# İrqçilik

**İrqçilik** və ya **rasizm** — İrqçilik, insanların qruplarının fiziki görünüşünə uyğun fərqli davranış xüsusiyyətlərinə sahib olduqlarına və bir irqin digərindən üstün olmasına görə bölünə biləcəyinə inamdır. Ayrıca fərqli bir irqi və ya etnik mənşəli olduğu üçün digər insanlara qarşı yönəlmiş qərəz, ayrı-seçkilik və ya düşmənçilik mənasını verə bilər. İrqçiliyin müasir variantları çox vaxt xalqlar arasında bioloji fərqlərin sosial qavranılmasına əsaslanır. Bu görüşlər, ehtimal olunan ortaq irsi əlamətlərə, qabiliyyətlərə və ya keyfiyyətlərə əsaslanaraq fərqli irqlərin bir-birlərindən üstün və ya daha aşağı olduğu sıralanan ictimai hərəkətlər, təcrübələr və ya inanclar və ya siyasi sistemlər şəklində ola bilər.

Afrika Amerikalı universitet tələbəsi Vivian Malone, ABŞ-də Alabama Universitetinə girərək, instituta girən ilk ağ olmayan tələbələrdən biri olaraq dərslərə yazıldı. 1963-cü ilə qədər universitet irqi olaraq ayrılmış və ağ olmayan tələbələr iştirak edə bilməzdi.
Ayrı-seçkilik praktikasında və ya qanunlarda qərəz və ya lovğalanma ifadəsini dəstəkləyən siyasi sistemlər (məsələn, aparteid) baxımından, irqçi ideologiya nativizm, ksenofobiya, digərlik, seqreqasiya, iyerarxik sıralama və supremasizm kimi əlaqəli sosial aspektləri əhatə edə bilər.

Çağdaş sosial elmdə irq və etnik anlayışlar ayrı hesab olunsa da, iki termin məşhur istifadə və köhnə ictimai elm ədəbiyyatında uzun bərabərliyə malikdir. "Etnik mənsubiyyət" adətən ənənəvi olaraq "irqi" ilə əlaqəli bir mənada istifadə olunur: insan qrupunun vacib və ya doğma olması ehtimal olunan keyfiyyətlərə görə bölünməsi (məsələn, ortaq əcdad və ya ortaq davranış). Buna görə, irqçilik və irqi ayrı-seçkilik, bu fərqliliklərin irqi olaraq təsvir edilməsindən asılı olmayaraq, etnik və ya mədəni zəmində ayrı-seçkiliyi təsvir etmək üçün istifadə olunur. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının irqi ayrı-seçkiliyə dair konvensiyasına görə, "irqi" və "etnik" ayrı-seçkilik terminləri arasında heç bir fərq yoxdur. BMT Konvensiyası, irq fərqliliyinə əsaslanan üstünlüyün elmi cəhətdən yalan, mənəvi məhkum, sosial ədalətsiz və təhlükəli olduğu qənaətinə gəlir. Konvensiya, irqi ayrı-seçkilik üçün heç bir yerdə, nəzəriyyədə və ya praktikada heç bir əsas olmadığını bildirdi.

İrqçilik Avropa imperializm çağında, kapitalizmin sonrakı böyüməsi və xüsusilə Atlantik qul ticarəti dövründə yaranan nisbətən müasir bir anlayışdır. Bu, əsas hərəkətverici qüvvə idi. Ayrıca XIX əsrdə və XX əsrin əvvəllərində ABŞ-də və aparteid altında Cənubi Afrikada irqi ayrışmanın arxasında duran əsas bir qüvvə idi; 19-cu və 20-ci əsrdə Qərb mədəniyyətindəki irqçilik xüsusilə yaxşı sənədləşdirilmiş və irqçilik mövzusunda araşdırmalarda və mübahisələrdə bir istinad nöqtəsidir. İrqçilik Holokost, Azərbaycanlıların Soyqırımı və Serblərin Soyqırımı kimi soyqırımlarda və Amerikanın, Afrikanın və Asiyanın Avropa kolonizasiyasını daxil edən müstəmləkə layihələrində, habelə Sovet yerli azlıqların Sovet deportasiyasında rol oynamışdır. Yerli xalqlar tez-tez irqçi münasibətlərə məruz qalmışlar və olurlar.

## Etimologiyası, mənası və istifadəsi

19-cu əsrdə bir çox elm adamı insan əhalisinin irqlərə bölünə biləcəyi inancına aludə oldu. İrqçilik termini, irqçi olmağın vəziyyətini izah edən bir addır, yəni insan əhalisinin fərqlilik qabiliyyətləri və mülahizələri olan irqlərə təsnif edilə biləcəyi və ya edilməli olduğu inancına abunə olur, bu da öz növbəsində hüquq və imtiyazların olduğu irqi kateqoriyaya əsaslanaraq fərqləndirilən bir siyasi ideologiyanı təşviq edə bilər. Kök sözünün "irqi" mənşəyi bəlli deyil. Dilçilər ümumiyyətlə İngilis dilinə Orta Fransız dilindən gəldiyini qəbul edirlər, lakin ümumiyyətlə Latın əsaslı dillərə necə gəldiyinə dair belə bir razılaşma yoxdur. Son təklif budur ki, ərəbcə *ra'*dan, yəni "baş, başlanğıc, mənşə" və ya bənzər bir məna olan İbrani *rosh* mənasını verir. Erkən irq nəzəriyyəçiləri ümumiyyətlə bəzi irqlərin digərlərindən üstün olduğu qənaətində idilər və buna görə də yarışların differensial müalicəsinin tamamilə haqlı olduğuna inanırdılar. Bu erkən nəzəriyyələr yalançı elmi tədqiqat fərziyyələrini rəhbər tuturdu; Kollektiv irqi fərqlər haqqında fərziyyələrin düzgün müəyyənləşdirilməsi və formalaşdırılması üçün səylər ümumiyyətlə elmi irqçilik adlandırılır, baxmayaraq ki, bu iddiaları dəstəkləyən hər hansı bir elmin olmaması səbəbindən müddət səhvdir.

Bu gün əksər bioloqlar, antropoloqlar və sosioloqlar coğrafiya, etnik mənbə və ya endoqamiya tarixi kimi daha konkret və / və ya empirik olaraq təsdiqlənən meyarların lehinə irqlərin taksonomiyasını rədd edirlər. İndiyə qədər insan genomu tədqiqatlarında irqin insanların genetik təsnifatını təyin etmək üçün faydalı ola biləcək bir şəkildə təyin oluna biləcəyinə dair çox az dəlil mövcuddur.

Oxford İngilis dili lüğətindəki bir giriş (2008), rasizmi "irqçiliyə nisbətən daha erkən bir müddət kimi təyin etdi, lakin indi əsasən onu əvəz etdi" olaraq izah etdi və 1902-ci ildə verilmiş bir sitatdakı "rasizm" sözünə istinad etdi. Yenidən işlənmiş Oksford İngilis dili Sözü, 1903-cü il, gələn ilki bir sitatla qısaldılmış "irqçilik" ifadəsinə istinad edir. Əvvəlcə Oxford İngilis dili lüğəti (2-ci nəşr, 1989) "fərqli insan xüsusiyyətləri və qabiliyyətlərinin irqi ilə təyin olunduğu nəzəriyyə" olaraq təyin olundu; eyni lüğətdə rasizm irqçiliyin sinonimi adlandırıldı: "müəyyən bir irqin üstünlüyünə inam". İkinci Dünya müharibəsinin sonunda irqçilik əvvəllər irqçiliklə əlaqəli eyni supremasist birləşmələri əldə etdi: irqçilik indi irqi ayrı-seçkilik, irqi supremasizm və zərərli bir niyyət ifadə etdi. ("İrqi nifrət" termini 1920-ci illərin sonlarında sosioloq Frederick Hertz tərəfindən də istifadə edilmişdir.)

Tarixindən də göründüyü kimi, irqçilik sözünün populyar istifadəsi nisbətən son dövrlərdir. Bu söz 1930-cu illərdə "irq" ə təbii olaraq verilən bir siyasi vahid kimi baxan nasistlərin sosial və siyasi ideologiyasını təsvir etmək üçün istifadə edildiyi zaman Qərb dünyasında geniş yayılmışdır. Bir qayda olaraq, irqçiliyin sözün birləşməsindən əvvəl mövcud olduğu razılaşdırılmışdır, lakin irqçiliyin nə olduğu və nəyin olmadığı ilə bağlı tək bir tərifdə geniş bir razılaşma yoxdur. Bu gün bəzi irqçilik alimləri bu anlayışı çoxluqda olan irqçilikdə istifadə etməyə üstünlük verirlər. Ayrıca irqçiliyin müxtəlif formalarının fərqli tarixi dövrləri və coğrafi bölgələri səciyyələndirdiklərini iddia edirlər. Garner (2009: s. 11) irqçiliyin müxtəlif mövcud təriflərini ümumiləşdirir və irqçiliyin bu təriflərində olan üç ümumi elementi müəyyənləşdirir. Birincisi, qruplar arasındakı tarixi, iyerarxik bir güc əlaqəsi; ikincisi, irqi fərqlər haqqında fikirlər toplusu (bir ideologiya); və üçüncüsü, ayrı-seçkilik hərəkətləri(tətbiqlər).

### Qanun

Dünyanın bir çox ölkələrində irqi və ayrı-seçkiliklə əlaqəli qanunlar qəbul olunsa da, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT) tərəfindən hazırlanmış ilk əhəmiyyətli beynəlxalq insan hüquqları aləti Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən qəbul edilmiş Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsi (UDHR) oldu. 1948-ci ildə Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası. UDHR, insanların ləyaqətlə rəftar ediləcəyi təqdirdə, iqtisadi hüquqlar, təhsil də daxil olmaqla sosial hüquqlar, mədəni və siyasi iştirak və vətəndaş azadlıqlarını tələb etdiklərini qəbul edir. Bundan əlavə, hər kəsin "irqi, rəngi, cinsi, dili, dini, siyasi və ya digər fikri, milli və ya sosial mənşəli, əmlakı, doğuşu və ya digər statusu kimi heç bir fərq qoymadan" bu hüquqlara sahib olduğu bildirilir.

BMT "irqçilik" müəyyən etmir; Bununla birlikdə, "irqi ayrı-seçkilik" müəyyənləşdirir. 1965-ci ildə BMT-nin İrqi ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğvi haqqında Beynəlxalq Konvensiyasına əsasən,

"İrqi ayrı-seçkilik" termini, siyasi, iqtisadi, sosial, mədəni və ya ictimai həyatın hər hansı digər sahəsindəki insan hüquqlarının və əsas azadlıqlarının əsas götürülməsi ilə eyni dərəcədə tanınma, həzz alma və ya həyata keçirmək üçün ləğv etmə və ya təsir etmə məqsədi və ya təsiri olan irqi, rənginə, mənşəyinə və ya milli və ya etnik mənşəyinə əsaslanan hər hansı bir fərqləndirmə, kənarlaşdırma, məhdudlaşdırma və ya üstünlük deməkdir.

1978-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatına (YUNESKO) İrqi və İrqi Ölçmə haqqında Bəyannaməsində (Maddə 1), BMT bildirir ki, "Bütün insanlar tək bir növə aiddir və ümumi bir kökdəndirlər. ləyaqətdə və hüquqlarda bərabərdir və hamısı bəşəriyyətin ayrılmaz hissəsini təşkil edir. "

BMT-nin irqi ayrı-seçkiliyin tərifi, etnik mənsubiyyətə və irqə görə ayrı-seçkilik arasında heç bir fərq qoymur, çünki ikisinin arasındakı fərq antropoloqlar da daxil olmaqla alimlər arasında mübahisə mövzusu olmuşdur. Eynilə, Britaniya qanunlarında irqi qrup ifadəsi "irqinə, rənginə, milliyyətinə (vətəndaşlıq daxil olmaqla) və ya etnik və ya milli mənşəyə görə təyin olunan hər hansı bir insan qrupu" mənasını verir.

Norveçdə "irq" sözü ayrı-seçkiliklə əlaqədar milli qanunlardan çıxarıldı, çünki ifadənin istifadəsi problemli və etik olmayan hesab olunur. Norveç Ayrı-seçkiliyə qarşı Qanun, etnik mənsubiyyətə, milli mənşəyə, mənşəyə və dəri rənginə görə ayrı-seçkiliyi qadağan edir.

1902-ci ildə Richard Henry Pratt tərəfindən "irqçilik" sözünün erkən istifadəsi: "İrqçilik və sinfi yox etmək üçün irqlər və siniflər birliyi lazımdır."
### Sosial elmlər

Sosioloqlar, ümumiyyətlə, "irqi" sosial bir quruluş olaraq tanıyırlar. Bu o deməkdir ki, irqi və irqçilik anlayışları müşahidə olunan bioloji xüsusiyyətlərə əsaslansa da, həmin müşahidələr əsasında irqi ilə bağlı hər hansı bir nəticə mədəni ideologiyaların təsiri altındadır. İrqçilik bir ideologiya olaraq cəmiyyətdə həm fərdi, həm də institusional səviyyədə mövcuddur.

Son yarım əsrdə irqçiliklə bağlı aparılan tədqiqat və işlərin çox hissəsi Qərb dünyasında "ağ irqçilik" üzərində cəmlənsə də, irqə əsaslanan sosial təcrübələrin tarixi hesablarına bütün dünyada rast gəlmək olar. Beləliklə, irqçilik geniş və ya üstünlük təşkil edən bir sosial qrupa verilən maddi və mədəni üstünlüklərlə nəticələnən fərdi və qrup qərəzlərini və ayrı-seçkilik aktlarını əhatə etmək üçün geniş şəkildə təyin edilə bilər. Sözdə "ağ irqçilik" ağ populyasiyaların əksəriyyəti və ya dominant sosial qrup olduğu cəmiyyətlərə yönəlmişdir. Bu əksər ağ cəmiyyətlərin tədqiqatlarında maddi və mədəni üstünlüklərin məcmusu ümumiyyətlə "ağ imtiyaz" adlanır.

Rasist və irqi münasibətlər sosiologiya və iqtisadiyyatda tədqiqat sahələridir. Sosioloji ədəbiyyatın çox hissəsi ağ irqçiliyə yönəlmişdir. İrqçiliklə bağlı ən erkən sosioloji əsərlərdən bəziləri sosioloq W. E. B. Du Bois tərəfindən Harvard Universitetində doktorluq dərəcəsi qazanan ilk Afrika Amerikalısı tərəfindən qələmə alınmışdır. Du Bois "XX əsrin problemi rəng xəttinin problemidir." Wellman (1993) irqçiliyi "qarışıq niyyətindən asılı olmayaraqirqi azlıqların tabeliyinə görə ağların üstünlüklərini müdafiə edən mədəni cəhətdən inanclar" olaraq təyin etdi. " Həm sosiologiyada, həm də iqtisadiyyatda irqçi hərəkətlərin nəticələri çox vaxt gəlir, var-dövlət, xalis dəyər və irqi qruplar arasında digər mədəni mənbələrə (məsələn, təhsil) çatışmazlıq ilə ölçülür.

