Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Hidrokimya

**Hidrokimya** — təbii suların kimyəvi tərkibi və onların ətraf mühitdə gedən kimyəvi, fiziki və bioloji proseslərdən asılı olaraq dəyişilməsinin qanunauyğunluqları haqqında elm.

## Hidrokimyəvi analiz

Hidrokimyəvi analiz suyun kimyəvi və qaz tərkibinin, fiziki, bioloji və texniki xassələrinin təyinidir.

## Hidrokimyəvi rejim

Hidrokimyəvi rejim su mühitinin kimyəvi xarakteristikasının məcmusudur (asılı və həll olan maddələrin konsentrasiyası və dinamikası, duzluluq, codluq, aktiv reaksiya, oksidləşmə-reduksiya potensialı və s.). Hidrobiontların böyüməsinə, inkişafına, çoxalmasına, su ekosistemlərinin davamlılığına, məhsuldarlığına və s. təsir göstərir. Antropogen amillərin su hövzəsinə təsir dərəcəsi və tullanan çirkləndiricilər hidrokimyəvi rejimə təsri göstərir.

## Həmçinin bax

* Hidrologiya
* Kimya

## İstinadlar
# Kuzari (kitab)

Kitabın 1880-ci il Varşava çapının ilk səhifəsi
**Kuzari** (ərəb. كتاب الخزر‎ *"Kitabül-hüccə vəd-dəlil fi nasr-əd-diniz-zəlil", tərcüməsi "Əzilmiş dinin müdafiə və isbatına dair kitab"*) — Yəhuda Haləvinin yazdığı ən mühüm kitabdır.

## Mövzusu

Kuzari yəhudi dilində xəzər deməkdir. Müəllif bu əsərdə xəzərlərin iudaizmi qəbul etməsinə toxunmuş, bu məsələni fəlsəsfi yolla izah etməyə çalışmışdır. Burada xəzər xaqanının dinə dair yuxular görməsi və bunun yozulması üçün filosof, xristian və müsəlman din alimini saraya dəvət etməsi təsvir edilmişdir. Əsərdə yəhudilərin həqir görüldüyü üçün onların təmsilçisinin saraya dəvət edilmədiyi xüsusi vurğulanmışdır. Daha sonra bu şəxslərin xaqanla söhbətinin onu inandırmağa kifayət etmədiyi bildirilmiş, xaqanın da yəhudi mütəffəkiri ilə mükalimə aparmaq istəyinin yarandığı bildirilmişdir. Bu mükalimə zamanı iudaizmin həqiqi din olduğuna inanan xaqanın öz məiyyəti ilə bərabər yəhudiliyi qəbul etməsi və sünnət olunması təsvir olunmuşdur.

## Məzmunu

Əsərin əsas mühüm məqamları fələsfi mülahizələrə aiddir. Müəllif yalnız ağılın köməyilə Tanrı iradəsinin anlaşılmasının qeyri-mümkünlüyü ifadə olunmuş, dinlə aptek müqayisə olunmuşdur. Yəni aptekdə xeyli dərman vardır, lakin yalnız həkim onlardan hansının xəstənin müalicəsi üçün istifadə etməyin qaydalarını bilir. Eynilə bunun kimi, çoxlu sayda dinlər vardır, ancaq Tanrı onların hansının faydalı, həqiqi olduğunu bilər. Öz-özünü müalicə etməyə çalışan xəstə kimi, ağlının köməyilə doğru dini tapmağa cəhd edən insan da yanlış yola düşəcəkdir. Burada dinlərin müxtəlif olduğu üçün, insanların onları anlamaqda çətinlik çəkəcəyi və düzgün yolu tapmaq üçün yalnız Tanrının köməyinin vacibliyindən bəhs edilmişdir. Haləvi ağlın sərhədləri olduğunu, dinin isə fəlsəfənin xidmətçisi olmadığını vurğulamışdır. Kitabda iudaizmin başqa dinlərdən üstünlüyü irəli sürülmüş, bu barədə bir sıra mülahizələr səsləndirilmişdir. Burada bütün bəşəriyyətin həmişə qoz qabığı və qozun özü kimi iki hissəyə bölündüyü bildirilmiş, yəhudilər qoz özülü, digər insanlar da qoz qabığı ilə müqayisə edilmişdir. Peyğəmbərlər yalnız yəhudilərin içərisindən çıxa bilər bu da onun "seçilmiş xalq" olduğunun sübutudur. Yəhudi xalqının həqir vəziyyəti onun haqsız olduğunun isbatı deyil, əksinə bütün dinlər əziyyət çəkdikləri dövrlərlə fəxr edirlər. Mütəfəkkir həmçinin Aristotelin dünyanın həmişə mövcud olması barədə fikirlərini rədd edərək, onun yaradılmış olduğu fikrinə tərəfdar çıxırdı.
# Bərəkətli hilal

Bərəkətli Hilalın böyüklüyünü göstərən xəritə
İraqda Fərat Çayı .
**Bərəkətli hilal** (ing. Fertile Crescent) — Orta Şərqdə, Qərb və Orta Şərq sivilizasiyalarının beşiyi sayılan bölgə.Termini ilk dəfə ABŞ şərqşünası və arxeoloq Ceyms Henri Brested istifadə etmişdir.

