# Türk dili

| Türk dili |
| --- |
|  |
| Orijinal adı | Türkçe |
| Ölkələr | * Bolqarıstan
* Kipr Respublikası
* Yunanıstan
* Türkiyə
* Şimali Kipr
 |
| Tənzimləyən təşkilat | Türk Dil Qurumu |
| Danışanların ümumi sayı | * 82.231.620 nəf. (2021)
* 5.870.300 nəf. (2021)
 |
| Təsnifatı |
| türk dilləri
ortaq türk dili
Oğuz dilləri
Qərbi Oğuz dilləri
türk dili |
| Yazı | Türk əlifbası |
| Dil kodları |
| QOST 7.75–97 | тур 693 |
| ISO 639-1 | tr |
| ISO 639-2 | tur |
| ISO 639-3 | tur |
| Dilin strukturlarının dünya atlası | tur |
| Ethnologue | tur |
| ABS ASCL | 4301 |
| IETF | tr |
| Glottolog | nucl1301 |
|  Bu dildə olan Vikipediya |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

 Türk dilinin rəsmi dil olduğu ölkələr
 Türk dilinin regional dil olaraq tanındığı ölkələr
**Türk dili**, **türkcə** və ya **Türkiyə türkcəsi**, (türk. Türkçe, Türk dili, Türkiye Türkçesi, Anadolu Türkçesi) — Türkiyə Respublikasının, Kipr Respublikasının və Şimali Kipr Türk Respublikasının rəsmi dili. "Alternativ adlandırma kimi türkologiyada Türkiyə türkcəsi (Anadolu türkcəsi) adı da işlədilir. Azərbaycan türkcəsi, türkmən və qaqauz dillərinə çox yaxındır. Bu dillər ümumi Türk dillərinin oğuz qrupuna aiddir.

Türk dili İraq, Suriya, Almaniya, Bolqarıstan və Yunanıstanda azlıqların dili qəbul edilir. Bolqarıstan və Yunanıstanda isə türkcə televiziya kanalları fəaliyyət göstərir. Ümumiyyətlə, türk dilinin (Anadolu türkcəsi) yayılma arealı Osmanlı imperiyasının idarə etdiyi ərazilər ilə üst-üstə düşür.

Türk dilində ingilis, alman, fransız, ərəb və s. kimi dillərdən fərqli olaraq varlıqlar cinsiyyətinə görə fərqləndirilmir. Cümlə quruluşu əksər hallarda belədir: mübtəda cümlənin əvvəlində, xəbər sonunda işlənir. Təyin təyin etdiyi sözün əvvəlində işlənir.

Hal-hazırda 1928-ci ildəki hərf inqlabından sonra latın hərflərindən istifadə olunur.

Türkcə ya da Türk dili qərbdə balkanlardan başlayıb şərqdə Xəzər dənizi sahəsinə qədər danışılan Türk dilləri dil ailəsinə aid daim güncəllənən dildir. Türk dillər Osmanlı türkcəsisinin davamını təşkil edir. Başda Türkiyə olmaqla qədim Osmanlı İmperiyası coğrafiyasında danışılan Türk dili, dünyada ən çox danışılan 15-ci dildir. Türk dilinin daim güncəllənən olması hər hansı bir yenilik üzərindən istənilən qədər yeni sözlər yarada bilmək imkanını verir. Türkiyə türkcəsi bu yönündən dolayı digər Türk dillərilə ortaq ya da ayrı olan onlarca söz mövcuddur.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatının (UNESCO) Özbəkistanda keçirilən 43-cü konfransında dekabrın 15-i Dünya Türk Dili Ailəsi Günü elan edilib.

## Nəzəriyyələr

Türk dili ilə bağlı bir neçə təsdiqini tapmayan iddealar var. Bunlar aşağıdakılardır:

* Koreya, yapon, fin, macar dillərinin türk dili ilə qohum olması;
* Amerika hindularının türk mənşəli olması və türkcə danışmaları. Fərziyyəyə görə Sibir türkləri Berinq boğazı vasitəsilə Amerikaya gedib çıxmışlar.

