Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# PKK

| PKK PKK |
| --- |
| kürd. Partiya Karkerên Kurdistan türk. Kürdistan İşçi Partisi |
|  |
|  |
| Növü | Teşkilat |
| Yaranma tarixi | 27 noyabr 1978 |
| Ləğvolma tarixi | 12 may 2025 |
| Baş ofisin yerləşməsi | * İraq Kürdüstanı
 |
| Sədr | Abdullah Öcalan |
| pkkonline.com |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Kürdüstan Fəhlə Partiyası** və ya **PKK**, həmçinin *KADEK*, *Kongra-Gel* və *KCK* — Abdullah Öcalan tərəfindən 27 noyabr 1978-ci ildə yaradılan Türkiyənin şərq və cənub-şərqini, İraqın şimalını, Suriyanın şimal-şərqini və İranın şimal-qərbini əhatə edən bölgədə özünüidarə qurmaq və bu məqsədlə sözügedən torpaqlara sahib çıxmaq məqsədi ilə hərbi hədəflərə, və mülki şəxslərə qarşı hücumlar təşkil edən qanunsuz separatçı silahlı təşkilat. PKK Türkiyə, ABŞ, Aİ və digər ölkələr tərəfindən terror təşkilatı olaraq qəbul edilir.

2025-ci ildə Kürdüstan Fəhlə Partiyası özünü buraxdığını və silahlarını təslim edəcəyini açıqlayıb

## Haqqında

Təşkilat kürd xalqının azadlığı uğrunda mübarizə apardığını iddia edir və 1980-ci illərdən bu günə qədər aktiv silahlı fəaliyyət göstərir. Türkiyə, ABŞ, Avstraliya, Kanada, Suriya, İraq, İran, İsveç, Yeni Zelandiya, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Avropa İttifaqı PKK-nı terror təşkilatı kimi tanıyıb və fəaliyyətini qadağan edib. Bununla belə, bir çox xarici kütləvi informasiya vasitələri "PKK döyüşçüləri" və ya "kürd separatçıları" ifadələrini işlədirlər.

PKK-nın həyata keçirdiyi terror aktları nəticəsində 1984-cü ildən bu yana 40 000 insan həyatını itirmişdir.

## PKK-nın təşkil etdiyi terror aktları

|  |
| --- |
| **Bölgələrə görə Kürdüstan Fəhlə Partiyasının fəaliyyəti** |
| Hədəf | Hərəkətləri | Türkiyə | Şimali İraq | Qərbi Avropa |
| Hökumət | Nümayiş/Qiyam |  |  |  |
| Qiyam |  |  |  |
| Adam oğurluğu |  |  |  |
| Sui-qəsd |  |  |  |
| Sabotaj |  |  |  |
| Kimyəvi hücum |  |  |  |
| Bombalı hücum | Poçt/Qatar/Elektrik |  |  |  |
| Polis |  |  |  |
| Polis idarəsi |  |  |  |
| Silahlı hücum | Ordu |  |  |  |
| Polis |  |  |  |
| Kənd müdafiəçiləri |  |  |  |
| Mülki | Adam oğurluğu |  |  |  |
| Sui-qəsd |  |  |  |
| Bombalı hücum | Kənd |  |  |  |
| Turist təsisatı |  |  |  |
| Ticarət obyektləri |  |  |  |
| Mütəşəkkil cinayət | Xərac |  |  |  |
| Narkotik qaçaqmalçılığı | Tranzit | Tranzit | Varış |
| İnsan qaçaqmalçılığı | Başlanğıc yeri | Başlanğıc yeri |  |

## PKK Təşkilatının Liderləri və Nümayəndələri

* Murad Karayılan Abdullah Öcalan'dan sonra PKK-KCK təşkilatının və Xalqın Müdafie Qüvvələri HPG lideridir.
* Sabri Ok PKK təşkilatının Avropa qanadının nümayəndəsidir.
* Cemil Bayık PKK təşkilatının nümayəndəsidir
* Ali Haydar Kaytan PKK təşkilatının nümayəndəsidir.
* Mustafa Karasu PKK təşkilatının nümayəndəsidir.
* Fehman Hüseyin Doktor Bəhruz kod adlı Suriyalı PKK təşkilatının lideridir.
* Duran Kalkan PKK təşkilatının lideridir.
* Bese Hozat
* Mizgin Əməd
* Bozan
* Bedirhan

