Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# İkinci Kontinental Konqres

**İkinci Kontinental konqres** — Filadelfiya Konqresi kimi də tanınan Kontinental Konqres On Üç Koloniya təmsilçilərinin birgə qəbul etdikləri sözləşmə əsasında formalaşmışdır. Konqres Amerikan İnqilabı zamanında Birləşmiş Ştatların rəhbər orqanı halına gəlmişdir.

Konqres 1774-cü ildən, 1789-cu ilədək üç məsələnin həlli üçün bir araya gəlmişdir. Konqres üçün ilk çağırış 1774-cü ildə Benjamin Franklinə Koloniyalara nümayəndə heyətlərinin formalaşmasına razılığını bildirən, həmçinin Massaçusets ştatında baş verən blokadalara və Dözümsüzlük nümayişlərinə qarşı cəza tədbirlərinin görülməsini nəzərdə tutan qanunların qəbul olunması ilə bağlı idi. Bugünədək qəbul olunan konvensiyalar və sərəncamlar Kontinental Konqresin illər boyu qəbul etdiyi qərarların bir növ tərkib hissəsi olması da bilinməkdədir.

Birləşmiş Krallığın təmsilçilərinin nəzərdə tutulan bölüşdürücülüklə razı olub-olmayacağına baxmayaraq, 1776-cı ildə Konqresin ikinci- "Müstəqillik Haqqında Qanun"u yekdilliklə qəbul edildi. Müstəqillik haqqında qətnamənin qəbulundan iki gün sonra yeni dövlətin-Amerika Birləşmiş Ştatlarının yaradılmaaının əsası qoyuldu. Bu, həm də Virciniyadan olan Corc Vaşinqtonun başçılıq etdiyi Kontinental Ordunun yaradılmasını da rəsmiləşdirdi. Ordu Böyük Britaniya ilə müharibə etmiş, Fransa ilə Hərbi İttifaq bağlamış və müharibə iştirakçılarını kreditlər və kağız pullarla maliyyələşdirmişdir.

## Həmçinin bax

Əvvəlki Konqreslər
# Harvard Universitetinin Kitabxanası

| Harvard Universitetinin Kitabxanası |
| --- |
|  |
|  |
| Ümumi məlumatlar |
| Ölkə | * ABŞ
 |
| Yaradılıb | 1638 |
| Digər məlumatlar |
| ISIL kodu | US-MH |
| Sayt | library.harvard.edu |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Harvard Universitetinin Kitabxanası** — ABŞ-də kitabxana

Harvard Universitetinin Kitabxanası (ABŞ) özündə kollec, muzey, məktəb, elmi-tədqiqat mərkəzləri və s. olmaqla 100-ə yaxın müəssisənin kitabxanasını birləşdirir. Bu dünyada ən böyük akademik kitabxana sistemidir. Bu cür sistemin təməli 1638-ci ildə qoyulub. Con Harvard adlı zadəgan öz vəsaiti hesabına kollec yaradır və kollecə özünün 400 cildlik şəxsi kitabxanasını və var-dövlətinin yarısını bağışlayır. Bir ildən sonra kollecə onun adı verilir. Müasir dövrümüzə qədər bu kitabxanadan ancaq bir neçə kitab gəlib çatıb. Beləki, 1764-cü ildə baş vermiş yanğın zamanı kitab kolleksiyası məhv olur. Ancaq ayrı-ayrı adamların köməyi və ianələr hesabına kitabların sayı getdikcə çoxalır. Hazırda kitabxananın ümumi kitab fondu 16 milyondan artıqdır və Konqres Kitabxanasından sonra ABŞ-də ikinci böyük kitabxana hesab olunur.

Harvard kitabxana sisteminin ən geniş kitabxanası 1907-ci ildə bu kollecin məzunu olmuş Harri Vaydnerin adını daşıyan kitabxanadır. Harri Vaydner məşhur "Titanik" gəmisi batarkən həlak olmuş sərnişinlərdən biri olub. Ölümündən sonra anasının xahişi ilə kitabxanaya onun adı verilib.