Sosiologiyada və sosial psixologiyada irqi şəxsiyyət və bu şəxsiyyətin əldə edilməsi, irqçilik tədqiqatlarında tez-tez bir dəyişkən kimi istifadə olunur. İrqi ideologiyalar və irqi kimlik fərdlərin irqi və ayrı-seçkiliyi qəbul etmələrinə təsir göstərir. Cazenave və Maddern (1999) irqçiliyi "cəmiyyətin hər səviyyəsində fəaliyyət göstərən və inkişaf etmiş bir rəng ideologiyası / 'irqi' üstünlüyü ilə birlikdə təşkil edilən 'irq' əsaslı qrup imtiyazının yüksək mütəşəkkil bir sistemi 'olaraq təyin edirlər. irqi ideologiya bu ayrı-seçkiliyin zərərli emosional təsirini bufer edə bilər. " Satıcılar və Shelton (2003) arasında ayrı-seçkiliyin dərəcəsini təsir edən bir Afrika Amerikalı gənc yetkinlərin fərqinə varar." irqi ayrı-seçkilik və emosional sıxıntı irqi ideologiya və sosial inanclar tərəfindən idarə edildi.

Bəzi sosioloqlar da iddia edirlər ki, xüsusən cəmiyyətdə irqçiliyin neqativ şəkildə qəbul edildiyi Qərbdə, irqçilik açıq-aşkar olmaqdan irqi qərəzin daha gizli ifadəsinə çevrilmişdir. Sosial proseslərdə və strukturlarda tətbiq oluna bilən irqçiliyin "daha yeni" (daha gizli və daha az aşkar oluna bilən) formaları araşdırmaqla yanaşı, çətinlik çəkməkdədir. Bir çox ölkələrdə açıq və açıq bir irqçiliyin getdikcə daha çox tapıntılı olduğu, hətta eqalitar açıq münasibət nümayiş etdirənlər arasında gizli və ya aversiv bir irqçiliyin hələ də bilinçaltı olaraq davam etdirildiyi irəli sürüldü.

Bu proses gizli idrakın tərkib hissəsi olan gizli birliklər və gizli münasibətlər kimi sosial psixologiyada geniş tədqiq edilmişdir. Gizli münasibətlər bir münasibət obyekti və ya özünə qarşı şüurlu bir xəbərdarlıq olmadan meydana gələn qiymətləndirmələrdir. Bu qiymətləndirmələr ümumiyyətlə əlverişli və ya əlverişsizdir. Fərdi təcrübədəki müxtəlif təsirlərdən meydana gəlirlər. Gizli münasibətlər şüurlu şəkildə müəyyən edilməmişdir (və ya onlar qeyri-dəqiq müəyyən edilmişdir) sosial obyektlərə qarşı əlverişli və ya əlverişsiz hisslər, düşüncələr və ya hərəkətlər vasitəçilik edən keçmiş təcrübənin izləri. Bu hisslər, düşüncələr və ya hərəkətlər, fərdin xəbərsiz ola biləcəyi davranışa təsir göstərir.

Buna görə, bilinçaltı irqçilik vizual emalımıza və fərqli rənglərin üzlərinə sublinimal olaraq məruz qaldığımız zaman zehinlərimizin necə işlədiyinə təsir edə bilər. Məsələn, cinayət haqqında düşünərkən Stenford Universitetinin sosial psixoloqu Jennifer L. Eberhardt (2004), "qaranlıq bu cinayət obyektlərini seçməyə hazır olduğunuz cinayətlə bağlıdır." və digər insanlara və ya obyektlərə qarşı davranışımızda bilinçaltı irqçiliyə səbəb ola bilər. Beləliklə, irqçi düşüncələr və hərəkətlər, bilmədiyimiz stereotiplərdən və qorxularla ortaya çıxa bilər.

### Humanitar elmlər

Dil, dilçilik və diskussiya ədəbiyyat və incəsənət ilə yanaşı, humanitar elmlərdə də aktiv təhsil sahələridir. Diskurs təhlili insan cəmiyyətinin bu amillərinin müxtəlif yazılı və şifahi əsərlərdə təsvir və müzakirə olunma yollarını diqqətlə öyrənmək yolu ilə irq və irqçilərin hərəkətlərinin mənasını aşkar etməyə çalışır. Məsələn, Van Dijk (1992) irqçilik və irqçi hərəkətlərin təsvirinin bu cür hərəkətləri törədənlər və onların qurbanları tərəfindən təsvir edilməsinin fərqli yollarını araşdırır. Qeyd edir ki, hərəkətlərin təsviri əksəriyyət üçün mənfi təsir göstərir və xüsusən də ağ elitlər üçün onlar tez-tez mübahisəli görünür və bu cür mübahisəli şərhlər adətən tirnoq işarələri ilə qeyd olunur və ya məsafə və ya şübhə ifadələri ilə qarşılanır. (Daha əvvəl istinad edilmiş kitab, W. E. B. tərəfindən Qara Xalqın Ruhları). Du Bois, Afrikalı Amerikalı olaraq Güneydə səyahət edərkən müəllifin irqçiliklə yaşadığı təcrübələri izah edən erkən Afrika-Amerika ədəbiyyatını təmsil edir.

Bir çox Amerika qondarma ədəbiyyatı ABŞ-dəki irqçilik və qara "irqi təcrübə" mövzularına, o cümlədən Tom əminin kabinəsi, "Mockingbird-i öldürmək" və "Həyatı təqlid etmək" və hətta "mənim kimi qara" kimi ağların yazdığı əsərlərə diqqət yetirmişdir. Bu kitablar və bənzər digərləri "filmdəki ağ xilaskar povesti" adlandırılan şeylərə qidalanırlar. Hekayə qara personajlarla baş verən hadisələrdən bəhs etsə də, qəhrəmanların və qəhrəmanların ağ olmasıdır. Bu cür yazıların mətn təhlili qara müəlliflərin afrika amerikalıları və ABŞ cəmiyyətindəki təcrübələri ilə kəskin şəkildə ziddiyyət təşkil edə bilər. Afrikalı Amerika yazıçıları bəzən "ağlıq" haqqında yazdıqları zaman Afrika-Amerika tədqiqatlarında irqi mövzulardan geri çəkilmək kimi təsvir olunur, digərləri bunu "çoxalmış bir ədəbiyyat" adlandırılan Afrika ağrılı ədəbi ənənəsi olaraq təyin edirlər. ABŞ-də ağ üstünlüyü şübhə altına almaq və sökmək səyləri.

### Məşhur istifadəsi

Lüğətlərə görə, söz ümumiyyətlə irqə söykənən qərəz və ayrı-seçkiliyi təsvir etmək üçün istifadə olunur.

İrqçilik, dominant bir irqi qrupun başqalarının zülmündən faydalandığı bir cəmiyyətin vəziyyətini, bu qrupun bu cür faydaları istəməməsini və ya istəməməsini təsvir edə bilər. Foucauldian alimi Ladelle McWhorter, 2009-cu ildə etdiyi Anglo-Amerikadakı irqçilik və cinsi təcavüz kitabında:Genealogiya, qeyri irqlərin zülmünə yönəlmiş açıq və ya açıq bir ideologiyaya deyil, irqi təmizliyə və tərəqqiyə can atan dominant bir qrup, ümumiyyətlə ağlar anlayışına diqqət yetirərək müasir irqçiliyə də eyni dərəcədə diqqət yetirir.

Populyar istifadədə, bəzi akademik istifadələrdə olduğu kimi, "irqçilik" və "etnosentrizm" arasında az fərq qoyulur. Tez-tez ikisi cəmiyyətdəki əksəriyyət və ya hakim qrup içərisində xurafatla əlaqəli olan hər hansı bir hərəkət və ya nəticəni təsvir edərkən "irqi və etnik" olaraq qeyd olunur. Bundan əlavə, irqçilik termininin mənası çox vaxt xurafat, xəsislik və ayrı-seçkilik terminləri ilə əlaqələndirilir. İrqçilik, hər birini əhatə edə bilən mürəkkəb bir anlayışdır; lakin bu digər şərtlərlə bərabərləşdirilə bilməz və ya sinonim deyildir.

Termin tez-tez tərs irqçilik anlayışında olduğu kimi azlıq və ya tabe olan bir qrup daxilində xurafat olaraq görülənlərə münasibətdə istifadə olunur. "Anti irqçilik" əksər hallarda irqi və ya etnik qrupun üzvlərinə qarşı ayrı-seçkilik və ya düşmənçilik aktlarını təsvir etmək üçün azlıq qruplarının üzvlərinə üstünlük verərkən istifadə olunan bir anlayışdır. Bu konsepsiya xüsusilə ABŞ-də irqi bərabərsizliyi aradan qaldırmaq üçün nəzərdə tutulmuş rəng şüurlu siyasət (məsələn, müsbət fəaliyyət) ilə bağlı mübahisələrdə istifadə edilmişdir. Etnik azlıqların maraqları uğrunda təşəbbüs göstərənlər, əks irqçilik anlayışını ümumiyyətlə rədd edirlər. Alimlər ayrıca olaraq irqçiliyi təkcə fərdi qərəz baxımından deyil, dominant mədəniyyətin maraqlarını qoruyan və etnik azlıqlara qarşı fəal ayrı-seçkilik edən bir güc quruluşu baxımından da təyin edirlər. Bu baxımdan, etnik azlıqların üzvləri dominant mədəniyyət üzvlərinə qarşı qərəzli görünə bilərsə də, onlara fəal təzyiq göstərmək üçün siyasi və iqtisadi gücə malik deyillər və buna görə də "irqçilik" tətbiq etmirlər.

## Aspektlər

İrqçiliyin əsasını qoyan ideologiya ictimai həyatın bir çox tərəfində təzahür edə bilər. Siyahı tam olmasa da, bu cəhətlər bu bölmədə təsvir edilmişdir.

### Qarşı(aversiv) irqçilik

Aversiv irqçilik, irqi və ya etnik azlıqların şəxsən şüursuz mənfi qiymətləndirmələrinin digər irqi və etnik qruplarla qarşılıqlı əlaqədən davamlı şəkildə qaçması ilə həyata keçirildiyi gizli irqçiliyin bir formasıdır. İrqi / etnik azlıqlara açıq nifrət və açıq ayrı-seçkilik ilə xarakterizə olunan ənənəvi, açıq irqçilikdən fərqli olaraq, aversiv irqçilik daha mürəkkəb, ambivalent ifadələr və münasibətlərlə xarakterizə olunur. Tərs irqçilik simvolik və ya müasir irqçilik anlayışına bənzərdir (aşağıda təsvir edilmişdir), bu da şüursuz ayrı-seçkilik formaları ilə nəticələnən gizli, şüursuz və ya gizli bir münasibət formasıdır.

Termin *Joel Kovel* tərəfindən qaydalara və ya stereotiplərə müraciət etməklə müəyyən bir qrupa laqeyd yanaşan hər hansı bir etnik və ya irqi qrupun incə irqi davranışlarını təsvir etmək üçün tərtib edilmişdir. Həddindən artıq irqi tərzdə davranan insanlar, *eqitalitar* inanclarını qəbul edə bilər və çox vaxt irqi motivli davranışlarını rədd edəcəklər; buna baxmayaraq, mənsub olduqları şəxslərdən daha başqa bir irq və ya etnik qrupun üzvü ilə münasibət qurarkən davranışlarını dəyişdirirlər. Dəyişiklik üçün motivasiyanın gizli və ya bilinçsiz olduğu düşünülür. Təcrübələr aversiv irqçiliyin mövcudluğu üçün empirik dəstək verdi. Aversiv irqçiliyin məşğulluq, qanuni qərarlar və davranışda qərar verməyə potensial ciddi təsir göstərdiyi göstərilmişdir.

### Rəng korluğu

İrqçiliyə münasibətdə rəng korluğu(color blind) sosial qarşılıqlı münasibətlərdə irqi xüsusiyyətlərə məhəl qoymamaqdır, məsələn, müsbət fəaliyyətin rədd edilməsində keçmiş ayrı-seçkilik nümunələrinin nəticələrini həll etmək üçün bir yol olaraq. Bu münasibəti tənqid edənlər iddia edirlər ki, irqi fərqliliklərə getməkdən imtina etməklə irqi rəng korluğu əslində şüursuz olaraq irqi bərabərsizliyi yaradan nümunələri əbədiləşdirir.

*Eduardo Bonilla-Silva*, rəngli kor irqçiliyin "mücərrəd liberalizm, mədəniyyətin bioloji olması, irqi məsələlərin naturalizasiyası və irqçiliyin minimuma endirilməsindən" irəli gəldiyini iddia edir. Rəng kor təcrübələri "incə, institusional və yəqin ki, qeyri-irrasionaldır", çünki qərar qəbul edərkən irqi açıq-aşkar nəzərə alınmır. Əsasən ağ populyasiyalarda irqi nəzərə alınmırsa, məsələn, ağlıq normativ bir standart halına gəlir, rəngli insanlar isə digəridir və bu şəxslərin yaşadığı irqçilik minimuma endirilə və ya silinə bilər. Fərdi səviyyədə "rəngli kor xurafatı" olan insanlar irqçi ideologiyanı rədd edir, eyni zamanda institusional irqçiliyi tənzimləmək üçün nəzərdə tutulmuş sistem siyasətlərini rədd edirlər.

### Mədəni

Mədəni irqçilik, müəyyən mədəniyyətin məhsullarının, o mədəniyyətin dili və adət-ənənələrinin digər mədəniyyətlərin məhsullarından üstün olduğunu fərz edən sosial inanclar və adətlər kimi özünü göstərir. Bir qrup qrup üzvləri tərəfindən bir qrup üzvlərinə qarşı qorxu və ya təcavüz ilə xarakterizə olunan ksenofobiya ilə çox şey bölüşür. Bu mənada Cənubi Asiyada istifadə olunan kommunalizmə də bənzəyir.

Mədəni irqçilik fərqli etnik və ya əhali qruplarına aid stereotiplərin geniş qəbul edildiyi zaman mövcuddur. İrqçilik bir irqin digərindən üstün olduğu inancı ilə xarakterizə edilə bilərsə, mədəni irqçilik bir mədəniyyətin təbiətcə digərindən üstün olması inamı ilə xarakterizə edilə bilər.

