Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Meqadivers ölkələri

Conservation International tərəfindən megadiverse olaraq təyin olunan 17 ölkə
**Meqadivers ölkələri** Yerdəki əksər növlərin və ya çox sayda endemik növün yerləşdiyi ərazini bildirmək üçün işlədilən termindir. Conservation International 1998-ci ildə 17 meqadivers ölkənin olduğunu açıqlayıb. Onların bir çoxu tropik və ya subtropik bölgələrdə yerləşir.

Meqadiverslilik geniş biomüxtəliflik deməkdir. Meqadivers ölkələri üçün əsas meyar növlər, cinslər və ailələr səviyyəsində endemizmdir. Meqadivers ölkəsi ən az 5.000 növ endemik bitkiyə sahib olmalı və dəniz ekosistemləri ilə sərhəd olmalıdır.

2002-ci ildə Meksika bioloji müxtəliflik və əlaqəli ənənəvi biliklərlə zəngin ölkələrdən ibarət Bənzər Meqadivers Ölkələri adlı ayrı bir təşkilat qurdu. Bu təşkilata Conservation International tərəfindən müəyyənləşdirilən üç meqadivers ölkədən başqa hamısı daxildir.

## Meqadivers ölkələrin siyahısı

17 meqadivers ölkəsi bunlardır:

* Avstraliya
* Braziliya
* ÇXR
* Kolumbiya
* KDR
* Ekvador
* Hindistan
* İndoneziya
* Madaqaskar
* Malayziya
* Meksika
* Papua-Yeni Qvineya
* Peru
* Filippin
* CAR
* ABŞ
* Venesuela

## Cancún təşəbbüsü və bənzər meqadivers ölkələrinin bəyanatı

 20 bənzər meqadivers ölkələri
### Cari üzv ölkələrin siyahısı

Bənzər Meqadivers Ölkələri təşkilatının hazırkı üzv ölkələri:

* Boliviya
* Braziliya
* ÇXR
* Kolumbiya
* Kosta-Rika
* KDR
* Ekvador
* Efiopiya
* Qvatemala
* Hindistan
* İndoneziya
* İran
* Keniya
* Madaqaskar
* Malayziya
* Meksika
* Peru
* Filippin
* CAR
* Venesuela

## Həmçinin bax

* Endemik növlər

## İstinadlar
# USA Today

| *USA Today* |
| --- |
|  |
|  |
| Növ |
Gündəlik qəzet |
| Format | Böyük vərəq |
| Sahibi | Gannett Company, Inc. |
| Təsisçi | El Nyuhart |
| Baş redaktor | Devid Kalleuey |
| Redaktor | Larri Kramer |
| Yaranma tarixi | 15 sentyabr 1982 |
| Siyasi mənsubiyyət | mərkəzçilik |
| Dil | İngilis dili |
| Qiymət | 0,75 $ |
| Ünvan | 7950 Jones Branch Drive McLean, Virginia, 22108 |
| Ölkə | * ABŞ
 |
| Tiraj | 1 830 594 |
| ISSN | 2165-1779, 0734-7456 |
| usatoday.com |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**USA Today** (həmçinin **Yu-Es-Ey tudey**, azərb. “ABŞ bu gün”‎) — ABŞ-də nəşr edilən ilk ümummilli gündəlik qəzet. Vaşinqtonda (Kolumbiya dairəsi) El Nyuhart tərəfindən yaradılıb. Qəzetin ilk nömrəsi 15 sentyabr 1982-ci ildə işıq üzü görüb. Qəzetin ilk baş redaktoru Con Sayqentaler olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* USA Today qəzetinin rəsmi veb-saytı
# Suveren dövlət

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (abr. *BMT*) üzv ölkələri. Bu ölkələrin hamısı suveren dövlətlərdir, ancaq suveren bir dövlət olmaq üçün BMT üzvü olmağa ehtiyac yoxdur.
**Suveren dövlət** — beynəlxalq hüquqda ali hakimiyyəti təmsil edən, öz dövlətinin daxili və xarici siyasətində tamamilə müstəqil olan, başqa dövlətin hakimiyyətindən asılı olmayan və hansısa bir coğrafi ərazidə suverenliyi olan dövlət. Beynəlxalq hüquq suveren dövlətləri daimi əhaliyə sahib olmaqla, müəyyən bir ərazisi olmaqla, ali və tək hökuməti olmaqla və digər suveren dövlətlərlə münasibət qurmağa gücü olmaqla xarakterizə edir. Həmçinin, suveren bir dövlət başqa bir dövlətdən nə asılı, nə də həmin dövlətə tabe olmalıdır.