Kitabxanada slavyan, Yaxın Şərq və yəhudi ədəbiyyatı nümunələrindən ibarət 5 milyon nüsxəlik kitab fondu, həmçinin 3000-ə yaxın inkunabul (Avropada kitab çapına başlanılan gündən 1501-ci ilədək kustar üsulla çap olunan kitablar belə adlanır) XVI-XVII əsrlər Avropa mədəniyyəti, incəsənəti və tarixinə aid kitablar qorunur.

## Mənbə

* Dünya kitabxanaları: Harvard Universitetinin Kitabxanası Arxivləşdirilib 2010-12-05 at the Wayback Machine

## Həmçinin bax

* Harvard Universiteti
# Ur (qitə)

**Ur** — Eramızdan 3 milyard əvvəl Yer kürəsində mövcud olmuş ilk hipotik qitələrdən biridir. Eramızdan 1 milyard il əvvəl Ur qitəsi Nuna (və ya Kolumbiya qitəsi) və Atlantika qitələri ilə birləşərək Rodiniya superqitəsini yaratmışdır. Ur qitəsi Pangeyanın Lavraziya və Qondvana qitələrinə parçalanmasına qədər yeganə qitə kimi formalaşmışdı. Fərziyyələrə görə Ur qitəsinin tərkibinə indiki Afrika, Avstraliya və Hindistan kimi ərazilər daxil idi.

## İstinadlar
# MMO

**MMO** (massively multiplayer online)

1. Eyni zamanda çoxlu sayda (əsasən, onlarla, çox zaman minlərlə, bəzən isə yüz minlərlə) oyunçunun oynadığı şəbəkə kompüter oyunu. MMO oyunlarının başqa standart şəbəkə kompüter oyunlarından başlıca fərqi iki amillə bağlıdır:

* MMO yalnız İnternetdə fəaliyyət göstərir, standart multimedia oyunlarını isə İnternetlə yanaşı, lokal şəbəkədə də oynamaq olar.

* MMO oyununda eyni zamanda bir neçə min insan iştirak edir, standart multimedia oyunlarında isə eyni zamanda iştirak edənlərin sayı təxminən bir neçə yüz nəfərə çatır, çox zaman isə oyun 64, 32 və ya 16 iştirakçı arasında keçirilir.

2. ("Mobile Module" – "mobil modul"). Intel şirkətinin notbuk kompüterləri üçün prosessor modulu.

## Həmçinin bax

* Agar.io

## Ədəbiyyat

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
# Reyn

| Reyn |
| --- |
| *alm.* Rhein‎ |
|  Reyn Bazeldə |
|  |
| Ölkələr | * İsveçrə
* Almaniya
* Avstriya
* Lixtenşteyn
* Fransa
* Niderland
 |
|  |
| Mənbəyi | Alp dağları |
|  • Yüksəkliyi |
2345 m |
|  |
| Mənsəbi | Şimal dənizi |
|  • Yüksəkliyi |
0 m |
| Uzunluğu | 1230 km |
| Meyilliyi |
1,96 m/km |
| Su sərfi | 2200 m³/san |
| Su hövzəsi |
Şimal dənizi |
| Hövzəsinin sahəsi | 170 002 km² |
| mənbəyi
mənsəbiReyn çayının Avropanın fiziki xəritəsində:
 46°37′ şm. e. 8°40′ ş. u.
 51°47′ şm. e. 3°50′ ş. u. |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Reyn** (*alm.* Rhein‎, fr. Rhin, nid. Rijn) — Avropanın əsas çaylarından biri. Çay mənbəyini İsveçrənin cənub-şərqindəki Alp dağlarının Qraubünden kantonundan götürür. İsveçrə-Lixtenşteyn, İsveçrə-Avstriya və İsveçrə-Almaniya sərhədlərinin bir hissəsini təşkil edir. Bundan sonra Reyn Fransa-Almaniya sərhədinin çox hissəsini təşkil edir, bundan sonra Almaniyanın Reyn bölgəsindən əsasən şimala doğru axır. Almaniyada Reyn əsasən qərb istiqamətinə çevrilir və Hollandiyaya axır və orada isə Şimal dənizinə tökülür. Çayın adını daşıyan iki alman torpağı mövcuddur: Şimali Reyn-Vestfaliya və Reynland-Pfalz. Reyn Hövzəsinin Hidrologiyası üzrə Beynəlxalq Komissiya və EUWID, iqlim böhranı nəticəsində çayın növbəti 30-80 il ərzində həcmində kütləvi azalma və ya hətta tamamilə quruya biləcəyini iddia edir. Mərkəzi və Qərbi Avropada (Dunaydan sonra) ikinci ən uzun çaydır.