### İqtisadi

Tarixi iqtisadi və ya sosial fərqsizliyin keçmiş irqçilik və tarixi səbəblərdən yaranan ayrı-seçkilik forması olduğu iddia edilir, keçmiş nəsillərdəki rəsmi təhsildə və hazırlıqda olan çatışmazlıqlar və ilk növbədə şüursuz irqçi münasibət və hərəkətlər yolu ilə indiki nəslə təsir göstərir.

2011-ci ildə, Bank of America, federal və hökumətdəki ipoteka bölgüsü, qara və İspan ev sahiblərinə qarşı ayrı-seçkilik edildiyini iddia etmək üçün 335 milyon dollar ödəməyə razı oldu.

İspan müstəmləkə dövründə ispanlar irqi əsas götürərək sosial nəzarət üçün istifadə olunan və bir insanın cəmiyyətdəki əhəmiyyətini müəyyənləşdirən mürəkkəb bir kasta sistemi hazırlamışlar. Bir çox Latın Amerikası ölkələri çoxdan müstəqil olduqları dövrdə sistemi qanunsuz olaraq qanunsuz olaraq qanunsuz olaraq təqdim etsələr də, Avropa əcdadından irqi məsafənin dərəcəsinə əsaslanan qərəz sosial-iqtisadi statusu ilə birlikdə, müstəmləkəçi kasta sisteminin əks-sədası olaraq qalır.

### İnistusional

İnstitusional irqçilik (həmçinin struktur irqçilik, dövlət irqçiliyi və ya sistematik irqçilik kimi tanınır) hökumətlər, korporasiyalar, dinlər və ya təhsil müəssisələri və ya bir çox şəxslərin həyatına təsir etmək gücünə malik digər böyük təşkilatlar tərəfindən irqi ayrı-seçkilikdir. Stokely Carmichael 1960-cı illərin sonlarında institusional irqçilik ifadəsini işlətdiyinə görə qəbul edilir. Bu termini "bir təşkilatın kollektiv olaraq insanlara rənglərinə, mədəniyyətlərinə və ya etnik mənşələrinə görə uyğun və peşəkar bir xidmət göstərməməsi" olaraq təyin etdi.

Maulana Karenga, irqçiliyin mədəniyyətin, dilin, dininin və insan ehtimalının məhv edilməsini meydana gətirdiyini və irqçiliyin təsiri "Afrika insanlığını dünyaya yenidən təyin etmək, keçmiş, indiki və gələcək münasibətləri zəhərləməklə insan ehtimalının mənəvi cəhətdən dəhşətli bir şəkildə məhv edilməsi" olduğunu iddia etdi. Qeyd edir ki, bizi yalnız bu stereotipdən tanıyır və bununla da xalqlar arasında əsl insan münasibətlərinə xələl gətirir. "

### Başqalaşdırma(ötekileşdirme)

Başqalaşdırma(*othering*), bəzilərinin ayrı-seçkilik sistemini təsvir etmək üçün istifadə etdiyi bir termindir ki, bununla da bir qrupun xüsusiyyətləri normadan ayrı olaraq ayırmaq üçün istifadə olunur.

Digərləri irqçiliyin tarixində və davamında əsas rol oynayır. Fərqli, ekzotik və ya inkişaf etməmiş bir şey kimi bir mədəniyyətə etiraz etmək, 'normal' cəmiyyət kimi olmadığını ümumiləşdirməkdir. Şərqin Qərbə münasibətdə Avropanın müstəmləkəçi münasibəti buna misal göstərir; Qərbin kişi olduğu qadın, Qərbin güclü olduğu yerlərdə zəif və Qərbin mütərəqqi olduğu yerdədir. Bu ümumiləşdirmələr etməklə və Şərqi başqa tərəfdən göstərməklə Avropa eyni zamanda özünü norma olaraq təyin etdi və boşluğu daha da artırdı.

Başqa proseslərin çoxu təsəvvür edilən fərqə və ya fərq gözləməsinə əsaslanır. Məkan fərqi "biz" "burada" olduğumuzu və "başqalarının" "orada" olduğunu başa çatdırmaq üçün kifayət edə bilər. Təsəvvür edilən fərqlər insanları qruplara bölməyə və xəyalçıın gözləntilərinə uyğun xüsusiyyətlər təyin etməyə xidmət edir.

### İrqi ayrı-seçkilik

İrqi ayrı-seçkilik, irqinə görə kiməsə qarşı ayrı-seçkilik deməkdir.

### İrqi ayrılıq

İrqi ayrışma (seqresasiya), insanların gündəlik həyatda sosial qurulmuş irqi qruplara ayrılmasıdır. Bu, restoranda yemək, su çeşməsindən içmək, vanna otağı istifadə etmək, məktəbə getmək, filmlərə getmək və ya bir evin icarəyə götürülməsi və ya alınması kimi fəaliyyətlərə şamil edilə bilər. Ayrılaşdırma (Segregation) ümumiyyətlə qanunsuzdur, lakin Thomas Schelling-in seqreqasiya və sonrakı iş modellərində təklif etdiyi kimi güclü fərdi üstünlük olmadıqda da sosial normalar vasitəsilə mövcud ola bilər.

### Supremasizm

Amerika, Afrika və Asiyada Avropa müstəmləkəçiliyinin yüzilləri tez-tez ağ supremasist münasibətlərlə əsaslandırıldı. 20-ci əsrin əvvəllərində imperialist siyasətini nəcib bir müəssisə olaraq əsaslandırmaq üçün "Ağ adamın yükü" ifadəsi geniş istifadə olunurdu. Amerika Birləşmiş Ştatlarının İstiqlal Bəyannaməsində təsvir olunduğu kimi yerli xalqın "qəddar hind vəhşiləri" kimi düşünülmüş təsəvvürlərindən irəli gələn yerli amerikalıların fəth və tabelik siyasətinin əsaslandırılması. The Guardian qəzetindən Sam Wolfson yazır ki, "Bəyannamənin qəbulu tez-tez ABŞ-nin qurulduğu yerli amerikalılara qarşı bəşəriyyətə bənzərsiz davranışın təcəssümü kimi göstərilmişdir." Frank Baum yazırdı: "Ağlar, fəth qanunu ilə, sivilizasiyanın ədaləti ilə Amerika qitəsinin ustalarıdır. Sərhəd yaşayış məntəqələrinin ən yaxşı təhlükəsizliyi qalan bir neçə hindlinin tamamilə məhv edilməsi ilə təmin ediləcəkdir." Qara üstünlüyə, ərəb üstünlüyünə və Şərqi Asiya üstünlüklərinə münasibət də mövcuddur.

1899-cu ildə Sam Uncle (ABŞ-nin təcəssümü) vəhşi uşaqlar kimi təsvir olunan yeni mülklərini tarazlaşdırır. Rəqəmlər Puerto Riko, Havay, Kuba, Filippin və "Lad robes" (Mariana adaları).
### Simvolik\Müasir irqçilik

Bəzi alimlər iddia edirlər ki, ABŞ-də irqçiliyin daha əvvəl zorakı və təcavüzkar formaları 20-ci əsrin sonlarında daha incə qərəz şəklinə keçmişdir. İrqçiliyin bu yeni forması bəzən "müasir irqçilik" adlandırılır və daxili qərəzli münasibətləri qoruyarkən, irqi stereotiplərə əsaslanan keyfiyyətləri başqalarına aid etməklə məlumat verilmiş hərəkətlər kimi incə qərəzli davranışları nümayiş etdirərək xarici görünüşdə qərəzsiz davranışlarla xarakterizə olunur. davranış fərqli bir şəkildə qiymətləndirilən şəxsin irqinə söykənir. Bu fikir bəzi insanların daha çox ictimai kontekstdə müsbət reaksiya göstərməsi, lakin daha çox özəl kontekstdə daha çox mənfi fikir və ifadələrin olması ilə qara rəngli insanlara qarşı qərəzli davranacaqları xurafat və ayrı-seçkilik davranışlarının araşdırmalarına əsaslanır. Bu ambivalensiya, məsələn başqa müsbət qiymətləndirilən iş namizədlərinin irqi səbəbi ilə son qərarda işəgötürənlər tərəfindən şüursuz şəkildə imtina edilə biləcəyi yerlərdə qərar qəbul edərkən də görünə bilər. Bəzi alimlər müasir irqçiliyin, qeyri-irqi səbəblərə görə dəyişən ayrı-seçkilik quruluşlarına müqavimət ilə birlikdə açıq bir şəkildə stereotiplərin rədd edilməsi ilə xarakterizə edildiyini, fərdin müəyyənləşdirilməsində irqlə əlaqəni inkar edərək sırf fərdi əsasda fürsət hesab edən bir ideologiya hesab edirlər. fürsətlər və digər irqlərə mənsub insanlara qarşı və / və ya qarşısını almaq üçün dolayı mikro təcavüzkar formalar sərgisi.

Little Rock, Arkanzas, 1959-cu ildə məktəb inteqrasiyasına qarşı mitinq
### Şüuraltı tərəflilik

Son araşdırmalar göstərdi ki, şüurlu şəkildə irqçiliyi rədd etdiyini iddia edən şəxslər qərar qəbul etmə proseslərində irqi əsaslı bilinçaltı qərəzlər nümayiş etdirə bilərlər. Bu cür "bilinçaltı irqi qərəzlər" irqçiliyin tərifinə tam uyğun gəlməsə də, təsiri oxşar, ümumiyyətlə az tələffüz olunsa da, açıq, şüurlu və ya qəsdən olmur.

## Beynəlxalq hüquq və irqi ayrı-seçkilik

1919-cu ildə Millətlər Liqası Paktına irqi bərabərlik müddəasının daxil edilməsi təklifi çoxluq tərəfindən dəstəkləndi, lakin 1919-cu ildə Paris Sülh konfransında qəbul edilmədi.1943-cü ildə Yaponiya və müttəfiqləri Böyük Şərqi Asiya Konfransı üçün iradə ayrı-seçkiliyinin ləğvi üçün çalışdıqlarını elan etdilər. BMT-nin 1945-ci il Nizamnaməsinin 1-ci maddəsinə BMT-nin məqsədi kimi "insan hüquqlarına və hamı üçün əsas azadlıqlara hörməti təşviq etmək və təşviq etmək" daxildir.

1950-ci ildə YUNESKO "Yarış Sualı" nda — Ashley Montagu, Claude Levi-Strauss, Gunnar Myrdal, Julian Huxley və s. Kimi 21 alimin imzaladığı bir bəyanatla "müddətli irqi tamamilə tərk edib əvəzinə etnik qruplar haqqında danışmaq" təklifini irəli sürdü. Bəyanatda Holokostda rol oynayan elmi irqçilik nəzəriyyələri qınandı. Bu, həm elmi irqçi nəzəriyyələrin pozulmasına, həm də "yarış məsələsi" ilə bağlı müasir biliklərin yayılmasına, irqçiliyin Maarifçilik fəlsəfəsinə və hamı üçün bərabər hüquqlar almasına zidd olaraq mənəvi şəkildə qınanmasına yönəldilmişdir. *Myrdal'*ın Amerikalı Dilemması: Mənfi Problem və Müasir Demokratiya (1944) ilə yanaşı, Yarış Sualı, 1954-cü ildə ABŞ Ali Məhkəməsinin Braun Təhsil Şurasına qarşı ayrılma qərarına təsir etdi. Həmçinin, 1950-ci ildə irqi ayrı-seçkilik məsələlərində geniş istifadə olunan Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyası qəbul edildi.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatı 1966-cı ildə qəbul edilmiş İrqi ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğvi haqqında Beynəlxalq Konvensiyada təsbit edilmiş irqi ayrı-seçkiliyin tərifindən istifadə edir:

… insan hüquqlarının tanınması, həzz alınması və ya həyata keçirilməsini ləğv etmək və ya zəiflətmək məqsədi və ya təsirinə malik olan irqi, rəng, mənşəyi və ya milli və ya etnik mənşəli hər hansı bir fərqləndirmə, kənarlaşdırma, məhdudlaşdırma və ya üstünlük. ictimai həyatın siyasi, iqtisadi, sosial, mədəni və ya digər sahəsindəki əsas azadlıqlar. (ABŞ-nin İrqi ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğvi haqqında Beynəlxalq Konvensiyanın 1-ci maddəsinin 1-ci hissəsi)

2001-ci ildə Avropa Birliyi, sosial ayrı-seçkiliyin bir çox digər formaları ilə birlikdə irqçiliyi açıq şəkildə qadağan etdi, qanuni qüvvəsi varsa, mütləq Avropa İttifaqı Təşkilatları ilə məhdudlaşdırıla bilər: "Nizamnamənin 21-ci maddəsi irqi, rəngi, etnik və ya sosial mənşəyi, genetik xüsusiyyətləri, dili, dini və ya etiqadı, siyasi və ya hər hansı digər fikri, milli azlığın üzvlüyünə, əmlakına, əlilliyinə, yaşına və cinsiyyətinə görə ayrı-seçkiliyi qadağan edir, həmçinin oriyentasiya və həmçinin milliyyətə görə ayrı-seçkiliyi də. "

## İdeologiya

İrqçilik 19-cu əsrdə bəşəriyyətin irqi təsnifatını təmin etməyə çalışan "elmi irqçilik" olaraq mövcud idi. 1775-ci ildə Johann Blumenbach dünya əhalisini dəri rənginə görə beş qrupa böldü (Qafqazlılar, Monqollar və s.), Qeyri-qafqazlıların degenerasiya prosesi nəticəsində meydana gəldikləri fikrini pozdu. Elmi irqçiliyin digər bir erkən mənzərəsi fərqli irqlərin ayrı-ayrılıqda yaradıldığını göstərən poliqenist görüş idi. Məsələn, Polyenist Kristof Meiners, insanları "gözəl Ağ irqi" və "çirkin Qara irqi" olaraq adlandırdığı iki hissəyə böldü. Meiners'in İnsanlıq tarixinin məzmunu kitabında, irqin əsas xüsusiyyətinin ya gözəllik, ya da çirkin olduğunu iddia etdi. Yalnız ağ yarışı gözəl hesab edirdi. Çirkin yarışları alçaq, əxlaqsız və heyvanlara bənzər bir şey hesab edirdi.