## Həmçinin bax

* Mandat
* Protektorat
* Federasiya
* Unitar dövlət

## İstinadlar
# Çavizm

Venesuelada Uqo Çavezin divar şəkli.
**Çavizm** (isp. chavismo) — 1999–2013-cü illərdə Venesuela prezidenti olan Uqo Çavesin ideya və təcrübələrinə əsaslanan solçu siyasi ideologiya. Sosializm, solçu populizm, vətənpərvərlik, bolivarianizm və indixenizm elementlərini, həmçinin Karib hövzəsi və Latın Amerikası inteqrasiyasını özündə birləşdirir. Çavizm tərəfdarları üçün çavista (isp. Chavista) terminindən də istifadə edilir. Çavezin özü 2005-ci ildən bəri öz ideologiyasını "XXI əsr sosializmi" olaraq təyin edir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Ramirez, C. V. (2005), "Venezuela’s Bolivarian revolution: Who are the Chavistas?", *Latin American Perspectives*, 32(3), pp79–97
# Cənubi Vyetnam Respublikası Müvəqqəti İnqilabi Hökuməti

|  |
| --- |
| Tarixi dövlət |
| Cənubi Vyetnam Respublikası Müvəqqəti İnqilabi Hökuməti |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bayraq | Gerb |

 |
| *«* Độc lập - Dân chủ - Hoà bình - Trung lập

»* |
|  |
| 8 iyun 1969 — 2 iyul 1976 |
| Paytaxt | Hoşimin |
| Dil | Vyetnam dili |
| Din | buddizm, Konfutsiçilik, Daosizm |
| Ərazisi | * 173.809 km²
 |
| Əhalisi | * 19.400.000 nəf.
 |
| İdarəetmə forması | respublika |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Cənubi Vyetnam Respublikası Müvəqqəti İnqilabi Hökuməti** (CVRMİH, vyet. Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam) — Şimali Vyetnam tərəfindən 8 iyun 1969-cu ildə Vyetnam Respublikasının (Cənubi Vyetnam) hökumətinə qarşı yaradılmış kölgə hökuməti, Sayqonun süqutundan sonra 30 aprel 1975-ci ildən 2 iyul 1976-cı ilə qədər **Vyetnam Respublikası** (vyet. Cộng hòa miền Nam Việt Nam) adlanmış de-fakto müstəqil ölkə. Onun yaradılmasında Cənubi Vyetnam Milli Azadlıq Cəbhəsinin nümayəndələri, eləcə də bir neçə kiçik qrup iştirak edirdi.

CVRMİH əksər sosialist dövlətlər tərəfindən Cənubi Vyetnam hökuməti kimi tanınmışdır. O, 1973-cü il Paris sülh müqaviləsini həm Cənubi Vyetnamdan, həm də Şimali Vyetnamdan ayrı olan müstəqil bir qurum kimi imzalamışdır. 30 aprel 1975-ci ildə Sayqonun süqutundan sonra Cənubi Vyetnam Respublikası adlanmış və Cənubi Vyetnamın nominal hökuməti olmuşdur. 2 iyul 1976-cı ildə Cənubi Vyetnam Respublikası və Şimali Vyetnam (Vyetnam Demokratik Respublikası) Vyetnam Sosialist Respublikasını yaratmaq üçün birləşmişdir.

## Tarixi

1960-cı ildə Cənubi Vyetnam Milli Azadlıq Cəbhəsi yaradılmışdır. Sonrakı 9 il ərzində təşkilat Vyetnam Respublikası ərazisində müxalifət olaraq Sayqon rejiminə qarşı mübarizə aparmışdır. 8 iyul 1969-cu ildə Xalq Nümayəndələri Konqresi tərəfindən Cənubi Vyetnam Respublikasının Müvəqqəti İnqilabi Hökuməti yaradılmışdır. Çox vaxt hökumət Cənubi Vyetnamdan kənarda idi və özünü sürgündə olan bir hökumət kimi göstərmişdir.

