Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Dövlət başçısı

| İcraedici hakimiyyət  |
| --- |
| * İcraedici hakimiyyət
* Dövlət başçısı
	+ Diktatura
	+ Monarx
	+ Prezident
* Hökumət
	+ Hökumət başçısı
		- Kansler
		- İcraedici orqanın başçısı
		- Baş Nazir
	+ Nazirlər Kabineti
	+ Nazirlik
	+ Nazir
	+ İdarəetmə sistemi
		- Prezident idarəetmə sistemi
		- Yarımprezident idarəetmə sistemi
		- Parlament idarəetmə sistemi
	+ Parlamentli demokratiya
	+ Parlamentli monarxiya
	+ Parlamentli respublika
	+ Qarışıq idarəetmə sistemi
	+ Vestminster hakimiyyət sistemi
* Siyahılar
	+ Dövlətlərin prezidentlərinin siyahısı
	+ Dövlət başçılarının siyahısı
	+ Hökümətlərin siyahısı
* Qubernator
* Mer
 |
|  |

**Dövlət başçısı** — bir dövləti birlik və legitimliyi ilə rəsmi şəkildə təcəssüm etdirən ictimai şəxs.

Ölkənin idarəetmə formasından və səlahiyyətlərin bölünməsindən asılı olaraq, dövlət başçısı təntənəli idrakçı (məsələn, Böyük Britaniya monarxı) və ya eyni zamanda hökumət başçısı və daha çox ola bilər (məsələn, ABŞ Prezidenti, o da Birləşmiş Ştatlar Silahlı Qüvvələrinin Ali Baş Komandanıdır).

Azərbaycan dövlətinin başçısı Azərbaycan Respublikasının Prezidentidir. Prezident ümumi, bərabər və birbaşa seçki hüququ əsasında, sərbəst, şəxsi və gizli səsvermə yolu ilə 7 il müddətinə seçilir. Eyni şəxs müddətsiz sayda prezidentliyə namizəd ola bilər. Azərbaycan Respublikasında icra hakimiyyəti Prezidentə mənsubdur.

Prezidentli respublikalarda dövlətin başçısı eyni zamanda hökumətin rəhbəri olur, öz istəyinə görə nazirləri təyin edir. Bu prezidentin təmsil etdiyi partiyanın üzərinə xüsusi məsuliyyət qoyur. Bununla belə bir çox ölkələrdə dövlət başçısı özünün səlahiyyəti dövründə partiyada üzvlüyünü dayandırır.

Parlamentli respublikalardan İtaliya respublikasında dövlət başçısının səlahiyyət müddəti 7 il nəzərdə tutulsa da başlanan konstitusiya islahatlarında gələcəkdə səlahiyyət müddətinin 5 ilə endirilməsi, 2 dəfə seçilməsi və yaş həddinin aşağı endirilməsi nəzərdə tutulmuşdur.

Bir sıra ölkələrdə dövlət başçısı silahlı qüvvələrin baş komandanıdır.

## Həmçinin bax

* Prezident
* Hökumət

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Plazma

Plazma lampası
**Plazma** — müsbət və mənfi yüklü sərbəst zərrəciklərdən, neytral və ya qismən ionlaşmış atomlardan təşkil olunmuş elektrik cəhətdən neytral olan sistem. Yüksək dərəcədə ionlaşmış qaz halına da plazma deyilir.

Terminini fizikaya 1923-cü ildə İrvinq Lənqmür daxil etmişdir. Müsbət yüklər müsbət ionlardan, mənfi yüklər isə əsasən elektronlardan (bəzən mənfi ionlardan) ibarətdir. Qaz atomlarının ionlaşması zərrəciklərin zərbəsi, elektromaqnit şüalanmasının təsiri və s. nəticəsində baş verir və ionlaşma dərəcəsi ilə xarakterizə olunur. Termodinamikasına və bir sıra digər xassələrinə görə plazma iki qrupa ayrılır: alçaq temperaturlu (qaz boşalması və ya qeyri-izotermik) plazma və yüksək temperaturlu (təbii və ya izotermik) plazma.

