Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# An-24 təyyarəsinin Türkiyəyə qaçırılması (1970)

| An-24 təyyarəsinin Türkiyəyə qaçırılması |
| --- |
|  Qaçırılan təyyarəyə bənzəyən Aeroflot Antonov An-24 |
| Ümumi məlumatlar |
| Tarix | * 15 oktyabr 1970
 |
| Qəza növü |
Aviaquldurluq |
| Ölkə |  SSRİ |
| Təyyarə |
| Təyyarə modeli | Antonov An-24 |
| Havayolu şirkəti | * Aeroflot
 |
| Qalxma yeri | Batumi Beynəlxalq Hava Limanı, Acarıstan MSSR, Gürcüstan SSR, SSRİ |
| İstiqamət | Suxumi Dranda Hava Limanı, Abxaziya MSSR, Gürcüstan SSR, SSRİ |
| Uçuş nömrəsi | 224 |
| Qeydiyyat nömrəsi | СССР-46256 |
| Sərnişin sayı |
45 |
| Ekipaj |
4 |
| Ölü sayı | 1 |
| Yaralı sayı | 3 |
| Sağ qalan sayı | 49 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**An-24 təyyarəsinin Türkiyəyə qaçırılması** — 1970-ci il oktyabrın 15-də SSRİ-də ilk uğurlu təyyarə qaçırma hadisəsi.

Litvalı Pranas Brazinskas və onun 13 yaşlı oğlu Algirdas Antonov An-24 təyyarəsi ilə idarə olunan Aeroflot 244 reysi zamanı təyyarəni qaçırıblar. Təyyarə Batumi Hava Limanından Suxumi Hava Limanına gedirdi. Təyyarədə açılan atəş nəticəsində 19 yaşlı stüardessa Nadejda Kurçenko həlak olub və bir neçə ekipaj üzvü yaralanıb. Pranas Brazinskas təyyarədəki iki silahlı mühafizəçinin müqaviməti nəticəsində getdiyini bildirib. Sovet mətbuatının yazdığına görə, münaqişə Brazinskas tərəfindən başlayıb və o, pilotları xəbərdar etmək üçün kabinəyə gedib, lakin kabinədə mühafizəçilər olmayıb. Təyyarəni qaçıranlar Türkiyənin Trabzon Hava Limanına endirərək Türkiyə hökumətinə təslim olublar.

Brazinskas mühakimə olundu və həbs edildi, lakin Türkiyə təyyarə qaçıranları Sovet hakimiyyətinə təhvil verməkdən imtina etdi. Sərnişinlər və təyyarə SSRİ-yə geri göndərildi. 4 il həbsdən sonra 1974-cü ildə əfv olunan Brazinskas əvvəlcə Venesuelaya, sonra isə ABŞ-yə getdi. Əvvəlcə həbs olundular, lakin sonradan onlara sığınacaq verildi.

Sovet İttifaqı ABŞ-ni qatillərə sığınacaq verdiyinə görə qınadı və onların ekstradisiyasını tələb etdi. Sovet hökuməti 1991-ci ildə Sovet İttifaqı dağılana qədər Brazinskasın ekstradisiyası üçün və sosialist ölkələrinin təyyarələrinə hücum edən terrorçulara sığınacaq verməkdə Amerikanın riyakarlığı olduğunu iddia etdikləri hadisəyə mütəmadi olaraq təzyiq göstərməyə davam etdi. Sovet hökuməti Axille Lauro hadisəsindən də əl çəkmədi.

2002-ci ildə Algirdas (indi Albert Viktor Vayt kimi tanınır) 77 yaşlı atası Pranası (indi Frank Uayt kimi tanınır) Santa Monikada məişət mübahisəsinə görə öldürüb.

## İstinadlar
# Cekson-Venik düzəlişi

**Cekson-Venik düzəlişi** (ing. *Jackson-Vanik amendment*) – 1974-cü ildə ABŞ Konqresi tərəfindən yəhudilərin azad mühacirət hüquqlarını məhdudlaşdıran dövlətlərə qarşı ticarət sanksiyalarının tətbiq edilməsini nəzərdə tutan ABŞ Ticarət Aktına edilən düzəliş.