30 aprel 1975-ci ildə Müvəqqəti Hökumətin qoşunları Sayqona daxil omuşldular. 2 iyul 1976-cı ildə Şimali və Cənubi Vyetnam birləşərək Vyetnam Sosialist Respublikasına yaratmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* *Porter, Gareth.* Vietnam: The politics of bureaucratic socialism (1993). Cornell University Press. 1993. ISBN 978-0-8014-2168-6.
* *Tảng, Truong Như; David Chanoff, Van Toai Doan.* A Vietcong memoir (1985). Harcourt Brace Jovanovich. 1985. ISBN 978-0-15-193636-6.

## Xarici keçidlər

* Provisional Revolutionary Government of South Vietnam (1969–1975)
* "Ethnic Music" Room ("Words" is Japanese version only.)
* Rulers (Vietnam)
* WORLD STATESMEN, Vietnam (including South Vietnam)
# Slovakiya Sovet Respublikası

| Slovak Sovet Respublikası |
| --- |
| Slovenská republika rád |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bayraq | Gerb |

 |
| ** Proletari caleho šveta, spojce še!* *Bütün ölkələrin proletarları birləşin!* |
|  |
| Rəsmi dili | Slovak dili |
| Paytaxt | Preşov |
| İdarəetmə forması | Sosialist Respublikası |
| 1919 |
Antonín Janousek |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Slovak Sovet Respublikası**, (slovak. Slovenská republika rád, mac. Szlovák Tanácsköztársaság, ukr. Словацька Радянська Республіка) Rusiya və Macarıstandan sonra elan edilən üçüncü kommunist dövlətdir. Dövlətin paytaxtı Prešov şəhəri olmuşdur. Dövləti yaradan Çexoslovak jurnalist Antonín Janousek olmuşdur. Slovakiyanın müttəfiqləri Macarıstan Sovet Respublikası ilə Ukrayna Sovet Sosialist Respublikası olmuşdur. Yaradılmış bu dövlət çox uzun bir ömür yaşaya bilməmişdir. 16 iyun 1919-cu ildə yaradılmış və 7 iyul 1919-cu ildə süquta uğramışdır. Macarıstan Qırmızı Ordusu çexləri məğlub edə bilməmiş və bu ərazi Çex ordusunun əlinə keçmişdir. Çexlər birinci olaraq bu ərazini ələ keçirdikdən sonra, bu dövləti süquta uğratmışdırlar. Bununla da, Slovakiyada olan kommunist quruluş da, dağılmışdır. Dövlətin rəhbəri Macarıstan Sovet Respublikasına sığınmışdır. Ancaq bu dövlət də qısa bir müddət sonra devrilmiş və Çexoslovakiyaya verilmişdir. Buradan da SSRİ-yə qaçmışdır.

Slovak Sovet Respublikasının Preşov şəhərində elan edilməsi
## İstinadlar
# Macarıstan–Yaponiya münasibətləri

| Macarıstan–Yaponiya münasibətləri |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| **Macarıstan** | **Yaponiya** |

 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Macarıstan–Yaponiya münasibətləri** (mac. Magyar–japán kapcsolatok; yap. 日本とハンガリーの関係) – Macarıstan ilə Yaponiya arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. Yaponiya Vişeqrad qrupu ilə əməkdaşlıq edir.

## Tarix

Yaponiya ilə Macarıstan arasında diplomatik əlaqələr 1869-cu ildə Avstriya-Macarıstan impersiyası ilə bağlanmış "Dostluq və ticarət müqaviləsi" ilə qurulmuşdur. 1938-ci ildə Yaponiya ilə Macarıstan arasında mədəniyyət müqaviləsi imzalanmışdır. Bu, Yaponiyanın hansısa xarici ölkə ilə ilk belə mədəniyyət mübadiləsi olmuşdur.

İkinci dünya müharibəsindən sonra Soyuq müharibə səbəbilə iki ölkə arasındakı münasibətlər kəsilmişdir, lakin 1959-cu ilin avqustunda ölkələr arasındakı diplomatik əlaqələr bərpa olunmuşdur. 1960-cı ildə hər iki ölkədə qarşılıqlı nümayəndəliklər yaradılmışdır. 1964-cü ilin iyununda bu nümayəndəliklər səfirlik səviyəsinə yüksəldilmişdir. 1989-cu ildə Macarıstanda rejimin dəyişməsindən sonra Yaponiya hökuməti ölkədəki yeni iqtisadi islahatı dəstəkləməyə başlamışdır.

