Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Osmanlıçılıq

**Osmanlıçılıq**, həmçinin **osmanlılıq** və ya **osmanizm** (osman. عثمانلـولـق, türk. osmanlılık, osmanlıcılık) — Osmanlı imperiyasında Birinci Məşrutiyyət dövründən (1876–1878) əvvəl "yeni osmanlılar" mühitində yaranmış siyasi quruluş konsepsiyası.

Osmanlıçılığın meydana gəlməsinə Tənzimat islahatları, xüsusilə 1856-cı ildə elan olunmuş bütün etiqadlara mənsub təbəələrin tam bərabərliyini bildirən Xətti-Hümayun fərmanı, həmçinin dini və etnik mənsubiyyətdən asılı olmayaraq ümumi osmanlı vətəndaşlığını tətbiq edən 1869-cu il Millətlər haqqında qanun töhfə vermişdir.

Osmanlıçılıq Monteskyö və Russonun, eləcə də Fransa inqilabının ideyalarının güclü təsiri altında olmuşdur. Tərəfdarları millətlərin bərabərliyini və imperiya təbəələrinin qanun qarşısında bərabərliyini elan etmişdilər. Millət sistemi pozulmamış, lakin sekulyar təşkilatların rolu artırılmışdır. İbtidai təhsil, hərbi xidmət və baş vergisi həm müsəlmanlara, həm də qeyri-müsəlmanlara şamil olunmalı idi. Osmanlıçılığın müdafiəçiləri bunun dövlət qarşısında duran sosial problemləri həll edəcəyinə inanmışdılar, lakin konsepsiya imperiyanın bir çox təbəəsi tərəfindən rədd edilmişdir. Müsəlmanlar onu öz üstün mövqelərinin ləğv edilməsi, qeyri-müsəlmanlar isə ənənəvi imtiyazların aradan qaldırılması kimi qəbul etmişdilər.

Osmanlıçılıq 1908-ci il Gənc türklər inqilabında və İkinci Məşrutiyyət dövründə (1908–1922) yenidən canlanmışdır. Hakimiyyətə gələn "gənc türklər" onu rəsmi ideologiya elan etmiş və ilkin mərhələdə inqilab nəticəsində imperiyanın bütün xalqlarının bərabərliyinə və vahid osmanlı millətinin yaradılmasına nail olunduğunu bildirmişdilər, lakin milli üsyanlar və müharibələr osmanlıçılıq tərəfdarlarının sayını kəskin azaltmışdır. Birinci Dünya müharibəsinin başlanğıcına qədər konsepsiya tam populyarlığını itirmiş, pantürkizm və panislamizm tərəfindən sıxışdırılıb kənara qoyulmuşdur.

## İstinadlar
# Meqazəlzələ

**Meqazəlzələ** — yer qabığının plitələri arasında, zonanın bir tektonik plitəsinin digəri ilə toqquşması zamanı çökmüş plitə sərhədlərində (konvergent sərhədlərində) subduksiya zonalarında baş verən zəlzələdir. Bu tip zəlzələ Yer planetində baş verən ən güclü zəlzələdir, maqnitudası 9,0-dan yuxarıdır. Heç bir başqa məlum aktiv fəaliyyət növü bu miqyasda təsvir edilmir.

## Terminologiya

Yer qabığın qırılmalarında plitənin bir hissəsi digərinə nisbətən yuxarıya doğru hərəkət edir və təkan kimi adlanan hərəkət növüdür. "Meqatəkan" termininin ümumi qəbul edilmiş mənası yoxdur, lakin plitələrin bir-birinə qarşı son dərəcə nəhəng üstəgəlməsini təsvir etmək üçün istifadə olunur.

## Ərazi

Ən böyük subduksiya zonası Sakit və Hind okeanlarına aiddir və Sakit Okean Qurşağının vulkanik fəaliyyəti ilə bağlıdır. Bu zonada baş verən zəlzələlər okean dibini deformasiyaya uğratdığı üçün əksər hallarda sunami ilə nəticələnir. Onların bir neçə dəqiqəyə qədər müəyyən müddət ərzində güclü titrəyişlərlə müşayiət olunduğu məlumdur.