Düzəlişdə nəzərdə tutulan sanksiyalar ABŞ tərəfindən əsasən MDB dövlətləri və Çin Xalq Respublikasına qarşı tətbiq edilir.

2008-ci ildə Senator Riçard Luqar düzəlişin Azərbaycana qarşı tətbiq edilməsinin ləğv edilməsi haqqında qanun layihəsini ABŞ Konqresinə təqdim etmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* 907-ci düzəliş

## Xarici keçidlər
# Xarici Kosmos Müqaviləsi

| Xarici Kosmos Müqaviləsi ing. Outer Space Treaty fr. Traité de l'espace rus. Договор о космосе isp. Tratado sobre el espacio ultraterrestre çin. 外层空间条约 |
| --- |
| Ay və digər Göy cisimləri daxil olmaqla, Kosmosun Kəşfi və İstifadəsində Dövlətlərin Fəaliyyətlərini İdarəetmə Prinsipləri Müqaviləsi |
|  |
| İmzalanma tarixi | 27 yanvar 1967 |
| İmzalanma yeri | London, Moskva, Washington D.C. |
|  |
| Qüvvəyə minməsi |
10 oktyabr 1967 |
| İmzalayanlar |
117 |
| Dilləri | ingilis dili, fransız dili, rus dili, ispan dili, standart çincə |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

 Tərəflər  İmzalayanlar  Tərəf olmayanlar
**Xarici Kosmos Müqaviləsi**, rəsmi adı ilə **Ay və digər Göy cisimləri daxil olmaqla, Kosmosun Kəşfi və İstifadəsində Dövlətlərin Fəaliyyətlərini İdarəetmə Prinsipləri Müqaviləsi** — beynəlxalq kosmik hüququn əsasını təşkil edən müqavilədir. 27 yanvar 1967-ci ildə ABŞ, İngiltərə və Sovet İttifaqında imzalanması üçün açılan müqavilə, 10 oktyabr 1967-ci ildə qüvvəyə minmişdit. 2025-ci ilin may ayına kimi konvensiyaya 117 ölkə qoşulub. 24 ölkə müqaviləni imzalamış, lakin təsdiqləmə işlərini bitirməmişdir. Müqavilənin bəzi maddələri

1. Xarici Kosmosun kəşfi və istismarı bütün ölkələrin maraqları və mənafeləri nəzərə alınmaqla həyata keçirilir.
2. Bütün ölkələr Xarici Kosmosun tədqiqində və istifadəsində sərbəstdirlər.
3. Xarici Kosmosa qarşı suverenlik, işğal və buna bənzər heç bir iddia ilə çıxış edilə bilməz.
4. Dövlətlər nə orbitə, nə də xarici kosmosdakı göy cisimlərinə və ya stansiyalarına; nüvə silahlarını və ya digər kütləvi qırğın silahlarını yerləşdirə bilməzlər.
5. Yerin peyki Ay və digər göy cisimləri yalnız dinc məqsədlər üçün istifadə edilə bilər.
6. Dövlətlər, milli kosmik fəaliyyətlərdən və bu fəaliyyətlər zamanı verdikləri zərərlərə görə məsuliyyət daşıyırlar

Eyni prinsiplərə uyğun olaraq hazırlanan “Ay müqaviləsi”nin 11-ci maddəsində Ay və digər səma cisimlərinin Bəşəriyyətin ortaq mirası olduğu və Ayın səthində mülk iddiaları edilə bilinməyəcəyi açıq şəkildə bildirilmişdir. Türkiyə 2012-ci ildə bu sənədi imzalamışdır.

Nəticədə nə real insanlar, nə də dövlətlər beynəlxalq hüquq baxımından bu cür göy cisimlərinə iddia edə bilməzlər. Bundan əlavə, 21 Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvü tərəfindən tanınan Çin Respublikası (Tayvan), Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Məclisinin 1971-ci ildə Çinin üzvlüyünü Çinə qaytarmasından əvvəl təsdiqlənmişdir.

