# Dini terrorizm

**Dini terrorizm** (və ya **dini ekstremizm**) — terrorizmin müəyyən dini məqsədlərə nail olmaq üçün strategiya kimi istifadə edildiyi və ya dini inancların və yaxud dini nümayəndə adı altında olan şəxsin təsirinə məruz qalan dini zorakılıq növüdür.

Müasir dövrdə şah və kralların ilahi hüququ kimi fikirlərin tənəzzülündən və millətçiliyin yüksəlişindən sonra terrorizm daha çox anarxizm və inqilabçı siyasətə əsaslanır. Ancaq 1980-ci ildən bəri din motivli terror fəaliyyətlərində artım müşahidə olunmağa başlamışdır.

Birləşmiş Ştatların keçmiş dövlət katibi Uorren Kristofer din və etnik kimlik adına terror aktlarının "soyuq müharibədən sonra qarşılaşdığımız ən mühüm təhlükəsizlik problemlərindən birinə çevrildiyini" qeyd etmişdi. Bununla belə, politoloqlar Robert Peyp və Terri Nardin, sosial psixoloq Brok Rocers və sosioloq və dinşünas alim Mark Yuergensmeyer dinin yalnız bir təsadüfi amil hesab edilməli olduğunu və bu cür terrorizmin ilk növbədə geosiyasi xarakter daşıdığı fikrini önə çəkirlər.

## Tərif

Yuergensmeyerin fikrincə, din və şiddət hər zaman o cümlədən, səlib yürüşlərindən əvvəl və hətta Bibliyadan əvvəl bir biri ilə simbiotik əlaqədə olmuşdur. Din bəzən digər amillərlə birlikdə, bəzən də əsas motivasiya kimi istifadə olunur. Dini terrorizm geosiyasətin mövcud qüvvələri ilə sıx bağlıdır.

## Şəhidlik və intihar terroru

Qan qurbanı kimi simvolik hərəkətlər, zorakılıq aktları din və terrorla əlaqələndirilir. İntihar hücumu, fədakarlıq və ya dini şəhidlik tarix boyu həm siyasi, həm də dini motivli qruplar tərəfindən təşkil edilmiş və həyata keçirilmişdir. İntihar terrorizmi və ya din yolunda şəhidlik səmərəli, ucuz, asan təşkil edilən və qarşısı alınması olduqca çətin, az xərc çəkməklə maksimum zərər verən bir metoddur. Din yolunda şəhidlik mədəniyyətinin tərənnümü terror təşkilatına xeyir verir və daha çox insanı bu qrupa qoşulmağa ruhlandırır. Bir şərhçinin fikrincə, qisas almaq qrupun qurban vermək hissini və doktrinasını, eləcə də siyasətə sadiqliyini artırır. Bu proses şəhidliyi təşviq etməyə xidmət edir və buna görə də intihar terroru, fədakarlıq və ya şəhidlik "pulun dəyərini" nümayiş etdirir. İntihar terrorizmi üzrə ixtisaslaşmış politoloq Robert Peyp tez-tez "dini" olaraq etiketlənən intihar hücumlarının əksəriyyətinin əsasını dünyəvi motivlər və səbəblər kimi qiymətləndirir.

## Maliyyələşdirmə

Dünya miqyasında müqəddəs müharibəni ən yüksək çağırış kimi öyrədən mütəşəkkil sistemlər müxtəlif qanuni, qeyri-qanuni və çox vaxt dolayı üsullarla dəstəklənirlər; bunlar bəzən təşkilatlardan, o cümlədən xeyriyyə təşkilatlarından mənbələri və vəsaitləri səfərbər etmək üçün hər cür vasitədən istifadə edirlər.

## Konsepsiyanın tənqidi

Robert Peyp 1980-ci ildən 2003-cü ilə qədər hər bir sənədləşdirilmiş intiharçı partlayışının ilk tam məlumat bazasını tərtib etmişdir. O, intihar hücumları ilə bağlı xəbərlərin ciddi şəkildə yalan olduğunu iddia edir — "İntihar terrorizmi ilə İslam fundamentalizmi və ya dünya dinlərindən hər hansı biri arasında çox az əlaqə var". O, son iyirmi ildə həyata keçirilən 315 intihar hücumunu tədqiq etdikdən sonra belə bir qənaətə gəlir ki, kamikadzelərin hərəkətləri dinə deyil, siyasi münaqişəyə əsaslanır.

Maykl Şehan 2000-ci ildə yazırdı: "Bir sıra terror qrupları öz səbəblərini dini və mədəni baxımdan təsvir etmişdirlər. Bu, çox vaxt siyasi məqsədləri gizlətmək, xalq dəstəyi yaratmaq və müxalifəti susdurmaq üçün nəzərdə tutulmuş şəffaf bir taktikadır."

David Kupelian yazırdı: "Soyqırım dəliliyi müəyyən bir fəlsəfə və ya dinə aid edilə bilməz".

Riaz Həsən yazır: "Terrorçuları özlərini partlatmağa vadar edən dini fanatizmdən daha çox siyasətdir".

2 iyul 2013-cü il tarixində Lahorda Sünni İttəhad Şurasının 50 müsəlman alimi intiharçı partlayışlar, günahsız insanların öldürülməsi, bombalı hücumlar və məqsədyönlü qətllərə qarşı kollektiv fətva vermiş, onları haram və ya qəbuledilməz elan etmişdirlər.

## Həmçinin bax

* Fundamentalizm

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Mark Juergensmeyer. Bhindranwale-dən Bin Ladenə: Dini Zorakılığın Artışı . Arizona Dövlət Universitetində/Asiya Tədqiqat Konfransının Milli Bürosunda təqdimat, 14-15 oktyabr 2004-cü il "Asiyada Din və Münaqişə: Zorakılığın pozulması".
* Robert A. Pape. Bu Axmaq Peşəsidir . "Foreign Policy" jurnalı, 18 oktyabr 2010-cu il
* *Kitab qeydləri* Jessica Stern ilə " *Tanrının Adı ilə Terror: Niyə Dini Hərbçilər Öldürürlər"* mövzusunda müsahibə. 12 oktyabr 2003-cü il