləri | * Zaman maşını,
* Görünməz Adam,
* Doktor Moronun adası,
* Dünyaların müharibəsi,
* Ayda ilk insanlar (roman)
 |
|  |
|  Herbert Corc Vells Vikimənbədə |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Herbert Corc Uells** (21 sentyabr 1866[…] – 13 avqust 1946[…], London) — Dünyaların müharibəsi, Görünməz adam, Doktor Moronun adası və Zaman maşını adlı fantastik romanları ilə tanınan, amma demək olar ki, ədəbiyyatın hər şaxəsində bir çox əsər yazmış ingilis yazıçı. Sosialist olduğunu açıqca söyləyən H. G. Wellsin çox əsərində əhəmiyyətli ölçüdə siyasi və ictimai şərh edənlər vardır. Jül Vern kimi gələcəkdəki texnoloji inkişafları izah etdiyi kitablarıyla fantastik şaxənin qabaqcıllarından hətta, yaradıcılarından sayılır.

Uellsin fantastik romanlarında texnologiyanın müşahidə edilməsinin gətirəcəyi imkanlar bir kənara qoyulur. Uellsdə fərziyyə bir ədəbiyyat formasına çevrilir və texnologiyanın deyil, onun ictimai təməllərinin araşdırılmasına yönəlmiş bir ölçü qazanılır.

Uells yalnız fantastik içindəki utopiya əleyhdarı düşüncələrin müdafiəçisi olaraq bu növə damğasını vurmaqla qalmayıb, cəmiyyətin şiddət və çətin yoluyla, qədərindən sürətli bir müddət içində sosialist bir cəmiyyətə malik olmaq istəyirdi.

1946-cı ildə 13 avqustda Londonda vəfat etmişdir.

## Əsərləri

### Romanlar

* Görünməz adam (roman)
* Zaman maşını
* Doktor Moronun adası
* Ayda ilk insanlar

### Hekayələr

* Sehrli dükan
* Büllür yumurtası
* Almaz düzəldən adam
* Pərilər ölkəsində
* Meşədə dəfinə
* Görünməz adam

## İstinadlar
# Flüger

**Flüger** — küləyin istiqamətini təyin etmək üçün işlədilən avadanlıq.

Flügerlər bir sıra hallarda binaların hündür hissələrində memarlıq ornamenti olaraq istifadə olunur.

## Xarici keçidlər
# Type 74

| Type 74 |
| --- |
|  |
| Ölkə | * Yaponiya
 |
| İstismar tarixçəsi |
| İstismara başlanması | 1975 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Type 74** (yaponca: 74式戦車 Romanizasiya: nana-yon-shiki-sensha), Mitsubishi Heavy Industries tərəfindən istehsal olunan Yaponiyaya məxsus əsas döyüş tankıdır. Tank, Yapon Quru Özünümüdafiə Qüvvələri üçün köhnəlmiş Type 61 tanklarının yerini alması məqsədilə yaradılmış olub, bir sıra müasir texnologiyaların ən yaxşı xüsusiyyətlərini özündə birləşdirərək, ABŞ istehsalı olan M60 və ya Almaniya istehsalı olan Leopard 1 tankları ilə eyni sinifdə öz yerini almışdır. Hal-hazırda öz yerini Type 90 tanklarına vermişdir.

## Xüsusiyyətləri

Növü: Əsas döyüş tankı

Mənşəyi:  Yaponiya

Xidmət tarixi: 1975-hal-hazırkı dövr

İstifadəçilər:  Yaponiya

Konstruksiya: Mitsubishi Heavy Industries

Konstruksiya tarixi: 1962

İstehsalçı: Mitsubishi Heavy Industries

Vahidinin qiyməti: 5.4 milyon US$

İstehsal müddəti: 1975-1988

Çəkisi: 38 ton

Uzunluq: 9.41 m

Eni: 3.18 m

Hündürlük: 2.25 m

Ekipaj: 4 nəfər

Zireh: 189–195 mm

Əsas silahı: 105 mm-lik çapa malik olan top

Köməkçi silahları: piyadalara qarşı 7.62 mm-lik Type 74 pulemyotu və hava hücumlarına qarşı 12.7 mm-lik M2HB pulemyotu

Mühərrik: Mitsubishi 10ZF Model 21 21.5 L V10 (dizel)

At gücü: 750 (560 kW)

Asqı tipi: Hidropnömatik

Döyüş radiusu (Hərəkət ehtiyatı): 300 km

Maksimum sürət: 53 km/saat

Type 74
## Modelləri

Type 74 birinci model (74式戦車 初期生産型)

Type 74 model B (74式戦車 B型)

Type 74 model C (74式戦車 C型)

Type 74 model D (74式戦車 D型)

Type 74 model E (74式戦車 E型)

Type 74 model F (74式戦車 F型)

Type 74 model G/Kai (74式戦車 G型/改)

Type 87 özüyeriyən zenit-raket kompleksi (87式自走高射機関砲)

Type 78 zirehli xilasetmə maşını (78式戦車回収車)

Type 91 zirehli körpü maşını (tankların və digər ağır döyüş texnikalarının və piyadaların çayların və digər su maneələrinin üzərindən keçməsi üçün istifadə edilir) (91式戦車橋)