Reyn və Dunay Roma İmperiyasının şimal daxili sərhədinin çox hissəsini təşkil edirdi və Reyn o günlərdən bəri dənizin dərinliklərinə ticarət və mal gətirən mühüm naviqasiya su yolu olmuşdur. Onun boyunca tikilmiş müxtəlif qalalar və müdafiə qurğuları onun Müqəddəs Roma İmperiyasında su yolu kimi əhəmiyyətli olduğunu təsdiqləyir. Reynin ən böyük və ən əhəmiyyətli şəhərləri arasında Köln, Rotterdam, Düsseldorf, Duysburq, Strasburq, Arnhem və Bazel var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Qərb küləkləri

**Qərb küləkləri** — 30 və 65 dərəcə şimal və cənub enləri arasında və Şimal yarımkürəsinin cənub-qərbi və Cənub yarımkürəsinin şimal-qərbi arasında şimal küləkləri hökmranlıq edir. Bu küləklər qışda ən güclü, yayda ən zəif küləklər olur.

Qərb küləkləri təyyarələrə okenları keçməyə kömək edirlər. Həmçinin güclü dəniz axınlarının yaranmasına da yardımçı olurlar. Qərb küləkləri Cənub yarımkürəsində daha güclü olurlar. Bu küləklər yerin hərəkətinə müvafiq olaraq şərqə doğru meyil edir.

## İstinadlar
# Qütb tülküsü

| Qütb tülküsü |
| --- |
|  |
| Elmi təsnifat |
|
XƏTA: **parent** və **rang** parametrlərini doldurmaq lazımdır.
**???**:**Qütb tülküsü** |
| Beynəlxalq elmi adı |
| * Vulpes lagopus L., 1758
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Şəkil axtarışı |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 622025 |
| NCBI   | 494514 |
| EOL   | 46559217 |

 |

 |

**Qütb tülküsü** və ya **Ağ tülkü**, (lat. *Alopex lagopus* yaxud *Vulpes lagopus*) — İtlər fəsiləsinə aid yırtıcı məməli növü.

## Xarici görünüşü

## Əhəmiyyəti

Qütb tülküsünün qiymətli xəzi var. Şimalda xəz sənayesinin əsasını təşkil edir. Mavi qütb tülküsünün xəzi ən qiymətlidir.

Amerikada, Avropada və Asiyada qütb tülkülərini çoxaltmaq üçün xüsusi fermalar da mövcuddur

## Qütb tülkülərinin alt növləri

* Berinq qütb tülküsü, *Alopex lagopus beringensis*
* İsland qütb tülküsü, *Alopex lagopus fuliginosus*
* Qrenlandiya qütb tülküsü, *Alopex lagopus groenlandicus*
* Holl adası qütb tülküsü, *Alopex lagopus hallensis*
* Poynt-Barroy qütb tülküsü(və ya Nuvuk), *Alopex lagopus innuitus*
* Pribılov adaları qütb tülküsü, *Alopex lagopus pribilofensis*
* Komandor mavi qütb tülküsü, *Alopex lagopus semenovi*
* Sibir qütb tülküsü, *Alopex lagopus sibiricus*
* Svalbard qütb tülküsü, *Alopex lagopus spitzbergensis*
* Unqav qütb tülküsü, *Alopex lagopus ungava*
# Erasmus proqramı

Erasmus proqramı (ing. **E**uropean **R**egion **A**ction **S**cheme for the **M**obility of **U**niversity **S**tudents) ― 1987-ci ildə yaradılmış tələbə mübadilə proqramıdır.  Erasmus + və ya Erasmus Plus, 2014-cü ilin yanvar ayında başlanmış təhsil, təlim, gənclik və idman üçün bütün Avropa İttifaqının hazırkı sxemlərini birləşdirən yeni proqramdır.