## Həmçinin bax

* Kürd separatizmi

## İstinadlar
# San-Fransisko zəlzələsi (1906)

| San-Fransisko zəlzələsi |
| --- |
|  |
| Tarix | * 18 aprel 1906 saat: 05:12
 |
| Maqnituda | 7.6 |
| Hiposentrin dərinliyi | 11,7 ± 7 km |
| Episentrin yeri | * + San-Fransisko
* 37°45′ şm. e. 122°33′ q. u.
 |
| Əhatəsi |
ABŞ |
| Ölənlər | 3000 |
| Xəsarət alanlar | * təq. 0
 |
| İqtisadi zərər |
400 milyon ABŞ dolları |
| Xəritədə yeri |
|  |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**San-Fransisko zəlzələsi** — 18 aprel 1906-cı ildə ABŞ-də baş vermiş zəlzələ.

1906-cı ilin aprel ayının 18-də yerli vaxtla saat 05:12 radələrində episentri ABŞ-nin San-Fransisko şəhərindən 3 km. qərbdə olmaqla 7,6 bal gücündə zəlzələ baş vermişdi. Zəlzələ ən güclü tektonik zonalardan birinin üzərində yerləşən bütün San-Andreas dərəsini sarsmışdı.

Yer səthində əmələ gəlmiş çatın uzunluğu 400 kilometrə çatırdı. San-Fransisko şəhərinin su kəməri magistralları partlamış, qaz kəməri, telefon və elektrik kabelləri sıradan çıxmışdı. Sobaların dağılması və elektrik xətlərində baş vermiş qəzalar nəticəsində ətrafı yanğın bürümüşdü. Şəhərin su təminatı sisteminin də dağılması yanğının söndürülməsini daha da çətinləşdirirdi.

Şəhərdə fövqəladə vəziyyət elan edilmişdi. Əhali buxtadan evakuasiya olunur, "Qızıl Darvaza" adlanan parkda qaçqın düşərgələri salınırdı.

60 saniyə davam edən zəlzələ şəhərin təxminən 80%-nin (490 kvartal və ya 1052 ha sahənin tamamilə yanmasına, 30 məktəb, 80 kilsə və monastır, eləcə də kitabxanalar, teatr, şəhər idarəsi və s.) dağılmasına səbəb olmuşdu. 3 minə yaxın insan həlak olmuş, 250–300 min nəfər evsiz qalmışdı. Bu hadisədən sui-istifadə edən yüzlərlə soyğunçu isə törətdikləri əməllərə görə şəhər merinin əmri ilə yerindəcə güllələnirdi.

Bu dəhşətli zəlzələ və yanğın nəticəsində şəhərə 400 milyon ABŞ dolları məbləğində ziyan dəymişdi.

Aparılan əsaslı tədqiqatların nəticələrinə görə, San-Fransisko şəhərini gələcəkdə yer üzündən tamamilə silə biləcək daha güclü zəlzələnin baş verməsi ehtimal olunur. Buna baxmayaraq, şəhər əhalisi bu barədə düşünmək belə istəmir.

## Həmçinin bax

Amerikalı yazıçı Cek Londonun doğulduğu ev bu zəlzələ zamanı yanmışdır.

