# Çəhrayı rodiola

| Çəhrayı rodiola |
| --- |
|  |
| Elmi təsnifat |
| daha ətraflıDomen:EukariotlarKlad:DiaphoretickesRanqsız:ArxeplastidlərAləm:BitkilərKlad:StreptofitlərKlad:Ali bitkilərKlad:Çoxsporlu bitkilərKlad:Borulu bitkilərKlad:Toxumlu bitkilərKlad:Çiçəkli bitkilərKlad:EvdikotlarKlad:Bazal evdikotlarDəstə:DaşdələnçiçəklilərFəsilə:DovşankələmikimilərYarımfəsilə:SempervivoideaeTriba:UmbilikuskimilərCins:RodiolaNöv:**Çəhrayı rodiola** |
| Beynəlxalq elmi adı |
| * Rhodiola rosea L., 1753
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Şəkil axtarışı |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 520045 |
| NCBI   | 203015 |
| EOL   | 406574 |

 |

 |

**Çəhrayı rodiola** (lat. Rhodiola rosea) — bitkilər aləminin daşdələnçiçəklilər dəstəsinin dovşankələmikimilər fəsiləsinin rodiola cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası

Çəhrayı radiola (qızıl kök) çoxillik ot bitkisidir. Kökümsovları qalın olub, kökləri nazik çıxıntılardan ibarətdir. Kəsilmiş kökü və kökümsovu müxtəlif cür olur. Kökümsovların uzunluğu 9 sm, eni isə 2-5 sm, sərt, qırışıq, yuxarı hissəsi parlaq olub, pulcuqlu yarpaqlardan ibarətdir. Köklərinin uzunluğu 2-9 sm, eni isə 0,5-1 sm-ə bərabərdir. Xarici qatı qaşınan zaman limonu-sarı rəngli olur. Gövdəsi çoxsaylı, bəzən tək, düzqalxan, budaqlanmayan, adətən hündürlüyü 10-40 sm-ə bərabərdir. Yarpaqları oturaq, uzunsov-yumurtaçəkilli, ellipsçəkilli demək olar ki, neştərşəkilli, itiuclu, yuxarı hissəsi yabayabənzər-dişcikli olub, hündürlüyü 0,7-3,5 sm, eni isə 0,5-3 sm-ə bərabərdir. Çoxçiçəkli olub, qalxan çiçək qrupunda formalaşmışdır. Çiçəkləri bircinsiyylətli, 4 bəzən 5 saylı, kasacığı sarımtıl-yaşıl, ləçəkləri isə sarı rənglidir.

Sidr seyrək meşələrdə və rütublətli çəmənliklərdə yaşayır.

Yabanı çoxillik çəhrayı radiolanın kökümsovu və kökü vegetasiya dövrünün sonunda toplanılır. Bitki toplanıldıqdan 10-15 il sonra bərpa olunur. Xammal toplandıqdan sonra çardax və digər qapalı yerlərdə, günəşli havada və ya 50-60оС temperaturda quruducu şkafda aparılmalıdır.

Çiçəkləri  xaricdən bozumtul-qəhvəyi, daxili isə çəhrayı-qəhvəyi və ya açıq-qəhvəyi olur. Spesifik qızılgül iyli və acı, büzücü dadlıdır.

Quru, havası yaxşı dəyişilən yerlərdə saxlanılmalıdır. Saxlanılma müddəti 3 ildir.

## Tərkibi və təsiri

Yarpaqlarında 4-9% arbutinin, hidroxinon, metilarbutinin, qall, ellaq, xinin və ursol turşuları, flavonoidlər və aşı maddələri vardır. Yeraltı orqanlarında fenolspirt və qlikoziqlər, 1% salidrozidlər (rodiolozid), 20% flavonoidlər, aşı maddələri, üzvi turşular və efir yağları vardır.

Ümumtonuslandırıcı dərmandır. Ekstraktı mərkəzi sinir sistemini stimullaşdırır, beyni enerji ilə təmin edir, intensiv şəkildə oksidləşdirmə-sintez, makroergik fosfat proseslərini həyata keçirir. Maddələr mübadiləsi proseslərini də normallaşdırır. Eyni zamanda adaptasiya proseslərini, orqanizmin müxtəlif faktorlara qarşı (səs, infeksiya) həssaslığın yüksəlməsinə qarşı rezistentlik yaradır.

Xammalından məhlul və ekstrakt hazırlanır ki, stimullaşdırıcı vasitə kimi yüksək həssaslıqlarda, astenik vəziyyətlərdə, fiziki və psixi yorğunluqlarda və nevrasteniyada müvəffəqiyyətlə işlədilir.