## İstinadlar
# Şimali Afrika kampaniyası

| Şimali Afrika kampaniyası |
| --- |
| Britaniya Xaçlı tankı (arxada) tərəfindən vurulmuş alman Panzer IV tankı. |
| Tarix | 10 iyun 1940 – 13 may 1943 (2 il, 11 ay və 3 gün) |
| Yeri | Misir krallığı, Fransız Əlcəzairi, Tunis, Mərakeş |
| Nəticəsi |

Antihitler koalisiyasının qələbəsi
* İtaliya imperiyasının süqutu
* Antihitler koalisiyasının Şimali Afrikada möhkəmlənməsi
* Siciliya və İtaliya istiqamətində əməliyyatların başladılması
 |
| Münaqişə tərəfləri |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Antihitler koalisiyası**
 Böyük Britaniya  Britaniya Hindistanı  Cənubi Rodezya  Avstraliya  Yeni Zelandiya  Cənubi Afrika Birliyi  ABŞ  Fransa  Polşa  ÇSH  Yunanıstan Krallığı  Misir krallığı
 | **Berlin-Roma-Tokio oxu**
 İtaliya krallığı  Üçüncü Reyx  Vişi Fransası
 |

 |
| Komandan(lar) |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Harold Aleksandr  Klod Auçhinlek  Dvayt Eyzenhaver  Arçibald Vavel  Fransua Darlan  †  Corc Patton  Montoqomeri
 |  Qraziani  İtalo Qaribaldi  Uqo Kavallero  Messa    İtalo Balbo  †  Ervin Rommel  Yürgen Arnim   |

 |
| İtkilər |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  **Britaniya** 220.000 ölü  **Azad Fransa** 20.000 ölü və itkin  **ABŞ** 2.715 ölü 8.978 yaralı 6.528 itkin
 |  **İtaliya krallığı** 22.341 ölü və ya itkin  **Üçüncü Reyx** 18.594 ölü 3,400 itkin 130.000 əsir  **Vişi Fransası** 1.346 ölü 1.997 yaralı
 |

 |
|  |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Şimali Afrika kampaniyası** (ing. North African Campaign) - İkinci dünya müharibəsi zamanı Antihitler koalisiyası və Berlin-Roma-Tokio oxuna daxil olan ölkələr arasında Şimali Afrikada baş vermiş müharibə. Döyüşlər müasir Liviya, Misir, Əlcəzair, Tunis və Mərakeş ərazilərində baş vermişdir. Cəbhələrdəki döyüşlər əsasən Üçüncü Reyx və Böyük Britaniya qüvvələri arasında baş tutub. Şimali Afrika çöllərindəki tank döyüşləri İkinci dünya müharibəsinin müqəddəratına böyük təsir etmişdir.

## İstinadlar
# Ari irqi

Alman "irqi" rəssam Volfqanq Villrix tərəfindən çəkilmiş "ari irqi"nin insanlarının portretləri (1945).
**"Arilər", "ari irqi"** —Hind-Avropa xalqlarını və onların əcdadlarını əhatə etdiyi elan irqi bildirən psevdo-elmi termin. Çox vaxt iddia edilir ki, “arilər” fiziki və əqli cəhətdən digər irqlərdən üstündürlər, mədəniyyət daşıyıcıları, yüksək mədəniyyətin yayıcıları və qədim və müasir dövrün böyük sivilizasiyalarının baniləridirlər. İdeya XIX əsrdə irqi nəzəriyyələrin müəllifləri tərəfindən irəli sürülüb, müxtəlif irqçi və antisemit müəlliflər tərəfindən istifadə edilib, skandinavizmlə əlaqələndirilib və XX-XXI əsrlərdə nasizm çərçivəsində geniş yayılıb.

“Arilər” və ya “Ari irqi” ideyası antropologiya, tarix və arxeologiyanın məlumatlarına ziddir. Əhali qruplarının təsnifatına bu taksonomik yanaşma indi qruplar arasında yaxın genetik oxşarlıqlar və mürəkkəb əlaqələr səbəbindən qüsurlu və bioloji cəhətdən mənasız hesab olunur. Müasir alimlər irq, mədəniyyət və dilin izomorfizmini yanlış bir anlayış kimi rədd etmişlər.