2019-cu ildə münasibətlərin qurulmasının 150 illiyi münasibətilə Yaponiya şahzadəsi Kako Macarıstan, eləcə də, Avstriyaya rəsmi səfər etmişdir.

Macarıstan prezidentlərindən Arpad Gents 2000-ci ilin aprelində, Laslo Şoyom 2009-cu ilin dekabrında, Yanoş Ader 2019-cu ilin oktyabrında Yaponiyaya səfər etmişdir. İmperator Akihito və İmperatriça Miçiko 2002-ci ilin iyulunda Macarıstanda olmuşdurlar.

## Mədəniyyət

Macarıstanın Tokiodakı səfirliyi.
1965-ci ildən etibarən Yaponiya hökuməti Macarıstan tələbələri üçün təqaüdlər elan edir. Hər il 50-ə yaxın macar tələbə Yaponiya hökumətinin dəstəyi ilə Yaponiyada təhsil alır. Macarıstan isə 1966-cı ildən sonra Yaponiya tələbələrini qəbul etməyə başlamışdır. 1991-ci ildə Yaponiya Fondunun Budapeşt ofisi açılmışdır.

Yaponiya və Macarıstan milli futbol komandaları 1968-ci ildə keçirilmiş Yay Olimpiya Oyunlarının yarımfinalında qarşılaşmışdırlar. Oyun Macarıstanın 5:0 hesablı qələbəsi ilə başa çatmışdır.

## İqtisadiyyat

Yaponiya Macarıstana əsasən elektrik avadanlıqları, avtomobil hissələri, güc generatorları, kameralar, yarımkeçiricilər ixrac edir. Macarıstan isə Yaponiyaya qarğıdalı, qaz qaraciyəri, akasiya balı, şərab kimi qida məhsulları, eləcə də, dərman məhsulları ixrac edir.

2019-cu ildə Yaponiyanın Macarıstandakı birbaşa kapital qoyuluşu 1,3 milyard avro olmuşdur. Magyar Suzuki Macarıstanda fəaliyyət göstərməyə başlayan ilk Yaponiya şirkətlərindən biri olmuşdur. Son illərdə Macarıstanda 160-dan çox Yaponiya şirkəti 34 mindən çox şəxsi işlə təmin etmişdir. Macarıstan Nissin Foods şirkətinin qlobal əməliyyatlarında əhəmiyyətli yerə malikdir.

## Demoqrafiya

2020-ci ilin sentyabrına olan məlumata əsasən Macarıstanda 1691 Yaponiya vətəndaşı, 2019-cu ilin dekabrına olan məlumata əsasən Yaponiyada 753 Macarıstan vətəndaşı yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Macarıstanın Yaponiya səfirliyi
* Yaponiyanın Macarıstan səfirliyi
# Nazir (hökumət)

**Nazir** — hökumət üzvü, nazirlik rəhbəri. Nazirlər dövlət xadimi hesab edilir.

## Statusları

Bir sıra ölkələrdə nazirlər xüsusi kateqoriyalara bölünürlər. Məsələn, Böyük Britaniyada:

1. Sahə nazirliklərinə rəhbərlik edən nazirlər;
2. Xüsusi tapşırıqlar yerinə yetirən nazirlər (portfelsiz nazirlər);
3. Nazir müavinləri hesab edilən dövlət nazirləri;
4. Nazirliklərin parlamentlə əlaqələrinə cavabdeh olan kiçik nazirlər.

## İstinadlar
# Qücərat dili

| Qücərat dili |
| --- |
|  |
| Orijinal adı | ગુજરાતી / gujarātī |
| Ölkələr | Hindistan, Tanzaniya, Uqanda, Keniya, Pakistan, ABŞ |
| Region | Qücərat |
| Danışanların ümumi sayı | 46,1 milyon |
| Təsnifatı |
| Kateqoriya |
Avrasiya dilləri |
| Avrasiya dilləri
Hind-Avropa dilləri
Hind-İran dilləri
Hind-ari dilləri
Central Indo-Aryan
Gujarati languages
Qucarat dili |
| Yazı | qucarat yazısı |
| Dil kodları |
| QOST 7.75–97 | гуд 165 |
| ISO 639-1 | gu |
| ISO 639-2 | guj |
| ISO 639-3 | guj |
| Dilin strukturlarının dünya atlası | guj |
| Ethnologue | guj |
| Linguasphere | 59-AAF-h |
| ABS ASCL | 5202 |
| IETF | gu |
| Glottolog | guja1252 |
|  Bu dildə olan Vikipediya |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Qücərat dili** Hind-avropa dil ailəsindən bir dildir və Hindistanın Qücərat əyalətində, Pakistan, Keniya, Tanzaniya və Uqandada bu dildə danışılır.