## 20-ci əsrin əvvəllərindən başlayaraq ən güclü zəlzələlər

Ən güclü zəlzələlərin cədvəli| Ərazi | Tarix | Maqnituda | Koordinatlar |
| --- | --- | --- | --- |
| 1. Çili | 22 may 1960 | 9.5 | −38,24/-73,05 |
| 2. Şahzadə Uilyam Boğazı, Alyaska, ABŞ | 28 mart 1964 | 9.2 | 61,02/-147,65 |
| 3. Cənubi Sumatranın qərb sahillərində | 26 dekabr 2004 | 9.1 | 3,30/95,78 |
| 4. Kamçatka | 4 noyabr 1952 | 9.0 | 52,76/160,06 |
| 5. Yaponiya | 11 mart 2011 | 9.0 |  |
| 6. Ekvador sahillərində | 31 yanvar 1906 | 8.8 | 1,0/-81,5 |
| 7. Ret adaları, Alyaska, ABŞ | 13 oktyabr 1963 | 8.7 | 51,21/178,50 |
| 8. Cənubi Sumatra, İndoneziya | 28 mart 2005 | 8.6 | 2,08/97,01 |
| 9. Andrean adaları, Alyaska, ABŞ | 4 fevral 1965 | 8.6 | 51,56/-175,39 |
| 10. Assam, Tibet | 15 avqust 1950 | 8.6 | 28,5/96,5 |
| 11. Kuril adaları | 13 oktyabr 1963 | 8.5 | 44,9/149,6 |
| 12. Banda dənizi, İndoneziya | 1 fevral 1938 | 8.5 | −5,05/131,62 |
| 13. Kamçatka | 3 fevral 1923 | 8.5 | 54,0/161,0 |

## Həmçinin bax

* Zəlzələ
* Tektonik plitələr
* Sakit okean
* Maqnituda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Earthquake Hazards Program
* Giant Megathrust Earthquakes
# Elmlər akademiyası

**Elmlər akademiyası** — elmin müxtəlif sahələri ilə peşəkar şəkildə məşğul olan insanları birləşdirən dövlət və ya ictimai qeyri-kommersiya təşkilatı. Onun üzvləri akademik adlanır.

## Azərbaycan

Azərbaycan Respublikasında akademiyalar ancaq dövlət akademiyası ola bilər. Sahə akademiyası kimi Azərbaycan Mühəndislik Akademiyası fəaliyyət göstərir.

## Beynəlxalq Elmlər Akademiyaları

1. Beynəlxalq Elmlər Akademiyası (IAS)
2. Beynəlxalq San-Marino Elmlər Akademiyası (AIS San-Marino)

## Rusiya

Rusiya Federasiyasında yeddi dövlət, on səkkiz ictimai akademiya fəaliyyət göstərir.

## Böyük Britaniya

* London Kral Cəmiyyəti

## Qazaxıstan

* Qazaxıstan Elmlər Akademiyası

## Qırğızıstan

* Qırğızıstan Milli Elmlər Akademiyası

## Rumıniya

* Rumın Akademiyası

## ABŞ

* Nyu-York Elmlər Akademiyası — kommersiya təşkilatı
* ABŞ Milli Elmlər Akademiyası

## Ukrayna

* Ukrayna Milli Elmlər Akademiyası
* Ukrayna Aqrar Elmlər Milli Akademiyası
* Ukrayna Ali Məktəb Elmlər Akademiyası

## Fransa

* Fransa Elmlər Akademiyası

## İsveç

* İsveç Kral Elmlər Akademiyası

## Xarici keçidlər

* Vikianbarda Elmlər akademiyası ilə əlaqəli mediafayllar var.
# Tərcümə çətinlikləri (film)

| *Tərcümə çətinlikləri* |
| --- |
| ing. Lost in Translation |
|  |
| Janr | müstəqil film[…], dram filmi |
| Əsas mövzu | müvəqqəti münasibət[d], dostluq, Orta yaş böhranı, Ekzistensializm, Simpatiya |
| Rejissor | Sofiya Koppola |
| Prodüserlər | Ross Kats Sofiya Koppola |
| İcraçı prodüserlər | Frensis Ford Koppola |
| Ssenari müəllifi | Sofiya Koppola |
| Baş rollarda | Bill Mürrey Skarlet Yohansson |
| Operator | Lens Akord |
| Bəstəkar | Kevin Şilds |
| İstehsalçılar | American Zoetrope[d] |
| Studiya |
Focus Features |
| Distribütorlar | Focus Features və Pathé Distribution |
| İlk baxış tarixi | 29 avqust 2003, 31 avqust 2003, 5 sentyabr 2003, 3 oktyabr 2003, 17 oktyabr 2003, 7 noyabr 2003, 5 dekabr 2003, 19 dekabr 2003, 25 dekabr 2003, 26 dekabr 2003, 7 yanvar 2004, 8 yanvar 2004, 9 yanvar 2004, 14 yanvar 2004 |
| Müddət | 107 dəq. |
| Büdcə | 4.000.000 $ |
| Gəlir | $ 119 mln |
| Ölkələr | * ABŞ
* Yaponiya
 |
| Dillər | ingilis dili, yapon dili, fransız dili, alman dili |
| İl |
2003 |
| Rəng | rəngli[d] |
| Çəkiliş yeri | Yaponiya, Tokio, Kioto |
| IMDb | ID0335266 |
| Mükafatları |          |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Tərcümə çətinlikləri** (ing. Lost in Translation) — Sofiya Koppolanın rejissorluğu altında 2003-cü ildə çəkilmiş ABŞ istehsalı bədii film. Ekzistensional melodrama qərib Yaponiyada olan iki tənha amerikalı, yaşlı film ulduzu (Bill Mürrey) və cavan qadının (Skarlet Yohansson) qarşılıqlı münasibətindən bəhs edir.