Cənubi Afrikadakı Aparteid dövründə bir irqi olaraq ayrılmış bir çimərlikdəki bir işarə, ərazinin "ağ irqi qrup üzvlərinin yeganə istifadəsi" üçün olduğunu ifadə etdi.
Anders Retzius nə avropalıların, nə də başqalarının bir "təmiz irq" deyil, qarışıq mənşəli olduğunu nümayiş etdirdi. Nümayiş olmasına baxmayaraq, Blumenbach taksonomiyasının törəmələri hələ də ABŞ-də əhalinin təsnifatı üçün geniş istifadə olunur. Hans Peder Steensby, bu gün bütün insanların qarışıq mənşəli olduğunu vurğulayaraq, 1907-ci ildə insan fərqlərinin mənşəyinin qeyri-adi bir müddət əvvəl izlənməli olduğunu iddia etdi və bu gün "ən təmiz irq" in Avstraliyanın aborigenalı olacağını güman etdi.
Elmi irqçilik 20-ci əsrin əvvəllərində güclü bir üstünlükdən imtina etdi, ancaq fundamental insan və cəmiyyət fərqlərinin mənşəyi hələ də akademiyada, insan genetikası, paleogenetika, sosial antropologiya, müqayisəli siyasət, dinlərin tarixi, fikir tarixi kimi sahələrdə araşdırılır. , tarix, tarix, etika və psixiatriya. *Blumenbach* yarışlarına bənzər bir şeyə əsaslanan hər hansı bir metodologiyanın geniş şəkildə rədd edilməsi var. Etnik və milli stereotiplərin nə dərəcədə və nə vaxt qəbul olunduğu daha aydın deyil.

İkinci Dünya müharibəsindən və Holokostdan sonra irqçi ideologiyalar etik, siyasi və elmi zəmində rədd edildi, irqçilik və irqi ayrı-seçkilik dünyada geniş yayıldı.

Du Bois, düşündüyümüz o qədər "yarış" deyil, mədəniyyət: "… ortaq bir tarix, ortaq qanunlar və din, bənzər düşüncə vərdişləri və həyatın müəyyən ideallarına birlikdə şüurlu bir şəkildə səy göstərmə." 19-cu əsrin sonlarında millətçilər yeni millətçilik doktrinalarını formalaşdırmaq üçün ilk dəfə "irq", etnik mənsubiyyət və "ən uyğun həyatda qalma" mövzusunda çıxışlara başladılar. Nəticədə irqi insan orqanizminin ən vacib əlamətlərini təmsil etmək üçün gəlmədi, eyni zamanda millətin xarakterini və şəxsiyyətini qətiyyətlə formalaşdırdı. Bu görüşə görə, mədəniyyət, irq xüsusiyyətləri ilə tam olaraq təyin olunan etnik qrupların yaratdığı fiziki təzahürdür. Mədəniyyət və irq bir-birinə bağlı və bir-birindən asılı, bəzən hətta milliyyət və ya dil müəyyənləşdirmə nöqtəsinə daxil olma dərəcəsi ilə nəzərə alındı. Yarışın saflığı, asanlıqla müraciət olunan və reklam olunan, məsələn, sarışınlıq kimi səthi xüsusiyyətlərlə əlaqəli olmuşdur. İrqi keyfiyyətlər irqi xüsusiyyətlərin həqiqi coğrafi bölgüsü ilə deyil, millət və dil ilə əlaqəli olmuşdur. *Nordicizm* vəziyyətində, "Alman" məzhəbi irq üstünlüyünə bərabər idi.

Bəzi millətçi və etnosentrik dəyərlərdən və seçim nailiyyətlərindən qaynaqlanan bu irqi üstünlük anlayışı aşağı və ya murdar hesab olunan digər mədəniyyətlərdən fərqləndirmək üçün inkişaf etmişdir. Mədəniyyətə vurğu bu irqçiliyin müasir əsas tərifinə uyğundur: "[r] acizm" irqlərin "mövcudluğundan irəli gəlmir. Onları sosial bölgü prosesi ilə kateqoriyalara bölür. Hər kəs irqdən asılı olmayaraq, irqçi ola bilər. , mədəni, dini fərqlər. "
Bu tərif hələ elmi mübahisəyə məruz qalan irqi bioloji konsepsiyasını açıq şəkildə rədd edir. David C. Rowe'nin dediyi kimi, " irqi anlayış, bəzən başqa bir ada bənzər bir şəkildə olsa da, biologiyada və digər sahələrdə istifadədə qalacaq, çünki elm adamları, eləcə də layiqli insanlar insan müxtəlifliyinə heyran olurlar; bəziləri irqi ilə tutulur. "

İrqi xurafat beynəlxalq qanunvericiliyə tabe oldu. Məsələn, 20 noyabr 1963-cü ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası tərəfindən qəbul edilən İrqi ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğvi haqqında Bəyannamədə irqi, rəng və ya etnik mənşəli səbəblərə görə ayrı-seçkilik edilməsinin yanında açıq-aşkar irqi qərəzə toxunulur (I maddə).

## Etnik mənşə və etnik qarşıdurmalar

rqçiliyin mənşəyi ilə bağlı mübahisələr çox vaxt bu müddətdə aydınlıq olmamasından əziyyət çəkir. Bir çoxları "irqçilik" ifadəsini ksenofobiya və etnosentrizm kimi daha ümumi hadisələrə istinad etmək üçün istifadə edirlər, baxmayaraq ki, alimlər bu hadisələri irqçilikdən bir ideologiya kimi və ya adi ksenofobiya ilə əlaqəsi olmayan elmi irqçilikdən aydın şəkildə ayırd etməyə çalışırlar. Digərləri irqçiliyin son formalarını daha əvvəl etnik və milli qarşıdurma formaları ilə əlaqələndirirlər. Əksər hallarda, etno-milli qarşıdurma, torpaq və strateji qaynaqlar üzərində qarşıdurmaya borclu görünür. Bəzi hallarda böyük dini imperiyalar arasında (məsələn, Müsəlman Türkləri və Katolik Austro-Macarlar) müharibələrdə döyüşçüləri toplamaq üçün etnik və millətçilik tətbiq edildi.

İrq və irqçilik anlayışları etnik münaqişələrdə çox vaxt mərkəzi rol oynayırdı. Tarix boyu bir rəqibin irqi və ya etnik mənşəli anlayışlara əsaslanan "digər" olduğu müəyyənləşdirildiyi zaman (xüsusən "digər" "aşağı" mənası verildiyi zaman), öz-özünə güman edilən "üstün" tərəfin müvafiq əraziyə tətbiq etdiyi vasitələr. , insan söhbətləri və ya maddi sərvətlər daha çox amansız, daha qəddar və mənəvi və ya etik mülahizələr tərəfindən daha az məhdudlaşdırılmışdır. Tarixçi Daniel Riçterin fikrincə, *Pontiacın* üsyanı "bütün Doğma xalqların" hindlilər "olduğu, bütün Avroamerikalıların" Ağlar "olduğu və bu tərəflərin hamısının birləşməsi lazım olduğu" fikrinin qarşıdurmasının hər iki tərəfində ortaya çıxdığını gördü. digərini məhv edin ". Basil Davidson, sənədli Afrikada qeyd edir: Fərqli, lakin bərabərdir, irqçilik, əslində, Amerikada köləliyə əsaslandırma ehtiyacı səbəbiylə 19-cu əsrin sonlarında ortaya çıxdı.

Tarixən, irqçilik Transatlantik qul ticarətinin əsas hərəkətverici qüvvəsi idi. Xüsusilə XIX əsrin və iyirminci əsrin əvvəllərində ABŞ-də və Cənubi Afrikada aparteid altında olan irqi ayrı-ayrılıqda əsas bir qüvvə idi; Qərb dünyasında 19 və 20-ci əsrdə irqçilik xüsusilə yaxşı sənədləşdirilmiş və irqçilik mövzusunda aparılan araşdırmalarda və mübahisələrdə bir istinad nöqtəsidir. İrqçilik Holokost və Ruanda soyqırımı kimi soyqırımlarda və Amerika, Afrika və Asiyanın Avropa müstəmləkəsi kimi müstəmləkəçilik layihələrində rol oynamışdır. Yerli xalqlar tez-tez irqçi münasibətlərə məruz qalmışlar və olurlar. İrqçilik praktikası və ideologiyaları Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən İnsan Haqları Bəyannaməsində pislənmişdir.

### Etnik və irqi millətçilik

Napoleon müharibələrindən sonra Avropa, 1648 Vestfaliya Sülhü dövründə dövlətlər arasındakı sərhədlərin müəyyənləşdirildiyi Avropa xəritəsinin yenidən qurulmasına aparan yeni "millətlər məsələsi" ilə qarşı-qarşıya gəldi. Fransız İnqilabçıları tərəfindən levée masse icadı ilə millətçilik ilk görünüşünü ortaya qoydu və bununla da yeni qurulmuş Cümhuriyyəti Avropa monarxiyalarının təmsil etdiyi Ancien Regime nizamına qarşı çıxa bilmək üçün kütləvi çağırış ixtira etdi. Bu, Fransız İnqilab Müharibələrinə (1792–1802), sonra Napoleonun fəthlərinə və sonrakı Avropa miqyasında millətlərin, xüsusən də millətlərin anlayışları və həqiqətləri ilə bağlı müzakirələrə səbəb oldu. Vestfaliya müqaviləsi Avropanı müxtəlif imperiyalara və səltənətlərə (məsələn Osmanlı İmperatorluğu, Müqəddəs Roma İmperiyası, İsveç İmperiyası, Fransa Krallığı və s.) Bölmüşdü və əsrlər boyu şahzadələr arasında müharibələr (Alman dilində *Kabinettskriege*) olmuşdu.

1917-ci ildə çağırış əleyhinə təbliğat vərəqəsi seçicilərdən "Avstraliyanı ağ saxlamağı" xahiş etdi. Şimala bir əjdaha bayrağı daşıyan asiyalıların qoşunu göstərilir.
Müasir xalq dövlətləri Fransa İnqilabı sonrasında Yarımada Müharibəsi (İspaniyada Müstəqillik Döyüşü olaraq bilinən 1808–1813) ilk dəfə vətənpərvərlik hisslərinin meydana çıxması ilə meydana çıxdı. Əvvəlki nizamın 1815 Vyana Konqresi ilə yenidən qurulmasına baxmayaraq, "millətlər məsələsi" Sənaye Dövründə Avropanın əsas probleminə çevrildi, xüsusən də 1848 İnqilablarına yol açdı, 1871-ci ildə Fransa-Prussiya Müharibəsi zamanı İtaliyanın birləşməsi, özü də Alman imperatorluğunun Versal Sarayındakı Güzgülər salonunda elan edilməsi ilə sona çatdı və beləliklə Almaniyanın birləşməsinə nail oldu.

Bu vaxt, Osmanlı İmperiyası, Avstriya-Macarıstan İmperiyasının dağılması ilə birlikdə I Dünya Müharibəsindən sonra müxtəlif millətlərin yaranmasına səbəb olacaq sonsuz millətçi hərəkatlarla qarşı-qarşıya qaldı.

Millətin irsi üzvlüyə inamını təbliğ edən etnik millətçilik, müasir millət-dövlətlərin yaradılması ətrafındakı tarixi kontekstdə meydana çıxdı.

Onun əsas təsirlərindən biri 19-cu əsrin əvvəllərində Alman millətinə edilən müraciətlərdə (1808), Fridrix Johann Herder (1744–1803), Johan Fichte (1762–1814) kimi fiqurlarla təmsil olunan Romantik millətçi hərəkat idi. Hegel (1770–1831) və ya Fransada Jül Michelet (1798–1874). Volk etnik qrupuna və konkret, ortaq bir dilə söykənən, millət olaraq bir cəmiyyət olaraq təsəvvür edən Ernest Renan (1823–1892) kimi müəlliflər tərəfindən təmsil olunan liberal millətçiliyə qarşı idi. birlikdə yaşamaq subyektiv iradəsi ilə ("millət gündəlik plebisitdir", 1882) və ya John Stuart Mill (1806–1873). Etnik millətçilik elmi irqçi diskussiyalarla, həmçinin "qitə imperialisti" (Hannah Arendt, 1951 Hannah Arendt, The Origins of Totalitarianism (1951)</ref>) diskursları ilə qarışdı, məsələn, Alman Volkının (xalq / xalq) irqi üstünlüyünü ortaya qoyan pan-Almanizm diskussiyalarında. . 1891-ci ildə yaradılan Pan-Alman Liqası (Alldeutscher Verband), Alman imperializmi və "irqi gigiyena" nı təbliğ etdi və yəhudilərlə evlənməyə qarşı idi. Digər populyar bir cərəyan olan Völkisch hərəkatı eyni zamanda Alman etnik millətçi diskursunun vacib bir təbliğatçısı idi və Pan-Almanizmi müasir irqi antisemitizm ilə birləşdirdi. Völkisch hərəkatının üzvləri, xüsusən də Thule Cəmiyyəti, 1918-ci ildə Münhendə Alman İşçi Partiyasının (DAP) quruluşunda, Milli Sosialist Alman İşçi Partiyasının (NSDAP; əvvəlcədən İngilis olaraq bilinən) quruluşunda iştirak edərdi. Nasist partiyası). Pan-Almanizm 1920–1930-cu illər arası müharibələrdə həlledici rol oynadı. Bu cərəyanlar millət ideyasını elmi irqçi diskursdan çıxarılan "ustad irqi" (çox vaxt "Aryan irqi" və ya "Nordic irqi") bioloji konsepsiyası ilə əlaqələndirməyə başladı. Millətləri "irqlər" adlandırılan etnik qruplarla millətin içərisində və irqinin içində "irqi mübarizəsi" nin mövcudluğuna səbəb olan əvvəlki irqi diskussiyalardan köklü şəkildə fərqləndirdilər. Bundan əlavə, hesab edirdilər ki, siyasi sərhədlər bu irqi və etnik qrupları əks etdirməlidir, beləliklə etnik təmizlənməni əsas gətirərək "irqi saflığa" nail olmaq üçün və millət olaraq etnik homojenliyə nail olmaq üçün olduğu düşünülürdü. Milliyyətçiliklə birləşən bu kimi irqçi çıxışlar pan-Almanizmlə məhdudlaşmırdı. Fransada, millətçiliyini Fransada çox sağçı hərəkatlara səciyyələndirən Respublikaçı liberal millətçiliyə, etnik millətçiliyə keçid 19-cu əsrin sonlarında Dreyfus İşi ​​dövründə reallaşdı. Bir neçə il ərzində ümummilli bir böhran, Fransız Yəhudi hərbi məmuru Alfred Dreyfusun xəyanəti ilə əlaqədar Fransa cəmiyyətinə təsir etdi. Ölkə iki əks düşərgədə qütbləşdi, birini J'Accuse yazan Émile Zola təmsil etdi …! Alfred Dreyfusun, digəri isə Fransadakı etnik millətçi görüşünün banilərindən biri olan millətçi şair Maurice Barresin (1862–1923) təmsil etdiyi. Eyni zamanda, monarxist Fəaliyyət fransız hərəkatının banisi Çarlz Maurras (1868–1952), "protestantların, Yəhudilərin, Masonların və Xaricilərin dörd konfederativ dövlətindən" ibarət "anti-Fransa" nəzəriyyə etdi. ikincisi, *pejorative métèques*). Həqiqətən də, onun üçün ilk üçü Fransa xalqının etnik birliyini təhdid edən "daxili əcnəbilər" idi.