## İstinadlar
# Krayova Ordusu

| Krayova Ordusu |
| --- |
| Armia Krajowa |
|  |
| Ölkə | * Polşa
 |
| Döyüşlər | * İkinci Dünya müharibəsi,
* İkinci Dünya müharibəsində Şərq cəbhəsi[d],
* Volin qırğını,
* Varşava gettosu üsyanı,
* Varşava üsyanı
 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Krayova Ordusu** (pol. Armia Krajowa, hərf. "Vətən Ordusu") — İkinci Dünya müharibəsi zamanı, 1942–1945-ci illərdə fəaliyyət göstərən yeraltı Polşa könüllü hərbi təşkilatı. Polşa Dövləti, SSRİ, Litva, Almaniya və Macarıstanın ərazisində fəaliyyət göstərmişdir. Polşa müqavimətinin Almaniya işğalına qarşı mübarizə aparan əsas təşkilatı idi. İkinci Dünya müharibəsi zamanı Avropadakı ən böyük nizamsız (partizan) birləşmələrindən biri olmuşdur. Təşkilat üzvlərinin əksəriyyəti qanuni olaraq qeydiyyatdan keçmişdi.

Krayova Ordusu sürgündə olan Polşa hökumətinə və Britaniyada yerləşən Polşa Silahlı Qüvvələrinin Ali Baş Komandanına tabe idi. Onun siyasi rəhbərliyi Londonda yerləşən Polşa hökumətinin ölkədəki nümayəndəsi tərəfindən həyata keçirilirdi. Sürgündə olan Polşa hökumətinin planlarına görə, Krayova Ordusu ümummilli, partiyaüstü bir təşkilata çevrilməli və onun baş komandanı hökumət tərəfindən səlahiyyətləndirilən bütün Polşa hərbi yeraltı qüvvələrinin yeganə lideri olmalı idi. Onun heyəti Polşa ordusunda xidmət etmiş zabitlərdən (karyera zabitləri, ehtiyat zabitlər və təqaüdə çıxmış zabitlər) ibarət idi.

## İstinadlar
# Coğrafi enlik

Kürənin görünüşü
**Coğrafi enlik,en dairəsi** və ya **paralel** — Ekvatorun şimal və ya cənubundakı hər hansı bir nöqtənin ekvatora açıldığı məsafəsi. En dairəsini astronomik alətlərdən olan sekstant və qnomon ilə təyin etmək mümkündür. Günün davam etmə müddəti En dairəsindən asılıdır. Coğrafi enlik 0°-dən 90°-yə qədər hesablanır və ekvatordan şimal qütbünə qədər – şimal Coğrafı enlik ekvatordan cənub qütbünə qədər – cənub Coğrafı enlik adlanır.

## Həmçini bax

* Coğrafiya
* Meridian (coğrafiya)
* Paralel

## İstinadlar
# Metropolitan Transportation Authority

| Metropolitan Transportation Authority |
| --- |
|  |
| Məlumat |
| Açılış tarixi | 1965 |
| Operator | * MTA Long Island Rail Road
* MTA Metro-North Railroad
* MTA New York City Subway
* MTA Regional Bus Operations
	+ MTA Bus
	+ MTA New York City Bus
* MTA Staten Island Railway
 |
| Saytı | mta.info |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Metropolitan Transportation Authority** ABŞ-nin Nyu-York ştatında ictimai nəqliyyatdan məsul olan təsərrüfat hesabına fəaliyyət göstərən bir şirkətdir. Nyu-Yorkun 12 qraflığı ilə yanaşı Konnektikut Nəqliyyat Departamenti ilə müqavilə əsasında cənub-şərqi Konnektikutin 2 qraflığına da xidmət edir. Həftəiçi günlərdə ümumi sistem vasitəsilə ortalama 11 milyondan artıq sərnişin daşınır və yeddi pullu körpü və iki tunel 800.000-dən artıq nəqliyyat vasitəsinə xidmət göstərir. MTA ABŞ-də ən böyük ictimai nəqliyyat idarəsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Sin sülaləsi (e.ə. 221 – e.ə. 206)

**Sin sülaləsi** — Çjou sülaləsindən sonra, Han sülaləsindən əvvəl gələn bütöv Çin imperiyasının e.ə. 221 – e.ə. 206-cı illərdə hakim sülaləsi hansı ki, ilk Çin imperiyasına hökmranlıq etmişdi.

