Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# The Hollywood Reporter

| *The Hollywood Reporter* |
| --- |
|  |
|  |
| Təsis tarixi | 1930 |
| Ölkə | * ABŞ
 |
| Qərargah | * Los-Anceles
 |
| Dil | ingilis dili |
| ISSN | 0018-3660 |
| hollywoodreporter.com |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

''The Hollywood Reporter'' (tərc. *Hollivud müxbiri*) — ABŞ film sənayesindəki inkişafları izləyən aparıcı Amerika jurnalı. Həftədə bir dəfə nəşr olunur. Variety ilə birlikdə son on ildə Amerikanın ən böyük iki film jurnalından biri olub. Əsası Vilyam Vilkerson tərəfindən qoyulmuş jurnalın ilk nömrəsi 1930-cu ilin sentyabrında çıxmışdır.

Jurnal hazırda Prometheus Global Media-a məxsusdur və qərargahı Los-Ancelesdə yerləşir. 2010-cu ildə Cenis Min (ing. Janice Min) nəşrin baş redaktoru oldu.

## THR Russia

2012-ci ilin martından 2018-ci ilin noyabr ayına qədər jurnalın rusdilli versiyası nəşr olundu. 73 buraxılış verilib. Həm də The Hollywood Reporter Russia saytı rus dilində işlədildi.

22 oktyabr 2018-ci il tarixində rəsmi olaraq elan edildi ki, naşirlər lisenziyanı yeniləməmək və nəşri rebrend etmək qərarına gəldilər. Jurnalın rus versiyası əsasında Mariya Lemeşeva başçılıq etdiyi müstəqil "Kinoreporter" nəşri yaradıldı .

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Elekton versiya (ing.)
* Rus versiyası
# Törəmə müəssisə

**Törəmə müəssisə** — başqa bir şirkətə məxsus və ya başqa bir şirkətin idarə etdiyi bir şirkət və ya təşkilatdır.

Filiallar iş həyatının ümumi bir xüsusiyyətidir və bütün transmilli şirkətlər öz fəaliyyətlərini bu şəkildə idarə edirlər.

## Haqqında

Başqa bir (əsas) iş ortaqlığı və ya bir şirkət, nizamnamə kapitalında üstün iştirak səbəbi ilə və ya onlar arasında bağlanmış müqaviləyə uyğun olaraq və ya başqa bir şirkətin qəbul etdiyi qərarları müəyyən etmək imkanına malik olduqda hüquqi mövqedə olan bir iş şirkəti (Maddə 67.3) Rusiya Federasiyasının Mülki Məcəlləsi).

İqtisadi baxımdan törəmə müəssisə, əmlakının bir hissəsini tam iqtisadi yurisdiksiyaya verərək başqa bir müəssisə (təsisçi) tərəfindən hüquqi şəxs kimi yaradılan bir müəssisədir. Törəmə müəssisənin təsisçisi cəmiyyətin nizamnaməsini təsdiq edir, rəhbərini təyin edir və şirkət haqqında qanunvericilik aktlarında nəzərdə tutulmuş törəmə müəssisəyə münasibətdə digər sahibkar hüquqlarını həyata keçirir.

## Nəzarət

### Ümumi

"Nəzarət" sözü və onun törəmələri fərqli məzmunlarda fərqli mənalara sahib ola bilərlər. Bu anlayışlar qanunun müxtəlif sahələrində (məsələn, korporativ hüquq, rəqabət hüququ, kapital bazarları haqqında qanun) və ya mühasibatlıqda fərqli mənalara sahib ola bilər. Məsələn, A şirkəti B şirkətinin səhmlərini satın alırsa, əməliyyatın birləşmə nəzarətinə məruz qalmaması olduqca mümkündür (çünki şirkətin B şirkətinin rəqabət qanunlarına uyğun olaraq səhmlərin satın alınmasından əvvəl idarə olunduğuna inanılırdı), lakin eyni zamanda A şirkətindən Müvafiq mühasibat qaydalarına uyğun olaraq B Müəssisəsini maliyyə hesabatlarına birləşdirməyə başlamağınız lazım ola bilər (satın alınmadan əvvəl mühasibat uçotu məqsədləri üçün ortaq müəssisə kimi istifadə edildiyi üçün).

