# Hərbi müxbir

SSRİ-nin Böyük Vətən müharibəsi dövrünə aid qəzetləri (1942)
**Hərbi müxbir** — Müharibə zonasından xəbərlər verən, reportajlar hazırlayan və canlı yayım edən jurnalist. Onlar bəzən xüsusi müxbirlər kimi də adlandırılırlar.

Hərbi müxbirlərin işi onları dünyanın ən qaynar və münaqişəli zonalarına aparır. Hadisə yerinə çatdıqda, onlar yazılı məlumatlar, fotoşəkillər və ya video görüntülər əldə etmək üçün döyüş əməliyyatlarına kifayət qədər yaxınlaşmağa çalışırlar. Buna görə də hərbi müxbirlik jurnalistikanın ən təhlükəli forması hesab olunur. Əvvəllər bu xəbərlər əsasən qəzet və jurnallar vasitəsilə yayıldığı halda, müasir dövrdə internet və sosial media əsas informasiya platformasına çevrilmişdir.

## Hüquqi statusu

Beynəlxalq humanitar hüquqa (xüsusilə 1949-cu il Cenevrə Konvensiyalarına) əsasən, hərbi müxbirlər nekombatant statusuna malikdirlər. Bu o deməkdir ki:

* Onlar döyüş əməliyyatlarının birbaşa hədəfi ola bilməzlər.
* Əsir düşdükləri təqdirdə onlarla hərbi əsir kimi rəftar edilməlidir.
* Üstlərində jurnalist olduqlarını təsdiq edən xüsusi vəsiqə və fərqləndirici nişanlar (məsələn, "PRESS" yazısı) daşımalıdırlar.

## Tarixi inkişafı

Hərbi müxbirliyin tarixi qədim olsa da, peşəkar formada Krım müharibəsi (1853–1856) zamanı formalaşmağa başlamışdır. Uilyam Hovard Rassell ilk tanınmış müasir hərbi müxbirlərdən biri hesab olunur. Texnologiyanın inkişafı ilə hərbi müxbirlik bir neçə mərhələdən keçmişdir:

1. **Teleqraf dövrü:** Xəbərlərin daha sürətli ötürülməsi.
2. **Fotojurnalistika:** Müharibənin dəhşətlərinin vizual şəkildə cəmiyyətə çatdırılması.
3. **Radio və televiziya:** Canlı əlaqələr və səsli reportajlar.
4. **Rəqəmsal dövr:** Real vaxt rejimində sosial media vasitəsilə məlumat paylaşımı.

Müasir hərbi müxbirlər çox vaxt hərbi birləşmələrin tərkibində (ing. embedded journalism) hərəkət edərək döyüş meydanından ən son məlumatları çatdırırlar. Bu, məlumatın dəqiqliyini artırsa da, jurnalistin tərəfsizliyi məsələsini də tez-tez müzakirə mövzusuna çevirir.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya

* Stephen D. Reese, Stephen D., Oscar H. Gandy and August E. Grant. (2001). *Framing Public Life: Perspectives on Media and Our Understanding of the Social World*, Maywah, NJ: Lawrence Erlbaum. ISBN 978-0-8058-3653-0; OCLC 46383772
* *War Torn: Stories of War from the Women Reporters Who Covered Vietnam* by Tad Bartimus. NY: Random House, 2002. ISBN 9780375506284
* *On Their Own: Women Journalists and the American Experience in Vietnam* by Joyce Hoffmann. Cambridge, MA: Da Capo Press, 2008. ISBN 9780306810596; see Author Interview at the Pritzker Military Museum & Library on October 30, 2008
* Knightley Phillip. (2003). *The First Casualty: The War Correspondent As Hero Propagandist Myth-Maker from the Crimea to the Gulf War* New ed. London: Andre Deutsch.

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

* Hamilton, J. M. (2011). *Journalism's Roving Eye: A History of American Foreign Reporting*. United States: LSU Press.
* Collier, R. (1989). *Fighting Words: The War Correspondents of World War Two*. New York: St. Martin's.
* Knightley, P. (2004). *The First Casualty: The War Correspondent As Hero and Myth-Maker From The Crimea to Iraq*, United Kingdom: Johns Hopkins University Press.
* Luckhurst, T. (2023). *Reporting the Second World War: The Press and the People 1939-1945*, Bloomsbury Academic.

## Xarici keçidlər

* War Correspondents: A Book Bibliography
* "A statistical analysis of journalists killed in Iraq since hostilities began in March 2003"
* "Covering D-Day: An Allied Journalist's Perspective" – a report written by David J. Marcou for *British Heritage* magazine for the 60th anniversary of D-Day
* Biographical dictionary of 24,000+ British and Irish journalists who died between 1800 and 1960