Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Avropol

| Avropol |
| --- |
|  |
|  |
| Ümumi məlumatlar |
| Ölkə | * Niderland
 |
| Yurisdiksiya | Avropa İttifaqı |
| Yaradılma tarixi | 1 oktyabr 1998 |
| Ştat sayı | * 1.700 nəf. (2016, 2019, 2024)
 |
| İllik büdcəsi | 218.200.000 € |
| Baş qərargah | * Haaqa
 |
| Rəsmi saytı | europol.europa.eu |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Avropol** (ing. Europol) və ya rəsmi olaraq **Avropa İttifaqı Hüquq Mühafizə Orqanları üzrə Əməkdaşlıq Agentliyi** — Avropa İttifaqının polis xidməti. Mərkəzi Niderlandın Haaqa şəhərində yerləşir. Xidmətin əsas vəzifələrinə beynəlxalq mütəşəkkil cinayətkarlığa qarşı mübarizədə milli orqanların fəaliyyətini əlaqələndirmək və milli polis xidmətləri arasında informasiya mübadiləsini təkmilləşdirmək daxildir. Avropolun fəaliyyət istiqamətləri arasında terrorizmə, qanunsuz silah ticarətinə, narkotik alverinə, insan alverinə, uşaq pornoqrafiyasına və çirkli pulların yuyulmasına qarşı mübarizə xüsusi yer tutur.

2020-ci ilin fevral ayından etibarən Avropol Avropa İttifaqının 27 üzv dövlətinin polis xidmətlərinin fəaliyyətini əlaqələndirir. Hazırda Avropolda təxminən 630 əməkdaş çalışır. Onlardan təqribən 120 nəfəri üzv dövlətlərin milli hüquq-mühafizə orqanlarını təmsil edən Avropolun əlaqələndirici zabitləridir.

## Tarixi

Avropa İttifaqının vahid polis xidmətinin yaradılması ideyası ilk dəfə 1992-ci il Maastrixt sazişində nəzərdə tutulmuşdur. 3 yanvar 1994-cü ildən etibarən qurum məhdud şəkildə, "Avropol narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsinə qarşı mübarizə bölməsi" adı altında fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. 1998-ci ildə Avropa İttifaqının bütün üzv dövlətləri Avropol haqqında Konvensiyanı ratifikasiya etmiş və 1 iyul 1999-cu ildən etibarən qurum tamhüquqlu fəaliyyətə başlamışdır.

Avropolun ilk direktoru Almaniya hüquqşünası Yurgen Ştorbek olmuşdur. 2005-ci ilin fevralından etibarən bu vəzifəni Maks-Peter Ratsel, 6 aprel 2009-cu ildən isə Rob Veynrayt icra etmişdir. 1 may 2018-ci il tarixində direktor vəzifəsinə Katrin de Boll təyin edilmişdir.

1 yanvar 2010-cu il tarixindən Avropol Avropa İttifaqının agentliyinə çevrilmiş, bu isə onun səlahiyyətlərini genişləndirməklə yanaşı, Avropa Parlamentinin daha ciddi nəzarətinə tabe etmişdir.

1 iyul 2011-ci il tarixində Avropol yeni mənzil-qərargahına — Haaqadakı binasına köçmüşdür. Açılış mərasimində Niderland kraliçası, Avropa İttifaqına üzv ölkələrin polis rəhbərləri və Avropolla əməkdaşlıq sazişi imzalamış dövlətlərin nümayəndələri iştirak etmişlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Официальная страница Европола Arxiv surəti 15 oktyabr 2008 tarixindən Wayback Machine saytında (на английском)
* Решение о создании Европейского полицейского ведомства (на русском)
* Открытие новой Штаб-квартиры Arxiv surəti 5 iyul 2011 tarixindən Wayback Machine saytında (на русском)
* Новый директор Arxiv surəti 22 aprel 2016 tarixindən Wayback Machine saytında (на русском)
# Antifaşist hərəkatı