Hunlara və digər təhlükələrə qarşı Böyük Çin səddini tikdirmişdir (e.ə 214). Çində ilk mərkəzi bürokratik dövlət nizamı qurmuşdur. Ölkədə hər kəs üçün etibarlı olan bir qanun, pul vahidi, nəqliyyat sistemi, ağırlıq və uzunluq ölçüləri və yazı dilini tətbiq etmişdir. Xalqa köhnə ənənələri unutdura bilmək üçün, konfutsiçi elm adamlarına yazılan bütün kitabların yox edilməsini əmr edir. Bu hadisə tarixə "kitabların yandırılması" adı ilə daxil olmuşdur.

Eramızdan əvvəl 221-ci ildə Sin xanədanının ilk imperatoru Sin Şi Xuandi Döyüşən çarlıqlar dövründəki müstəqil dövlətləri vahid Sin süaləsi ətrafında birləşdirdi. Bu Çin tarixindəki ilk çox etnik qruplu, mərkəzi feodal dövlət idi. Onun qurduğu sistem, sülalələr dəyişməsinə baxmayaraq günümüzə qədər yaşamışdır.

## İstinadlar
# Teokratiya

| Dövlət idarəetmə formaları  |
| --- |
| * Aristokratiya
* Demokratiya

[göstər]
* + Təqlidçi demokratiya
	+ Liberal demokratiya
	+ Nümayəndəli demokratiya
	+ Birbaşa demokratiya
	+ Burjua demokratiyası
* Despotizm
* Cəmahiriyyə
* Diarxiya
* Diktatura

[göstər]
* + Hərbi diktatura
	+ Faşist diktaturası
* Kleptokratiya
* Korporatokratiya
* Meritokratiya
* Monarxiya

[göstər]
* + Mütləq monarxiya
	+ Uzurpasiya
	+ Konstitusiyalı monarxiya
		- Dualistik monarxiya
		- Parlament monarxiyası
	+ Silki-nümayəndəli monarxiya
* Netokratiya
* Birpartiyalı sistem
* Oliqarxiya
* Oxlokratiya
* Plutokratiya
* Respublika

[göstər]
* + Parlament respublikası
	+ Prezident respublikası
	+ Qarışıq respublika
* Teokratiya
* Texnokratiya
* Tiraniya
 |
|  |

**Teokratiya** (q.yun. θεός — Tanrı və κράτος — idarə etmək) — cəmiyyət məsələlərinin qanuni halda dini qanunlarla həll edildiyi idarəetmə sistemi. Dini strukturların və din xadimlərinin dövlət siyasətinə ciddi təsir etdiyi siyasi sistem. Ali siyasi hakimiyyətin dini liderlərin əlində olduğu və ya din qanunlarının dövlət idarəsində əsas qanun kimi istifadə edildiyi idarəetmə formasıdır. Teokratik dövlətdə ruhani rəhbərlər hökmdarlıq edir və qərarlar ilahi qanunlara əsasən verilir.

## Müasir teokratiya elementli dövlətlər

### İslam dövlətləri

Şəriəti siyasi institutların əsası kimi qəbul edən Səudiyyə Ərəbistanı və İran klassik formada teokratik dövlətlər sayılırlar. İran eyni zamanda "teokratik respublika" da sayıla bilər. Çünki siyasi sistem islam dini üzərində qurulub. Yaxın Şərq dövlətlərinin əksəriyyətinin hüquq sistemi islam dininin təsiri altındadır. Türkiyə, İndoneziya, Banqladeş və Pakistan daxili həyatda dinin ciddi təsirinə baxmayaraq dünyəvi qanunlarla idarə olunur.

İsrail, Hindistan və Filippin qanunlarına görə şəriəti qəbul edənlər üçün o rəsmi qanun sayılır. Şəriət qanunlarının Sudan, Nigeriya, Əfqanıstan, Liviya və digər ölkələrdə də cəmiyyətə və dövlətə təsiri güclüdür.

### Müqəddəs taxt-tac - (Vatikan)

1929-cu ildə müstəqil dövlət elan edilən Vatikan klassik formada dini dövlətdir.