## İstinadlar
# Sıra sayı

**Sıra sayları** — əşyanın sırasını bildirən, "*neçənci?"*, bəzən də "*hansı?"* sualına cavab olan saylardır.

Sıra sayları samitlə bitən müəyyən miqdar saylarının sonuna -ıncı⁴, saitlə bitənlərin sonuna -ncı⁴ şəkilçisi artırmaqla düzəlir. Məs: beş-inci, altı-ncı və s.
Əvvəl, axır, son, filan tipli sözlər də -ıncı⁴ şəkilçi qəbul edərək sıra məzmunu ifadə edə bilir. Məs: axır-ıncı (adam), əvvəl-inci (şəkil) və s.

Sıra sayları bəzən "hansı
?" sualına da cavab verir. Məsələn, birinci (*hansı*?) mərtəbə, axırıncı (*hansı*?) cərgə və s.

Sıra saylarından sonra gələn isimlər bəzən cəm şəkilçisi qəbul edə bilir. Məsələn: beşinci siniflər, 30-cu illər, birinci sıralar və s.

Sıra sayları başqa saylara nisbətən daha çox isimsiz işlənə bilir, yəni isimləşir. Məsələn: Onuncular irəlidədirlər. Birincilərə mükafat verdilər. və s.

Sıra sayları quruluşca sadə olmur, ya düzəltmə (birinci, ikinci və s.), ya da mürəkkəb (on birinci, otuz ikinci və s.) olur.

## Yazılışı

Sıra sayları üç cür yazılır:

1. Sözlə: birinci, altıncı, on beşinci və s.

1. Ərəb rəqəmləri və -ıncı şəkilçisinin ixtisar forması olan –cı4 şəkilçisi ilə: 6-cı, 1-ci, 4-cü, 35-ci və s. Sıra saylarını ərəb rəqəmləri ilə yazıb, onlardan sonra nöqtə və ya yarımmötərizə (nöqtəsiz) işarəsi qoymaqla da göstərmək olar. Bu halda -cı4 şəkilçisindən istifadə edilmir. Məsələn: 1), 1. və s.

1. Roma rəqəmləri ilə: XX əsr, IX sinif, VI fəsil və s. Roma rəqəmlərindən sonra heç bir şəkilçi işlədilmir və defis işarəsi də qoyulmur. Roma rəqəmləri 7 işarə ilə göstərilir: I (1), V (5), X (10), L (50), C (100), D (500), M (1000). Bunların müxtəlif şəkildə birləşməsi ilə qalan rəqəmlər də yazılır: XL (40-cı), LX (60-cı) və s.
# Punktuasiya

**Punktuasiya** — dilçiliyin durğu işarələrindən bəhs edən bölməsi. Ümumiləşmiş şəkildə punktuasiya (latınca punktum sözündən olub, nöqtə deməkdir) adlanır. Punktuasiya durğu işarələrindən istifadə qaydalarının cəmi olub, orfoqrafiya və kalliqrafiya ilə birlikdə yazı qaydalarının nizama salınmasında xüsusi qiymətə malikdir.

Punktuasiyanın əsaslarının izahında üç meyil, üç istiqamət vardır: bəziləri mənaya, bəziləri sintaktik quruluşa, bəziləri intonasiyaya əsaslanır.

Birinci halda durğu işarələrinin işlədilməsi mətnin mənalı hissələrə bölünməsi ilə bağlı izah edilir; ikinci halda cümlənin sintaktik quruluşu, üçüncü halda nitqin ritmik-melodik axını, vurğu, fasilə və s. əsas götürülür.

