Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kansay regionu

| Kansay |
| --- |
| 関西地方 *Kansai-çihō* |
|  Kansay regionu Yaponiya xəritəsində  |
| Yerləşməsi |
| Ölkə |  Yaponiya |
| Ada |
Honşu |
| Statistika |
| Sahə |
27335,11 km² |
| Əhali |
22757897 nəf. |
|    Əhali sıxlığı |
830 nəfər/km² |
| Prefekturalar |
7 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Kansay regionu** (関西地方, *Kansai-chihō*) və ya **Kinki regionu** (近畿地方, *Kinki-chihō*) — Yaponiyanın Honşu adasının mərkəz-cənub hissəsində yerləşən region. O, yeddi prefekturadan ibarətdir: Hyoqo, Nara, Şiqa, Vakayama, Mie, Osaka və regionun mərkəzi olan Kioto.

## Adı

**Kansay** sözü yapon dilində *sərhəddən qərbdə* deməkdir. Bu ad müasir Şiqa prefekturada yerləşən, X əsrdə Kanto və Kansay regionları rəsmən bölən sərhədlə bağlıdır. Məhz buna görə də Kanto sözü yaponca *sərhəddən şərqdə* deməkdir.

**Kinki** sözü kin (近, *yaxınlıq*) və ki (畿, *İmperiya paytaxtı*) sözlərdən ibarətdir, çünki keçmişdə Yaponiya İmperiyasının paytaxtı bu regionda yerləşən Kioto şəhərində idi.

## Coğrafiya

Kansay regionu şimalda Yapon dənizi ilə, cənubda isə Sakit okean ilə sulanır; şərqdə o, Çubu, qərbdə isə Çuqoku regionu ilə həmsərhəddir; cənub-qərbdə onu Şikoku adasında yerləşən eyniadlı region ilə Naruto boğazı ayırır. Naruto boğazının üzərində Kansay regionun Avaci adasını Çuqoku adası ilə Onaruto körpüsü birləşdirir.

### Parklar

* İse-Şima Milli Parkı
* Yoşino-Kumano Milli Parkı

### Dağlar

* Çuqoku dağların şərqi hissəsi

### Göllər

* Biva gölü

### Çaylar

* Kuzuryu çayı
* Kita çayı
* Yura çayı
* Yodo çayı
	+ Yasu çayı
	+ Katsura çayı
	+ Kamo çayı
	+ Kizu çayı
	+ Doton çayı
* Yamato çayı
* Maruyama çayı
* Kako çayı
* İbo çayı
* Kinokava çayı
* Yamato çayı
* Kumano çayı
* Muko çayı

## Əhali

Kansayın Kioto, Osaka və Kobe şəhərlərdən ibarət olan urbanizasiya əhali sayısına görə Böyük Tokio Ərasisindən sonra Yaponiyanın ikinci ən böyük urbanizasiya ərazisidir.

## Tarix

Regionda yerləşən Nara şəhəri Yaponiyanın ilk daimi paytaxtı olub. O, ipək yolunun kənarında yerləşirdi. 794-cü ildən bəri Yapniyanın paytaxtı Kansay regionun Kioto şəhəri olub. 1603-cü ildə isə onun yerini Edo (müasir Tokio) almışdı. Lakin ona baxmıyaraq ki, paytaxt artıq Kansayda deyildi, Osaka və Kioto hələ də Yapon iqtisadiyyatın mərkəzləri idilər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
# Fransa coğrafiyası

| Fransa coğrafiyası |
| --- |
|  |
| Qitə |  |
| Region |
qərbi avropa |
| Koordinatlar | 47°00′ şm. e. 2°00′ ş. u. |
| Sahə | * 551,600 km²
 |
| Sərhədlər |
İspaniya 623 km, Belçika620 km, İsveçrə573 km, İtaliya488 km, Almaniya 451 km, Lüksemburq 73 km, Andorra 56,6 km, Monako 4,4 km **Cəmi2.889** |
| Ən yüksək nöqtə |
Mont Blanc (4.810 m) |
| Ən alçaq nöqtə |
Les Moëres, -4 m |
| Ən böyük çay |
Loire Nehri, 1.013 km |
| Ən böyük göl |
Cenevre Gölü 234 km² k  |
|  |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