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
# Devanaqari

| Devanaqari |
| --- |
|  |
| Dillər | Hind-ari dilləri |
| Yaranma tarixi | XI əsr |
| Unikod |
U+0900—U+097F |
| ISO 15924 | Deva |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Devanaqari** (sanskr. देवनागरी devanāgarī*IAST*, hind. [ˌdeːvˈnɑːɡriː] — hərfi mənası «ilahi yazı») — Nagari hind yazısının formalarından biri, Brahminin qədim hind yazısından qaynaqlanmışdır. VIII və XII əsrlər arasında formalaşmışdır. Sanskrit, hindi, marati, Sindhi, Bihari, Bhili, Marvari, Konkan, Bhojpuri, Nepal, Nevar dilində, bəzən də Kəşmiri və qaraçı (Romani) dillərində istifadə olunur. Devanaqari yazısının xarakterik bir xüsusiyyəti aşağıya “asılmış” hərflərin əlavə olunduğu yuxarı (əsas) üfüqi xəttdir. Soldan sağa yazılır.

## Hərfləri

### Samitlər

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| क | ख | ग | घ | ङ |
| ka /kə/ | kha /kʰə/ | ga /gə/ | gha /gʱə/ | ṅa /ŋə/ |
| च | छ | ज | झ | ञ |
| ca /cə/ | cha /cʰə/ | ja /ɟə/ | jha /ɟʱə/ | ña /ɲə/ |
| ट | ठ | ड | ढ | ण |
| ṭa /ʈə/ | ṭha /ʈʰə/ | ḍa /ɖə/ | ḍha /ɖʱə/ | ṇa /ɳə/ |
| त | थ | द | ध | न |
| ta /t̪ə/ | tha /t̪ʰə/ | da /d̪ə/ | dha /d̪ʱə/ | na /nə/ |
| प | फ | ब | भ | म |
| pa /pə/ | pha /pʰə/ | ba /bə/ | bha /bʱə/ | ma /mə/ |
| य | र | ल | व |
| ya /jə/ | ra /ɾə/ | la /lə/ | va /ʋə/ |
| श | ष | स | ह |
| śa /ʃə/ | ṣa /ʂə/ | sa /sə/ | ha /ɦə/ |

### Hind dili üçün əlavə samitlər

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| क़ | ख़ | ग़ | ज़ | य़ | ड़ | ढ़ | फ़ |
| qa /qə/ | k͟ha /xə/ | ġa /ɣə/ | za /zə/ | zha /ʒə/ | ṛa /ɽə/ | ṛha /ɽʱə/ | fa /fə/ |

### Saitlər

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| अ |  | a /ə/ və yaxud /ä/ | क | ka |
| आ | ा | ā /ä:/ | का | kā |
| इ | ि | i /i/ | कि | ki |
| ई | ी | ī /i:/ | की | kī |
| उ | ु | u /u/ | कु | ku |
| ऊ | ू | ū /u:/ | कू | kū |
| ऋ | ृ | ṛ /ṛ/ | कृ | kṛ |
| ॠ | ॄ | ṝ /ṛ:/ | कॄ | kṝ |
| ऌ | ॢ | ḷ /ḷ/ | कॢ | kḷ |
| ॡ | ॣ | ḹ /ḷ:/ | कॣ | kḹ |
| ए | े | e /e:/ | के | ke |
| ऐ | ै | ai /əi/ və yaxud /ai/ | कै | kai |
| ऒ | ॊ | o /o/ | कॊ | ko |
| ओ | ो | ō /o:/ | को | kō |
| औ | ौ | au /əu/ или /au/ | कौ | kau |

## Həmçinin bax

* Ahirani dialekti

## İstinadlar
# Böyük Ayı (bürc)

| Böyük Ayı |
| --- |
|  |
| Abbreviatura | UMa |
| Birbaşa çıxma |
saat 8–saat 15 |
| Meyl |
+29°–+74° |
| Sahəsi | * 1.280 °²
 |
| Ən parlaq ulduzu |
Aliot (m) |
| Meteor selləri |
Ursidlər |
| **Bürc +90°-dən −16°-ə qədər enliklərdə görünür.** |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Böyük Ayı bürcü** (lat. Ursa Major)— Adətən göyün şimal yarımkürəsində axşamçağı görünür. Quyruq hissəsi qulplu abgərdəni xatırladır. Bu asterizm Böyük Abgərdən adlanır. Ona Əlkaid, Alkor, Aliot, Dabi, Meqrez, Merak və Mizar daxildir. Elə bu asterizmə görə də çox asanlıqla ayırd edilir. Ən parlaq ulduzu maqnitudu 1.76 olan Aliotdur.