"Ari irqi" antisemitizm termininin yarandığı ilk növbədə yəhudilərin təmsil etdiyi "semit irqi" ilə ziddiyyət təşkil edir. Eyni zamanda, "semit irqi" sırf mənfi keyfiyyətlərə aid edilir və bu, onu "Ari irqinin" birbaşa əksi edir. İddia edilir ki, dünya tarixinin özəyini “ari” və “semit irqləri” arasında “irqi mübarizə” təşkil edir. “Ali irq” olaraq, ari irqi - irqi cəhətdən aşağı (“adamcıq”) kimi baxılan “qeyri-arilər”lə və bu ideologiyaya görə fiziki cəhətdən məhv edilməli olan ekzistensial təhlükə ilə ziddiyyət təşkil edir. Nasist Almaniyasında bu ideyalar Holokosta səbəb olan dövlət irqi ideologiyasının tərkib hissəsini təşkil edirdi.

## İstinadlar
# History (ABŞ teleşəbəkəsi)

| History |
| --- |
|  |
| Ölkə |  ABŞ |
| Yayım ərazisi |
ABŞ |
| Dil |
İngilis dili |
| Baş qərargah | Nyu-York, Nyu-York, ABŞ |
| Yaranma tarixi | 1 yanvar 1995 (1995-01-01) |
| Sahibi | «Hearst Communications» (50%) «Disney–ABC Television Group» (50%) |
| Rəhbərlik |
Rocer Madd (1995–2005) |
| Keçmiş adları |
«The History Channel» (1995–2008) |
| Şüar | *Keçmişin canlandığı yer* (ing. Where The Past Comes Alive; 1995–2008) *Hər gün edilir* (ing. Made Every Day; 2008–h.h.) |
| Qardaş kanallar |
«A&E» «FYI» «Military History» «History en Español» «Lifetime» «Crime & Investigation Network» |
| Sayt | history.com |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**"History"** (əvvəlki adı: **"The History Channel"**) — beynəlxalq çoxdilli kabel və peyk teleşəbəkəsi. Teleşəbəkənin sahibi "Hearst Communications" ilə "Walt Disney Company" şirkətinin mülkü olan "Disney–ABC Television Group" şirkətinin birgə müəssisi olan "A&E Networks" şirkətidir. Teleşəbəkənin baş qərargahı ABŞ-nin Nyu-York ştatının eyniadlı şəhərində yerləşir. Teleşəbəkənin flaqman telekanalından başqa "History en Español" (ispan dilində) və "Military History" kimi qardaş kanalları da var.

Teleşəbəkə ilkin olaraq tarixi mövzuları əhatə edən sənədli televerilişləri və teleserialları nümayiş etdirirdi. Teleşəbəkə son illərdə *Pawn Stars* və *Ax Men* kimi realiti televerilişlərini yayımlamağa başlamışdır. Teleşəbəkə *Qədim yadplanetlilər*, *UNO ovçuları* və *Nostradamus effekti* kimi fərziyyə sənədli filmləri yayımladığına görə bir çox alim və tarixşünaslar tərəfindən tənqidə məruz qalmışdır.

2015-ci ilin fevral ayında teleşəbəkənin flaqman kanalının ABŞ-də təqribən 96.149.000 abunəçisi (ümumi televiziya sahibləeinin 82,6%-i) var idi. Teleşəbəkənin ABŞ, Kanada, Skandinaviya, Latın Amerikası, Şərqi Avropa və Asiya variantları var. Teleşəbəkənin ilk Avropa variantı "Viasat" tərəfindən 1997-ci ildə Skandinaviyada təsis edilmişdir.

## Tarix

Teleşəbəkə 1 yanvar 1995-ci ildə "The History Channel" adı altında ABŞ media şirkətləri – "Rogers Media", "Disney-ABC Television Group" və "NBCUniversal" şirkətlərinin birgə müəssisəsi olaraq təsis edilmişdir. 2008-ci ildə teleşəbəkə rebrendinq etmək üçün loqosunu və adını dəyişdirmişdir.

2005-ci ilə qədər tələşəbəkənin rəhbəri Rocer Madd idi.

Teleşəbəkənin flaqman telekanalı və onun variantları 155-dən çox ölkədə və 39 dildə fəaliyyət göstərir.