## İstifadə olunan əlifba

## Yayılma

Türkiyə türkcəsində danışanların dünya üzərində yayılımı
 Rəsmi Dil Türkiyə, ŞKTR, Kipr, Makedoniya (Şəhər səviyyəsində), Kosovo,İraq (Regional)
 1.000.000 dan fazla konuşan Almaniya
 500.000 – 1.000.000 arası konuşan Bolqarıstan, Suriya
 100.000 – 500.000 arası konuşan Fransa, Niderland, Belçika, Birləşmiş Krallıq, Avstriya, ABŞ, Özbəkistan,Azərbaycan,iran,Rusiya
 25.000 – 100.000 arası konuşan Yunanıstan, Avstraliya, Kanada, Meksika, Rusiya, İsveç, Danimarka, İsveçrə, Rumıniya
 25.000 az konuşan/ hiç konuşmayan Kalan ülkeler
## Dialektlər

**Beş dialektlər vardırAnadolu*

*Şərqi Anadolu Qərbi Anadolu Şimalqərbi Anadolu olmaq üzrə üçe ayrılıb*

*Rumeli*

*Şərqi Rumeli Qərbi Rumeli olmaq üzrə ikiye ayrılıb*

*Kipr*

*Suriya*

## Əlifba

##### Türk Əlifbası

Aa

Bb

Cc

Çç

Dd

Ee

Ff

Gg

Ğğ

Hh

Iı

İi

Jj

Kk

Ll

Mm

Nn

Oo

Öö

Pp

Rr

Ss

Şş

Tt

Uu

Üü

Vv

Yy

Zz

Azərbaycan dilində olan "ə" hərfi Türk dilində "e" hərfi içində gizlədilir.

## Fonetika

##### Misal

* ben — mən
* sen — sən
* o — o
* biz — biz
* siz — siz
* onlar — onlar
* bir, iki, üç — bir, iki, üç
* dört, beş, altı — dörd, beş, altı
* yedi, sekiz, dokuz, on — yeddi, səkkiz, doqquz, on
* ne — nə
* nasıl — necə
* niye/neden/niçin — niyə/nədən/nə üçün
* nere/nereye — hara/haraya
* ne zaman — nə vaxt
* kim — kim
* Türkçe biliyorum/bilmiyorum — Türkcə bilirəm/bilmirəm
* Nereden geliyorsun? — Haradan gəlirsən?
* Çocuklar şimdi okulda.("mektep" köhnə söz) — Uşaqlar indi məktəbdədir.
* Bu akşam gideceğim. — Bu axşam gedəcəyəm.
* Müzik dinlemeyi çok severim. — Musiqi dinləməyi çox sevirəm.
* Bu çocuk benim kardeşim. — Bu uşaq mənim qardaşımdır.
* Mustafa Kemal Atatürk Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusudur. — Mustafa Kamal Atatürk Türkiyə Respublikasının qurucusudur.
* Almanca öğrenmek için derslere başlayacağım. — Alman dili öyrənmək üçün dərslərə başlayacağam.
* Ben Azerbaycanlıyım. — Mən Azərbaycanlıyam.
* Benim bilgisayarım var. — Mənim kompüterim var.
* Yoğurt — Qatıq
* Balık — Balıq

## Qrammatika

## Leksika

## Türk dili lüğətləri

Sözlük

## İstinadlar

## Mənbə

* *Collective.* The Turkic languages. London and New York: Routledge. 1998. 203–235, 236–241, 242–247. ISBN 9780415082006.
* Cavad Heyət. Türk dilləri və ləhcələrinin tarixi. II kitab. Bakı, "Təhsil", 2011, 176 səh.

## Həmçinin bax

* Dünya türk dili ailəsi günü (15 dekabr)