Böyük Ayı bürcü Yerdən görünən ən parlaq bürclərdən biridir. Görünüşünə görə müxtəlif xalqlar tərəfindən müxtəlif adlarla adlandırılırdı: abgərdən, oraq, araba, yeddi müdrik və s.

## Xarici keçidlər

Bürcə və ulduzlara on-line burada baxa bilərsiz — İNTERNET-TELESKOP

## Həmçinin bax

* Kiçik Ayı (bürc)
# Uzaq Şərq

| Uzaq Şərq |
| --- |
|  |
|  |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Uzaq Şərq** - Şərqi Asiyada ərazi. Buraya Rusiya, Çin, Koreya (KDXR və Koreya Respublikası) və Yaponiya ərazilərinin şərqi aiddır. Bəzən Filippini də Uzaq Şərqə aid edirlər
# Ladino dili

| Ladino |
| --- |
|  |
| Orijinal adı | גודיאו-איספאנייול Djudeo-espanyol, לאדינו Ladino |
| Ölkələr | İspaniya, Türkiyə, Azərbaycan, Qazaxıstan, Rusiya, Ukrayna, İran, İsrail, Braziliya, Fransa, Yunanıstan, Serbiya, Şimali Makedoniya, Bosniya və Herseqovina, Bolqarıstan, Rumıniya, Meksika, Kürasao |
| Danışanların ümumi sayı | 150 min - ana dili; 900 min - ikinci dil; İsrail — 100 min, Türkiyə — 8 min, Bolqarıstan - 3 min, Yunanıstan — 1000, ABŞ - 300, Bosniya və Herseqovina -150, hər yerdə sayı azalır |
| Təsnifatı |
| Kateqoriya |
Avrasiya dilləri |
| Avrasiya dilləri
Hind-Avropa dilləri
İtalik dilləri
Latın-Faliskan dilləri
Roman dilləri
Judaeo-Romance
Ladino |
| Yazı | yəhudi əlifbası, latın əlifbası |
| Dil kodları |
| QOST 7.75–97 | лад 363 |
| ISO 639-1 |
— |
| ISO 639-2 | lad |
| ISO 639-3 | lad |
| Dilin strukturlarının dünya atlası | lno |
| Atlas of the World’s Languages in Danger | 374, 2165 |
| Ethnologue | lad |
| ELCat | 3444 |
| IETF | lad |
| Glottolog | ladi1251 |
|  Bu dildə olan Vikipediya |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Ladino** və ya **Sefard dili** — Roman dillərindən biridir. Bu dilin daşıyıcıları 1492-ci ildə İspaniyadan qovulmuş və Avropanın cənubunda, Niderlandda, İngiltərədə, Almaniyada və Türkiyədə məskunlaşmış yəhudilərin törəmələridir. 100 minə qədər daşıyıcısı məlumdur. Ədəbi ladino dili XVI əsrdə koyne əsasında yaranmışdır.
# Ekzoskelet

Ekzoskelet
**Ekzoskelet** (yun. έξω — xarici və σκελετος — skelet) — xarici karkazın köməyi ilə insanın ümumi gücünün artırılmasına səbəb olan cihaz.

Bu mexanizm hərəkətlər zamanı sərf olunan gücün artırılması ilə insanın biomexanıkasını təkrar edir. Kütləvi İnformasiya Vasitələrinə istinadən hazırda (2015) Yaponiya və ABŞ-də işləyən ekzoskelet mövcuddur.
# Küləyin sürəti

## Külək

Atmosfer təzyiqinin paylanmasından asılı olaraq hava həmişə üfiqi istiqamətdə yer dəyişir. Havanın üfiqi istiqamətdə belə yer dəyişməsinə külək deyilir. Külək həmişə yüksək təzyiq sahəsindən alçaq təzyiq sahəsinə doğru əsir.