## Tarixi

### Etnosentrizm və proto-irqçilik

Bernard Lyuis yunan filosofu Aristotelin köləliyi müzakirə edərkən bildirmişdir ki, yunanlar təbiətdən azad olduqları halda, "barbarlar" (yunanlar olmayanlar) təbiətə kölədirlər, bu onların təbiətində daha həvəsli olmalarıdır. despotik bir hökumətə təslim olun. Aristotel heç bir irqi göstərməsə də, Yunanıstan xaricindəki millətlərdən olan insanların Yunan xalqından daha çox köləlik yükünə meyilli olduğunu iddia edir. Aristotel, ən təbii qulların güclü bədənləri və qul ruhları (hökmranlığa yaramayan, ağılsız), ayrı-seçkilik üçün fiziki əsas kimi görünən qullar olması ilə əlaqədar açıqlamalar verərkən, eyni zamanda sağ ruh və cismin belə olmadığını açıqca söyləyir. Həmişə bir araya gələrək, təbii ustalarla müqayisədə qüsursuzluğun və təbii qulların ən böyük təyinedicisinin bədən deyil, ruh olduğunu ifadə etdi. Bu proto-irqçilik klassik Benjamin İsaak tərəfindən müasir irqçiliyin vacib bir önəmçisi olaraq görülür.

Belə proto-irqçiliyə və etnosentrizmə kontekstdə baxılmalıdır, çünki irsi sonsuzluğa əsaslanan müasir irqçilik anlayışı (evgenika və elmi irqçiliyə əsaslanan müasir irqçilik ilə) hələ inkişaf etməmişdir və Aristotelin Barbarların təbii üstünlüyünə inanıb-inanmadığı məlum deyil. Ona görə irq ətraf mühitə və iqlimə (bir çox müasirləri kimi) və ya doğuşa görə yaranmışdır. İrqçilik iki əsas fərziyyəyə söykənir: fiziki xüsusiyyətlər və mənəvi keyfiyyətlər arasında bir əlaqənin olması; bəşəriyyətin üstün və aşağı hissələrə bölündüyünü. İrqçilik, beləliklə müəyyənləşdirilmiş, müasir bir anlayışdır, çünki XVI əsrə qədər Qərbin həyatında və düşüncəsində irqçi kimi təsvir edilə biləcək bir şey yox idi. Anlaşılmazlığın qarşısını almaq üçün irqçilik və etnosentrizm arasında aydın bir fərq qoyulmalıdır …Qədim İbranilər, əcdad olmayanların hamısını başqa millətlər kimi xatırladaraq, irqçiliyə deyil, etnosentrizmə meyil edirdilər. …Beləliklə, bütün qeyri-ellinləri — vəhşi İskitləri və ya Misirliləri sivilizasiya sənətində müəllimi kimi tanıdıqları Yunanlarla — Barbarlar, qəribə və ya xarici olanları ifadə edən termini ilə eyni idi. Bernard Lyuis Əl-Muqaddasi, Əl-Cahiz, Əl-Məsudi, Əbu Rayhan Biruni, Nasir əd-Din əl Tusi və İbn Qutaybah daxil olmaqla Yaxın Şərq və Şimali Afrika bölgəsi tarixçiləri və coğrafiyaşünaslarını da qeyd etmişdir. Quranda heç bir irqi qərəz olmadığını ifadə etsə də, Lyuis, sonradan ərəblər arasında müxtəlif səbəblərə görə etnosentrik xurafatın inkişaf etdiyini iddia edir: geniş fəthləri və qul ticarəti; Bəzi müsəlman filosofların Zəncə (Bantu) və Türk xalqlarına yönəltdikləri Aristoteliya fikirlərinin təsiri; və Yəhudi-Xristian fikirlərinin bəşərlər arasında bölünmələrə təsiri. Afro-ərəb müəllifi Əl-Cahiz, özü də Zənc babası olan, "Qaraların Ağlara üstünlüyü" adlı bir kitab yazdı və "Zəncanda" fəslində Zəncinin ekoloji determinizm baxımından qara olduğunu izah etdi. esseləri. 14-cü əsrdə xeyli sayda qul kölgə alt Sahara Afrikadan gəldi; Lyuis bunun Misir tarixçisi Əl-Əbşibinin (1388–1446) yazdığına görə "[i] t deyilir ki, [qara] kölə oturanda zina edir, ac olduğu zaman oğurlayır" yazırdı. Lyuisə görə, 14 əsr Tunis alimi İbn Xaldun da yazmışdır:
… [Qara Qərbi Afrikanın tanınmış xalqları] xaricində cənubda lazımi mənada mədəniyyət yoxdur. Rasional varlıqlardan daha çox lal heyvanlara daha yaxın insanlar var. Tikan və mağaralarda yaşayırlar, otlar və hazırlıqsız taxıl yeyirlər. Tez-tez bir-birlərini yeyirlər. Bunlar insan sayıla bilməz. Buna görə də, Negro xalqları, bir qayda olaraq, köləliyə tabe olurlar, çünki (Negroes) az insan (əslində) insan deyil və dediyimiz kimi lal heyvanların xüsusiyyətlərinə tamamilə bənzər xüsusiyyətlərə malikdir. Ancaq Wesleyan Universitetinin professoru Abdelmajid Hannoumun fikrincə, 18–19-cu əsrlərə qədər bu cür münasibətlər yayılmamışdı. O, ərəb mətnlərinin bəzi hesablarının, məsələn İbn Xaldunun, Fransız şərqşünaslarının 19-cu əsrdə irqçi və müstəmləkəçi baxışlarını orta əsr ərəb yazılarının tərcümələrində proqnozlaşdırmaları olduğunu bildirdi. James E. Lindsay da bir ərəb kimliyi anlayışının müasir dövrümüzə qədər mövcud olmadığını iddia edir.

### *Limpieza de sangre*

Üməyyad Xilafətinin İspaniyanı fəth etməsi ilə müsəlman ərəblər və Berberlər əvvəlki *Visigothic* hökmdarlarını devirdilər və Əl-Andalus yaratdılar. yəhudi mədəniyyətinin Qızıl dövrünə töhfə verən və altı əsr davam etmişdir. Bu, əsrlər boyu davam edən Reconquista tərəfindən izlənildi, Katolik monarxları Ferdinand V və İzabella I. altında xitam verildi. Katolik İspanları miras qaldıqdan sonra qan doktrinasının Təmizliyini formalaşdırdılar. Tarixdə bu dövrdə, aristokratik "mavi qan" anlayışı Qərbə çevrilmiş Yeni xristianların yuxarıya doğru hərəkətliliyini önə çəkmək üçün irqləşdirilmiş, dini və feodal kontekstində meydana gəlmişdir. Robert Lacey izah edir:
Dünyaya bir aristokratın qanının qırmızı deyil, mavi olması anlamını verən ispanlar idi. İspan zadəganları 9-cu əsrdə klassik hərbi tərzdə forma almağa başladılar, torpaqları at üzərində döyüşçülər kimi tutdular. Bu prosesi beş yüz ildən çox müddət ərzində yarımadanın Moorish işğalçılarından yarımadaya geri çevirdilər və bir zadəgan bir adam qılınc qolunu qaldıraraq solğun dərisinin altındakı mavi qanlı damarların süzgəcini nümayiş etdirdi. doğuşu qaranlıq dərili düşmən tərəfindən çirklənməmişdi.*Sangre azul*, mavi qan, ağ bir insan olmaq üçün bir evfemizm idi. Tarix boyu aristokratiyanın təmizlənmiş izləri irqçiliyin daha az təmizlənmiş sporunu keçirdiyini İspaniyanın xüsusi bir xatırlatması idi.
Ərəb Moorlarının və Sefardik Yəhudilərin əksəriyyətinin İber yarımadasından qovulmasından sonra, qalan yəhudilər və müsəlmanlar bəzilərində "köhnə xristianlar" tərəfindən ayrı-seçkilik edilən "Yeni xristianlar" olaraq, Roma Katolikliyinə keçmək məcburiyyətində qaldılar. şəhərlər (Toledo da daxil olmaqla), kilsənin və Dövlətin qınanmasına baxmayaraq, hər ikisi yeni sürüləri məmnuniyyətlə qarşılamışdı. İnkvizisiya Dominikan Sifarişinin üzvləri tərəfindən hələ də gizli şəkildə yəhudilik və islam dininə müraciət edənləri yığışdırmaq üçün həyata keçirilmişdir. Limpieza de sangre ostracized yalançı xristianların sistemi və ideologiyası onu xəyanətdən qorumaq üçün cəmiyyətdən döndərdi. Bu cür qanunvericiliyin qalıqları 19-cu əsrdə hərbi kontekstlərdə davam etmişdir.
Portuqaliyada Yeni və Köhnə Xristian arasındakı hüquqi fərq yalnız irqçi ayrı-seçkilik tətbiq edildikdən təxminən üç əsr sonra 1772-ci ildə Pombal'ın Marquis tərəfindən verilən qanuni bir qərarla sona çatdı. Limpieza de sangre qanunvericiliyi, Amerikanın müstəmləkəsi dövründə də geniş yayılmışdı, bu da koloniyalarda xalqların və sosial təbəqələrin irqi və feodal ayrılmasına səbəb olmuşdur. Bununla yanaşı, yeni koloniyaların təcrübəli insanlara ehtiyacı olduğu üçün praktikada çox vaxt rədd edildi.
İntibah dövrünün sonunda, Valladolid mübahisəsi (1550–1551), "Yeni dünya" nın yerli sakinləri ilə Chinapas'ın Dominikan rəfiqəsi və yepiskopu *Bartolomé de Las Casas'*ı başqa bir Dominikan və Humanist filosof Juan'a bağladı. Ginés de Sepúlveda. Sonuncu, hinduların günahsız insanları qurban vermə, cansızlıq və digər bu kimi "təbiətə qarşı cinayətlər" tətbiq etdiklərini iddia etdi; bunlar qəbuledilməz idi və müharibə də daxil olmaqla hər hansı bir vasitə ilə dayandırılmalı idi. Əksinə, Bartolomé de Las Casas, Amerindianların təbii qaydada azad insanlar olduğunu və katolik ilahiyyatına görə digərləri ilə eyni rəftara layiq olduqlarını iddia etdi. Bu, sonrakı əsrlərdə ortaya çıxacaq və yerli əhalini qoruyan qanunvericiliklə nəticələnən irqçilik, köləlik, din və Avropa əxlaqına dair çoxsaylı mübahisələrdən biri idi. Seviliyadan olan pulsuz bir qara ev qulluqçusu Luisa de Abrego ilə 1565-ci ildə Sankt-Avqustində (İspan Florida) ağ seqovian fəthi olan Miguel Rodríguez arasındakı evlilik, Amerika Birləşmiş Ştatlarının hər yerində ilk tanınmış və qeydə alınan xristian nikahıdır.
Antisemitizm xristianlıq və doğma Misir və ya Yunan dinləri ilə əlaqəli uzun bir tarixə sahib olsa da (anti-iudaizm), irqçilik özü də bəzən müasir bir fenomen kimi təsvir olunur. Fransız filosofu və tarixçisi Mişel Fuakonun fikrincə, irqçiliyin ilk tərifi "Mübarizə diskursu" olaraq ortaya çıxdı və Foucault'un suverenliyin fəlsəfi və hüquqi diskursuna qarşı çıxan tarixi və siyasi bir diskurs. . Digər tərəfdən, məs. Çinin "sarı irqi" olaraq özünü tanıması belə Avropa irqi anlayışlarına uyğundur.
Böyük Britaniyada ilk dəfə ortaya çıxan bu Avropa təhlili, daha sonra Fransada Boulainvilliers, Nicolas Fréret, sonra 1789 Fransız İnqilabı, Sieyès, sonra isə Augustin Thierry və Cournot kimi insanlar tərəfindən aparıldı. Orta əsrlər Fransa sında bu cür irqçi diskussiyanın matrisini yaradan Boulainvilliers, "irq" in "bir millət" mənasına yaxın bir şey olduğunu düşündü, yəni onun dövründə "irq" "xalq" mənasını verirdi.

Fransanın müxtəlif millətlər arasında bölündüyünü təsəvvür etdi — vahid millət-dövlət burada anaxronizmdir — özləri fərqli "irqlər" meydana gətirdilər. Boulainvilliers Üçüncü Mülkiyyət ilə birbaşa əlaqələr quraraq aristokratiyanı yıxmağa çalışan mütləq monarxiyaya qarşı çıxdı. Beləliklə, o, fransız aristokratlarının "franklar" adlandırdığı xarici işğalçıların nəslindən olması barədə nəzəriyyəni inkişaf etdirdi, buna görə Üçüncü Mülk, Franklar aristokratiyasının hakim olduğu avtoxthonous, məğlub olmuş Gallo-Romalıları meydana gətirdi. fəth hüququnun nəticəsi. Erkən müasir irqçilik millətçiliyə və millətə qarşı idi: Fransa İnqilabı zamanı sürgündə olan Comte de Montlosier, Boulainvilliers'in "Nordic irqi" mövzusunda söylədiklərini plebey "Gauls" a hücum edən Fransız aristokratiyası olaraq götürmüşdü. Üçüncü Mülkiyyətə olan hörmətsizliyini göstərərək "bu qullardan doğulan bu yeni insanlar … bütün irqlərin və bütün dövrlərin qarışığı" adlandırdı.