## İstinadlar
# Əl qumbarası

Hərbi növü bir Əl bombası
Əl bombasının sxemdik diagramı: 1) tıxac qapağı, 2) mukavva qapaq, 3) fünye qapağı, 4) xoruz oxu, 5) yay, 6) xoruz, 7) dəri contain, 8) yiv, 9) tıxac gövdəsi, 10) fitil, 11) fünye 2, 12) patlatıcı, 13) fünye 1, 14) sürgün, 15) təhlükəsizlik pimi, 16) qol, 17) ümumi görünüş.
**Əl qumbarası**  — içi partlayıcı və ya kimyəvi maddələrlə doldurulan və bir partlama xüsusiyyəti daşıyan kiçik bir partlayıcı növüdür. Bu partlayıcı əksər hallarda əl ilə atılır.

## Növləri

Əl qumbaraları 3 növdən ibarətdir:

* Ziyanverici qumbaralar
* Kimyəvi qumbaralar
* Təlim qumbaraları

### Məhv etmə xüsusiyyətli qumbaralar

Bu qumbaralar tərkibində çoxlu plastik partlayıcı və çox qəlpə mövcuddur.

### Kimyəvi qumbaralar

Kimyəvi qumbaralarda, ednatol (etilen di nitro amin)və pirik asit turşusu mövcuddur . Bombanın qəlibini civə fülminat və ya qurğuşun azodürden əmələ gətirilir və partlamanın təsirini artırır.

### Təlim qumbarası

Təlim qumbarası hərbi təlim zamanı istifadə olunur. Tərkibində çox vaxt barıt və ya C2 olur ziyanverici gücü digərlərinə nisbətən daha azdır .

### Müdafiə və hücum tipli qumbaralar

Müdafiə tipli qumbaralar hücum tipli qumbaralara nəzərən daha təsirlidir və tərkibində çoxlu metal olduğuna göre daha ağırdır. Hücum tipli qumbaralarının qəlpə təsiri demək olar ki yoxdur. Hücum tipli qumbaralar müdafiə tipli qumbaralara nisbətən daha çox səs çıxarır və ses düşməniöldürməkdən daha çox ses üzündən şoka salamaqdır . Bunula da şok keçirən düşmən müdafiəyə keçmədən mahv edilməsi hədəflənir. Əksər hərbi taktikalarda hücum və müdafiə tipli qumbaralar eyni anda atılır və həm düşmənin təşviçə salınması həm də itki verməsinə səbəb olur.

## Xarici keçidlər

* RUAG — Əl bombası, ingilizce Arxivləşdirilib 2007-10-24 at the Wayback Machine
* Patlayan Əl bombası Arxivləşdirilib 2008-12-26 at the Wayback Machine
* Əl bombaları nasıl çalışır, inglizce
* www.youtube.com

## İstinadlar
# Kontrterrorizm

**Kontrterrorizm, Terrorizmlə mübarizə** və ya **anti-terrorizm** dedikdə, terrorizmlə birbaşa mübarizə və ya qarşısının alınması məqsədilə ölkənin hökuməti, ordusu, hüquq-mühafizə və kəşfiyyat orqanları və ya beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən həyata keçirilən terrorizm ilə birbaşa müharibə və ya terrorizmin qarşısını almaq məqsədilə həyata keçirmiş olduqları metodlar, hərbi taktikalar, texnika və strategiyalar başa düşülür.

Terrorla bağlı beynəlxalq konsensus olmadığı üçün həm terrorla əlaqəli strukturlar, həm də terrorla mübarizə praktikaları müxtəlif olmaları ilə seçilir.

## İstinadlar
# Battle.net

| Battle.net |
| --- |
|  |
|  **Battle.net** loqosu |
| URL | www.battle.net |
| Tipi | Videooyun |
| Sahibi | Blizzard Entertainment |
| Müəllif (lər) |  Maykl Morheym |
| Açılma tarixi | 30 noyabr 1996 |
| Alexa reytinqi | * 285 (2017)
 |

**Battle.net** oyun qurucu Blizzard Entertainment tərəfindən 1996-da Bllizard oyunlarını yayımlamaq və onlayn dəstək vermək üçün açılan videooyun saytıdır. Funksiya olaraq Bllizard Entertainment tərəfindən onlayn olaraq yayımlanan oyunların oyunçu qeydiyyat əməliyyatı edilir. Edilən qeydiyyatlar yayımlanan oyunların girişi üçün istənilir.