## Küləyin sürəti

Küləyin sürəti və istiqaməti daima dəyişir. Yer səthində küləyin orta sürəti 5–10m/san olub, bəzən isə güclü atmosfer tufanları zamanı 50m/san.-yə çatır. Atmosferin yuxarı təbəqələrində şırnaq axınlarında küləyin sürəti daima 100 m/san bərabər olur. Küləyin sürəti m/san, km/saat və düyümlərlə ifadə olunur. Metr saniyədən düyümlərə keçmək üçün m/san-ni 2-yə vurmaq lazımdır. Bundan başqa küləyin sürətini ballarla (Bofort şkalası) ifadə etmək olar. Mümkün ola bilən küləyin sürətləri 12 balla ifadə edilir. Bu şkalaya görə küləyin sürəti müxtəlif effektlərlə əlaqələndirilir. Məs; dənizin
dalğalanması, budaqların yırğalanması, borulardan tüstünün çıxması və s. Bofort şkalasında sıfır — ştilə, 4 bal külək Bofort şkalasında mülayim adlanıb 5–7 m/san; 7 bal güclü külək olub 12–15 m/ san, 9 bal isə fırtına olub 18–21 m/san, nəhayət 12 bal tufan olub 29 m/san güclü küləyə uyğun gəlir.
Küləyin sürətini orta və ani sürət olmaqla iki yerə bölürlər. Ani sürət çox böyük tərəddüdə malik olub, orta sürətdən xeyli fərqlənə bilər. Yer səthində ən çoxu 4–8 m/san. Küləklər müşahidə edilir. Lakin hər halda tufan və fırtınalar zamanı sürət 30 m/san, hətta 60 m/san ola bilər.

## Həmçinin bax

* Külək
* Küləyin istiqaməti

## Xarici keçidlər

Küləyin gücü Arxivləşdirilib 2016-12-26 at the Wayback Machine

## İstinadlar
# Əsas rənglər

Additiv rəng qarışımı (işıq şüalarının qarışması). Əsas rənglər: qırmızı (**R**ed), yaşıl (**G**reen) və göy (**B**lue).
Subtraktiv rəng qarışımı (boyaların qarışması, əks olunan işıq). Əsas rənglər: göy-yaşılı (**C**yan), macenta (**M**agenta) və sarı (**Y**ellow).

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| T Şəkil mavi, yasəmən və sarı rənglərlə verilmişdir. |  | Şəkil rənglərdən istifadə olunmasını minimuma endirməklə maksimum qara rənglə verilmişdir. |

**Əsas rənglər** — qarışdırıldıqda bütün digər rəngləri və rəng çalarlarını əldə etmək mümkün olan rənglər. Rənglərin qarışdırılması, məsələn, elektron displeylərdə, rəngli çap və rəsmlərdə geniş spektrli rənglərin əldə edilməsi üçün əsas metod hesab edilir. Əsas rənglərin müxtəlif kombinasiyalarının necə qavranılmasını müvafiq qarışdırma modelinə, məsələn, additiv və subtraktiv modelə əsasən müəyyən etmək mümkündür. Rənglərin additiv qarışdırılmasında (işıq şüalarının qarışdırılması) əsas rənglər qırmızı (**R**ed), yaşıl (**G**reen) və göydür (**B**lue) (RGB modeli). Subtraktiv qarışdırılmasda isə (rənglərin qarışdırılması) əsas rənglər göy-yaşılı (**C**yan), macenta (**M**agenta) və sarı (**Y**ellow), həmçinin qaradır (**K**ey) (CMYK modeli).