## Həmçinin bax

* A&E (televiziya kanalı)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* history.com — «History» teleşəbəkəsinin rəsmi saytı
# Hərbi təşkilat

**Hərbi təşkilat** — silahlı qüvvələrin strukturu və hərbi birləşmələr. Təşkilat Ordunun yüksək döyüş hazırlığını və döyüş əməliyyatlarını uğurla aparmaq qabiliyyətini qorumağı, onların tərkibinin və gücünün, silah və hərbi texnikanın sayının və növlərinin optimal birləşməsini təmin edir. O, silahlı qüvvələrin qurulmasında və onların taktiki, əməliyyat, əməliyyat-strateji və strateji struktur hissələrinə bölünməsində yaxından iştirak edir.

Bəzi ölkələrdə paramilitar qüvvələr hərbi hesab edilməsə də, ölkənin silahlı qüvvələrinə daxil edilir. Hərbi və ya hərbiləşdirilmiş təşkilatların bir hissəsi olmayan üsyançı və digər qüvvələr, çox vaxt hərbi təşkilatları təqlid edir və ya bu strukturlardan istifadə edirlər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Kollektiv müdafiə
# Mühasirə

**Mühasirə** — uzun müddət davam edən hərbi əməliyyat; daha çox şəhər, yaxud qalaların hərbi blokada formasıdır. Mühasirə zamanı mühasirə edilən obyekt mühasirə edənlər (silahlı qüvvələr, əsgərlər və s.) tərəfindən üzük qaşı kimi əhatəyə alınır. Azərbaycan ədəbiyyatında çox vaxt "mühasirə" sözü "hərbi blokada" ifadəsinin sinonimi kimi işlədilir. Məsələn, A.Çakovskinin Leninqradın blokadasından bəhs etdiyi məşhur rus. "Блокада"" romanı azərbaycan dilinə "Mühasirə" adı ilə tərcümə olunmuşdur.

* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasında mühasirə haqqında yalnız bunlar yazılmışdır:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | “ **MÜHASİRƏ** (hərbidə) – düşmənin (rəqibin) müəyyən qruplaşmasını məhv etmək və ya əsir almaq məqsədi ilə onun digər qoşunlardan təcrid edilməsi. Mühasirə geri çəkilən rəqibi təqib etdikdə, əks-hələ və əks-zərbə vurduqda, yaxud sahilboyu əməliyyatlarda həyata keçirilə bilər. Əlverilişli şəraitdə qüvvələrin bərabər olduğu təqdirdə mühasirə mümkündür. Bax həmçinin *Hərbi blokada*”. |  |

* "Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti"ndə (1983) isə "mühasirə" sözü belə izah edilir:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | “ **MÜHASİRƏ**, *isim, (ərəb mənşəli söz)*. Hər tərəfdən əhatə olunma, araya alınma; dövrələnmə. *Düşmənin mühasirəsini yarmaq. mühasirədən çıxmaq.*”
* + **Mühasirə etmək**– hər tərəfdən əhatə etmək, dövrələmək, araya alıb başqaları ilə əlaqəsini kəsmək. *Hadisədən yarım saat keçmədən Atabəy sarayını Azərbaycan qoşunları mühasirə etdi*, M.S.Ordubadi.

*Düşmənlər duyuq düşüb aldılar üstümüzü;*
*Etdilər mühasirə dörd yandan kəndimizi*. S.Rüstəm.
* + **Mühasirəyə almaq**− b a x **mühasirə etmək**. *Düşmən qoşununu mühasirəyə almaq*. – (Tərlan:) *Bilmirəm haradasa almanlar bizim üç alayı mühasirəyə alıb top atəşinə tütmuşdular*. H.Seyidbəyli”.
 |  |

## Həmçinin bax

* Hərbi blokada
* Kobani blokadası;
* Leninqradın mühasirəsi.