İlk olaraq 1996-cı ildə Diablo oyununda bu sistem istifadə edilmiş, daha sonra şirkətin digər oyunları izləmişdir. Sayt ən son olaraq Overwatch videooyunun onlayn oyunçu qeydiyyat sistemini və dəstəyini təmin etməkdədir.

## Dəstək verdiyi oyunlar

* Diablo
* StarCraft
* Warcraft II
* Diablo II
* Warcraft III
* StarCraft II: Wings of Liberty
* Hearthstone: Heroes of Warcraft
* World of Warcraft
* Diablo III
* Overwatch

## Söhbət sistemi

Battle.net vasitəsiylə yayımlanan Diablo III videooyununun giriş ekranı.
Saytın dəstək verdiyi oyunlar içində xüsusi olaraq hazırlanmış bir söhbət sistemi vardır. Bu sistem battle.net vasitəsilə yayımlanan bütün oyunlarda oyunçuların bir-biriylə söhbət etməsini və eyni vaxtda fərqli Blizzard oyunları oynayan adamların bir-biriylə əlaqə qurmasını təmin edir.

## Xarici keçidlər

* Blizzard-ın rəsmi saytı
* Blizzard-ın Avropa saytı
* Battle.net saytı
# London paktı (1915)

| London paktı |
| --- |
| ing. Treaty of London |
|  İtaliyaya vəd edilən Avstriya-Macarıstan torpaqları |
| İmzalanma tarixi | 26 aprel 1915 |
| İmzalanma yeri | London |
|  |
| Qüvvəyə minməsi |   |
|  • şərtləri |
Antantanın Avstriya-Macarıstan ərazisindən [İtaliya krallığı |
| Qüvvədən düşməsi |
Versal sülh müqaviləsi ilə |
| İmzalayanlar |
Böyük Britaniya, Fransa, Rusiya, İtaliya |
| Dili | ingilis |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**London paktı** və ya **London müqaviləsi** 26 aprel 1915-ci ildə Böyük Britaniya, Fransa, Rusiya və İtaliya arasında bağlanmış gizli razılaşmadır.
Bu müqavilə ilə İtaliyaya şimal-şərqdə Birləşmiş İtaliyanı tamamlamaq istədiyi torpaqlar verildi, həmçinin Albaniya sahillərindəki Avlonya, On iki Adalar, Qərbi Anadoluda Antalya və Konya bölgəsi, Afrikadakı bəzi alman koloniyaları da vəd edildi. Bundan əlavə, Trablisda Osmanlı imperatorluğuna aid bütün hüquq və imtiyazlar da İtaliyaya keçdi.

Bu hadisədən sonra İtaliya 3 may 1915-ci ildə müttəfiq dövlətlərin ittifaqından ayrıldı, 23 may 1915-ci ildə Almaniya və Avstriya-Macarıstan imperiyasına müharibə elan etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* *Howard, Christopher.* "The Treaty of London, 1915". en:History: The Journal of the Historical Association. Hoboken: en:Wiley-Blackwell. 25 (100). 1941: 347–355. doi:10.1111/j.1468-229X.1941.tb00752.x. ISSN 0018-2648. JSTOR 24401844.
* *May, Arthur J.* "Seton-Watson and the Treaty of London". en:The Journal of Modern History. Chicago: en:University of Chicago Press. 29 (1). 1957: 42–47. doi:10.1086/237965. ISSN 0022-2801. JSTOR 1872585.
* *Renzi, William A.* In the Shadow of the Sword: Italy's Neutrality and Entrance Into the Great War, 1914-1915. New York: P. Lang. 1987. ISBN 9780820404103.
# Anneksiya

Şərqi Timor 1976-cı ildə İndoneziya tərəfindən anneksiya edilmişdi.
**Anneksiya** (lat. anneks-birləşdirmə)— Bir dövlətə məxsus məskunlaşmamış ərazinin digər dövlətə qeyri-qanuni yolla (zorla, qəsb etməklə) birləşdirməsidir. Anneksiya beynəlxalq hüquqda kobud qanun pozuntusudur. Anneksiya nəticəsində ərazilərin zəbt olunmasının qeyri-qanuniliyi Nürnberq hərbi tribunalının hökmündə, həmçinin beynəlxalq müqavilə və aktlarda, o, cümlədən dövlətin daxili işinə qarışmaq, onun suverenliyinə və müstəqilliyinə sədd cəkməyin yol verilməzliyi haqqında BMT-nin 1965-ci il bəyanaməsində, ATƏT-in yekun aktında öz əksini tapmışdır.
# Blitzkriq