Durğu işarələrinin işlədilməsi qeyd edilən meyillərin hər üçü ilə - məna, sintaktik quruluş və intonasiya ilə əlaqədardır. Lakin aydındır ki, cümlənin quruluşu da, intonasiyası da müəyyən məqsədlə, mənanın ifadəsi ilə bağlıdır. Ona görə də durğu işarələrinin işlənməsində məna məsələsi həlledici amil sayılır.

Əksərən üç cəhət birgə fəaliyyət göstərsə də, bəzən bunlardan biri digərinə nisbətən üstün mövqeyi ilə diqqəti cəlb edir. Bir sıra hallarda durğu işarələrinin işlədilməsinin intonasiya ilə heç bir əlaqəsi olmur; məsələn, vasitəsiz nitqin dırnaqda verilməsi, sitatlarda ixtisarların üç nöqtə ilə göstərilməsi, müxtəlif emosiyaları çatdırmaq üçün mötərizə içərisində sual işarəsi, nida işarəsi qoyulması və s.-in intonasiya ilə əlaqəsi yoxdur və ya çox zəifdir. "Mən bilirəm, sən nə demək istəyirsən" tipli cümlələrdə "bilirəm" sözündən sonra pauza olmadığı halda, mənanı və sintaktik quruluşu nəzərə alaraq vergül qoyulur.

Sintaktik quruluş özü də mənadan asılı olur. Sintaktik quruluş yazıçının fikri mənalandırma bacarığına əsasən formalaşır, cümlənin üzvlənməsi, yəni onun sərhədlərinin müəyyənləşməsi müəllifin fikirləri necə əlaqələndirmək istəyi ilə bağlı olur.

## İstinadlar
# Rəqəm

|  |
| --- |
| Rəqəmlər |
|
0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |

**Rəqəm** və ya **say** — ədədləri yazmaq üçün istifadə edilən xüsusi işarə.

## Tarixi

Riyaziyyatçı Leonardo Pizano
1202-ci ildə riyaziyyatçı Leonardo Pizano (Leonardo Pisano) ərəb rəqəmlərinin adını çəkir. Hazırda istifadə edilən rəqəmlər Hindistandan gəlib və Avropa xalqları bu rəqəmlərlə ərəblərin sayəsində tanış olmuşlar. İlk dəfə XVI əsrdə yeni nömrələmə geniş şəkildə yayılmağa başlamışdır. Ərəb sistemi olan onluq say sistemi istənilən qədər böyük ədədi yazmağa imkan verir. Məlum olduğu kimi, Pifaqor, onun şagirdləri və davamçıları rəqəmlərin sayını azaldaraq 1–9 arasında saxladılar, çünki bu rəqəmlər başlanğıc rəqəmləridir, qalan rəqəmləri onlardan düzəltmək mümkündür. İyirmi əsr keçəndən sonra, məşhur Kornelius Aqrippa 1533-cü ildə nəşr etdiyi "Okkult fəlsəfəsi" əsərində həmin rəqəmləri və onların mənasını verdi.