Nəzarət birbaşa ola bilər (məsələn, əsas ana müəssisə birbaşa birinci dərəcəli törəmə müəssisəni idarə edir) və ya dolayı (məsələn, son ana ikinci və aşağı səviyyəli törəmə şirkətləri dolayı yolla birinci səviyyəli törəmə şirkətlər vasitəsilə idarə edir).

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

rus dilində
* *Борисов А. Б.* Большой экономический словарь. — М. : Книжный мир, 2003. — 895 с.
* *Райзберг Б. А., Лозовский Л. Ш., Стародубцева Е. Б.* Современный экономический словарь. 5-е изд., перераб. и доп. — М. : ИНФРА-М, 2007. — 495 с. — (Б-ка словарей «ИНФРА-М»).
# Sual

**Sual** — informasiya əldə etmək və ya dəqiqləşdirmək məqsədilə insan tərəfindən səsləndirilən cümlənin fikir forması. Sual səsləndirilirsə intonasiya ilə deyilir, yazılırsa sonunda sual işarəsi qoyulur. Sual verən bir qayda olaraq cavab gözləyir, ironik suallar istisna təşkil edir.

## Sual cümləsində sözlərin sıralanması

Hər dildə sual cümləsinin qurulmasının öz qaydası vardır. Azərbaycan dilində adi cümlənin sonunda olan xəbərin sonuna xüsusi şəkilçilər əlavə edilir. Məsələn, " Arif eşidir-mi ? ". İngilis dilində cümlənin sual formasında xəbər mübtədadan əvvəldə yerləşir.

## Sual cümlələrinin qəribəlikləri

* Yunan dilində sual işarəsi əvəzinə nöqtə-vergül işarəsi qoyulur.
* İspan dilində sul işarəsi tərs halda (¿), cümlənin əvvəlində qoyulur.
* " Sən yatırsan ?" , "Sən ölübsənmi ?" suallarına "bəli" cavabı vermək olmaz.
* "Sən hələ sağsanmı ?" , "Sən oyanmısanmı ?" sualına "xeyr" cavabı vermək olmaz.

## Ədəbiyyat

* C. L. Hamblin, "Questions", in: Paul Edwards (ed.), Encyclopedia of Philosophy.
* Georg Stahl, "Un développement de la logique des questions", in: Revue Philosophique de la France et de l'Etranger 88 (1963), 293-301.
* Fieser, James , Lillegard, Norman (eds), Philosophical questions: readings and interactive guides, 2005.
* McKenzie, Jamie, Leading questions: *From Now On*: The Educational Technology Journal, 2007.
* McKenzie, Jamie, Learning to question to wonder to learn, *From Now On*: The Educational Technology Journal, 2005.
* McKenzie, Jamie, "The Question Mark"
* Muratta Bunsen, Eduardo, "Lo erotico en la pregunta", in: Aletheia 5 (1999), 65-74.
* Smith, Joseph Wayne, Essays on ultimate questions: critical discussions of the limits of contemporary philosophical inquiry, Aldershot: Avebury, 1988.
* Berti, Enrico, Soggetti di responsabilita: questioni di filosofia pratica, Reggio Emilia, 1993.
* Берков В. Ф., Вопрос как форма мысли. — Минск, БГУ, 1972. — 136 с.
* Лимантов Ф. С., Лекции по логике вопросов. — Л., ЛГПИ, 1975. — 112 с.
* Белнап Н., Стил Т., Логика вопросов и ответов. — М., Прогресс, 1981. — 288 с.
* Логика вопросов (Глава XIV) в кн: ред. Слинин Я. А., Караваев Э. Ф., Мигунов А. И., Символическая логика: Учебник. — СПб, С.-Петерб. гос. ун-т, 2005. — 506 с.
# Beta

| Beta |
| --- |
|  |
| Tarix |
| Təkamül | * **Beta**
 |

**Beta** (**ß**) — yunan əlifbasının ikinci hərfi, elektron şüalanmasının adı. Alfadan sonra, qammadan əvvəl gələn hərfdir.

## İstinadlar
# IANA

| IANA IANA |
| --- |
|  |
| Yaranma tarixi | 1980 |
| Baş ofisin yerləşməsi | * Los-Anceles
 |
| iana.org |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**IANA**— (ing. Internet Assigned Numbers Authority; azərb. İnternet nömrələrinin verilməsi mərkəzi‎) — internetdə .com, .net, .org kimi ən yüksək səviyyəli domenlərin inzibati idarə olunmasına cavabdeh olan və ABŞ hökumətinin maliyyələşdirdiyi qeyri-kommersiya təşkilatıdır. **IANA** qlobal ərazilər üzrə (əsasən Avropa, Asiya və Amerika) adlar fəzasını müəyyənləşdirəcək təşkilatları əlaqələndirir. 1998-ci ilin sentyabrından bu funksiyanı beynəlxalq qeyri-kommersiya təşkilatı olan ICANN öz üzərinə götürüb.