Fransa 551.500 km²-lik sahəsi ilə Türkiyə,Rusiya və Ukraynadan sonra Avropanın dördüncü böyük ölkəsidir. Avropa qitəsinin qərb ucunda, 42°-51° şimal en dairələri arasında altıbucaqlını xatırladan bir sahəni tutur. Həm şimaldan cənuba, həm də qərbdən şərqə təxminən 1.000km uzunluğundadır. 3.427km sahil uzunluğuna sahib olan Fransanın La-Manş Kanalı, Şimal Dənizi, Atlantik Okeanı və Aralıq Dənizinə sahili vardır. Şimal-şərqi başqa, başlıca olaraq çaylar (Reyn), dənizlər və dağlardan (Yura Dağları, Alp dağları,Pireney dağları) ibarət olan təbii sərhədlərlə əhatə olunmuşdur.

## Quru sərhədləri

Fransanın Avropadakı ərazilərini əhatə edən Metropoliten, Fransanın ümumi quru sərhədləri 2.889 km uzunluğundadır;

* İspaniya 623 km
* Belçika 620 km
* İsveçrə 573 km
* İtaliya 488 km
* Almaniya 451 km
* Lüksemburq 73 km
* Andorra 56,6 km
* Monako 4,4 km

Fransanın xaricdən gətirilmiş rayonlarından, Cənubi Amerikada Fransız Guyanasının Braziliyayla 649 km, Surinamla 556 km, Kariblərdəki Sent Martin Hollandiyaya bağlı Sint Maartenlə 10,2 km-lik sərhədi var.

## Səth şəkilləri

Fransa geoloji baxımdan üç əsas hissəyə ayrılır: Plato görünüşlü massivləri təşkil edən qoca dağ qalıqları, şimal və qərbdə tortul düzənliklər, cənubi və cənub-şərqi gənc dağlar ilə bunların arasında uzanan dağ düzənliklər.
# Qalliya

Qalliya imperiyasının ərazisi (260-cı il)
**Qalliya** (lat. Gallia; fr. la Gaule) —Qərbi Avropanın ilk dəfə Romalılar tərəfindən tanınan bir bölgəsi idi. Bugünkü Fransa, Lüksemburq, Belçika və İsveçrənin böyük hissəsi və Şimali İtaliya, Hollandiya və Almaniyanın bir qismi, əsasən, Reyn çayı hövzəsinin qərb sahillərində vaxtı ilə Keltlər yaşamışlar. Bura 494.000 km^2 (191.000 mil^2) ərazini əhatə edirdi. Qay Yuli Sezara (e.ə 100-44) görə Qalliya 3 hissəyə bölünürdü:

1. Kelt Qalliyası (lat. Gallia Celtica)
2. Belçika (lat. Belgica)
3. Akvitaniya (lat. Aquitania).

Arxeoloji olaraq Qallar M.Ö 5 ilə 1-ci əsrlərdə bütöv Qalliyaya və ayrıca olaraq Raetiya, Norik, Pannoniya və Cənub-Qərbi Almaniyaya qədər uzanan Laten mədəniyyətinin daşıyıcılarıdırlar. M.Ö 2 ilə 1-ci əsrlərdə Qalliya Roma hökmranlığına girir. M.Ö 123-cü ildə Narbon Qalliyası, M.Ö 120-ci ildə isə Yuxarı Almaniya və Cənubi Qalliya Romalılar tərəfindən fəth edildi. Nəhayət, Yuli Sezar Qallarlara apardığı 7 illik müharibənin (M.Ö 58-51) nəticəsi olaraq M.Ö 51-ci ildə Alesia savaşında Qall hökmdarı Versinqetoriksi məğlub edərək bütün Qalliyada hakimiyyəti ələ keçirmişdir.

## Ad

Kelt dillərinin zamanla yayılması
Yunanca və Latıncadan Galatia (ilk dəfə M.Ö. IV əsrdə Tauromen Timeyusun əsərində rast gəlinir) və *Gallia* bir Kelt etnik terminindən *Gal (a) -to- soyundan qaynaqlanır.* Ellinist xalq etimologiyası Qalatiyalıların (Γαλάται, *Galátai*) adını Qallilərin guya "süd-ağ" dərisi (γάλα, *gála* "süd") ilə *əlaqələndirdi.*