Filmin premyerası 29 avqust 2003-cü ildə Tellurayd Film Festivalında baş tutdu. Film 12 sentyabr 2003-cü ildə ABŞ-də Focus Features himayəsi altında məhdud prokata çıxdı və ilk həftəsonu 925.087 dollar gəlir əldə etdi. Üç həftə sonra distribütor əsəri geniş prokata yayımladı və 21 mart 2004-cü il tarixinədək dünya miqyasında 119 milyon dollar qazandı (filmin çəkiliş büdcəsi 4 milyon dollar idi).

Kinolent "Oskar" mükafatının dörd nominasiyasını ("Ən yaxşı film" və "Ən yaxşı kişi rolu" (Bill Mürrey) daxil olmaqla) qazandı, ancaq yalnız birini, "Ən yaxşı orijinal ssenariyə" görə qazandı. Qızıl qlobus mükafatı da filmi görməzdən gəlmədi: mükafatlandırma mərasimində film üç kateqoriyada ("Ən yaxşı film — komediya və ya müzikl" daxil olmaqla) qalib gəldi və daha ikisinə namizəd oldu. On doqquz yaşlı Skarlet Yohansson və Bill Mürrey Britaniya Akademiyasının BAFTA mükafatının müvafiq olaraq "Ən yaxşı baş rol aktrisası" və "Ən yaxşı baş rol aktyoru" nominasiyalarında qalib gəldilər. Ümumilikdə, film 77 müxtəlif film mükafatı aldı və başqa 66-ya namizəd göstərildi.

Bu günə qədər film müstəqil Amerika kinosunun ideal nümunələrindən biri sayılır. 2000-ci illərin sonlarında film aparıcı tənqidçilər və film yayıncıları tərəfindən son on ilin ən yaxşılardan biri seçildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Anbar

Kiçik hissələr üçün avtomatik saxlama anbarı
**Anbar** — Yüklərin saxlanması onların daşınması, ehtiyaatların idarə edilməsi və anbarlama əməliyyatları ilə sıx bağlıdır. İstifadə olunan daşımaçı, ehtiyatların səviyyəsi və tələb olunan anbarların arasında birbaşa əlaqə vardır. Göstərilən əməliyyatlar həmçinin yükləmə-boşaltma işləri ilə də bağlıdır.

İstənilən material axınlarının yerdəyişməsi onların lazım olan miqdarının müəyyən yerlərdə cəmlənməsi olmadan mümkün deyildir. Cəmlənmə istənilən logistik sistemin ayrılmaz bəndi olan anbarlarda aparılır. Bu obyektlərdə qəbul olunan və yola salınan yük partiyalarının böyüklüyünə, tərkibinə, göndərmə vaxtına və s. parametrlərinə görə dəyişdirilməsi hesabına yük axınlarının şəkil dəyişmə baş verir. Malların anbarlardan keçməsi əmək və maddi vəsaitləri sərfinə səbəb olduğundan onların dəyərinin artmasına gətirib çıxarır. Ona görə də anbarların fəaliyyəti material axınlarının hərəkətinin optimallaşdırılmasına əhəmiyyətli təsir göstərir.

## Anbarların təsnifatı

Logistik fəaliyyətdə çoxlu anbar növləri istifadə olunur. Anbarlar aşağıdakı xarakteristikalarına görə təsnif olunurlar:

* Logistikanın bazis sahələrinə;
* Mülkiyyət formalaarına;
* Funksional təyinatlarına;
* Mal xüsusiləşməsinə;
* Sahəsinin ölçülərinə
* Texniki təminatına;
* Anbar binasının və ətraf ərazinin növünə görə.