ICANN tərəfindən yaradılan və onun strukturuna daxil olan IANA İnternet səbəkəsində rəqəmli ünvanların paylanması üzrə səlahiyyətli təskilatdır və əsas funksiyası (gTLDs) ümumi istifadəli domenlərin beynəlxalq verilənlər bazasını və (ccTLDs) yüksək səviyyəli milli domenləri dəstəkləməkdən ibarətdir. Bu təşkilatlar internet ictimaiyyətinin maraqlarını təmsil edirlər.

## IANA fəaliyyətləri

IANA RFC-də müəyyən edilmiş protokollarda istifadə olunan bütün ehtiyatda saxlanılan adların və nömrələrin bölgüsü üçün cavabdehdir.

### IP-ünvanların paylanması

**IANA** regionlarda hər bir ölkəyə məxsus olan birinci səviyyəli IP-ünvanları idarə edir. Regional registratorlar da, öz növbəsində, daha kiçik internet-provayderlərə nümayəndə göndərir.

Həmçinin IPv6- ünvanın verilməsilə də məşğul olur.

### Domen adları

IANA yüksək səviyyəli domenlərin operatorları ilə birgə verilənləri idarə edir.

## Ədəbiyyat

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.

## Xarici keçidlər

* IANA web saytı
* Numbers Resource Organization
* IANA Functions Purchase Order of the United States Department of Commerce
* USC/ICANN transition agreement
* ICANN contract for IANA, March 2003
# JSON

| JSON |
| --- |
|  |
| Yayımlanma tarixi | 2001 |
| Sayt | json.org |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**JSON** ("**J**ava**S**cript **O**bject **N**otation") — insanlar tərəfindən oxuna bilən verilənlərin çevrilməsi üçün formatdır. XML-in Javascript ilə daha yaxşı işləyə bilməməsindən yaranmışdır. JSONda verilənlər açar(key) və dəyər(value) dan ibarət olur.
XML-dən asan olmasına görə müasir dövrdə yavaş-yavaş XML-i əvəzləməyə başlamışdır. XML-dən daha sürətlidir. Əsas üstünlüyü verilənlərin transferi zamanı daha kiçik hissələrdən istifadə edə bilməsidir. Fayl Genişlənməsi **.json**-dur.

## Dəstəklədiyi tiplər

* Number
* String
* Bul dəyişəni
* Massiv
* Obyekt (proqramlaşdırma)
* null

## Sadə nümunə

```
 [
 {
 "tip":"kitab",
 "nov":"roman",
 "mehsullar":[
 {
 "ad":"Əli və Nino",
 "muellif":"Qurban Səid"
 },
 {
 "ad":"Qılınc və Qələm",
 "muellif":"Məmməd Səid Ordubadi"
 }
 ]
 }
 ]

```

## Həmçinin Bax

* XML
* JavaScript
* AJAX
# Kürd yazısı

İngiltərədə ingilis dilində və kürd dilinin ərəb əlifbasıyla yazılmış kürd restoranı lövhəsi
**Kürd orfoqrafiyası** — kürd dilini yazmaq üçün istifadə olunan 3 əlifbadan ibarət yazı sistemi. Bu gün kürdcənin yazılmasında Cəladət Əli Bədirxan tərəfindən 1932-ci ildə təqdim olunmuş Bədirxan əlifbası (yaxud Havar jurnalının adından Havar əlifbası) adlanan bir latın əlifbası və sorani əlifbası (yaxud orta kürd dili əlifbası) adlanan bir fars-ərəb əlifbasından istifadə olunur. İraq Kürdüstanı ərəb əlifbasını orta kürd dili üçün Unicodeda hesabat məqsədilə tətbiq olunan bir standart qəbul etmişdir.

Havar əlifbası Suriya, Türkiyə və Ermənistanda, orta kürd əlifbası isə İraq və İranda istifadə olunur. SSRİ-dəki kürdlər isə keçmişdə, əsasən, Ermənistan SSR və Kürdüstan qəzasında erməni əlifbası və kiril əlifbası əsasında tərtib edilmiş iki əlifbadan daha istifadə etmişlər.

