# Yaponiya İmperiya Donanması

| Yaponiya İmperiya Donanması |
| --- |
| 大日本帝国海軍 |
|  |
| Növü |
hərb |
| Yaranma tarixi |
1867 – 1947 |
| Ölkə | Yaponiya imperiyası |
| Tabedir | Dəniz nazirliyi |
| Döyüşlər | * Çin-yapon müharibəsi,
* Rus-yapon müharibəsi,
* Birinci Dünya müharibəsi,
* Çin-yapon müharibəsi,
* İkinci Dünya müharibəsi
 |
| Komandanlıq |
| Məşhur komandirləri |
İto Sukeyoki Heyhatiro Toqo
İsoroku Yamamoto … |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Yaponiya İmperiya donanması** (yap. 大日本帝國海軍) — Yaponiya imperiyasının hərbi-dəniz qüvvələri. Bu silahli birləşmələr 1869-cu ildən 1947-ci ilə qədər mövcud olmuşdur. Donanma rəsmən «Birləşmiş donanma» adını almışdır. 1894-cü ildə «Daimi hazırlıq donanması» və «Qərb donanması» birləşirilərək «Birləşmiş donanma» adlandırılmışdır.

## Tarixi

### Asiya ərazisində iştirakı

* Boşin müharibəsi: Hakodate körfəz döyüşü
* Çin–yapon müharibəsi (1894–1895)
* Bokusçular üsyanı

### Rus-Yapon müharibəsi

* Heyharito Toqo
* Kamikura Hikonoce

Birləşmiş donanmada 6 müasir zirehli eskadra gəmisi və 8 zirehli kreyser, rus donanmasında isə 7 zirehli eskadra gəmisi və 4 zirehli kreyseri iştirak etmişdir

* Çemulpo döyüşü — yanvar 1904.
* Yaponiyaya məxsus «Hasuse» və «Yaşima» qəmirilərinin batırılması— may 1904.
* Sarı dəniz döyüşü — iyul 1904 .
* Tsusima döyüşü — may 1905 . Yapon donanması ilk dəfə aktiv şəkildə döyüşdə radioəlaqədən istifadə edir.

### Birinci Dünya müharibəsi və sonrakı dövr

1914 ildə ilk dəfə Sindaoda uğurlu avia zərbə həyata keçirilir

1922 — Yaponiya ilk dəfə Hose aviadaşıyıcısını istifadəyə verir

* Vaşinqton anlaşması (1922) — Yaponiyaya Böyük Britaniya və ABŞ donanmasının 60% qədər donanma saxlamaq hüququ əldə edirdi.
* London dəniz anlaşması (1930)

### İkinci dünya müharibəsi

* İsoroku Yamamoto
* Tyoiti Naquma

Müharibənin əvvəllərində Yaponiyanın 9 aviadaşıyısı olduğu halda ABŞ donanmasında isə cəmi 7 avia daşıyıcı vardı. Üstəlik onun dördü Atlantik okeanda yerləşirdi. Yaponiya hərbi sənaye baxımından amerikadan olduqca geri qalırdı.

* İkinci dünya müharibəsində Sakit okean cəbhəsi
	+ Pörl Harbora hücum — dekabr 1941.
	+ Kuanton döyüşü — dekabr 1941. tarixdə ilk dəfə sualtı qayıqlar tərəfindən aviadaşıyıcının batırılması.
	+ HMS Hermes (95), Kornuoll və Dorsetşir kreyserlərinin batırılması — aprel 1942.
	+ Mərcan dənizi döyüşü — may 1942.
	+ Miduey döyüşü — iyun 1942.
	+ Savo adasında döyüş — avqust 1942.
	+ Santa-Krus adasındakı döyüş — oktyabr 1942.
	+ Quadakanal döyüşü — noyabr 1942.
	+ Komandor adaları döyüşü — mart 1943.
	+ Sent-Corc burnundakı döyüş — noyabr 1943.
	+ Truk adasındakı məğlubiyyət — fevral 1944.
	+ Marian adaları döyüşü — iyun 1944.
	+ Leyte körfəz döyüşü — oktyabr 1944.
	+ Ten-Qo əməliyyatı — aprel 1945.
	+ Daxili Yapon dənizidə donanmanın darmadağın edilməsi — iyul 1945.