Alman paraşütçüləri Krit adasına enərkən
Blitzkriq (*alm.* Blitzkrieg‎, Blitz ["ildırım"] + Krieg ["müharibə"] sözlərinin birləşməsindən yaranıb) və ya "**İldırımsürətli müharibə**" — sürətli qələbə qazanmaq üçün gərgin hərbi kampaniya. XX əsrin əvvəllərində feldmarşal Alfred fon Şliffen tərəfindən yaradılıb.

Bu müharibə taktikası, müharibə gedişinin ildırım sürəti ilə aparılmasıdır. Belə ki, İkinci Dünya müharibəsi zamanı almanlar bir çox dövləti eləcə də Polşanı, Danimarkanı, Norveçi, Niderlandı, Belçikanı və Fransanı bu taktika ilə məğlubiyyətə düçar etmişdilər. Bu taktikanın yerinə tam olaraq yetirilməsi üçün iki şey əsasdır: yaxşı hava şəraiti və yaxşı ordu.

İldırım müharibəsinin digər prinsipi isə düşmən ərazisində genişçaplı yarmalar açmaq, düşmən qüvvələrini mühasirəyə alaraq məhv etmək və özünün öləcəyini bilə-bilə düşmənin üstünə hücum çəkmək idi. Bütün ordu əlindən gəldiyi qədər güclü hərəkət etməli və düşmənə qarşı amansız olmalıdır. Dərin bir hücum gerçəkləşdirərək düşmənin müharibə mexanizmi, planları puça çıxarılır və düşmən qaçınılmaz məğlubiyyətə düçar olur. Beləliklə ildırım müharibəsi, düşmən qüvvələrinin müharibə ərazisində tam məhvinə əsaslanır.

## İstinadlar
# Quru Qoşunlarının Ali Komandanlığı (Vermaxt)

**Oberkommando des Heeres** (qısaca: OKH, Quru Qoşunlarının Baş Qərargahı) — 1935–1945-ci illər arasında Nasizm dövründə Heer (Quru Qoşunları) qərargahına verilən addır.

Veymar Respublikası dövründən Almaniyanın silahlı qüvvələrinin adı olan Reichswehr, Adolf Hitlerin 16 mart 1935-ci ildə Versal sülh müqaviləsinin Almaniya Silahlı Qüvvələrini məhdudlaşdıran maddələrini ləğv edərək yenidən silahlandırma haqqında qanun verməsindən sonra Wehrmacht olaraq dəyişdirildi. Wehrmachtın quru qüvvələri qolu olan Reichsheer də Heer adlandırıldı və OKH *Heer*in baş qərargahı olaraq yaradıldı.

Faşistlərin sovet əsirlərinə qarşı etdiyi cinayətlərin əhəmiyyətli bir hissəsi *Oberkommando des Heeres*in əmri ilə baş vermişdir.

## Baş qərargah rəhbərləri

Chefs des Generalstabes des Heeres

* 1935–1938, Generaloberst Ludwig Beck
* 1938 — sentyabr 1942, Generaloberst Franz Halder
* sentyabr 1942 — iyul 1944, Generaloberst Kurt Zeitzler
* iyul 1944 — mart 1945, Generaloberst Heinz Guderian
* mart 1945 – 1 may 1945, General Hans Krebs

## Baş komandirlər

Oberbefehlshaber des Heeres (OBdH)

* 1935–1938, Generaloberst Werner von Fritsch
* 1938–19 dekabr 1941, Generalfeldmarschall Walther von Brauchitsch
* 19 dekabr 1941 – 30 aprel 1945, Adolf Hitler
* 30 aprel 1945 – 8 may 1945, Generalfeldmarschall Ferdinand Schörner

## İstinadlar
# İqtisadi sanksiyalar

**İqtisadi sanksiya** — hər hansı bir dövlət qurumu və ya bir qrup dövlət tərəfindən müəyyən səbəblərlə bir digər dövlətə (və ya quruma) tətbiq olunan cəza sistemi. Sanskiyalar iqtisadi əlaqələrin pozulması, tərəfdaşlığın ləğvi, həmin dövlətə yönəlmiş idxal və ixrac məhdudiyyəti formalarında təzahür edir.