## İstinadlar
# Slavyan dilləri

## Şərqi slavyan dilləri

* Rus dili
* Ukrayna dili
* Belarus dili

## Qərbi slavyan dilləri

* Polyak dili
* Çex dili
* Slovak dili

## Cənubi slavyan dilləri

* Serb dili
* Bolqar dili
* Xorvat dili
* Makedon dili
* Bosniya dili

---

Slavyan qrupu
# Unix bənzəri

**Unix bənzəri** – Unix əməliyyat sisteminə bənzəyən amma Single UNIX Specification lisenziyasını almamış əməliyyat sistemlərinə deyilir.

Unix soy ağacı
## Sinifləndirmə

### Genetik UNIX sistemləri

Bu sistemlərin AT&T kod bazası ilə tarixi bir əlaqəsi var. Hamısı olmasa da bir çox kommersial UNIX sistemləri bu kateqoriyaya daxildir. 1970-ci illərin sonunda və 1980-ci illərin əvvəlində Berkli Kaliforniya Universitetində inkişaf etdirilən məhsulların yeni nəsilləri olan BSD, bu qəbildəndir.

### Əmtəə nişanı və ya damğalı olan UNIX

Bu qrup Open Group tərəfindən müəyyən edilmiş olan, Single UNIX Specification lisenziyasını qarşılayan və UNIX adını daşımağa icazə verilən əməliyyat sistemlərini əhatə edir. Apple Mac OS X v10.5 və sonrakı versiyalar BSD olaraq sertifikatlandırılmış olsalar da bunların çoxu UNIX System V kod bazalı ticari versiyalardır. Bir qismi isə (məs.: IBM z/OS) bu xüsusiyyəti POSIX uyğunlaşma təbəqəsi sayəsində qazanmışdır və əslində təbii olaraq UNIX əməliyyat sistemi deyildir.

### Funksional UNIX

Bu məhsullar UNIX xüsusiyyətlərinə kobud şəkildə tabe olar, daha dəqiq bir şəkildə Linux və Minix kimi sistemlərdir və AT&T-nin kod bazası ilə nə tarixi əlaqələri var, nə də minlərlə dollar tutan ticarət reyestr qeydiyyatına alınmayıblar.

## Həmçinin bax

* BSD
* Unix
* Unix utilitlərinin siyahısı
# İ

| **Latın hərfi İ, i** |
| --- |
|  |
| **Latın əlifbası** |
| A | B | C | D | E | F | G |
| H | I | J | K | L | M | N |
| O | P | Q | R | S | T | U |
| V | W | X | Y | Z |
| Əlavə və digər variant işarələri |
| À | Á | Â | Ã | Ä | Å | Æ |
| Ā | Ă | Ȃ | Ą | Ȧ | Ả | Ɐ |
| Ɑ | Ɓ | Ƀ | Ç | Ć | Ĉ | Ċ |
| Č | Ȼ | Ƈ | Ð,ð | Ď,ď | Đ,đ | Ɗ |
| ᶑ | È | É | Ê | Ë | Ē | Ė |
| Ę | Ě | Ɇ | Ə | Ƒ | Ĝ | Ğ |
| Ġ | Ģ | Ǧ | Ǥ | Ɠ | Ƣ | Ĥ |
| Ħ | Ì | Í | Î | Ï | Ī | Į |
| İ | I | Ĳ | Ĵ | Ɉ | Ķ | Ḱ |
| Ǩ | Ƙ | Ⱪ | Ĺ | Ļ | Ľ | Ŀ |
| Ł | Ɱ | Ñ | Ń | Ņ | Ň | N̈ |
| Ɲ | Ƞ | Ŋ | Ò | Ó | Ô | Õ |
| Ö | Ø | Ő | Œ | Ơ | Ᵽ | Ƥ |
| P̃ | Ɋ | ʠ | Ŕ | Ř | Ɍ | Ɽ |
| ß | ſ | Ś | Ŝ | Ş | Š | Þ |
| Ţ | Ť | Ŧ | Ⱦ | Ƭ | Ʈ | ẗ |
| Ù | Ú | Û | Ü | Ū | Ŭ | Ů |
| Ű | Ų | Ư | Ʉ | Ʋ | Ŵ | Ⱳ |
| Ẋ | Ý | Ŷ | Ÿ | Ɏ | Ƴ | Ź |
| Ẑ | Ẕ | Ż | Ž | Ƶ | Ȥ | Ⱬ |