## Sinonimləri

### Homotipik sinonimləri

* *Sedum rhodiola* Vill.
* *Sedum rosea* (L.) Scop.

### Heterotipik sinonimləri

* *Rhodia officinarum* Crantz
* *Rhodiola arctica* Boriss.
* *Rhodiola elongata* (Ledeb.) Fisch. & C.A.Mey.
* *Rhodiola hideoi* Nakai
* *Rhodiola iremelica* Boriss.
* *Rhodiola krivochizhinii* Sipliv.
* *Rhodiola maxima* Nakai
* *Rhodiola minor* Mill.
* *Rhodiola odora* Salisb.
* *Rhodiola odorata* Lam.
* *Rhodiola roanensis* (Britton) Britton
* *Rhodiola rosea var. alpina* Revuschkin
* *Rhodiola rosea subsp. arctica* (Boriss.) Á.Löve
* *Rhodiola rosea f. cuneiformis* Glaab
* *Rhodiola rosea subsp. elongata* (Ledeb.) H.Jacobsen
* *Rhodiola rosea subsp. krivochizhinii* (Sipliv.) S.B.Gontch.
* *Rhodiola rosea var. microphylla* (Fröd.) S.H.Fu
* *Rhodiola rosea var. oblonga* (Regel & Tiling) H.Hara
* *Rhodiola rosea f. purpurascens* Y.Meng & J.J.Tian
* *Rhodiola rosea subsp. roanensis* (Britton) H.Jacobsen
* *Rhodiola rosea var. scopolii* (A.Kern. ex Simonk.) Soó
* *Rhodiola rosea var. subalpina* Revuschkin
* *Rhodiola rosea f. subcordata* Glaab
* *Rhodiola rosea subsp. tachiroei* (Franch. & Sav.) H.Jacobsen
* *Rhodiola rosea var. vulgaris* (Regel & Tiling) H.Hara
* *Rhodiola scopolii* A.Kern. ex Simonk.
* *Rhodiola sibirica* Sweet
* *Rhodiola tachiroei* (Franch. & Sav.) Nakai
* *Rhodiola telephioides* (Maxim.) S.H.Fu
* *Sedum altaicum* G.Don
* *Sedum arcticum* (Boriss.) Rønning
* *Sedum caerulans* H.Lév. & Vaniot
* *Sedum capitatum* Royle
* *Sedum dioicum* Stokes
* *Sedum elongatum* Ledeb.
* *Sedum elongatum var. majus* Turcz.
* *Sedum elongatum var. minus* Turcz.
* *Sedum ledebourii* Steud.
* *Sedum rhodiola subvar. continentale* Maxim.
* *Sedum rhodiola var. crispum* Regel & Tiling
* *Sedum rhodiola var. dentatum* Regel & Tiling
* *Sedum rhodiola var. elongatum* (Ledeb.) Maxim.
* *Sedum rhodiola var. latifolium* Regel & Tiling
* *Sedum rhodiola var. ligulatum* Regel & Tiling
* *Sedum rhodiola var. linifolia* Regel & Schmalh.
* *Sedum rhodiola var. oblongum* Regel & Tiling
* *Sedum rhodiola var. pumilum* Regel & Tiling
* *Sedum rhodiola var. scopolii* (A.Kern. ex Simonk.) Rouy & E.G.Camus
* *Sedum rhodiola var. tachiroei* Franch. & Sav.
* *Sedum rhodiola var. viride* Regel & Tiling
* *Sedum rhodiola var. vulgare* Regel & Tiling
* *Sedum roanense* Britton
* *Sedum rosea subsp. arcticum* (Boriss.) Kozhevn.
* *Sedum rosea subvar. continentale* (Maxim.) A.Berger
* *Sedum rosea var. elongatum* (Ledeb.) Praeger
* *Sedum rosea var. microphyllum* Fröd.
* *Sedum rosea var. oblongum* (Regel & Tiling) H.Hara
* *Sedum rosea var. roanense* (Britton) A.Berger
* *Sedum rosea var. tachiroei* (Franch. & Sav.) Praeger
* *Sedum rosea var. vulgare* (Regel & Tiling) Maxim. ex Praeger
* *Sedum suboppositum var. telephioides* Maxim.
* *Tetradium odoratum* Dulac
* *Tolmachevia krivochizhinii* (Sipliv.) Á.Löve & D.Löve

## İstinadlar

## Həmçinin bax