Antifaşist hərəkatında iştirak edən italyan partizan. (Florensiya, 1944, 14 avqust)
**Antifaşist hərəkatı** (it. antifascismo) - XX əsrin 20-ci illərində Almaniyada Nasional-Sosialist Partiyasına və digər ifrat sağ terrorçu qruplara qarşı meydana gəlmişdir. 1921-ci ildə İtaliyada faşistlərin hücumuna cavab olaraq genişləndi. Antifaşist hərəkatı daha sonra diktatura rejimi yaradılan Macarıstan, Bolqarıstan, Polşada da vüsət aldı. 1923-cü ildə Bolqarıstandakı Sentyabr antifaşist üsyanı digər ölkələrdə ki antifaşist hərəkatının təcrübəsini zənginləşdirdi. Bir müddət sonra antifaşist hərəkatı Polşada Yuzef Pilsudski sanasiya rejiminə qarşı genişləndi. 1923-cü ilin mart ayında Frankfurt-Maynda konfrans keçirildi, hərbi təhlükə və faşizmə qarşı K.Setkin, F.Hekkert və Anri Barbüsün başçılığı ilə Beynəlxalq komitə yaradıldı. Antifaşist hərəkatı 1932-ci ildə *Antifaşist aksiya* adlanan kampaniyanın başlamasıyla ən yüksək mərhələyə çatdı. Antifaşist qüvvələrin səyi nəticəsində 1932-ci ilin sonlarında Almaniyada faşist hərəkatı zəiflədi. Sosial-demokratların liderlərinin kommunistlərlə əməkdaşlıq etməməsindən istifadə edən alman inhisarçıları 1933-cü ilin yanvarında Adolf Hitleri hakimiyyət başına gətirdilər.

1933-cü ildə Parisdə Avropa antifaşist konqresi keçirildi. Dimitrovun 1933-cü ildə Leypsiq muhakiməsindəki çıxışı antifaşist hərəkatı iştirakçılarının faşimzlə mübarizəyə səfərbər edilməsində mühüm əhəmiyyətə malik idi. Antifaşist hərəkatına məşhur yazıçılar Anri Barbüs, Romen Rollan, Tomas Mann, Herbert Uells, Maksim Qorki və rəssamlardan Pablo Pikasso qoşuldular. 1934-cü ilin fevralında Fransada baş verən faşist qiyamı cəhdi antifaşist hərəkatı nəticəsində uğursuz oldu.
1935-ci ildə yazıçıların Parisdə mədəniyyətin müdafiəsinə həsr edilmiş Beynəlxalq antifaşist konqresi keçirildi. 1935-ci ildə Fransada yaradılan Xalq Cəbhəsinə həm kommunist və sosialist partiyaları, həm də sol burjua siyasi təşkilatları daxil oldu.

Faşizmə qarşı gizli və leqal mübarizə üsullarının əlaqələndirilməsi xüsusilə İtaliyada antifaşist hərəkatına müsbət təsir göstərdi. 1934-ci ildə kommunist və sosialist partiyaları faşist diktaturasının devrilməsi üçün birgə hərəkat haqqında saziş bağladılar. Terrora baxmayaraq Almaniyada antifaşist hərəkatı zəifləmirdi. İspaniya xalqının Milli inqilabi müharibəsi (1936–1939) antifaşist hərəkatı tarixinin ən parlaq səhifələrindəndir. İspaniyanın müdafiəsində beynəlmiləl briqadaların mühüm rolu olmuşdur.
Almaniya və İtaliyanın İspaniyaya müdaxiləsi, habelə İngiltərə, Fransa, ABŞ hakim dairələrinin *qarışmamazlıq* siyasəti pərdəsi altında təcavüzkarlara havadarlıq etməsi İspaniya mübarizlərinə faşizm üzərində qələbə çalmağa imkan vermədi. Lakin İspaniyada antifaşist mübarizəsinin təcrübəsi sonralar antifaşist hərəkatının genişlənməsində əhəmiyyətli rol oynadı. İkinci dünya müharibəsinin başlaması ilə antifaşist hərəkatı müqavimət hərəkatına çevrildi.

## Mənbə

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). 1-ci cild: A – Argelander (25 000 nüs.). Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi. 2009. səh. 536. ISBN 978-9952-441-02-4.
# Antiirqçilik

**"Antiirqçilik** və ya **antirasizm** — irqçiliyə, ksenofobiyaya, antisemitizma, aparteidə və etnik ayrı-seçkiliyə əks olan hərəkat.