**İ**. Latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasında 14-cü hərf, 9 saitdən biri. İ incə, dodaqlanmayan və qapalı saitdir.
# Hind-ari dilləri

| Hind-ari dilləri |
| --- |
| Takson |
— |
| Areal |
— |
| Təsnifat |
| Kateqoriya |
??? |
| Avrasiya dilləri
Hind-Avropa dilləri
Hind-İran dilləri
Hind-ari dilləri |
| Tərkib |
|
— |
| Dil qrupunun kodları |
| ISO 639-2 | inc |
| ISO 639-5 | inc |

Hind-ari dillərinin yayıldığı ərazi.
**Hind-ari dilləri** – Hind-Avropa dil ailəsinə aid dil qrupu.

* Hind dili
* Sanskrit dili
* Pənjab dili
* Marathi dili
* Oriya dili
* Sinhal dili
* Kaşmir dili
* Urdu dili
* Qaraçı dili

## Həmçinin bax

* Kiril qrafikalı əlifbalı dillər siyahısı
# Windows-1254

**Windows-1254** — Microsoft Windows altında türkcə hərfləri kodlamaq üçün yaradılmış hərflər dəstidir.

ISO 8859-9 ilə uyğundur.

Artıq müasir dövrdə UTF-8 kodlamasından istifadə edilir.

Windows-1254 cədvəli. Hər simvol Unicode kodlamasında və 10-luq say sistemində ekvivalenti ilə birlikdə göstərilmişdir.
İstifadəsi isə <head></head> taqları arasında olmaq üzrə aşağıdakı kimidir:

<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254" />

## Həmçinin bax

* Windows
* Windows Server 2008

## Xarici keçidlər

Windows 1254 reference chart
# Çex dili

| Çex dili |
| --- |
|  |
| Orijinal adı | čeština český jazyk |
| Ölkə | * Çexiya
 |
| Regionlar | Şərqi Avropa, Mərkəzi Avropa |
| Danışanların ümumi sayı | * 10.700.000 nəf. (2019)
 |
| Təsnifatı |
| Avrasiya dilləri
Hind-Avropa dilləri
Baltik-Slavyan
Slavyan dilləri
Qərbi Slavyan dilləri
Czech–Slovak languages
çex dili |
| Dil kodları |
| QOST 7.75–97 | чеш 790 |
| ISO 639-1 | cs |
| ISO 639-2 | ces, cze |
| ISO 639-3 | ces |
| Dilin strukturlarının dünya atlası | cze |
| Ethnologue | ces |
| ABS ASCL | 3601 |
| IETF | cs |
| Glottolog | czec1258 |
|  Bu dildə olan Vikipediya |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Çex dili** (özünü adlandırma: *čeština, český jazyk* tarixi adı: **Bohemiya dili** olmuşdur) — slavyan dillərindən biri olmaqla çexlərin dilidir. Qərbi Slavyan qrupuna aiddir; Çex-Slovak altqrupunda birləşdiyi slovak dilinə ən yaxındır. Əsasən Çex Respublikasında yayılmışdır; çex dilində danışanların kiçik qrupları həmçinin Slovakiya, Avstriya, Rusiya, Xorvatiya, bir sıra Qərbi Avropa ölkələrində, ABŞ, Kanada, Argentina, Avstraliya və digər ölkələrdə yaşayır. Çex Respublikasının rəsmi dilidir (úřední jazyk) və Avropa İttifaqının 24 rəsmi dilindən biridir (2004-cü ildən). Çexlərin adətən kompakt məskunlaşdıqları Mərkəzi və Şərqi Avropanın bir sıra dövlətlərində (Avstriya, Bosniya və Herseqovina, Xorvatiya və Slovakiya) çex dilinin regional dil statusu almaq imkanı var.

Dünyada çex dilini ana dili kimi danışanların ümumi sayı 10,62 milyon nəfəri ötür, onlardan 10,40 milyonu Çexiyada yaşayır (2012).