## İstinadlar
# Mərkəzdənqaçma qüvvəsi

Zəncirli yellənçəkdə mərkəzdənqaçma qüvvəsinin təsiri altında adamlar xaricə dartılırlar.
**Mərkəzdənqaçma qüvvəsi** maddi nöqtənin çevrə və ya əyri xətli trayektoriya üzrə hərəkəti zamanı yaranan və sürət vektoruna perpendikulyar istiqamətdə yönələn qüvvədir. Bu qüvvə, həcmi qüvvə kimi də başa düşülür, yəni sürətin istiqaməti dəyişdikdə hər bir elementar kütlənin ətaləti dəyişir və nəticədə həm daxili, həm də xarici təsir qüvvələri yaranır. Bu qüvvə d’Almeber prinsipinə əsasən digər qüvvələrlə tarazlıqda olur. Əgər kütləsi m olan cism r radiusuna malik əyri üzrə hərəkət edərsə onda həcmi qüvvələr toplanaraq mərkəzdənqaçma qüvvəsini yaradır: F=m\*v2/r.
Bu qüvvə kütlə ilə ağırlıq mərkəzinin bucaq təcillənməsinin hasilinə bərabər olur və sonuncunun əksinə yönəlir. Mərkəzdənqaçma qüvvəsinin qiyməti, istiqaməti və ümumiyyətlə mövcudluğu cismin araşdırıldığı koordinat sisteminə nəzərən müəyyən edilir. Məsələn, ətalət sistemində heç bir mərkəzdənqaçma qüvvəsi yaranmır.

Bu qüvvənin yaranması üçün umumi şərt kimi götürülür ki, əgər bir sistem ətalət sistemində müəyyən bucaq sürəti (ω) ilə fırlanırsa onda fırlanan sistemdə yerləşən cismdə mərkəzdənqaçma qüvvəsi yaranır. Nisbi koordinat sistemində vəziyıtləri ρ- radius vektoru ilə verilmiş, kütləsi m olan cismin nisbi hərəkətini təsvir etmək üçün qüvvələr tarazlığı həcmi qüvvə ilə yanaşı Koriolis qüvvəsi ilə tamamlanmalıdır: F=-m\*ω(ω\*ρ). Burada göstərilən F qüvvəsi ρ və ω-dan keçən müstəvi üzərində yerləşir və ω-ya perpendikulyar olur. Buradan göründüyü kimi mərkəzdənqaçma qüvvəsi cismin sürətdə olan halından yox, təcillənən sistemin bucaq sürətindən asılıdır. Müxtəlif sistemlərdə yerləşmiş müşahidəçilər eyni cism üçün müxtəlif qüvvələr müşahidə edə bilərlər.

## Mənbə

* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. II hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 423 s.
# Əsgər (rütbə)

**Əsgər** — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində və dünyanın bir çox ölkələrində sıravi rütbəsi. Ondan aşağı hərbi məktəblərin müdavimləri götürülür. Azərbaycan Hərbi Dəniz Qüvvələrindəki ekvivalent rütbə matros rütbəsidir.

Əsgər poqonu (Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələri)
 Əsgər poqonu (Azərbaycan Quru Qoşunları)
Hərbi məktəblərin dinləyiciləri müdavim adlanır. Tədris dövründə onlara sıravi heyətin, məktəbi bitirdikdə isə ilk zabit rütbəsi leytenant verilir.

## İstinadlar
# M240 pulemyot

| M240 pulemyot |
| --- |
| M240B |
| Tipi |
Pulemyot |
| Ölkə | * Belçika
 |
| İstismar tarixçəsi |
| İstismara başlanması | 1977 |
| İstismar edənlər |
ABŞ |
| İstifadə edilən döyüşlər | * Körfəz müharibəsi,
* Əfqanıstan müharibəsi,
* İraq müharibəsi
 |
| İstehsal tarixçəsi |
| Yaranma tarixi | 1956 |
| İstehsal illəri |
1977-günümüzə qədər |
| Variantları |
M240C, M240B, M240G |
| Xüsusiyyətləri |
| Ağırlığı | 12.5 kg (27.6 lb) |
| Məsafə |
900 m (tracer burnout), 1,800 m (1,970 yards) on tripod |
| Uzunluğu | 1,245 mm (49 in) |
| Eni | 160 mm |
| Hündürlüyü | 295 mm |
| Kalibr |
7.62 |
| Mərminin başlanğıc sürəti |
650–950 |
| Effektiv məsafə |
900 m (tracer burnout), 1,800 m (1,970 yards) on tripod |
| Nişangah |
Çeşidli |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**M240**, rəsmi olaraq **United States Machine Gun, 7.62mm, M240** (Azərbaycanca Amerika Birləşmiş Ştatları Pulemyotu, 7.62 mm, M240) göbəkdən doldurmalı, barıt qazının geri təpməsiz və icra nəşrin irəli itələməsi ilə ardıcıl olaraq atış edə bilən bir pulemyot dur. Silah 7,62×51 mm NATO sinfi fişəng (M13 lent ilə birlikdə) istifadə edilməkdədir. Bu silah Belçika istehsalı FN MAG ( M** itrailleuse d` **A** ppui **G** énéral* , "General Purpose Machine gun "Azərbaycanca Ümumi əlaqələr Pulemyotu) modelinin Amerika Quru Qoşunları üçün inkişaf etdirilmiş modelidir.