Bərəkətli Hilal, qışları yağışlı, yayları quraq keçən Aralıq dənizi iqliminin suveren olduğu, aypara formasında, olduqca bitək bir sahədən ibarətdir.Cənubda Ərəbistanı çölü ilə şimalda Şərqi Anadolu dağlıq bölgəsi arasında yer alır.Köhnə Babil torpaqları ilə dərhal yaxınındakı Elamdan (bu gün İranın cənub-qərbi) Dəclə və Fərat çayları ilə Assuriyatorpaqlarına qədər uzanır.Zaqros dağlarından, qərbdə Suriya üzərindən Aralıq dənizinə, cənub istiqamətində də Fələstinin cənubuna qədər olan torpaqları əhatə edir.Misirin Nil vadisini də bu bölgə içinə soxanlar vardır; çünki buradakı Sina çölü, Mesopotamiya və Suriyada davamlılığı pozan digər çöllərdən daha böyük deyildir.Bölgədə yaxşı məhsul ala bilmək, hətta əkinçilik edə bilmək üçün suvarma zəruridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* *Ancient Fertile Crescent Almost Gone, Satellite Images Show* - from National Geographic News, May 18, 2001
# 1966

| 1966 digər təqvimlərdə |
| --- |
| Qriqori təqvimi | 1966 *MCMLXVI* |
| Yuli təqvimi | 1966 |
| Yuli təqvimi bizans erasında | 7474-7475 (1 sentyabr) |
| Romanın yarandığı gündən | 2718-2719 (21 aprel) |
| Avropa təqvimi  | 5726-5727
ה'תשכ"ו
 - ה'תשכ"ז |
| Hicri təqvim | 1386-1387 |
| Erməni təqvimi | 4458-4459 (11 avqust)
ՌՋԿԶ |
| Çin təqvimi | 4662-4663 乙巳 - 丙午 yaşıl ilan
 - qırmızı at
 |
| Efiopiya təqvimi | 1958 - 1959 |
| Hind təqvimi |  |
| ⁃ *Vikram-samvat* | 2022-2023 |
| - *Şaka sambat* | 1888—1889 |
| ⁃ *Kali-yuqa* | 5067-5068 |
| İran təqvimi | 1344-1345 |
| Buddist təqvimi | 2509 |
| Holosen təqvimi | 11966 |
| Yapon xronologiyası | 41 Syova erası |
| Fransız inqilabı təqvimi | 174—175 |
| Çuçxe təqvimi | 55-ci çuçxe ili |
| Minqo təqvimi | 55-ci Tayvan ili |

## Hadisələr

* 26 mart — Pakistanda baş vermiş yeni hərbi çevriliş nəticəsində hakimiyyətə general Yəhya xanın gəlməsi.
* 21 oktyabr — Aberfan faciəsi
* 18 dekabr — Astronavt Riçard Uoker, Saturnun peyklərindən biri olan Epimeteyi kəşf etdi.
* 21 dekabr — SSRİ Luna 13 peykini kosmosa göndərdi. Peykin vəzifəsi Ayın səthini araşdırmaq idi.
* Bərdə və Ağdaş rayonları ərazisində Bərdə Dövlət Təbiət Yasaqlığının yaradılması.
* Mingəçevir futbol klubun təməli olan "Toxucu" klubu yaradıldı

## Doğumlar

* 8 fevral – Abdelhadi Leqdali
* 18 dekabr – Mehriban Zəki, Azərbaycan aktrisası

## Ölümlər

* 11 yanvar – Alberto Cakometti, İsveçrə heykəltaraşı
* 15 may - Alfred Amtman-Briyedit, latış aktyoru, rejissor və pedaqoq
* 23 iyul – Montqomeri Klift, ABŞ aktyoru
# Çin təqvimi

**Çin təqvimi** yaranması miladdan öncə 3000-ci illərə təsadüf edir və bu dövr ərzində 31 Haysay təqvimi ötüb və bu təqvim Çinin yaranması e.ə 221-ci ildə Sin sülaləsinin hakimiyyəti illərindən başlayaraq hesablanır. Çin əhalisinin 10%-i bu təqvimdən istifadə edir. Əsasən Çinin cənub-qərb və cənub bölgələrində bu təqvimdən istifadə olunur.