Çex-Slovak qrupu Qərbi Slavyan daxilində yüksək orta əsrlər dövründə inkişaf etmişdir və Çex-Slovak dialekt kontinuumu daxilində Çex və Slovak dillərinin standartlaşdırılması erkən müasir dövrdə ortaya çıxmışdır. 18-ci əsrin sonu — 19-cu əsrin ortalarında müasir yazılı standart Çex Milli Dirçəlişi kontekstində kodlaşdırıldı. Ümumi Çex kimi tanınan əsas qeyri-standart çeşid, Praqanın xalq dilinə əsaslanır, lakin indi Çexiyanın əksər hissəsində interdialekt kimi danışılır. Ölkənin şərq hissəsində danışılan Morav dialektləri də çex dili kimi təsnif edilir, baxmayaraq ki, onların bəzi şərq variantları slovak dilinə daha yaxındır.

## İstinadlar
# Fonasiya

|  |
| --- |
| Dilçilik |
| Dünya dilləri |
| Nəzəri linqvistika |
| Fonologiya
Morfologiya
Sintaksis
Semantika
Praqmatika
Koqnitiv dilçilik
Generativ linqvistika |
| Deskriptiv linqvistika |
| Antropoloji linqvistika
Təkamül linqvistikası (müqayisəli-tarixi dilçilik, etimologiya)
Fonetika
Sosiolinqvistika |
| Tətbiqi dilçilik |
| Kompüter dilçiliyi
Kriminalistika
Dilin mənimsənilməsi
Dil qiymətləndirməsi
Dil inkişafı
Preskriptivizm
Antropoloji linqvistika
Neyrolinqvistika
Psixolinqvistika
Stilistika |
| Digərləri |
| Ədəbiyyat
Oxuma
Linqvistik tipologiya
Linqvistikanın tarixi
Dilçilərin siyahısı
Dünya dilləri
Həll olunmamış problemlər |
| Portal:Linqvistika |
| * b
* m
* r
 |

**Fonasiya** — insanlarda və bəzi heyvanlarda səsin yaranma prosesidir. Bu proses qırtlaqda baş verir və səs tellərinin titrəməsi ilə həyata keçirilir. Səsin çıxarılması tənəffüs sistemindən gələn havanın səs telləri vasitəsilə modulyasiyası ilə təmin olunur. Fonasiya həm danışıq səslərinin, həm də vokal və qeyri-vokal səslərin yaranmasının əsas mexanizmidir.

## Fonasiya prosesinin əsasları

### Tənəffüs sistemi

Ekspirasiya zamanı hava qırtlağa doğru hərəkət edir. Səs yaratmaq üçün ağciyərlərdən çıxan hava əsas mənbədir. Səs telləri qırtlaqda yerləşən elastik quruluşlardır. Hava axını onların titrəməsinə səbəb olur. Titrəmə tezliyi səsin hündürlüyünü (tonunu) müəyyən edir.
Rezonator sistemdə ağız, burun və udlaqdan ibarət boşluqlar səsə rezonans əlavə edərək onu gücləndirir və fərqli keyfiyyətlərlə zənginləşdirir.

### Rezonator sistemi

Ağız, burun və udlaqdan ibarət boşluqlar səsə rezonans əlavə edərək onu gücləndirir və fərqli keyfiyyətlərlə zənginləşdirir.

## Fonasiya növləri

Normal Fonasiya: Adi danışıq və ünsiyyət zamanı istifadə olunur.
Pıçıltı: Səs telləri qismən açıq qalır və minimal vibrasiya edir.
Qışqırıq: Havanın güclü axını ilə səs tellərinin intensiv vibrasiyası baş verir.
Mahnı Fonasiyası: Səs tellərinin sabit və geniş diapazonda titrəməsi ilə musiqili səs yaranır.

## Fonasiya və səsin xüsusiyyətləri

Fonasiya nəticəsində yaranan səs aşağıdakı xüsusiyyətlərə malikdir:
Tezlik: Səs tellərinin titrəmə sürəti. Daha sürətli titrəmə incə ton, daha yavaş titrəmə isə qalın ton yaradır.
İntensivlik: Hava axınının gücü ilə əlaqədardır. Güclü hava axını yüksək səs yaradır.
Rezonans: Səsin fərqli ton və keyfiyyətlərə sahib olmasını təmin edir.
Fonasiya təkcə danışıq üçün deyil, həm də emosional ifadələr (qışqırıq, gülüş) və vokal ifalar üçün mühüm rol oynayır. Səs tellərinin fəaliyyəti tənəffüs və sinir sistemləri tərəfindən idarə olunur. Bu proses həm də insanların fərqli səslərə və tonlara malik olmasını təmin edir.