1756-cı ildə rus alimi Mixail Lomonosov ilk dəfə fikir yürütmüşdür ki, təbiətdə hər hansı bir rəngi yaratmaq üçün 3 əsas rəngi (göy, qırmızı, yaşıl) müəyyən nisbətlə qarışdırmaq kifayətdir. Təsvirlərin kompüter kodlaşdırılması rəngin 3 komponentlik nəzəriyyəsinin əsasında qurulmuşdur. Görmə zamanı rənglərin müxtəlifliyinin hiss edilməsini insanın əsəb sistemində 3 tip oyanışın kombinasiyalarının müxtəlifliyi ilə izah etmək olar. Bir çox təsvirin emalı proqramlarında HSV (hue – rəng keyfiyyəti, saturation – dolğunluq, value – həcm, parlaqlıq) və CMYK (cyan – mavi, magenta – yasəmən, yellow – sarı) kodlaşma sxemlərindən də istifadə olunur.

## Ədəbiyyat

* Əliquliyev R. M., Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.
# 11 aprel

| ←→Aprel |
| --- |
|

| B.e | Ç.a | Ç | C.a | C | Ş | B |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 |   |   |   |

 |
| 2026-cı il |

**11 aprel** — Qriqorian təqvimində ilin 101-ci günü. (uzun ildə 102-ci)
Bu tarixdə ilin sonuna 264 gün qalır.

XX və XXI əsrdə Yuli təqvimi ilə 29 mart tarixinə uyğun gəlir.

## Əhəmiyyətli hadisələr

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari

* 1961 — Yerusəlimdə Adolf Eyxmanın məhkəməsi başlayıb.
* 1979 — Uqanda diktatoru İdi Amin devrilib.
* 2006 — İran prezidenti Mahmud Əhmədinejad İranın uranı uğurla zənginləşdirdiyi iddia edib.
* 2011 — Minsk metrosunda terror aktı törədilib.

### Azərbaycana aid hadisələr

* 2018 — Azərbaycanda prezident seçkiləri keçirilib.

## Doğumlar

### 1600-cü ildən əvvəl

* 145 — Septimi Sever, Roma imperatoru
* 1357 — I Juan, Portuqaliya kralı

### 1601–1900

### 1901–cari

İsmayıl Osmanlı
* 1902 — İsmayıl Osmanlı, Azərbaycan aktyoru
* 1905 — Atilla Jozef, Macarıstan şairi
* 1936 — İvonka Survilla, Belarus siyasətçisi
* 1937 — Dueyn Cons, ABŞ aktyoru
* 1950 — Bill İrvin, ABŞ aktyoru
* 1979 — Abakar Hacıyev, Azərbaycan polkovnik-leytenantı
* 1980 — Keyci Tamada, Yaponiya futbolçusu
* 1985 — Azad Yolçuyev, Azərbaycan giziri
* 1992 — Tural İsayev, Azərbaycan çavuşu
* 1993 — Ayşən Əbdüləzimova, Azərbaycan voleybolçusu
* 1997 — Melovin, Ukrayna müğənnisi
* 1998 — Vera Biryukova, Rusiya bədii gimnastı
* 2000 — Ken Carson, ABŞ repçisi

## Ölümlər

### 1600-cü ildən əvvəl

* 1034 — Roman III Arqir, Bizans imperatoru

### 1601–1900

### 1901–cari

Kurt Vonnequt
* 1949 — Roza Papova, Bolqarıstan aktrisası
* 1952 — Vədi Səbra, Livan bəstəkarı
* 1979
	+ Həsən Pakrəvan, İran diplomatı
	+ Leonid Bıkov, Ukrayna aktyoru
* 1985 — Ənvər Xoca, Albaniya baş naziri
* 1992
	+ Fəxrəddin Musayev, Azərbaycan baş leytenantı, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
	+ Pəhlivan Fərzəliyev, Azərbaycan baş leytenantı, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
	+ Yevgeni Karlov, Azərbaycan kapitanı, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1994 — Yelmar Edilov, Azərbaycan hərbçisi, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 2007 — Kurt Vonnequt, ABŞ yazıçısı
* 2009 — Aida Abdullayeva, Azərbaycan arfa ifaçısı
* 2019 — Can Bartu, Türkiyə futbolçusu

## Bayramlar və xüsusi günlər

* Dünya Parkinson Günü

## İstinadlar