## Tarixi

İrqçiliyə müqavimət uzun müddət mövcuddur, məsələn qulların qul sahibləri qarşı hərəkət çıxarılması, etnik azlıqların deportasiya və qarşı qorunması.

## Təsir

Bərabərçilik feminizm, antimüharibə və antiimperialist hərəkatlar üçün katalizator olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Faşizma qarşı birləşək
# Ksenofobiya

**Ksenofobiya** — əcnəbi qorxusu, nifrəti anlamında olub, yunanca ξένος (*xenos* - əcnəbi) ve φόβος (*phobos* - qorxu) kəlmələrinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. İnsanın əcnəbilərdən ya da başqa bir şəkildə özündən fərqli olan insanlardan qorxmasına və nifrət etməsinə verilən addır.

İrqçilik da bəzən Ksenofobiyanın bir növü olaraq tanınır. Fantastikada dünyadan kənar varlıqlardan qorxma anlamını da verir.

Amerikan Psixoloqlar Birliyinin "Ruhi Xəstəliklərin Diaqnozu ve Statistikası Əl kitabı"na görə bu fobiya, fobiyanın səbəbi ilə qarşı qarşıya qalan xəstənin həddindən artıq depresiyaya düşməsinə imkan yaradır. Ksenofobiyanın iki növü vardır.

Birincisi bir toplumun içində olan amma o toplumun bir parçası sayılmayan bir qrupa qarşı hiss edilən qorxudur. Bu qrup bir çox hallarda köçkünlər ya da qaçqınlar olur, lakin bəzən yüz illər bir arada olunan bir qrup da ola bilər. Ksenofobiyanın bu növü ən pis halda soyqırım kimi vəhşi və təcavüzkar hərəkətlərə səbəb ola bilər.

İkincisi isə ümumiyyətlə mədəniyyət fərqlilikləridir — bu vəziyyətdə qorxunun səbəbinin, əcnəbi sayılan mədəni fərqlilikləridir. Bütün mədəni xarici təsirlərə məruz qalmaqdandır. Ancaq mədəni ksenofobiya umumilikdə bəlli şeylərə yönəlmişdir, başqa dillərdən gələn sözlər, içində yaşanılan toplum tərəfindən mənimsəməyə başlanmış hadisələr kimi. Nadir hallarda insanlara qarşı bir hücuma çevrilər lakin, mədəni və ya dil baxımından saflaşdırma kimi siyasi kampanyalarla da nəticələnə bilər.

## Xarici keçidlər

* Ksenofobiya və Türkiyə Arxivləşdirilib 2010-06-25 at the Wayback Machine
* G.Gürkan Öztan Türkiyədə Ksenofobiya ve misyonerlik, *Radikal*, 26 Fevral 2007.
# Separatizm

Separatizm, hər hansı bir mədəni, etnik, qəbilə, dini, irqi qrupun ümumi sərhədlərindən ayrı olan muxtariyyət və ya muxtariyyət tələbini ehtiva edən bir termin.
**Separatizm** — istənilən formada dövlətin və cəmiyyətin fundamental əsaslarını sarsıtmaqla, ölkənin milli təhlükəsizliyinə ciddi təhlükə mənbəyi ola bilən fəaliyyətdir.

## İstinadlar
# Cihadçılıq

Cihadçı qrupların ərazi mövcudluğu və hər bir bölgədəki vəziyyətə baxış
**Cihadçılıq** və ya **cihadizm** Qərb üçün ekzistensial olaraq təhdid kimi qəbul edilən militant islami hərəkatlar üçün istifadə olunan neologizmdir. O, ideologiyaları islami *cihad* anlayışına əsaslanan müxtəlif qiyamçı İslam ekstremist, militant islamçı və terrorçu şəxslər və təşkilatlara tətbiq edilmişdir. O, tarixdə *cihad* adı ilə qeyri-müsəlman xalqlara qarşı geniş kampaniya aparan Əməvilər Xilafəti və Osmanlı İmperiyası kimi müxtəlif İslam imperiyalarına da şamil edilmişdir.