## Həmçinin bax

* Fonetika

## İstinadlar
# Mötərizə

|  |
| --- |
| () |
| Mötərizə |
|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |
| Punktuasiya |
| apostrof | (’ ') |
| mötərizə | ([ ], ( ), { }, ⟨ ⟩) |
| iki nöqtə | (:) |
| vergül | (,) |
| tire | (‒, –, —, ―) |
| nöqtələr | (…, …, . . .) |
| nida işarəsi | (!) |
| nöqtə | (.) |
| guillemets | (" ")--> |
| defis | (‐) |
| defis-minus | (-) |
| sual işarəsi | (?) |
| dırnaq işarəsi | (" ", ‘ ’, " ", ‹ ›) |
| nöqtəli vergül | (;) |
| əyri xətt (sleş, drob) | (/,  ⁄ ) |
| Sözayırıcılar |
| mötərizə | ( ) ( ) ( ) |
| interpunkt | (·) |
| Əsas tipoqrafika |
| ampersand | (&) |
| ticari at | (@) |
| ulduz (asterisk) | (\*) |
| tərsinə əyri xətt | (\) |
| siyahı markeri (bullit) | (•) |
| sirkumfleks | (^) |
| xaç | (†, ‡) |
| dərəcə | (°) |
| çevrilmiş nida işarəsi | (¡) |
| çevrilmiş sual işarəsi | (¿) |
| oktotorp (şəbəkə, xeş) | (#) |
| nömrə işarəsi | (№) |
| bölmə işarəsi | (÷) |
| sıra indikatoru | (º, ª) |
| faiz, promille, milyonda bir | (%, ‰, ‱) |
| abzas | (¶) |
| ştrix | (′, ″, ‴) |
| paraqraf işarəsi | (§) |
| tilda | (~) |
| altdan xətt | (\_) |
| şaquli xətt | (¦, |) |
| Zehni mülkiyyət |
| müəllif hüquqlarının qorunması işarəsi | (©) |
| əlaqəli hüquqların qorunması işarəsi | (®) |
| xidmət işarəsinin simvolu | (℠) |
| fonoqram üçün əlaqəli hüquqların qorunması işarəsi | (℗) |
| əmtəə nişanı | (™) |
| Valyuta işarələri |
| valyuta işarəsi (ümumi) | (¤) |
| valyuta işarələri (konkret) |
| (₳ ฿ ₵ ¢ ₡ ₢ ₠ $ ₫ ৳ ₯ € ƒ ₣ ₲ ₴ ₭ ℳ ₥ ₦ ₧ ₱ ₰ £ ₹ ₨ ₪ ₸ ₮ ₩ ¥ ៛) |
| Müstəsna tipoqrafika |
| asterizm | (⁂) |
| interrobanq | (‽) |
| ironiya işarəsi | (؟) |
| Digər |
| Diakritik işarələr |
| Şpasiya |
| Digər yazılarda |
| Çin punktuasiyası |

 |
| Bu şablon: * bax
* müzakirə
* redaktə
 |

Dairəvi mötərizələr 1556-cı ildə Tartaliyada meydana gəlmişdir. Ifadənin kvadrat kökünü tapmaq üçün istifadə olunurdu. Eyni zamanda Bombelli də mötərizələrdən istifadə etməyə başladı ki, onun işarələri ilk mötərizə "L" və bağlayıcı mötərizə "L"in tərsinəsi idi (1550). Bu mötərizələr əcdad mötərizələr sayılırdı. Fiqurlu mötərizələr isə Viet tərəfindən 1593-cü ildə yaradıldı. Buna baxmayaraq bir çox riyazıyyatçılar mötərizə yerinə yazılmış ədədi işarələməyi (altından xətt çəkərək) üstün tuturdular. Hal-hazırda istifadə olunan mötərizələr isə Leybnits tərəfindən təqdim olunmuşdur
# Kandela

| Kandela |
| --- |
| Ümumi məlumatlar |
| Simvolu | kd |
| Adını daşıyır | şam |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Kandela** işıq şiddətinin vahididir. Beynəlxalq BS sistemindəki 7 əsas vahiddən biridir.

## Dalğa uzunluğu və tezlik

Şüalanma dalğa uzunluğu və ya tezlik ilə ifadə oluna bilər. İkisi arasındakı əlaqə:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
Burada **λ** dalğa uzunluğu, **f** tezlik və **c** də işığın sürətidir.