## Din

Qallar insan təbiətini göllərə,çaylara,dağlara və digər təbii obyektlərə aid edərək onları ilahiləşdirirdi. Qalların savaş tanrısı Andraste idi. Onun yer üzündəki siması olaraq,onun ruhunu şahin daşıyırdı. Qallar şahini müqqəddəs quş hesab edir və ona sitayiş edirdilər. Qalların dini rəhbərləri Druidlər idi. Druidlər meşələrdə və məbədlərdə edilən insan və heyvan qurbanlarına rəhbərlik edirdilər. Druidlərin dini tətbiqləri sinkretik və əvvəlki bütpərəst ənənələrdən götürülmüşdür, ehtimal ki, Avropa kökləri var. Druidlər adi Qalliyalıların dininə nəzarət edir və aristokratların maarifləndirilməsindən məsul idilər. Qədim Qalliyada dünyəvi cəmiyyətdən də ayrılmaq mənasını verən ibadətçilər məclisindən kənarlaşdırma formasını tətbiq etdilər. Beləliklə, Druidlər Qallik cəmiyyətinin mühüm bir hissəsi idi. Britaniya istisna olmaqla, qədim Qalliyanın ərazi torpaqlarının əksəriyyətindən Kelt dilinin demək olar ki, tam və sirli şəkildə itməsi, Fransa, Kelt druidlərinin Kelt şifahi ədəbiyyatının və ya ənənəvi müdrikliyin yazılı məktubuna sadiq qalmasına icazə verməməsi ilə əlaqələndirilə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# 1890-cı illər

| XIX əsr: 1890–1899 |
| --- |
| 1890 • 1891 •
1892 •
1893 •
1894 •
1895 •
1896 •
1897 •
1898 •
1899  |
| 1870-ci illər •
1880-ci illər •
1890-cı illər •
1900-cü illər •
1910-cu illər |

**1890-cı illər** — Qriqori təqvimində 1890-cı il yanvarın 1-də başlayan və 1899-cu il dekabrın 31-də bitən onillikdir.

## İcmal

## Mədəniyyət

### Ədəbiyyat

* Emil Zolya
* Artur Konan Doyl
* Herbert Uells
* Redyard Kiplinq
* Brem Stoker
* Oskar Vayld
* Anton Çexov

### İncəsənət

* Klod Mone
* Pol Qogen
* İsaak Levitan
* İvan Ayvazovski

### Musiqi

* Con Filip Suza
* Klod Debüssi
* Qabriel Fore
* Aleksandr Borodin
* Aleksandr Qlazunov
* Nikolay Rimski-Korsakov
* Pyotr Çaykovski

### İdman

* Vilhelm Steynits

## Siyasətçilər

* Qrover Klivlend
* Vilyam Mak-Kinli
* II Vilhelm
* I Frans İosif
* Kraliça Viktoriya
* II Nikolay
* III Aleksandr
* I Georq

## İstinadlar
# 1957

| 1957 digər təqvimlərdə |
| --- |
| Qriqori təqvimi | 1957 *MCMLVII* |
| Yuli təqvimi | 1957 |
| Yuli təqvimi bizans erasında | 7465-7466 (1 sentyabr) |
| Romanın yarandığı gündən | 2709-2710 (21 aprel) |
| Avropa təqvimi  | 5717-5718
ה'תשי"ז
 - ה'תשי"ח |
| Hicri təqvim | 1376-1377 |
| Erməni təqvimi | 4449-4450 (11 avqust)
ՌՋԾԷ |
| Çin təqvimi | 4653-4654 丙申 - 丁酉 qırmızı meymun
 - qırmızı xoruz
 |
| Efiopiya təqvimi | 1949 - 1950 |
| Hind təqvimi |  |
| ⁃ *Vikram-samvat* | 2013-2014 |
| - *Şaka sambat* | 1879—1880 |
| ⁃ *Kali-yuqa* | 5058-5059 |
| İran təqvimi | 1335-1336 |
| Buddist təqvimi | 2500 |
| Holosen təqvimi | 11957 |
| Yapon xronologiyası | 32 Syova erası |
| Fransız inqilabı təqvimi | 165—166 |
| Çuçxe təqvimi | 46-cı çuçxe ili |
| Minqo təqvimi | 46-cı Tayvan ili |