### 19-cu əsrdə

cu əsrdə irqçilik millətçiliklə sıx birləşmiş olsa da, "irq" i "xalq" ilə eyniləşdirən etnik millətçi diskussiyaya aparan, pan-Almanizm, pan-türkçülük, pan-ərəbçilik və bu kimi hərəkətlərə yol açan. pan-slavizm, orta əsr irqçiliyi dəqiq bir şəkildə tarixi fəthlərin və sosial qarşıdurmaların nəticəsi olduğu düşünülən müxtəlif bioloji olmayan "irqlərə" bölündü. Mişel Fuko müasir irqçiliyin şəcərəsini bu orta əsrlərə aid "irqi mübarizənin tarixi və siyasi diskursu" na izlədi. Onun sözlərinə görə, 19-cu əsrdə özünü iki rəqib xəttə görə böldü: bir tərəfdən onu müasir "irq" mənasını verən irqçilər, bioloqlar və yuğenicistlər daxil etdi və onlar da bu populyar diskussiyaya çevirdilər. bir "dövlət irqçiliyi" (məsələn, Nazizm). Digər tərəfdən, marksizm də tarixin əsl mühərrikini təmin edən və görünən sülhün altında hərəkət etməyə davam edən bir siyasi mübarizə fərziyyəsinə söykənən bu mübahisəni ələ keçirdi. Beləliklə, marksistlər "irq" əsaslandırıcı anlayışını sosial quruluşlu mövqelərlə müəyyən edilmiş "sinfi mübarizə" tarixi anlayışına çevirdilər: kapitalist və ya proletar. Bilik üçün iradədə (1976) Foucault, "irqi mübarizə" diskursunun digər bir rəqibini təhlil etdi: 19-cu əsrdə Sigmund Freudun psixoanalizi irqçi mübahisədə yayılan "qan irsi" anlayışına qarşı çıxdı. Rudyard Kipling'in "Ağ Adamın Ağırlığı" (1899) adlı şeiri, Avropa mədəniyyətinin dünyanın digər yerlərindən xas üstünlüyünə inamın ən məşhur nümunələrindən biridir, baxmayaraq ki, bu cür imperializmin satirik bir qiymətləndirməsi olduğu düşünülür. . İrqçi ideologiya beləliklə, xarici ərazilərin fəth edilməsini və qismən bu irqçi inancların nəticəsi olaraq humanitar bir vəzifə kimi qəbul edilən bir imperiyaya daxil olmasını qanuniləşdirməyə kömək etdi. Lakin, 19-cu əsrdə Qərbi Avropa müstəmləkə gücləri Afrikadakı ərəb qul ticarəti ilə sıxışdırılmaqda, eyni zamanda Qərbi Afrikada qul ticarətinin yatırılmasında iştirak etdilər. Bu müddət ərzində bəzi avropalılar bəzi koloniyalarda baş verən haqsızlıqlara etiraz etdilər və yerli xalqlar adından lobbiçilik etdilər. Beləliklə, Hottentot Venerası 19-cu əsrin əvvəllərində İngiltərədə nümayiş olunanda Afrika Birliyi sərgiyə açıq şəkildə qarşı çıxdı. Kiplingin şeirini nəşr etdirdiyi il, Jozef Conrad Belçikanın Leopold II-yə məxsus olduğu Konqo Azad Dövlətinin açıq bir tənqidini (1899) nəşr etdi.

Istifadə edilən irqi nəzəriyyələrə misal olaraq, Afrikanın Avropa araşdırması zamanı Həmitik etno-linqvistik qrupun yaradılması daxildir. Bundan sonra Karl Fridrix Lepsius (1810–1877) tərəfindən qeyri-semit Afro-Asiya dilləri ilə məhdudlaşdırıldı.
Hamite termini, əsasən Efiopiyalılar, Eritreans, Somalilər, Berberlər və qədim Misirlilərdən ibarət olan Şimali Afrikadakı müxtəlif populyasiyalara tətbiq edildi. Həmitlər, ehtimal ki, ya Ərəbistanda, ya da Asiyada bu bölgələrin xalqları ilə mədəni, fiziki və dil oxşarlığı əsasında yaranmış Qafqazoid xalqları kimi qəbul edildi. Avropalılar Həmitləri Sub-Sahara Afrikalılardan daha çox mədəniyyətli və özlərinə və semit xalqlarına daha yaxın hesab etdilər. 20-ci əsrin ilk üçdə ikisində Hamitic irqi əslində Hind-Avropa, Semit və Aralıq dənizləri ilə yanaşı Qafqaz irqinin qollarından biri hesab olunurdu. Bununla birlikdə, Həmit xalqlarının özləri əksər hallarda hökmdarlar kimi uğursuz olduqlarını hesab etdilər, bu da adətən Negroes ilə qarışmaq kimi qəbul edildi. 20-ci əsrin ortalarında Alman alimi Carl Meinhof (1857–1944) Bantu irqinin Hamitic və Negro irqlərinin birləşməsi nəticəsində meydana gəldiyini iddia etdi. Hottentots (Nama və ya Khoi) Hamitic və Bushmen (San) irqlərinin birləşməsi nəticəsində meydana gəldi və hər ikisi də hazırda Xoisan xalqları adlandırılır. ABŞ-də 19-cu əsrin əvvəllərində Amerikalı Kolonizasiya Cəmiyyəti qara amerikalıların Afrikada daha böyük azadlıq və bərabərliyə qaytarılması təklifləri üçün əsas vasitə kimi quruldu. Kolonizasiya səyləri, qurucusu Henry Clay ilə motivlərin qarışığından qaynaqlandığını ifadə edərək "rənglərindən qaynaqlanan qərarsız qərəz, onlar bu ölkənin sərbəst ağları ilə heç vaxt birləşə bilməzlər. Buna görə hörmət etdikləri kimi və ölkə əhalisinin qalıqlarını da qurutmaq istəndi " " İrqçilik XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində Yeni Dünyaya yayıldı. 19-cu əsrin sonlarında İndianada başlayan Whitecapping, qısa müddətdə bütün Şimali Amerikaya yayıldı və bir çox afrika işçisinin işlədikləri torpaqlardan qaçmalarına səbəb oldu. ABŞ-də 1860-cı illərdə seçki kampaniyaları zamanı irqçi plakatlardan istifadə olunurdu. Bu irqçi plakatlardan birində (yuxarıya bax) bir ağ adam sahəsini şumlayır, digəri isə odun doğrayır kimi ön planda oturan bir adam təsvir olunur. Müşayiət olunan etiketlər bunlardır: "Üzünüzün tərində çörəyinizi yeyəcəksiniz" və "Ağ kişi uşaqlarını qorumaq və vergilərini ödəmək üçün çalışmalıdır." Qaradərili, "mənfəət verdikləri müddətdə işləməyimdən nə istifadə edir" deyə təəccüblənir. Bir buludun üstündəki "Freedman Bürosu! Azadlığın Neqativ Qiymətləndirməsi!" Büro, ABŞ kapitoluna bənzər böyük bir qübbəli bina şəklində təsvir edilmiş və "Azadlıq və İş yoxdur" yazılmışdır. Onun sütunları və divarları etiketlidir, "Şirniyyat", "Rum, Cin, Viski", "Şəkər gavalı", "Dözümsüzlük", "Ağ Qadınlar", "Apatiya", "Ağ Şəkər", "Boşluq" və s.

5 iyun 1873-cü ildə İngilis tədqiqatçısı və Çarlz Darvinin əmisi oğlu Sir Francis Galton "The Times" a yazdığı məktubda:
Təklifim, Afrikadakı Çin məskunlaşmalarının təşviq edilməsini, Çin mühacirlərinin nəinki mövqelərini qoruyacaqlarına, əksinə çoxalacaqlarına və nəsillərinin aşağı Negro irqinə aludə olmalarına inandığını milli siyasətimizin bir hissəsinə çevirməkdir. Gözləməliyəm ki, indi tənbəl, palavering vəhşilərlə seyrək olan Afrika dəniz sahili bir neçə ildən sonra Çinin yarı yolda asılılığı kimi yaşamaqla ya da öz qanunlarına uyğun olaraq mükəmməl bir azadlıq içində yaşayan zəhmətkeş, nizam-intizamlı Çinlilər tərəfindən icarəyə götürülə bilər.

### 20-ci əsrdə

1933 Alman seçkilərində hakimiyyəti ələ keçirən və Avropa qitəsində İkinci Dünya müharibəsinin sonunadək bir çox hissəsi üzərində diktaturanı qoruyan Nasist partiyası, almanları Aryan "ustad yarışının" (Herrenvolk) bir hissəsi hesab etdi. buna görə öz ərazilərini genişləndirmək və aşağı hesab olunan digər irq üzvlərini əsarət altına almaq və ya öldürmək hüququ var idi.

Eichmann'ın Nazirlər hökumətinin müxtəlif səviyyələrinin Yekun Həllində əməkdaşlığını təmin etmək üçün edilən Wannsee Konfransı üçün hazırlanan Avropadakı Yəhudi əhalisinin siyahısı
Nasistlər tərəfindən təsəvvür edilən irqi ideologiya, insanları təmiz Aryan miqyasında qeyri-Aryan səviyyəsinə qaldırdı, sonuncusu subhuman kimi qiymətləndirildi. Təmiz Aryanın miqyasında Almanlar və Holland, Skandinaviyalılar və İngilislər də daxil olmaqla digər Alman xalqları, bəzi şimal İtalyanlar və Fransızlar kimi Alman xalqlarına uyğun bir qarışığı olduğu deyilən digər xalqlar idi. Nasist siyasəti Romani xalqını, rəngli insanları və slavyanları (əsasən polyaklar, serblər, ruslar, belaruslar, ukraynalılar və çexlər) aşağı olmayan aryanlı subhumans olaraq qeyd etdi. Yəhudilər iyerarxiyanın alt hissəsində idilər, qeyri-insani və buna görə də həyat üçün layiq deyildilər. Nasist irqi ideologiyasına görə Holokostda təxminən altı milyon yəhudi öldürüldü. 2.5 milyon etnik polyak, 0,5 milyon etnik serb və 0.22–0.5 milyon Romani rejim və tərəfdarları tərəfindən öldürüldü.

Nasistlər əksər slavyanları Aryan Untermenschen deyildilər. Nasist Partiyasının baş irqi nəzəriyyəçisi Alfred Rosenberg, Klansman Lothrop Stoddardın 1922-ci ildə çıxan "Sivilizasiyaya qarşı üsyan: Adamın altındakı qorxu." Kitabından termini qəbul etdi. Nasist Almaniyası ilə əməkdaşlıq edən slavyanlar, bolqarlar və xorvatlar kimi digər slavyanlardan etnik cəhətdən üstün hesab olunurdu, əsasən Alman qanına qarışan bu millətlər haqqında yalançı elmi nəzəriyyələrə görə. Gizli planda Generalplan Ost ("Master Plan Şərq") Nasistlər almanlar üçün "yaşayış sahəsi" təmin etmək üçün əksər slavyan xalqlarını qovmaq, əsarət altına almaq və ya məhv etmək qərarına gəldilər, lakin İkinci Dünya müharibəsi əsnasında Nasistlərin Slavlara qarşı siyasəti insan gücləri çatışmazlığı səbəbindən dəyişdi. Waffen-SS-də məhdud slavyan iştirakını zəruri etdi. Slavyanlara, xüsusən də polyaklara qarşı əhəmiyyətli müharibə cinayətləri törədildi və Sovet Qüvvələri, Amerika və İngilis həmkarlarından fərqli olaraq, qəsdən etinasızlıq və pis rəftar səbəbi ilə ölüm nisbətlərini daha yüksək göstərdilər. 1941-ci ilin iyunundan 1942-ci ilin yanvar ayınadək faşistlər "subhuman" olaraq gördükləri təxminən 2,8 milyon Qırmızı Ordu qüvvələrini öldürdülər.
1930-cu illərdə Nasist Almaniyası ilə əlaqələrin kəskinləşməsi zamanı Ante Pavelić və Ustaše və Xorvat milləti haqqında düşüncələri irq yönümlü olmağa başladı Milli və irqi şəxsiyyətə aid Ustae görünüşü, serblərin nəzərdən kənar bir irq kimi nəzəriyyəsi, 19-cu əsrin sonu — 20-ci əsrin əvvəllərindən Xorvat millətçiləri və ziyalıları tərəfindən təsirlənmişdi. Serblər Xorvatiya Müstəqil Dövlətində (NDH) irqi qanunların və cinayətlərin əsas hədəfləri idi; Yəhudilər və Roma da hədəf alındı. Ustaşe serbləri vətəndaşlıqlarına, dolanışıqlarına və mallarına sahib olmaq üçün qanunlar təqdim etdi. NDH-dəki soyqırım zamanı serblər İkinci Dünya müharibəsi illərində Avropada ən yüksək itki nisbətləri arasında yaşayırdılar və NDH 20-ci əsrdə ən ölümcül rejimlərdən biri idi.