1947 ildə. donanma tamamən ləğv edilir.

1954 ildə Yaponiyanın Dəniz Özünü Müdafiə Qüvvələri yaradılır.

## Bayraqları

* donanma admiralı
* vitse-admiral
* Kontr-admiral
*

## Rütbələr

### Ali komanda heyəti

| Kateroriya | İmperator yap. 天皇 | Admiral yap. 将官 | Zabit yap. 士官 |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Admiral  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| rütbə | yap. 大元帥 | yap. 元帥 | yap. 大将 | yap. 中将 | yap. 少将 | yap. 大佐 | yap. 中佐 | yap. 少佐 | yap. 大尉 | yap. 中尉 | yap. 少尉 |
| səslənmə | *dayqensuy* | *qansuy* | *tayce:* | *tyo:ce:* | *se:se:* | *taysa* | *tyu:sa* | *se:sa* | *tayi* | *tyu:i* | *se:i* |
| tərcümə | generalissimus | donanma admiralı | admiral | vitse-admiral | kontr-admiral | kapitan 1-ci ranq | kapitan 2-ci ranq | kapitan 3-ci ranq | kapitan-leytenant | leytenant | kiçik leytenant |
| ingiliscə | Generalissimo | Fleet Admiral | Admiral | Vice Admiral | Rear Admiral | Captain | Commander | Lieutenant Commander | Lieutenant | Lieutenant (JG) | Ensign |

### Aşağı komanda heyəti və matroslar

| Kateqoriya | Miçman yap. 准士官 | Gizir yap. 下士官 | Matros yap. 水兵 |
| --- | --- | --- | --- |
|  | ? |  |  |  |  |  |  |  |
| rütbətələr **(1942 ilə qədər)** | yap. 兵曹長 | yap. 一等兵曹 | yap. 二等兵曹 | yap. 三等兵曹 | yap. 一等水兵 | yap. 二等水兵 | yap. 三等水兵 | yap. 四等水兵 |
| səslənmə | *heyso:te:* | *itto: heyso:* | *nito: heyso:* | *santo: heyso:* | *itto: suyhey* | *nito: suyhey* | *santo: suyhey* | *ento: suyhey* |
| Tərcümə | miçman | gizir 1-ci dərəcə | gizir 2-ci dərəcə | gizir 3-ci dərəcə | matros 1-ci klas | matros 2-ci klas | matros 3-ci klas | matros 4-ci klas (matros) |
| İngiliscə | Warrant Officer | Petty Officer 1st Class | Petty Officer 2nd Class | Petty Officer 3rd Class | Seaman 1st Class | Seaman 2nd Class | Seaman 3rd Class | Seaman 4th Class |
| rütbələr **(1942 ildən sonra)** | yap. 兵曹長 | yap. 上等兵曹 | yap. 一等兵曹 | yap. 二等兵曹 | yap. 水兵長 | yap. 上等水兵 | yap. 一等水兵 | yap. 二等水兵 |
| səslənmə | *heyso:te:* | *ce:to: heyso:* | *itto: heyso:* | *nito: heyso:* | *suyheyte:* | *ce:to: suyhey* | *itto: suyhey* | *nito: suyhey* |
| Tərcümə | miçman | Böyük gizir | gizir 1-ci ranq | gizir 2-ci ranq | böyük matros | matros ali klas | matros 1-ci klass | matros 2-ci ranq (matros) |
| İngiliscə | Warrant Officer | Superior Petty Officer | Petty Officer 1st Class | Petty Officer 2nd Class | Leading Seaman | Superior Seaman | Seaman 1st Class | Seaman 2nd Class |

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* *Османов Е. М.* История становления японской императорской армии и флота : 1868-1894 : диссертация ... кандидата исторических наук : 07.00.03. - Санкт-Петербург, 2005. - 306 с.

## Mənbə

* Yaponiya İmperiya donanması İkinci dünya müharibəsində Arxivləşdirilib 2008-10-15 at the Wayback Machine
* Imperial Japanese Navy Page  (ing.)
* Imperial Japanese NavyArxivləşdirilib 2013-01-04 at Archive.today (ing.)
* Yaponiya İmperiya donanması. Video