## Hadisələr

* 1 yanvar:
	+ Referendumun nəticələrinə əsasən Saar əyalətinin Fransadan AFR-in tərkibinə keçməsi.
	+ Misir tərəfindən 1954-cü il ingilis-Misir müqaviləsinin qüvvədən salınması.
* 10 yanvar - İngiltərədə Entoni İdenin istefasından sonra Harold Makmillanın Baş Nazir təyin edilməsi.
* 23 fevral - Kubada Fidel Kastronun başçılığı ilə partizan döyüşünün başlaması.
* 6 mart - Qananın Böyük Britaniyadan ayrılaraq öz müstəqilliyini elan etməsi.
* 8 mart:
	+ Qananın BMT-yə qəbul edilməsi.
	+ İsrail tərəfindən qoşunların 1949-cu il barışıq xətti boyunca çıxarılması prosesinin başa çatdırılması.
* 25 mart -Avropanın İqtisadi Birliyinin yaradılması haqqında Roma müqaviləsinin imzalanması.
* 27 mart:
	+ Çexoslovakiya ilə Çin Xalq Respublikası arasında dostluq və əməkdaşlıq haqqında müqavilənin imzalanması.
	+ İran tərəfindən Eyzenhaver doktrinasının müdafiə edilməsi.
* 1 aprel - Haiti Respublikasında hərbi çevrilişin baş verməsi. Ölkənin müvəqqəti prezidenti Frank Silvanın silahlı qüvvələrin komandanı general Leon Kantav tərəfindən hakimiyyətdən devrilməsi.
* 10 may -SSRİ-də Ali Xalq Təsərrüfatı Şurasının yaradılması.
* 31 avqust - Malayziyanın müstəqilliyinin elan edilməsi.
* 4 oktyabr - SSRİ dünyanın ilk süni peyki olan "Sputnik 1"-nin kosmosa buraxılması.
* 29 oktyabr - AFR-də Konrad Adenauer tərəfindən yeni hökumətin təşkili.
* 3 noyabr - SSRİ-də göyərtəsində Layka adlı it olan "Sputnik 2"-nin kosmosa çıxarılması və Laykanın ölümü.
* 13 dekabr - İranda baş verən zəlzələ nəticəsində 2 min adamın həlak olması.
* Avropanın Atom Enerjisi birliyinin yaradılması haqqında müqavilə imzalanması.
* Əfsanəvi partizan Mehdi Hüseynzadə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülməsi.

## Doğumlar

* 4 yanvar - Eldar Sabiroğlu, Azərbaycanlı dövlət xadimi
* 25 fevral - Adnan Yalım, türk rəssamı
* 10 mart - Üsamə bin Laden, Əl-Qaidə təşkilatının qurucusu
* 25 aprel – Həmidə Ömərova, Azərbaycan aktrisası
* 6 iyun - Abbas Əhməd Axundi, İran siyasətçisi, nəqliyyat naziri
* 28 iyun
	+ Georgi Pırvanov, Bolqarıstanın baş naziri
	+ Yelmar Məmmədov, Azərbaycanın ilk rəsmi milyarderi
* 9 noyabr - İlqar Muradov, Azərbaycan müğənnisi
* 24 dekabr - Hamid Kərzai, Əfqanıstanın prezidenti

## Ölümlər

* 19 oktyabr – Qordon Vir Çayld, ingilis arxeoloqu
* 9 dekabr – Əli İhsan Sabis, Osmanlı İmperiyasının altıncı ordusunun komandiri
# 1799

| 1799 digər təqvimlərdə |
| --- |
| Qriqori təqvimi | 1799 *MDCCXCIX* |
| Yuli təqvimi | 1799 |
| Yuli təqvimi bizans erasında | 7307-7308 (1 sentyabr) |
| Romanın yarandığı gündən | 2551-2552 (21 aprel) |
| Avropa təqvimi  | 5559-5560
ה'תקנ"ט
 - ה'תק"ס |
| Hicri təqvim | 1213-1214 |
| Erməni təqvimi | 4291-4292 (11 avqust)
ՌՉՂԹ |
| Çin təqvimi | 4495-4496 戊午 - 己未 sarı at
 - sarı qoyun
 |
| Efiopiya təqvimi | 1791 - 1792 |
| Hind təqvimi |  |
| ⁃ *Vikram-samvat* | 1855-1856 |
| - *Şaka sambat* | 1721—1722 |
| ⁃ *Kali-yuqa* | 4900-4901 |
| İran təqvimi | 1177-1178 |
| Buddist təqvimi | 2342 |
| Holosen təqvimi | 11799 |
| Yapon xronologiyası | 11 Kansey erası |
| Fransız inqilabı təqvimi | 7—8

  |

## Hadisələr

* 3 yanvar - İstanbulda Rusiya ilə Osmanlı imperiyası arasında Türkiyənin Fransa əleyhinə koalisiyaya qoşulmasını rəsmiləşdirən müqavilənin imzalanması
* 2 mart - Admiral Uşakovun başçılıq etdiyi rus donanması tərəfindən 4 aylıq mühasirədən sonra Korfu adasının tutulması.
* 24 aprel - İtaliyanın Berqamo şəhərinin rus qoşunları tərəfindən tutulması.
* 25 iyul- Əbukir döyüşü
* Napoleon Bonapart(1799 — 1815) Fransa imperatoru

## Doğumlar

* 6 iyun – Aleksandr Puşkin, rus şairi.