M240 1970-ci illərdən günümüzə ABŞ Ordusu tərəfindən istifadə edilməkdədir. Ən çox piyada tərəfindən istifadə edilən silah quru, dəniz və hava maşınlarına quraşdırılaraq istifadə edilməkdədir. M240 orta sinif pulemyot olmamasına qarşı təhlükəsiz istifadə baxımından NATO ölkələri içərisində ən çox seçilən silah olmuşdur.

M240 seriyası bütün silahlar bəsləmə əsnasında parçalanan zolaqlı standart NATO sursatı olan 7.62 mmlik güllələr atmaqdadır. M240 FN MAG ailəsinə aid silahlarla eyni və rahatlıqla bir-birləri ilə dəyişdirilə bilən fundamental parçalara malikdir. Ağırlıq və xüsusiyyət baxımından çox fərqli olan silahlarda bu dəyişikliklər edilə bilməz. M240 silahı bir Belçika fiması olan və ABŞ Ordusu ilə uzun zamandır iş əlaqəsi içərisində olan FN Herstalin ABŞ-də olan fabrikasıda çıxarılmaqdadır.

## İstinadlar
# Trablus müqaviləsi

**Trablus müqaviləsi** və ya ABŞ-Osmanlı Konvensiyası — 4 noyabr 1796-cı ildə ABŞ ilə Osmanlı imperiyası arasında imzalanan yardımlaşma və ticarət anlaşmasıdır..

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyası

| Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyası AAAS |
| --- |
| American Academy of Arts and Sciences |
|  |
|  |
| Növü | 501(c)(3) təşkilatı[d] |
| Yaranma tarixi | 4 may 1780 |
| Baş ofisin yerləşməsi | * Kembric
 |
| Qurucusu | * Con Adams
 |
| amacad.org |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyası** ABŞ-dakı ən qədim elmi təşkilatlardan biridir. 1780-ci illərdə əsası qoyulan Akademiya üstünlüyü və idarəçiliyi şərəfləndirməyə, disiplinlər və bölümlər arasında işləməyə və ictimai faydanı artırmağa həsr edilib.

Akademiyaya üzvlük tam formada olan ərizə, baxılma və seçki prosesi yolu ilə əldə edilir və Amerika inqilabı ərzində qurulduğu vaxtdan üzvlük Con Adams, Con Henkok, Ceyms Boudin və yeni millətin, onun hökumətinin və ABŞ Konstitusiyasının qurulmasında əməyi olan müasirlərinin digərləri tərəfindən elmi və ictimai olaraq yüksək şərəf adı kimi qəbul olunur.

Bu gün Akademiyaya ikili funksiya tapşırılıb: hər nəsildən olan elm, təqaüd, iş, ictimai işlər və incəsənət sahələrindən olan ən yaxşı ağılları və ən nüfuzlu liderləri seçmək və cəmiyyətin ehtiyacını qarşılayacaq siyasət tədqiqatları aparmaq. Akademiyanın əsas layihələri indi ali təhsil və tədqiqat, humanitar və mədəni tədqiqatlar, elmi və texnoloji inkişaflar, siyasət, əhali və ətraf mühit və uşaqların rifahına yönəldilmişdir. Akademiyanın rüblük jurnalı olan Dædalus dünyanın aparıcı intellektual jurnallarından biri olaraq qəbul edilir.