Amerikanın institusional irqçiliyinə Alman tərifləri 1930-cu illərin əvvəllərində davamlı idi və nasist vəkillər Amerikalı modellərin istifadəsinin tərəfdarı idilər. Irqə əsaslanan ABŞ vətəndaşlıq qanunları və antisensizləşmə əleyhinə qanunlar (irqi qarışdırılmamış) Nazinin iki əsas Nürnberq irqi qanunlarına — Vətəndaşlıq Qanunu və Qan Qanununa birbaşa ilham verdi. Hitlerin 1925-ci il tarixli xatirəsi Mein Kampf Amerikanın "rəngli" rəftarına heyranlıqla dolu idi. Nasistlərin şərqə doğru genişlənməsi Amerikanın qərb tərəfindəki müstəmləkə genişlənməsini və yerli Amerikalılara istiqamətli hərəkətləri ilə müşayiət edildi. Westermann, Edward. B. (2016). Hitler's Ostkrieg and the Indian Wars: Comparing Genocide and Conquest. University of Oklahoma Press. p. 3.</ref> 1928-ci ildə Hitler amerikalıları "milyonlarla Redskins'i bir neçə yüz minə endirərək indi təvazökar bir qalığı bir qəfəsdə müşahidə altında saxladığını" təriflədi. Nasist Almaniyasının şərqə doğru genişlənməsi ilə əlaqədar olaraq, 1941-ci ildə Hitler, "Bizim Missisipi (Tomas Ceffersonun bütün Hindistanlıların qovulmasını istədiyi xətt) Volqa olmalıdır.
ABŞ-də vətəndaş hüquqları hərəkatına qədər ağ üstünlük hakim idi. 1965-ci ildən əvvəl ABŞ-nin immiqrasiya qanunlarına dair sosioloq Stephen Klineberg qanunu açıq şəkildə "Şimali Avropalıların ağ irqdən üstün bir növ olduğunu" bəyan etdi. Əks anti-Asiya irqçiliyi ABŞ siyasətinə və mədəniyyətinə erkən qoyuldu. 20-ci əsrdə, hindular da antikolonializmə görə irqləşmişdilər, ABŞ rəsmiləri ilə birlikdə xaricdə Qərbin imperial genişlənməsinə təkan verərək "Hindu" təhlükəsi olaraq atdılar. 1790-cı il tarixli naturalizasiya qanunu ABŞ vətəndaşlığını yalnız ağlar üçün məhdudlaşdırdı və 1923-cü ildə Birləşmiş Ştatlar Bhagat Singh Thind-ə qarşı Ali Məhkəmə, yüksək kasta hindularının "ağ insanlar" olmadığını və buna görə də vətəndaşlıqdan çıxarılan vətəndaşlıq üçün uyğun olmadığını qərara aldı. 1946-cı il Luce-Celler Qanunundan sonra, ildə 100 hindudan ibarət kvota ABŞ-yə köçə bilər və vətəndaş ola bilər. 1965-ci il İmmiqrasiya və Milliyyət Qanunu, ənənəvi Şimali Avropa və Alman qruplarından başqa immiqrantların ABŞ-yə girişini kəskin şəkildə açdı və nəticədə ABŞ-dəki demoqrafik qarışı əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirdi. 1949-cu ildə Hindistanla Zulus arasında Durban şəhərində ciddi irqi iğtişaşlar baş verdi. 1962-ci ildə Ne Win'ın Birmada hakimiyyətə gəlməsi və "sakin əcnəbilər" in amansız təqibləri 300.000-ə yaxın birma hindularının sürgün edilməsinə səbəb oldu. Bir neçə il sonra, 1964-cü ildə irqi ayrı-seçkilikdən və özəl müəssisələrin topdansatış milliləşdirilməsindən qaçmaq üçün köç etdilər. 12 yanvar 1964-cü il Zanzibar inqilabı yerli ərəb sülaləsinə son qoydu. Zanzibardakı minlərlə ərəb və hindular iğtişaşlarda qətliam edildi, daha minlərlə adam tutuldu və ya adadan qaçdı. 1972-ci ilin avqustunda Uganda prezidenti İdi Amin asiyalılar və avropalılara məxsus mülkiyyətin müsadirə edilməsinə başladı. Elə həmin il Amin Uqanda Asiyalılarını etnik cəhətdən təmizlədi və ölkəni tərk etmək üçün 90 gün verdi. İkinci Dünya müharibəsindən qısa müddət sonra Cənubi Afrika Milli Partiyası Cənubi Afrikadakı hökuməti nəzarətə götürdü. 1948 və 1994-cü illər arasında aparteid rejimi baş verdi. Bu rejim öz ideologiyasını ağ və qeyri-ağların irqi ayrılmasına, o cümlədən qeyri-ağların bərabərsiz hüquqlarına əsaslanmışdı. Aparteidlə mübarizədə bir neçə etiraz və zorakılıq meydana gəldi, bunlardan ən məşhuru 1960-cı ildə Sharpeville qırğını, 1976-cı ildə Soweto üsyanı, 1983-cü ildə kilsə küçəsini bombalamaq və 1989-cu ildə Keyptaundakı sülh yürüşü.

### Müasir

Konqo Vətəndaş Müharibəsi (1998–2003) dövründə Piqmi(*pygmy*) insanları oyun heyvanları kimi ovlandı və yeyildi. Müharibədəki hər iki tərəf onları "*subhuman*" (aşağı səviyyəli insan) olaraq qəbul etdi və bəziləri bədənlərinin sehrli güclər verə biləcəyini söylədi. BMT-nin insan haqları fəalları 2003-cü ildə üsyançıların cannibalizm aktları etdiklərini bildirdi. Mbuti Piqmesin nümayəndəsi Sinafasi Makelo, BMT Təhlükəsizlik Şurasından cannibalizmi həm insanlığa qarşı cinayət, həm də soyqırımı aktı olaraq tanımağını istədi. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İrqi ayrı-seçkiliyin aradan qaldırılması üzrə komitəsinin açıqladığı hesabatda Botsvananın 'Bushmen'i irqçi kimi qəbul etməsi pislənir. 2008-ci ildə 15 millətdən ibarət olan Cənubi Afrika İnkişaf Cəmiyyəti (SADC) Zimbabve prezidenti Robert Muqabeni ağ insanlara qarşı irqçi münasibətdə günahlandırdı.

Çinin Nanjing şəhərində afrikalı tələbələrə qarşı kütləvi nümayişlər və iğtişaşlar 1988-ci ilin dekabrından 1989-cu ilin yanvarına qədər davam etdi. Mərkəzi Pekindəki bar sahibləri polis tərəfindən 2008-ci il Yay Olimpiya Oyunları zamanı "qara insanlara və ya monqollara xidmət etməməyə" məcbur edildi, çünki polis bu etnik qrupları qanunsuz fahişəlik və narkotik ticarəti ilə əlaqələndirdi. noyabr 2009-cu ildə İngilis *The Guardian* qəzeti, qarışıq çinli və afrika övladı olan Lou Jing'in Çindəki ən məşhur istedad şousu yarışmasında iştirakçı olaraq ortaya çıxdığını və dərisinin rənginə görə gərgin mübahisə mövzusuna çevrildiyini bildirdi. Mediada diqqət Çindəki irqçilik və irqi qərəz barədə ciddi mübahisələrə səbəb oldu.
1980-ci illərin sonlarında 70.000 qara afrikalı Mavritaniya Mavritaniyadan qovuldu. Sudanda vətəndaş müharibəsində qara afrikalı əsirlər tez-tez qul olurdu, qadın məhbuslar da tez-tez cinsi istismara məruz qalırdılar. Darfur münaqişəsi bəziləri tərəfindən irqi bir məsələ olaraq izah edildi. 2006-cı ilin oktyabrında Niger, Nigerin şərqindəki Diffa bölgəsində yaşayan təqribən 150.000 ərəbi Çad'a sürgün edəcəyini açıqladı. Hökumət ərəbləri deportasiyaya hazırlaşarkən, iki qız öldü, hökumət qüvvələrindən qaçdıqdan sonra öldü, üç qadın isə boşanma hallarına uğradı.
1998-ci ilin May Cakarta iğtişaşları bir çox Çinli İndoneziyanı hədəf aldı. Çin əleyhinə qanunlar 1998-ci ilə qədər İndoneziya konstitusiyasında idi. Çinli işçilərə qarşı qəzəb Afrika və Okeaniyada şiddətli qarşıdurmalara səbəb oldu. On minlərlə insanın iştirak etdiyi Çin əleyhinə iğtişaş 2009-cu ilin may ayında Papua Yeni Qvineyada başladı. 2000-ci ildəki Fici zərbəsindən sonra hind-Fici şiddətli hücumlara məruz qaldı. Ficinin yerli olmayan vətəndaşları ayrı-seçkiliklərə məruz qalırlar. İrqi bölünmə bölgələri, Qayana, Malayziya, Trinidad və Tobaqo, Madaqaskar və Cənubi Afrikada da mövcuddur. Malayziyada belə irqçi dövlət siyasəti bir çox səviyyələrdə kodlaşdırılır. Human Rights Watch-ın fövqəladə hallar üzrə direktoru Peter Bouckaert, müsahibəsində Myanmada Rohingya müsəlmanlarına qarşı edilən zorakılığın əsas səbəbi "irqçi nifrət" olduğunu söylədi.
ABŞ-də irqçiliyin bir forması, 1964-cü il Mülki Hüquqlar Aktında qadağan edildiyi zaman 1960-cı illərə qədər mövcud olan irqi ayrışma tətbiq edildi. Yarışların bu bölgüsünün bu gün də faktiki olaraq müxtəlif formalarda, məsələn, kreditlərə və mənbələrə çatışmazlığı və ya polis və digər hökumət rəsmiləri tərəfindən ayrı-seçkilik halında mövcud olduğu iddia edildi.
2016-cı il Pew Araşdırma anketi, italyanlar, xüsusən də Roma əleyhinə güclü fikir söylədiklərini, italyanların 82% -i Roma haqqında mənfi fikir bildirdiklərini söylədi. Yunanıstanda 67%, Macarıstanda 64%, Fransada 61%, İspaniyada 49%, Polşada 47%, İngiltərədə 45%, İsveçdə 42%, Almaniyada 40% var , Hollandiyada isə 37% -i, Romaya mənfi baxışı var. Harvard Universiteti tərəfindən aparılan bir araşdırma, Çexiya, Litva, Belarusiya və Ukraynanın Avropadakı qaradərili insanlara qarşı ən güclü irqi qərəzliliyinin olduğunu, Serbiya və Sloveniyanın ən zəif irqi qərəzliliyini, Bosniya və Herseqovina, Xorvatiya və İrlandiyanı izlədiyini göstərdi.

## Elmi irqçilik

Yarışın müasir bioloji tərifi elmi irqçi nəzəriyyələrlə 19-cu əsrdə inkişaf etmişdir. Elmi irqçilik termini, Yeni İmperializm dövründə 19-cu əsrin ortalarında təsirinin böyük hissəsini qazanmasına baxmayaraq, XVIII əsrin əvvəllərinə gedən irqçi inancları əsaslandırmaq və dəstəkləmək üçün elmin istifadəsinə aiddir. Akademik irqçilik olaraq da bilinən bu cür nəzəriyyələr ilk növbədə Kilsənin tarixin pozitivist hesablarına müqavimətini aradan qaldırmaq və onun monogenizmə dəstəyi, tarixin yaradıcılıq hesablarına uyğun olaraq, bütün insanların eyni əcdadlardan meydana gəldiyi anlayışıdır. Elmi fərziyyəyə söykənən bu irqçi nəzəriyyələr, Avropa sivilizasiyasının bütün dünyada üstünlüyünü ortaya qoyan birtərəfli olmayan sosial tərəqqi nəzəriyyələri ilə birləşdirildi. Bundan əlavə, onlar 1964-cü illərdə sosial darvinizm adlandırılan rəqabət ideyaları ilə əlaqəli 1864-cü ildə Herbert Spencer tərəfindən irəli sürülən "ən uyğun həyatda qalma" fikrindən tez-tez istifadə edirdilər. Çarlz Darvinin özü, İnsanların nəslindəki sərt irqi fərqlər ideyasına qarşı çıxdı (1871), insanların ümumi bir mənşəyə bölünərək bir növ olduğunu iddia etdi. İrqi fərqləri bəşəriyyətin bir çeşidi kimi tanıdı və "ən aşağı vəhşi vəhşi" mədəniyyətini Avropa sivilizasiyası ilə ziddiyyət təşkil edərkən zehni fakültələrdə, zövqlərdə, tərzdə və vərdişlərdə olan bütün irq insanları arasındakı yaxın oxşarlıqları vurğuladı.

Josiah C. Nott və George Gliddon'un qaradərililərin ağıl və şimpanze arasında sıralanmasını təklif edən yer kürəsinin yerli yarışları (1857).
19-cu əsrin sonlarında elmi irqçiliyin tərəfdarları "irqi degenerasiyası" və "qan irsi" və eugenics diskursları ilə bir-birlərini birləşdirdilər. Bundan sonra elmi irqçi müzakirələr poliqenizmin, unilinealizmin, sosial darvinizmin və eugenizmin birləşməsi olaraq təyin edilə bilər. Fiziki antropologiya, antropometriya, kraniometriya, frenologiya, fizioqnomiya və digərləri haqqında elmi qanuniliklərini irqçi xurafatların formalaşdırılması üçün indi diskriminasiya olunmuş fənlərdən tapdılar. 20-ci əsrdə Amerika mədəni antropologiya məktəbi (Frans Boas və s.), İngilis sosial antropologiya məktəbi (Bronislav Malinowski, Alfred Radcliffe-Brown və s.), Fransız etnologiyası məktəbi (Klod Levi- Ştraus və s.), Eyni zamanda neo-Darvin sintezinin kəşfi, bu kimi elmlər, xüsusən antropometriya, davranışları və psixoloji xüsusiyyətləri xarici, fiziki görünüşlərdən çıxartmaq üçün istifadə edilmişdir. İlk dəfə 1930-cu illərdə inkişaf etdirilən neo-Darvin sintezi, 1960-cı illərdə təkamül haqqında gen mərkəzli bir görüşə səbəb oldu. İnsan Genomu Layihəsinə görə, bu günə qədər insan DNT-nin ən tam xəritəyə gətirilməsi, irq qruplarına açıq bir genetik əsas olmadığını göstərir. Bəzi genlər müəyyən populyasiyalarda daha çox rast gəlinsə də, bir populyasiyanın bütün üzvlərində mövcud olan və başqa heç bir üzvdə gen yoxdur.

### İrsiyyət və evgenika

Evgenikanın ilk nəzəriyyəsi 1869-cu ildə o dövrdə məşhur olan degenerasiya anlayışından istifadə edən Francis Galton (1822–1911) tərəfindən hazırlanmışdır. Antropometriya məktəbi tərəfindən "kəşfiyyat testi" nin gələcək istifadəsini qabaqcadan göstərən insan fərqlərini və iddia edilən "kəşfiyyat mirası" öyrənmək üçün statistika tətbiq etdi. Bu cür nəzəriyyələr yazıçı Emile Zola (1840–1902) tərəfindən 1871-ci ildə iyirmi romans dövrü olan Les Rougon-Macquart'ın irsiyyətini davranışla əlaqələndirdiyi açıq şəkildə təsvir edilmişdir. Beləliklə, Zola yüksək doğulmuş Rougonları siyasətlə məşğul olanlar (Son Mükəmməllik Eugène Rougon) və tibb (Le Docteur Pascal) və aşağı doğulmuş Macquartsları alkoqolizmə (L'Assommoir), fahişəliklə (Nana), və qətllə (La Bête humaine) məşğul olanlar kimi təsvir etdi:
… yenə də, on beş il keçdikdən sonra Beynəlxalq İntellektual Əməkdaşlıq Komitəsinin həyata keçirmək istədiyi, lakin müharibədən əvvəlki dövrün qiymətləndirmə siyasətinə hörmətdən imtina etməli olduğu bir layihə. Yarış sualı nasist ideologiyası və siyasətinin əsaslarından biri oldu. Masaryk və Beneš, hər yerdə kişilərin şüurunda və vicdanlarında irqlə bağlı həqiqətləri yenidən qurmaq üçün bir konfransa dəvət etmək təşəbbüsü ilə çıxış etdi … Nazi təbliğatı beynəlxalq təşkilatın icazəsi olmadan öz yaramaz işlərini davam etdirə bildi. Üçüncü Reyxin irqi siyasətləri, eugenika proqramları və Holokostdakı yəhudilərin məhv edilməsi, habelə Porrajmosdakı Romalılar (Romani Holokostu) və digər azlıqlar müharibədən sonra elmi araşdırmalar haqqında irəliləyişlərə səbəb oldu. ABŞ-də Boasian antropologiya məktəbinin yüksəlməsi kimi elmi fənlərdəki dəyişikliklər bu dəyişikliyə səbəb oldu. Bu nəzəriyyələr, 1950-ci ildə YUNESKO-nun beynəlxalq tanınmış alimlər tərəfindən imzalanan və "Yarış sualı" başlığı ilə hazırlanan bəyanatında kəskin şəkildə rədd edildi.