## Ölümlər

## İstinadlar
# İslam dünyası

2014-cü ildə dünya müsəlman əhalisinin faizi
**İslam dünyası** — adətən müsəlman cəmiyyətinə (Ümmət) aid edilir; İslam dinini və ya İslamın tətbiq etdiyi cəmiyyətlərə riayət edənlərin hamısından ibarətdir.

## İstinadlar
# Nəcis

Analiz üçün nəcis konteyneri
**Nəcis** — heyvanların həzm artıqlarından yaranan və anal dəlik yolu ilə bədəndən atılan maddələr. Gün ərzində yeyilən qidalar uzun həzm prosesindən keçir. Bu proses əsnasında orqanizm özünə lazım olan maddələri alır. Lazımsız maddələr isə nəciz şəklində ifraz edilir. Həzm prosesi bir çox heyvanda bənzər şəkildə gedir. Bununla belə növlərin bir-birindən fərqli bir çox xüsusiyyəti də vardır. Zibil qurutma kabızlık adlanan stop dövrü bozukluklarına səbəb ola bilər.

Məməlilər nəcislərini və sidiklərini ayrı-ayrı dəliklərdən ifraz edirlər. Bu canlıların həm anal dəliyi, həm də sidik kanalları vardır. Skeleti olan bütün digər hayvanlarınsa, quşlarda olduğu kimi (kloaka adı verilən) tək bir nəcis və sidik ifraz edən dəlikləri vardır.

Bəzi heyvanlar, göbələklər və bakteriyalar təbiəti həm də nəcisdən təmizləyirlər. Bu canlıların çoxunun məqsədi əslində, yaşam ərazilərini təmizləmək deyil, özlərini qida ilə təmin etməkdir; amma nəticədə təbiətin tarazlığı də qorunmuş olur.

İnsanlar isə çox vaxt nəcislərini kanalizasiya boruları vasitəsilə çaylara, göllərə, dənizlərə axıdırlar. Bu isə suların çirklənməsinə yol açır. Buna görə də son vaxtlar bunun çox sayda alternativləri üzərində düşünülür.

Nəcisdən peyin kimi istifadə edildikdə və o təbiətə qazandırıldıqda ağacların, taxıl məhsullarının, çiçəkli bitkilərin inkişafını təmin edir.

## İstinadlar
# Maviqanad cürə

| Maviqanad cürə |
| --- |
|  |
| Elmi təsnifat |
| daha ətraflıDomen:EukariotlarKlad:*Amorphea*Klad:*Obazoa*Klad:*Opisthokonta*Klad:*Holozoa*Klad:FilozoaKlad:ChoanozoaAləm:HeyvanlarYarımaləm:EumetazoylarKlad:*ParaHoxozoa*Klad:İkitərəflisimmetriyalılarKlad:*Nephrozoa*Tipüstü:SonağızlılarTip:XordalılarSinif:Quşlarİnfrasinif:YenidamaqlılarKlad:*Pangalloanserae*Dəstəüstü:*Galloanserae*Klad:*Odontoanserae*Klad:*Anserimorphae*Dəstə:QazkimilərYarımdəstə:*Anseres*Fəsiləüstü:*Anatoidea*Fəsilə:ÖrdəklərYarımfəsilə:Əsl ördəklərTriba:*Anatini*Cins:CürəNöv:**Maviqanad cürə** |
| Beynəlxalq elmi adı |
| * Spatula discors L., 1766[…]
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Şəkil axtarışı |

|  |  |
| --- | --- |
| NCBI   | 75842 |
| EOL   | 45510565 |
| FW   | 368048 |

 |

 |

**Maviqanad cürə** (lat. Spatula discors) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin qazkimilər dəstəsinin ördəklər fəsiləsinin cürə cinsinə aid heyvan növü.

## İstinadlar

## Həmçinin bax