Akademiya mürəkkəb sosial, siyasi və intellektual mövzularda çoxsaylı təhlillər aparmaq üçün elm adamlarını, alimləri, sənət adamlarını, siyasətçiləri, iş adamlarını və digər mütəxəssisləri bir araya gətirərək tərəfsiz siyasət tədqiqatları aparır. Akademiyanın cari iş sahələrinə İncəsənət və Humanitar elmlər, Demokratiya və Ədalət, Təhsil, Enerji və Ətraf Mühit, Qlobal İşlər və Elm və Texnologiya daxildir.

Devid Okstobi təşkilatın prezidenti vəzifəsinə 2019-cu ilin yanvar ayında başladı. Kimyaçı 2003-cü ildən 2017-ci ilə qədər Pomona Kollecinin prezidenti vəzifəsini icra etmişdi. O, 2012-ci ildə Amerika Akademiyasının üzvü seçilmişdir.

Təşkilatın mərkəzi Kembric (Massaçusets) -dir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* amacad.org — rəsmi saytı
# Amerika Fəlsəfə Cəmiyyəti

| Amerika Fəlsəfə Cəmiyyəti APS |
| --- |
| American Philosophical Society |
|  |
| Yaranma tarixi | 1743 |
| Rəsmi dili | * ingilis dili
 |
| Baş ofisin yerləşməsi | * Filadelfiya
 |
| Qurucusu | * Bencamin Franklin
 |
| amphilsoc.org |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Amerika Fəlsəfə Cəmiyyəti** (ing. American Philosophical Society) — Bencamin Franklin tərəfindən 1743-cü ildə "əşyaların təbiətinə işıq salan, insanın materiya üzərindəki gücünü artıran, həyatın rahatlığını və həzzini çoxaldan hər hansı fəlsəfi eksperimentlərin təşviqi" məqsədilə təsis edilmiş elmi cəmiyyətdir. Cəmiyyətə üzv seçilmək istənilən elm və fəaliyyət sahəsində əldə olunmuş müstəsna nailiyyətlərin rəsmi tanınması mənasına gəlir.

Cəmiyyət yarandığı gündən Amerikanın ən parlaq zəkalarını özünə cəlb etmişdir. Onun fəaliyyətinin ilk mərhələlərində üzvləri arasında Corc Vaşinqton, Con Adams və Tomas Cefferson kimi görkəmli dövlət xadimləri yer almışdır. XX əsrdə cəmiyyətin 200-dən çox üzvü Nobel mükafatı laureatına layiq görülmüşdür.

Təşkilatın fəxri xarici üzvləri sırasına 1789-cu ildə cəmiyyətə seçilən və bura daxil olan ilk qadın kimi tarixə düşən rusiyalı dövlət xadimi K. R. Daşkova, həmçinin T. Koşuşko, M. J. Lafayet, A. fon Humboldt və Fridrix Vilhelm fon Ştoyben daxil idilər.

2016-cı ilin statistikasına əsasən, cəmiyyətin 1025 fəal üzvü mövcud idi ki, onlardan 858-i ABŞ vətəndaşı, 167-i isə dünyanın 20-dən çox ölkəsinin nümayəndəsi olan xarici üzvlər olmuşdur. Cəmiyyətin təsis olunduğu tarixdən 2020-ci ilin aprel ayına qədər olan dövr ərzində buraya ümumilikdə 5710-dan çox şəxs üzv seçilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* *James, Edward T.* Notable American Women, 1607–1950: A Biographical Dictionary. Harvard University Press. 1971. səh. 26. ISBN 978-0-674-62734-5.

## Xarici keçidlər

Şablon:Americana Poster

* amphilsoc.org — rəsmi saytı
* Şablon:InPho
* American Philosophical Society publications. Arxivləşdirilib yanvar 10, 2023, at the Wayback Machine.
* Notes on the American Philosophical Society from the Scholarly Societies project (Wayback Machine copy)
* Şablon:HABS
* Listing of Philosophical Hall at Philadelphia Architects and Buildings
* "Writings of Benjamin Franklin", broadcast from the American Philosophical Society from C-SPAN's *American Writers*