Sanskiyaların tətbiqi bir neçə səbəbdən ola bilər. Siyasi münaqişə zəminində baş verən sanksiyalar mahiyyət etibarilə daha çox rastlansa da, bu cür cəza sistemlərini hədəfə alınmış dövlətin öz vətəndaşlarına qarşı haqsızlıq etməsi, siyasi məhbuslar hallarının artması zamanı demokratiyanın bərqərar olması naminə atılan addım kimi də qiymətləndirmək olar.

## İstinadlar
# Hərb tarixi

Nüvə silahları nüvə parçalanması və birləşmə reaksiyalarından böyük dağıdıcı gücə malikdir. 1930-cu illərdə edilən elmi kəşflərə əsaslanaraq, ABŞ, İngiltərə, Kanada və azad Fransa, İkinci Dünya müharibəsi dövründə Manhattan Layihəsi adlanan bir atom bombası olaraq da bilinən parçalanma silahı yaratmaq üçün əməkdaşlıq etdilər. 1945-ci ilin avqust ayında Hirosima və Naqasakinin atom bombardmanları ABŞ tərəfindən bu müharibənin sonlarında Yaponiyaya qarşı həyata keçirildi və bu günə qədər hərbi əməliyyatlarda nüvə silahının tək istifadəsi olaraq qaldı. Sovet İttifaqı, qısa müddət sonra öz atom bombası layihəsi ilə inkişafa başladı və çox keçmədən, hər iki ölkə hidrogen bombası kimi tanınan daha güclü birləşmə silahları inkişaf etdirdilər. İngiltərə və Fransa 1950-ci illərdə öz sistemlərini qurdular və nüvə silahı olan dövlətlərin siyahısı onilliklərdə tədricən böyüdü

## İstinadlar
# Xəndək

Şəhərdə su kəmərinin təmiri üçün qazılmış xəndək
**Xəndək** — uzununa qazılmış dərin çuxur. İnşaatda və mədən işlərində boru kəməri, kabel xətti və s. basdırmaq, habelə su arxları və səngər üçün xəndəkdən istifadə olunur. Xəndək müasir dövrdə xəndəkqazan maşınla qazılır.

## İstinadlar
# Qarın yatalağı

| Qarın yatalağı |
| --- |
|  |
| XBT-10-KM | A75, A75.9, A75.0, A75.2, A75.1, A75.3 |
| XBT-9-KM | 081.0, 081.9, 080 |
| DiseasesDB | 29240 |
| MedlinePlus | 001363 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Yatalaq**, **qarın yatalağı** və ya **tif** (yun. tûphos) - yalnız insan orqanizmində rast gəlinən, *Salmonella Typhi* bakteriyasının yaratdığı infeksion xəstəlik. Qızdırma, baş ağrısı və səpgilərlə müşahidə edilir. Adətən, bu əlamətlər yoluxmadan 1-2 həftə sonra özünü göstərir.

Tif sözü yunanca "*tûphos*" - "tüstü, duman, dumanlı" mənasını verir. Xəstəliyə yoluxanların ruh halını təsvir etmək üçün belə adlandırılmışdır.
Xəstəlik haqqında ilk dəfə olaraq eradan əvvəl yunan alimi, həkimi Hippokrat məlumat verir.

## Yayılması

Əvvəllər ümumi - pandemiya şəklində olsa da, hal-hazırda nadir xəstəliklərdən hesab olunur. Xəstəliyin bəzi növləri Cənub-Şərqi Asiyada, Yaponiyada və Avstraliyanın şimalında, bəziləri Afrikada, bəziləri isə tropik və subtropik enliklərdə yayılır.

## Yoluxma səbəbi

Xəstəliyə yoluxma səbəbi çirkli su və ya qida qəbul etmək, gigiyena qaydalarına riayət etməməkdir.