## İstinadlar
# Puerto-Riko

| Commonwealth of Puerto Rico |
| --- |
| Puerto Riko |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bayraq | Gerb[d] |

 |
| ** Juan es su nombre
* Joannes Est Nomen Ejus
* Juan yw ei enw* |
| **Himn:**«La Borinqueña» |
|  |
| Rəsmi dili | İspan ,İngilis |
| Etnik qrupları |
puertorikolular- 98,8% |
| Paytaxt | San Xuan-2,6 million sakin (2008-ci il) |
| Ən böyük şəhəri |
paytaxtı |
| İdarəetmə forması | asılı ərazi |
| Qubernator |
Jennifer González-Colón [02.01.2025 ~] |
| Sahəsi |
Dünyada 163-cü |
|  • Ümumi |
9104 km² |
|  • Su sahəsi (%) | 1,6 |
| Əhalisi |
|  • Əhali (2015) | 3 880 min nəfər (131-ci) |
|  • Siyahıyaalma (1.IV.2010) |
3 725 789 nəf. |
|  • Sıxlıq |
436 nəf./km² |
| ÜDM (AQP) |
|  • Ümumi (2010) |
64,8 milliard dollar  (87-ci) |
|  • Adambaşına |
16 300 dollar  (84-cü) |
| Valyuta | ABŞ dolları (USD) |
| İnternet domeni | .pr;.us |
| ISO kodu | PR |
| Telefon kodu | 1(787) və 1(939) |
| Saat qurşaqları | UTC -4 |
| Nəqliyyatın yönü | sağ[d] |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Puerto-Riko** — Karib dənizində Amerika Birləşmiş Ştatlarının tərkibinə daxil olan ərazi. "Puerto-Riko" sözü ispan dilindən tərcümədə *varlı liman* mənasını verir. Ada, Dominikan Respublikasının şərqində yerləşir. Puerto-Riko Böyük Antillər ada qrupunun ən kiçik adasıdır. Mona, Viequs, Kulebra kimi kiçik adalar da Puerto Rikoya daxildir. Mona adasında insanlar daimi şəkildə yaşamırlar. Əsasən dağçılıq turizmi məqsədilə turistlərin adaya daxil olmasına icazə verilir.

## Tarixi

Puerto Rikonun qədim tarixi haqqında məlumatlar azdır. Eramızdan əvvəl adada yaşayışın olmasını sübut edən bəzi dəlilər tapılmışdır. Avropalıların adaya gəlməsi XVI ərsdən başlamışdır. İspanlar Taino adlanan yerli xalqı özlərinə tabe etmək üçün onlarla silahlı mübarizə aparmışdılar. Puerto Riko XV - XX əsrlər ərzində İngilis, Fransız və Alman silahlı birləşmələrinə qarşı mübarizə aparmışdır. Bu müddət ərzində ada İspanlar tərəfindən idarə edilirdi. 1898-ci ildə baş vermiş İspan-ABŞ müharibəsi nəticəsində Puerto Riko 400 ildən sonra İspaniyanın nəzarətindən çıxmışdır. 1898-ci ildə imzalanan Paris müqaviləsinə əsasən İspaniya adanı ABŞ nəzarətinə verməyə razı olduğunu bildirmişdir.

## Müasir vəziyyəti

Puerto Riko daxili məsələlərin həllində müstəqil, xarici siyasətdə isə ABŞ-yə tabedir. Ölkə əhalisi ABŞ vətəndaşıdır və bütün amerikalılar kimi sığortadan istifadə etmək hüquqları vardır. Adada ABŞ dolları işlədilir. Son illər Ruben Berrios rəhbərliyində Müstəqil Puerto Riko Partiyası Puerto Rikonun müstəqilliyi uğrunda mübarizəyə başlamışdır. Ancaq, ada əhalisinin böyük bir qismi müstəqillik fikrinə qarşıdır və ABŞ tabeliyində yaşamağın daha üstün olduğunu düşünürlər. ABŞ Federal Torpaqlarından ən iri və əhəmiyyətlisi olan Puerto Rikoya hər il ABŞ tərəfindən maliyyə yardımı ayrılır.

## İqtisadiyyatı

### Pul vahidi

Hal-hazırda ölkənin pul vahidi ABŞ dollarıdır.

## Həmçinin bax

* Müstəqil Puerto Riko Partiyası