## Xarici keçidlər
# 14 iyun

| ←→İyun |
| --- |
|

| B.e | Ç.a | Ç | C.a | C | Ş | B |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |

 |
| 2026-cı il |

**14 iyun** — Qriqorian təqvimində ilin 165-ci günü. (uzun ildə 166-cı)
Bu tarixdə ilin sonuna 200 gün qalır.

XX və XXI əsrdə Yuli təqvimi ilə 1 iyun tarixinə uyğun gəlir.

## Əhəmiyyətli hadisələr

### 1600-cü ildən əvvəl

* 1158 — Münhen şəhəri Aslan Henri tərəfindən İzar çayının sahilində qurulmuşdur.

### 1601–1900

### 1901–cari

* 1940 — İkinci Dünya müharibəsi: Almaniyanın Paris işğalı başlayıb.

### Azərbaycana aid hadisələr

* 2004 — Azərbaycan polis polkovniki Fətulla Hüseynov Bakıda yaşadığı binanın qarşısında öldürülüb.

## Doğumlar

### 1600-cü ildən əvvəl

* 1444 — Nilakanta, Hindistan riyaziyyatçısı
* 1529 — II Ferdinand, Avstriya hersoqu

### 1601–1900

* 1712 — Sayat Nova, Ermənistan şairi
* 1736 — Şarl Kulon, Fransa zabiti və mühəndisi
* 1772 — Qustav Yohan Billberq, İsveç botaniki
* 1811 — Harriyet Biçer-Stou, ABŞ yazıçısı
* 1882 — Yon Antonesku, Rumıniya marşalı
* 1888 — Camo bəy Hacınski, Azərbaycan dövlət xadimi

### 1901–cari

Donald Tramp
* 1902 — Zivər Məmmədova, Azərbaycan heykəltəraşı
* 1904 — Nato Vaçnadze, Gürcüstan aktrisası
* 1926 — Həbib Bayramov, Azərbaycan tarzəni
* 1930 — Bora Kostiç, Serbiya futbolçusu
* 1946 — Donald Tramp, ABŞ prezidenti
* 1947 — Faiq Sücəddinov, Azərbaycan bəstəkarı
* 1958 — Olaf Şolts, Almaniya dövlət xadimi
* 1971 — Kamilə Babayeva, Azərbaycan televiziya aparıcısı
* 1977 — Valeh Babayev, Azərbaycan baş leytenantı
* 1982 — Röya, Azərbaycan müğənnisi
* 1991 — Alyona Alyona, Ukrayna repçisi
* 1995 — Aleksandra Savior, ABŞ müğənnisi

## Ölümlər

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari

Fətulla Hüseynov
* 1920 — Maks Veber, Almaniya sosioloqu
* 1940 — İvan Zurabişvili, Gürcüstan yazıçısı
* 1953 — Nato Vaçnadze, Gürcüstan aktrisası
* 1968 — Salvatore Kvazimodo, İtaliya şairi
* 1979 — Osman Hacıbəyov, Azərbaycan aktyoru
* 1992
	+ Qaratel Hacımahmudova, Azərbaycan hərbçisi
	+ Mirəsgər Seyidov, Azərbaycan hərbçisi, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
	+ Rövşən Əliyev, Azərbaycan hərbçisi, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1994 — Henri Mançini, ABŞ bəstəkarı
* 2004 — Fətulla Hüseynov, Azərbaycan polis polkovniki
* 2017 — Jak Fua, Fransa futbolçusu
* 2018 — Stanislav Qovoruxin, Rusiya kinorejissoru
* 2019 — Həlimə Əliyeva, Azərbaycan birinci xanımı

## Bayramlar və xüsusi günlər

* Birləşmiş Millətlər Təşkilatı — Ümumdünya Qan Donoru Günü
* ABŞ — Bayraq Günü
* Malavi — Azadlıq Günü

## İstinadlar
# Ekoton

**Ekoton** — iki qonşu biosenoz arasında olan keçid hissə.

## Ədəbiyyat

* R. Ə. Əliyeva, Q. T. Mustafayev, S. R. Hacıyeva. "Ekologiyanın əsasları" (Ali məktəblər üçün dərslik). Bakı, "Bakı Universiteti" nəşriyyatı, 2006, s. 478 – 528.