| Afrikanın ərəb ölkələrində istifadə ediən ərəb rəqəmləri (Misirdən başqa) | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Asiya və Misrdə istifadə edilən hind-ərəb rəqəmləri | ٠ | ١ | ٢ | ٣ | ٤ | ٥ | ٦ | ٧ | ٨ | ٩ |
| İran rəqəmləri | ۰ | ۱ | ۲ | ۳ | ۴ | ۵ | ۶ | ۷ | ۸ | ۹ |
| Hindistnda istifadə edilən hind rəqəmləri (devanaqari yazısı) | ० | १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ |
| Qucarati yazısında rəqəmlər | ૦ | ૧ | ૨ | ૩ | ૪ | ૫ | ૬ | ૭ | ૮ | ૯ |
| Qurmukxi yazısında rəqəmlər | ੦ | ੧ | ੨ | ੩ | ੪ | ੫ | ੬ | ੭ | ੮ | ੯ |
| Limbu (Limbu) yazısında rəqəmlər | ᥆ | ᥇ | ᥈ | ᥉ | ᥊ | ᥋ | ᥌ | ᥍ | ᥎ | ᥏ |
| Benqal yazısında rəqəmlər | ০ | ১ | ২ | ৩ | ৪ | ৫ | ৬ | ৭ | ৮ | ৯ |
| Oriya yazısında rəqəmlər | ୦ | ୧ | ୨ | ୩ | ୪ | ୫ | ୬ | ୭ | ୮ | ୯ |
| Teluqu yazısında rəqəmlər | ౦ | ౧ | ౨ | ౩ | ౪ | ౫ | ౬ | ౭ | ౮ | ౯ |
| Kannada yazısında rəqəmlər | ೦ | ೧ | ೨ | ೩ | ೪ | ೫ | ೬ | ೭ | ೮ | ೯ |
| Malayalam yazısında rəqəmlər | ൦ | ൧ | ൨ | ൩ | ൪ | ൫ | ൬ | ൭ | ൮ | ൯ |
| Tamil yazısında rəqəmlər | ೦ | ௧ | ௨ | ௩ | ௪ | ௫ | ௬ | ௭ | ௮ | ௯ |
| Tibet yazısında rəqəmlər | ༠ | ༡ | ༢ | ༣ | ༤ | ༥ | ༦ | ༧ | ༨ | ༩ |
| Birma yazısında rəqəmlər | ၀ | ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ | ၈ | ၉ |
| Tay yazısında rəqəmlər | ๐ | ๑ | ๒ | ๓ | ๔ | ๕ | ๖ | ๗ | ๘ | ๙ |
| Kxmer yazısında rəqəmlər | ០ | ១ | ២ | ៣ | ៤ | ៥ | ៦ | ៧ | ៨ | ៩ |
| Laos yazısında rəqəmlər | ໐ | ໑ | ໒ | ໓ | ໔ | ໕ | ໖ | ໗ | ໘ | ໙ |

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* Əliquliyev R. M., Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

## Xarici keçidlər
# İmza

**İmza** ya da **qol** -- bir adamın şəxsi yazılı işarətidir.

## Yaxşı imzanın xüsusiyyətləri

* Saxtalaşdırılmaya dözümlü.
* Təkrarlanmayan.
* İdentifikasiyalı (imza adətən adı, soyadı və ya insanın təxəllüsünü xatırladır).
* Yazılışın tezliyi.

## Sənət

Yan Vermeerin imzası
Rəsm və ya digər sənət əsərindəki imza həmişə sənətin qiymətləndirilməsində mühüm element olub. Saxta imzalar bəzən rəsmin dəyərini artırmaq üçün əlavə edilir və ya onun orijinallığını dəstəkləmək üçün saxta rəsmə əlavə olunur. Bədnam hadisə, sənət saxtakarı Han van Meegeren tərəfindən hazırlanmış saxta "Emmausda şam yeməyi" üzərində Yohannes Vermeerin imzası idi. Lakin rəssamların imzalarının zamanla tez-tez dəyişməsi (xüsusən də pre-modern və modern dövrlərdə) məsələni çətinləşdirə bilər. Bəzi rəssamlar imzalarını saxtakarlığın qarşısına keçmək üçün sənətvari formada yaradırlar.

## Murad

* Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin imzası.
* Albert Eynşteynnin imzası.
* Heydər Əliyevin imzası.
* Fərəh Pəhləvinin imzası.
* Mahatma Qandinin imzası.
* Adolf Hitlerin imzası
* Bencamin Franklinin imzası.
* İosip Broz Titonun imzası.
* Mustafa Kamal Atatürkün imzası.
* Leninin (Vladimir Ulyanov) imzası.

## Həmçinin bax

* Elektron imza
* Avtoqraf

## Xarici keçidlər

* İmza nədir? 100 məşhur şəxsin imzası  (az.)
# Xalaf mədəniyyəti

**Xalaf mədəniyyəti** — Şimal Mezopotamyanın keramikalı Neolit dövründə, Xalafda (Xalaf yaşayış yeri) mütəmadi olaraq inkişaf edən tarix öncəsi mədəniyyətdir. Xalaf yaşayış yeri E. Ə. 6000 ilə E. Ə 5400-cü illər arasında Xalaf dövrü olaraq adlandırılan bir dövr boyunca inkişaf etmişdir. Xalaf Mədəniyyətini yenə eyni bölgədə Übeyd mədəniyyəti izləmişdir. Xalaf mədəniyyəti adını, günümüzdə Türkiyə – Suriya sərhəddinin cənubunda yerləşən və Erkən Eneolit dövrünə aid olan Tel Xalaf qəsəbəsindən almışdır.