### Poligenizm və irqi tipologiyalar

Arthur de Gobineau-nun İnsan irqlərinin Bərabərsizliyinə dair Bir Essesi (1853–1855) kimi əsərləri, keçmiş irqçi əsasçı diskussiyasına qarşı çıxan irq əsasına söykənən bir irqçilik əsasına söykənən bu yeni irqçiliyin ilk nəzəriyyələrindən biri hesab edilə bilər. Məsələn, yarışlarda zamanla dəyişən köklü tarixi bir gerçəkliyi görən Boulainvilliers. Beləliklə, Gobineau, irqçiliyi insanlar arasında bioloji fərqlər baxımından biologiyanın qanunauyğunluğu çərçivəsində qurmağa çalışdı. Gobineau nəzəriyyələri, 1899-cu ildə yayımlanan "Aryan və onun sosial rolu" adlı ağ "Aryan irqi" "dolichocephalic" olduğunu iddia edən Georges Vacher de Lapouge (1854–1936) irqi tipologiyası ilə Fransada genişlənəcəkdir. "yəhudi" arxetip olan "brachycephalic" irqinə qarşı çıxdı. Vacher de Lapouge beləliklə yarışların iyerarxik təsnifatını yaratdı və burada "Homo europaeus (Teutonic, Protestant və s.)", "Homo alpinusunu" (Auvergnat, Türk və s.) Və nəhayət "Homo mediterraneus" (Neapolitan, Andalus və s.)Fransız yuxarı təbəqəsinin Homo europaeusun bir nümayəndəliyi, aşağı sinif isə Homo alpinusunu təmsil etdiyini nəzərə alaraq irqi və sosial sinifləri mənimsəmişdir. Galton evgeniklərini irq nəzəriyyəsinə tətbiq edərək, əvvəlcə "pozulan" sayılan həmkarlar ittifaqı üzvlərinin məhv edilməsinə yönəlmiş Vacher de Lapouge-nin "seleksionizmi"; ikincisi, əmək şəraitində hər hansı bir mübahisənin qarşısını almaq üçün hər birini bir məqsəd üçün təyin olunan insan tiplərini yaratmaq. Onun "antropososiologiyası" beləliklə sabit, iyerarxik bir sosial nizam quraraq sosial qarşıdurmanı əngəlləməyi hədəf aldı.
Elə həmin il William Z. Ripley, ABŞ-də böyük bir nüfuza sahib olacaq Avropa yarışlarında (1899) eyni eyni irqi təsnifat tətbiq etdi. Digər elmi müəlliflər arasında H. S. 19-cu əsrin sonlarında Chamberlain ("Aryan irqi" na heyran olduğuna görə özünü Alman kimi qəbul edən İngiltərə vətəndaşı) və eugenicist və Böyük Yarışın müəllifi Madison Grant (1916). Madison Grant, sonradan Nazi Almaniyasından qaçmağa mane olan yəhudilərin, slavyanların və cənubi avropalıların immiqrasiyasını ciddi şəkildə məhdudlaşdıran 1924-cü il İmmiqrasiya Aktı üçün statistika təqdim etdi.

### İnsan "zooparkları"(etnoloji ekspozisiyalar)

İnsan zooparkları ("İnsanlar şousu" adlanır), məşhur irqçiliyi elmi irqçiliyə bağlayaraq vacib bir vasitə idi: bunlar həm ictimai maraq, həm də antropologiya və antropometriya obyekti idi. Joice Heth, an African American slave, was displayed by P. T. Barnum in 1836, a few years after the exhibition of Saartjie Baartman, the "Hottentot Venus", in England. Such exhibitions became common in the New Imperialism period, and remained so until World War II. Carl Hagenbeck, inventor of the modern zoos, exhibited animals beside humans who were considered "savages".

## İrqçiliyin mənbəyi ilə bağlı nəzəriyyələr

Təkamülçü psixoloqlar John Tooby və Leda Cosmides, ABŞ-də irqin, şəxslərin qısa təsvirlərində ən çox istifadə edilən üç xüsusiyyətdən biri olduğunu (başqaları yaş və cins) olduğunu düşündürdülər. Təbii seçimin irqdən təsnifat olaraq istifadə edilməsi üçün bir instinktin təkamülünə üstünlük verməyəcəyini əsaslandırdılar, çünki bəşər tarixinin əksər hissəsi üçün insanlar demək olar ki, digər irqlərin üzvləri ilə qarşılaşmırdılar. Tooby və Cosmides, müasir insanların irqi koalisiya üzvlüyü üçün proksi (kobud və hazır bir göstərici) olaraq istifadə etdiyini fərz etdi, çünki başqa bir insanın "hansı tərəfdə" olması barədə daha yaxşı təsadüfi bir təsəvvürün həqiqətən bir adam əvvəlcədən bilmirsə faydalıdır.

 Etnik və irqi qarşıdurmanın sosioloji modeli.
Onların həmkarı Robert Kurzban nəticələri bu fərziyyəni dəstəklədiyi bir eksperiment hazırladı. Yaddaş qarışıqlığı protokolundan istifadə edərək, mübahisənin iki tərəfini təqdim edən bu şəxslərin söylədiyi iddia edilən şəxslərin şəkilləri və cümlələri təqdim etdi. Mövzuların xatırlatmasında edilən səhvlər, bəzən eyni irqdən olan bir spikerə bir ifadəni "düzgün" natiq kimi səhv vermiş olduqlarını, eyni zamanda bəzən bir spikerə bir ifadəni səhv yanlış göstərdiklərini ifadə edən səhvləri yan "" düzgün "danışan kimi qeyd etdi. Təcrübənin ikinci mərhələsində komanda mübahisədəki "tərəfləri" oxşar rəngli geyimlərlə fərqləndirdi; bu vəziyyətdə səhvlərə səbəb olmaqda irqi oxşarlığın təsiri paltarlarının rəngi ilə əvəz olunmaqla demək olar ki, yox oldu. Başqa sözlə, geyimdən ipuçları olmayan ilk qruplar, yarışın kimin tərəfində olduğunu təxmin etmək üçün yarışdan əyani bələdçi olaraq istifadə etdilər; ikinci qrup subyektlər geyim rənglərini əsas vizual ipucu kimi istifadə etdilər və yarışın təsiri çox az oldu.
Bəzi tədqiqatlar etnosentrik düşüncənin əslində əməkdaşlığın inkişafına töhfə verə biləcəyini göstərir. Siyasət elmləri doktorları Ross Hammond və Robert Axelrod, virtual şəxslərin təsadüfi olaraq müxtəlif dəri rənglərindən birini, sonra da müxtəlif ticarət strategiyalarından birini təyin etdikləri bir kompüter simulyasiyasını yaratdılar: rəngdən kor olun, öz rənginizdə olanları sevin və ya digərlərinin rəngini eyni sevin. Etnosentrik fərdlərin bir-birinə qarışdıqlarını, daha sonra bütöv bir etnosentrik fərdlərin silinməyincə böyüdüklərini tapdılar.
"*Eqoist Gene*" də təkamülçü bioloq Richard Dawkins yazır ki, "Qan davaları və qəbilələrarası müharibə Hamiltonun genetik nəzəriyyəsi baxımından asanlıqla izah edilə bilər." Dawkins yazır ki, irqi xurafat, təkamüllü bir şəkildə uyğunlaşmasa da, "fiziki olaraq bənzəyən fərdlərlə eyniləşdirmək və görünüşü ilə fərqli olanlara pis olmaq üçün qohum tərəfindən seçilmiş bir meylin irrasional bir ümumiləşdirilməsi kimi şərh edilə bilər." Təkamül oyun nəzəriyyəsindəki simulyasiyaya əsaslanan təcrübələr etnosentrik-strategiya fenotiplərinin seçilməsi üçün izahat verməyə çalışdılar.
İrqçiliyin fitri bir mənşəyi ilə əlaqəli təkamül nəzəriyyələrini dəstəkləməsinə baxmayaraq, müxtəlif tədqiqatlar irqçiliyin uşaqlıq dövründə daha az zəka və daha az fərqli həmyaşıd qruplarla əlaqəli olduğunu irəli sürdü. Irqi uyğunlaşdırma fəaliyyətləri zamanı amigdala fəaliyyətinə dair bir neyroimaging tədqiqatı, artan aktivliyin yetkinlik yaşı ilə əlaqəli olduğu və müəllifin irqçiliyin öyrənilmiş bir tərəfini təklif etdiyi daha az irqli müxtəlif həmyaşıd qrupları ilə əlaqəli olduğunu tapdı. Neyroimaging tədqiqatlarının meta analizi amiqdala aktivliyinin irqi qərəzin qeyri-müəyyən tədbirləri üzrə artan ballarla əlaqəli olduğunu aşkar etdi. İrqi stimullara cavab olaraq amiqdala aktivliyi qruplararası qrupun işlənməsini təmsil edən amigdala fəaliyyətinin ənənəvi nəzəriyyəsindən daha çox artan təhlükə qavrayışını ifadə etdiyi iddia edildi. İrqçilik, İngiltərədəki 15000 insanın analizində daha aşağı uşaqlıq IQ ilə əlaqələndirilmişdir.

## "Dövlət sponsorlu" irqçilik

Dövlət irqçiliyi, yəni irqçi ideologiyaya söykənən bir millət dövlətinin təsisatları və təcrübələri ABŞ-dən Avstraliyaya qədər bütün müstəmləkəçilik müstəvisində böyük rol oynamışdır. Nasist Alman rejimində, Avropadakı faşist rejimlərində və Yaponiyanın Şüva dövrünün ilk illərində də əhəmiyyətli bir rol oynadı. Bu hökumətlər irqçi, ksenofobik və nasizm vəziyyətində soyqırımı olan ideologiyaları və siyasətləri müdafiə edir və həyata keçirirlər.

Şimali Karolinadakı bir kafedə 1940-cı ildə ayrıca "ağ" və "rəngli" girişlər
1935-ci il Nürnberq Yarış Qanunları, *Rassenschande'*yi "irqi çirklənmə" hesab edərək hər hansı bir Aryan və Yəhudi arasında cinsi əlaqələri qadağan etdi. Nürnberq Qanunları bütün yəhudiləri, hətta dörddə bir və yarı yəhudiləri (ikinci və birinci dərəcəli pis adamlar) Alman vətəndaşlığından məhrum etdi. Bu o demək idi ki, onların əsas vətəndaş hüquqları, məsələn, səs vermək hüququ yoxdur. 1936-cı ildə yəhudilərə bütün peşə işlərinə qadağa qoyuldu, bu, təhsildə, siyasətdə, ali təhsildə və sənayedə hər hansı bir təsir göstərməsinin qarşısını aldı.15 noyabr 1938-ci ildə yəhudi uşaqlarına normal məktəblərə getmək qadağan edildi. 1939-cu ilin aprelinə qədər, demək olar ki, bütün yəhudi şirkətləri ya maliyyə təzyiqi altında yıxıldı və ya mənfəətləri azaldı, ya da Nazi hökumətinə satılmağa inandırıldı. Bu, onların insan kimi hüquqlarını daha da azaltdı; rəsmi olaraq Alman populyasiyasından ayrılmışlar. Oxşar qanunlar Bolqarıstanda mövcud idi — Millətin, Macarıstanın, Rumıniyanın və Avstriyanın qorunması üçün Qanun. Qanuni dövlət irqçiliyinin Cənubi Afrika Milli Partiyası tərəfindən 1948–1994-cü illər arasında Apartheid rejimi dövründə tətbiq olunduğu bilinir. Burada ağ cənubi afrikalıların hüquqlarına sahib olmaq üçün bir sıra Aparteid qanunvericiliyi qanun sistemlərindən keçdi. ağ olmayan cənubi afrikalılardan üstün idi. Ağ olmayan Cənubi Afrikalılara səsvermə də daxil olmaqla, idarəetmə məsələlərində iştirak etməyə icazə verilmədi; keyfiyyətli tibbi xidmətə çıxış; təməl xidmətlərin, o cümlədən təmiz su ilə təmin edilməsi; elektrik enerjisi; həm də adekvat təhsil almaq imkanı. Ağ olmayan Cənubi Afrikalıların da müəyyən ictimai ərazilərə girməsinin, müəyyən ictimai nəqliyyatdan istifadə etmələrinin qarşısı alındı ​​və yalnız müəyyən edilmiş ərazilərdə yaşamaları tələb edildi. Ağ olmayan Cənubi Afrikalılara ağ cənubi afrikalılardan fərqli olaraq vergi verildi və onlardan da həmişə "dom pasları" olaraq bilinən əlavə sənədlərin aparılması tələb edildi, bu da ağ olmayan Cənubi Afrika vətəndaşlığını təsdiq etdi. Bu qanunverici irqi qanunların hamısı 1990-cı illərin əvvəllərində Aparteid dövrünün sonunda qəbul edilmiş bir sıra bərabər insan hüquqları qanunları ilə ləğv edildi.

## Anti-rasizm

Anti-irqçilik irqçiliyə qarşı çıxmaq üçün qəbul edilmiş və ya inkişaf etdirilən inanclar, hərəkətlər, hərəkətlər və siyasətlər daxildir. Ümumiyyətlə, insanların irqi əsasında ayrı-seçkilik edilmədiyi bir egalitar bir cəmiyyət təşviq edir. Vətəndaş hüquqları hərəkatı və Anti-Aparteid Hərəkatı kimi hərəkətlər anti-irqçi hərəkatların nümunələri idi. Qeyri-zorakı müqavimət bəzən anti-irqçi hərəkətlərin bir elementi kimi qəbul edilir, baxmayaraq ki, bu həmişə belə deyildi. Nifrət cinayətlərinə dair qanunlar, təsdiqedici hərəkətlər və irqçi nitqə qoyulan qadağalar, eyni zamanda, irqçiliyin qarşısını almaq məqsədi daşıyan hökumət siyasətinin nümunəsidir.

## Həmçinin bax

* Ekoloji irqçilik
* İrqi ayrı-seçkiliyin ləğv edilməsi uğrunda beynəlxalq mübarizə günü
* Çin çon

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Being a Black Male in Cuba
* Information about race, racism and racial distinctions in the law.
* The Impact of Racism on Child and Adolescent Health