Müasir cihadçılığın kökləri daha çox XIX əsrin sonu-XX əsrin əvvəllərində və XX-XXI əsrlərdə Qutbilik və əlaqəli islamçı ideologiyalara çevrilən İslam dirçəlişinin ideoloji inkişafı ilə bağlıdır. Cihadçı ideoloqlar *cihadı* müsəlman dünyasını “Allahın hökmü” altında birləşdirmək üçün dünyəvi beynəlxalq nizama qarşı “inqilabi mübarizə” kimi təsəvvür edirdilər. 1979-1989-cu illər Sovet-Əfqan müharibəsində iştirak edən islamçı könüllü təşkilatlar 1990-2000-ci illər ərzində müxtəlif silahlı münaqişələr zamanı təbliğ edilən cihadçılığın yüksəlişini gücləndirdi.

Gilles Kepel 1990-cı illərin Sələfi hərəkatı daxilində cihadçılığın xüsusi sələfi forması diaqnozu qoyub. Beynəlxalq, panislamist miqyasda olan cihadçılıq **qlobal cihadçılıq** kimi də tanınır. Araşdırmalar göstərir ki, İŞİD-n güclənməsi ilə həm Qərb ölkələrindən, həm də əksəriyyəti müsəlman olan ölkələrdən gələn bəzi müsəlman könüllülər Suriya və İraqdakı qlobal *cihada* qoşulmaq üçün gəliblər.

## İstinadlar
# Ekoloji terror

**Ekoloji terror (ekoterrorizm)** – konkret ölkə tərəfindən və ya şəxs tərəfindən digər ölkənin flora və faunasına zərər yetirməklə, təbii sərvətlərini məhv etməklə bilərəkdən vurulan ziyandır. Ətraf mühitə və inkişafa dair Rio-De-Caneyro bəyannaməsinə görə, müharibələr davamlı inkişaf prosesinə dağıdıcı təsir göstərməməlidir. Ona görə də dövlətlər silahlı konfliktlər zamanı ətraf mühiti mühafizə edən beynəlxalq hüquqa hörmət etməlidirlər.

Ermənilərin ekoloji terroru Azərbaycanın su idarəetməsi və planlaşdırılması sisteminə də mənfi təsir edib. Ermənistan transsərhəd su ehtiyatlarını davamlı olaraq kimyəvi və bioloji maddələrlə çirkləndirib. Hər il Ermənistandan keçən 350 milyon kubmetr su kimyəvi maddələrlə çirklənib. Azərbaycan ərazilərindən keçən Araz çayının 43 km hissəsindəki mikroflora və mikrofauna tamamilə məhv edilib və suyunun tərkibindəki ağır metalların miqdarı normadan çoxdur. Azərbaycanın hündürlüyünə (125 m) görə ən yüksək olan və ümumi su tutumu 560 milyon kubmetr olan su anbarı — Ağdərə bölgəsində (Dağlıq Qarabağ) yerləşən Sərsəng su anbarı da işğal altında idi. Sərsəng su anbarı Respublikanın 6 rayonunu (Tərtər, Ağdərə, Bərdə, Goranboy, Yevlax və Ağcabədi) suvarma suyu ilə təmin edirdi.

## Tarixi

Ekoloji terror termininin yaradılması 1960-cı illərdə təsadüf edir. Bununla belə, ekoloji terrorun tarixi bundan daha qədimdir. Baş verdiyi dövrdə ekoloji terror adlandırılmasa belə, tarixdə ekoloji terror aktları çoxdur.

## Həmçinin bax

* Ekoloji faşizm

## İstinadlar
# 1794

| 1794 digər təqvimlərdə |
| --- |
| Qriqori təqvimi | 1794 *MDCCXCIV* |
| Yuli təqvimi | 1794 |
| Yuli təqvimi bizans erasında | 7302-7303 (1 sentyabr) |
| Romanın yarandığı gündən | 2546-2547 (21 aprel) |
| Avropa təqvimi  | 5554-5555
ה'תקנ"ד
 - ה'תקנ"ה |
| Hicri təqvim | 1208-1209 |
| Erməni təqvimi | 4286-4287 (11 avqust)
ՌՉՂԴ |
| Çin təqvimi | 4490-4491 癸丑 - 甲寅 qara öküz
 - yaşıl pələng
 |
| Efiopiya təqvimi | 1786 - 1787 |
| Hind təqvimi |  |
| ⁃ *Vikram-samvat* | 1850-1851 |
| - *Şaka sambat* | 1716—1717 |
| ⁃ *Kali-yuqa* | 4895-4896 |
| İran təqvimi | 1172-1173 |
| Buddist təqvimi | 2337 |
| Holosen təqvimi | 11794 |
| Yapon xronologiyası | 6 Kansey erası |
| Fransız inqilabı təqvimi | 2—3