## İstinadlar
# Çıxıntısız şrift

**Çıxıntısız şrift** (ing. sans-serif, rus. рубленный шрифт) — simvollarının aşağı, yaxud yuxarı uclarında qısa ştrixləri, yaxud naxışları olmayan şrift. Çıxıntısız şrift, adətən, çıxıntılı şriftə nisbətən daha düz həndəsi xarici görünüşə, eləcə də qalın və nazik cizgiləri arasında daha az kontrastlığa malık olur. Çıxıntısız şriftlərdən, adətən, adi mətndə deyil, başlıqlarda istifadə olunur.

## Ədəbiyyat

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 744 s.

## Xarici keçidlər

*
# x-hündürlük

Simvolların elementlərinin sxemi

**x-hündürlük** (ing. x-height, rus. x-высота) — poliqrafiyada: sətri (adi) hərflərin əsas hissəsinin hündürlüyü. x-hündürlük qiymətinə simvolların sətiraltı və sətirüstü elementlərinin ölçüləri daxil deyil. Adətən, hərflərin bir çoxunda uzun, yaxud qısa üst və alt çıxıntılar olduğundan, "x", yaxud "z" hərfinin hündürlüyü şriftin ölçüsü haqqında daha gerçək təsəvvür yaradır.

## Ədəbiyyat

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

## İstinadlar
# Dunqanlar

**Dunqanlar**- Huey xalqının Orta Asiyadakı hissəsinin adı.
XIX əsrdə baş vermiş üsyanın yatırılmasından sonra hakimiyyətin cəza tədbirlərindən xilas olmaq məqsədilə, o vaxtkı Rusiya imperiyasının ərazisi olan Orta Asiyaya qaçmaq məcburiyyətində qalmışlar. Həmin dövrdən etibarən orada məskən salaraq, yaşamağa başlamış, yerli əhali tərəfindən dunqan adı ilə tanınmışlar. Onların rəsmi surətdə bu adı almaları yalnız SSRİ-nin dövründə, 1924-cü ildə baş vermişdir. Sayları Qazaxıstanda 40 min, Qırğızıstanda isə təxminən 60 minə yaxındır. Buradan başqa Özbəkistan, Tacikistan və Rusiya Federasiyasında da kompakt şəkildə yaşayırlar. Onlar əsasən kənd təsərrüfatı, ticarət və restoran biznesi ilə məşğul olurlar. O da çox maraqlıdır ki, dunqanlar Orta Asiyada ən aşağı sosial vəziyyətə və ən çox dini özünüdərk duyğusuna malik xalq hesab edilirlər. Onların yalan danışmamaları, ticarətlə məşğul olsalar belə, alıcıları aldatmamaq kimi xislətləri qonşu xalqların arasında bir zərb-məsəl halına gəlmişdir.

Dunqanlar özünəməxsus mədəniyyətə malikdirlər və qonşu xalqlar içərisində öz ənənələrinə görə də seçilirlər. Qırğızıstanın Karakol şəhərində XX əsrin əvvəllərində inşa edilmiş taxta məscid onların memarlıq ənənələrini özündə əks etdirir. Onun inşaatına memar Çjou Sı rəhbərlik etmişdir. Məscid dördbucaq formada, qranit səkiyə alınmış süni təpənin üzərində inşa edilmişdir. Məbəd dunqanların dünyagörüşlərinə uyğun olaraq, yaşıl, sarı və qırmızı boyalarla rənglənmişdir. Bu rənglərin hər biri özündə simvolik mənalar daşımaqdadır. Qırmızı - xoşbəxtliyə, yaşıl – uğura, sarı isə möhtəşəmliyə işarədir. Başqa müsəlman xalqlarından fərqli olaraq, dunqanlarda İslamın rəngi yaşıl deyil, sarı kimi qəbul olunmuşdur.

Müasir dövrdə dunqanlar Qırğızıstanda ictimai həyatda fəal iştirak edir. Onların dilində qəzet nəşr edilir, radioverilişlər aparılır, ictimai birlikləri fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
# Avstraliya ingiliscəsi

İngilis dili Avstraliya boyunca danışılan əsas dil
**Avstraliya ingiliscəsi**(**AusE**, **AuE**, **AusEng**, **en-AU**) İngilis dilinin əsas növüdür və Avstraliya boyunca istifadə olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Avstraliya Milli Lüğət Mərkəzi