## Müalicəsi

Praktiki olaraq peyvəndi mövcud deyildir. Xəstəlik olan yerdən və ya xəstəliyi daşıyan insandan uzaq durmaqla və ya təsirini azaltmaqla müalicə edilir.

## İstinadlar
# Qustav Yani

| Qustav Yani |
| --- |
| mac. Jány Gusztáv |
|  |
| Şəxsi məlumatlar |
| Doğum adı | Hautzinger Gusztáv |
| Doğum tarixi | 21 oktyabr 1883 |
| Doğum yeri | Rayka, Avstriya-Macarıstan |
| Vəfat tarixi | 26 noyabr 1947  |
| Vəfat yeri | Budapeşt, Macarıstan |
| Vəfat səbəbi | güllə yarası[d] |
| Dəfn yeri | * Farkaşreti məzarlığı
 |
| Hərbi fəaliyyəti |
| Mənsubiyyəti |  Avstriya-Macarıstan  Macarıstan Krallığı |
| Qoşun növü | Quru qoşunları |
| Hərbi hissə |
2-ci Macar Ordusu |
| Xidmət illəri | 1914-1945 |
| Rütbəsi | General-polkovnik |
| Döyüşlər |

Birinci Dünya müharibəsi İkinci dünya müharibəsi
* Barbarossa əməliyyatı
 |
| Təltifləri |   |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Qustav Yani** (mac. Jány Gusztáv; d. 21 oktyabr 1883, Rayka — ö. 26 noyabr 1947, Budapeşt) — İkinci dünya müharibəsi ərzində baş verən Stalinqrad döyüşündə 2-ci Macar Ordusuna rəhbərlik etmiş macar hərbi xadim.

## Həmçinin bax

* İkinci dünya müharibəsi
* Barbarossa əməliyyatı
* Stalinqrad döyüşü

## İstinadlar
# Eksterritoriallıq

**Eksterritoriallıq** — toxunulmazlıq hüququ, beynəlxalq hüquqda dövlətin xarici ölkə başçılarına, diplomatik nümayəndələrə və digər vəzifəli şəxslərə verdiyi imtiyazların məcmusu.
# Koki Hirota

| Koki Hirota |
| --- |
| yap. 広田弘毅 |
|  |
|  |
| Yaponiyanın Baş naziri |
| 9 mart 1936 – 2 fevral 1937 |
| Əvvəlki | Keysuke Okada |
| Sonrakı | Senjūrō Hayashi |
| Yaponiya Perlər Palatasının üzvü |
| 31 may 1937 – 13 dekabr 1945 |
| Şəxsi məlumatlar |
| Doğum adı | 廣田 弘毅 |
| Doğum tarixi | 14 fevral 1878(1878-02-14) |
| Doğum yeri | * Fukuoka
 |
| Vəfat tarixi | 23 dekabr 1948(1948-12-23) (70 yaşında) |
| Vəfat yeri | * Suqamo[d], Tokio, Yaponiya
 |
| Vəfat səbəbi | asılma[d] |
| Dəfn yeri | * Şofuku məbədi (Fukuoka)
 |
| Partiya | * bitərəf
 |
| Fəaliyyəti | siyasətçi, diplomat |
|

---

 |
| Təltifləri |    |
|  |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Koki Hirota** (14 fevral 1878, Fukuoka – 23 dekabr 1948, Suqamo[d], Tokio, Yaponiya) – 1936-1937-ci illərdə Yaponiyanın baş naziri olmuş yapon diplomatı və siyasətçisi idi. O, Tokio Məhkəməsində İkinci Çin-Yapon müharibəsi zamanı törətdiyi hərbi cinayətlərə görə edam edilib.

## İstinadlar
# Markiz

**Markiz** (fr. marquis, ing. marquess, it. marchese, Latınca marchisus və ya *marchio*, *alm.* Markgraf‎) — Qərbi Avropa zadəgan titulu.

İyerarxiyaya görə hersoq və qraf titularının arasındadır.

İngiltərədə hersoqların böyük oğlu markiz titulu daşıyır.

## Markizlərin tacı

* Niderland
* Danimarka, Fransa, Almaniya, İslandiya, Polşa, İtaliya
* Böyük Britaniya

## Tanınmış markizlər

* Markiz de Sad