  |

## Hadisələr

* 8 may - Müasir kimya elminin banısı, fransız alimi Antüan Lavuazyenin korrupsiyada günahlandırılaraq edam edilməsi.
* Kirmanda Zəndlərin hakimiyyətinə son qoyuldu.
* 27 iyul - 9 Termidor çevrilişi nəticəsində Fransa burjua inqilabının başa çatması.
* Ağa Məhəmməd xan Qacar XVIII əsrin sonlarinda bir sıra əraziləri öz hakimiyyəti altına aldı.

## Doğumlar

* Abbasqulu ağa Bakıxanov.
* Mirzə Şəfi Vazeh
* 7 iyun – Rus dini filosofu, yazıçısı, ictimai xadimi və publisisti Pyotr Çaadayev anadan olmuşdur (vəfatı – 1856-cı il).
* Benoyn Boyşar

## Ölümlər

* Lütfəli xan Zənd

## İstinadlar
# 1866

| 1866 digər təqvimlərdə |
| --- |
| Qriqori təqvimi | 1866 *MDCCCLXVI* |
| Yuli təqvimi | 1866 |
| Yuli təqvimi bizans erasında | 7374-7375 (1 sentyabr) |
| Romanın yarandığı gündən | 2618-2619 (21 aprel) |
| Avropa təqvimi  | 5626-5627
ה'תרכ"ו
 - ה'תרכ"ז |
| Hicri təqvim | 1282-1283 |
| Erməni təqvimi | 4358-4359 (11 avqust)
ՌՊԿԶ |
| Çin təqvimi | 4562-4563 乙丑 - 丙寅 yaşıl öküz
 - qırmızı pələng
 |
| Efiopiya təqvimi | 1858 - 1859 |
| Hind təqvimi |  |
| ⁃ *Vikram-samvat* | 1922-1923 |
| - *Şaka sambat* | 1788—1789 |
| ⁃ *Kali-yuqa* | 4967-4968 |
| İran təqvimi | 1244-1245 |
| Buddist təqvimi | 2409 |
| Holosen təqvimi | 11866 |
| Yapon xronologiyası | 2 Keyo erası |
| Fransız inqilabı təqvimi | 74—75

  |

## Hadisələr

* Londonda keçirilən izdihamlı nümayiş nəticəsində fəhlələrin sərbəst toplaşmaq hüququ əldə etməsi.
* Mərkəzi Asiyada Xocəntin Rusiya tərəfindən işğal edilməsi.
* Abxaziyada Rusiya müstəmləkəçiliyi əleyhinə üsyanın baş verməsi.
* Prussiyanın Sadova döyüşündə Avstriyanı məğlub etməsi.
* Venesiyanın İtaliyaya birləşdirilməsi.
* ABŞ Konqresi tərəfindən zəncilərin vətəndaşlıq hüquqları haqqında qanunun qəbul edilməsi.
* Aşağı Əylis kəndində Fransadan alınmış dəzgahlarla təchiz edilmiş fabrikin işə salınması.
* Bakı, Şuşa, Tiflis və İrəvan bəy komissiyalarının yaradılması.
* Məhkəmə islahatının keçirilməsi.

## Doğumlar

* Xasinto Benavente-i-Martines — "98-ci illər nəsli" ispan dramaturqu, 1922-ci il ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı (ö.1954).
* Sultan Məcid Qənizadə
* İtalo Santelli
* Azərbaycan xanəndəsi Ələsgər Abdullayev
* Erik İvar Fredholm
* Şarl Jan La Valle Pussen

## Ölümlər

* Mehmed Sadəddin Əfəndi

## İstinadlar