Vakuumda işığın sürəti **299,792,458 m/s təşkil** edir. **BS** sistemində dalğa uzunluğu vahidi **metr (m)** və tezlik vahidi **Hertzdir (Hz)**, (yuxarıdakı ifadədə tezlik **GHz** ilə verilirsə, dalğa uzunluğu da **nm** ilə hesablana bilər).

## Elektromaqnit güc və işıq gücü

Bütün işıq mənbələri elektromaqnit spektrində şüalanır. Bu şüalanmanın gücü vattla ölçülür. Ancaq bu şüalanmanın tamamı insan gözü ilə görülə bilməz. İşıq insan gözü ilə qəbul edilən şüalanmaya verilən addır. İşıq gücünə işıq seli deyilir. İşıq selinin BS-də vahidi lümendir ( **lm** ilə işarələnir).

## İşıq şiddəti

Nöqtəvi işıq mənbəyində bir steradianlıq cisim bucağına düşən işıq selinə işıq şiddəti deyilir. Nöqtəvi mənbə üçün,

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
Burada **Φ** işıq seli, **I** isə işıq şiddətidir. İşıq şiddətinin vahidi kandeladır (qısaldılmış **cd** ).

## İşıq səmərəliliyi

İnsan gözü **380-740 nm** arasındakı elektromaqnit spektrinə həssasdır. Ancaq spektrdəki hər dalğa uzunluğuna eyni dərəcədə həssas deyil. Aydınlıq mühitdə maksimum həssaslıq **555 nm** dalğa uzunluğundakı işıqadır (yaşıl rəng). Yalnız bu dalğa uzunluğunda şüalanan və **1 Vt** elektromaqnit güc yayan mənbə **683.002 lm** işıq seli yaradır. Bütün digər dalğa uzunluqlarında **1 Vt** elektromaqnit gücü ilə yaranan işıq seli (və buna görə də işıq şiddəti) bundan azdır.

## BS vahidi kimi Kandela

Fizikada istifadə olunan bütün vahidlər yeddi əsas vahiddən əldə edilə bilər. BS əsas vahidi adlanan bu vahidlər *Conférence générale des poids et mesures* beynəlxalq təşkilatı tərəfindən müəyyən edilir. Kandela da bu yeddi əsas vahiddən biridir (digərləri metr, kiloqram, saniyə, amper, kelvin, mol).

1948-ci ildə kandelanın tərifi belə qəbul edildi: Platinin **1/ 600.000** m2lik səthinin donma nöqtəsində və **101.325 N/m2** atmosfer təzyiqində işıq şiddəti.

Ancaq bu ölçməni yerinə yetirmək çox çətindir. Texnologiyanın inkişafı ilə 1979-cu ildən etibarən vahid radiometrik ölçmələrlə və güc vahidi vatt əsasında ölçülməyə başlandı.

## Həmçinin bax

* Beynəlxalq Vahidlər Sistemi
# Çin qəsəbəsi

**Çin qəsəbəsi** (ing. Chinatown) — Çindən kənarda Çinlilərin kompakt yaşadığı yerlərə verilən ad. Çox zaman bu məhəllələri "Çayna-taun" da adlandırırlar.

Çin məhəlləri Amerika Birləşmiş Ştatlarında geniş yayılmışdır. Burada bir neçə ştat istisna olmaqla, qalan bütün ştatlarda çin məhəllələri vardır. Nyu-York, London və San-Fransisko şəhərlərində yerləşən çin məhəlləri, böyük tipli yaşayış sahəsi hesab olunur. Çin məhəllərində əsasən Çindən yeni gəlmiş miqrantlar məskunlaşır. Bu məhəllələrdə əsasən Çin dilindən istifadə edilir. Çin məhəlləsində ingilis dilini bilmədən yaşayan çinlilərin sayıda çoxdur. Onlar gündəlik həyatlarında çin dilindən istifadə edirlər.
Nyu-Yorkda yerləşən Çin məhəlləsi digərlərinə nisbət böyük olduğundan burada, çin dilində qəzet nəşr edilir və orta məktəbdə çin dilində təhsil verilir.San-Fransiskoda yerləşən Çin qəsəbəsində məşhur karate ustası ,aktyor Brüs Li anadan olub.

## Qalereya

* Çin məhəllələri
*
*
*
*
*
*
*
* Nyu-York şəhərinin Manhetten səmtində yerləşən çin qəsəbəsi

## Həmçinin bax

* Kiçik İtaliya