Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Portağal (meyvə)

Portağal — bütöv, yarıya bölünmüş və soyulmuş hissələr
**Portağal** — Rutaceae ailəsinin müxtəlif sitrus növlərinin meyvəsidir. İlk növbədə Citrus × sinensis, onu acı portağal kimi adlandırılan əlaqəli Sitrus × aurantiumdan ayırmaq üçün **şirin portağal** adlanır. Şirin portağal cinsi yolla çoxalır (nuklear embrion vasitəsilə apomiksis); şirin portağal növləri mutasiyalar nəticəsində yaranır.

Portağal — pomelo (Citrus maxima) və naringi (Citrus reticulata) arasında hibriddir. Xloroplast genomu və buna görə də ana xətti pomelonun genomudur. Şirin portağalın tam genomu ardıcıllıqla tərtib edilmişdir.

Portağal Cənubi Çin, Şimal-Şərqi Hindistan və Myanmanı əhatə edən bir bölgədə yaranmışdır və şirin portağalın ilk qeydi eramızdan əvvəl 314-cü ildə Çin ədəbiyyatında olmuşdur. 1987-ci ildən etibarən portağal ağaclarının dünyada ən çox becərilən meyvə ağacı olduğu müəyyən edilmişdir. Portağal ağacları şirin meyvələrinə görə tropik və subtropik iqlimlərdə geniş şəkildə becərilir. Portağal ağacının meyvəsi təzə yeyilə bilər, ya da şirəsi və ya ətirli qabığı üçün emal oluna bilər. 2012-ci ildə şirin portağal sitrus meyvələrinin istehsalının təxminən 70%-ni təşkil edmişdi.

2019-cu ildə dünya üzrə 79 milyon ton portağal yetişdirilib, Braziliya ümumi məhsulun 22%-ni istehsal edir, sonrakı yerləri Çin və Hindistan tutur.

## İstinadlar
# Xaqan

|  |
| --- |
| Xaqan |
| Qədim Türk dili |
| Orxon əlifbası: | 𐰴𐰍𐰣 |
| Transliterasiya: | Qağan |
| Qazax dili |
| Latın əlifbası: | Qağan |
| Kiril əlifbası: | Қаған |
| Türk dili |
| Latın əlifbası: | Kağan |
| Rus dili |
| Kiril əlifbası: | Каган |
| Latın əlifbası: | Kagan |
| Monqol dili |
| Kiril əlifbası: | Хаан |
| Transliterasiya: | Xaan |
| Monqol əlifbası: | ᠬᠠᠭᠠᠨ |
| Transliterasiya: | Qağan |
| Macar dili |
| Latın əlifbası: | Kagán |
| Çin dili |
| Sadələşdirilmiş çincə: | 可汗 |
| Hanyu Pinyin : | Kèhán |
| Fars dili |
| Fars əlifbası: | خاقان |
| Latın əlifbası: | Xaqan |
| Koreya dili |
| Hangul: | 가한 |
| Latın əlifbası | Gahan |
| McCune-Reischauer: | Kahan |

**Xaqan** (q.türk 𐰴𐰍𐰣) — erkən orta əsrlərdə bir çox türkdilli xalqlarda dövlət başçısının titulu.

"Xaqan" termininə ilk dəfə çin salnamələrində rast gəlinir. Sonralar Kiyev knyazları da bu titulu qəbul etdilər. Monqol imperiyası dövründə isə bu titul "imperator" mənasında işlədildi. Monqol imperiyasında **Qağan** şəklində idi.

## İstifadəsi

Bu titula ilk dəfə qədim çin mənbələrində rast gəlinir. Onlar III yüzillikdə yaşayan syanbilərin ulu xanını belə adlandırırlar. 402-ci ildə jujanlar hun titulu olan şanyünün əvəzinə xaqanı qəbul etmişdilər. 551-ci ildə avarlar və göytürklər bu titulu jujanlardan aldılar. Göytürk xaqanlığı çökdükdən sonra digər türk xalqları — xəzərlər, uyğurlar, qarluqlar, kiməklər və qırğızlar xaqan titulundan istifadə etdilər. Qərb mənbələrində isə "caganus" kimi latınlaşdırılmışdır.

Osmanlıda *Hakan ül-Berreyn vel-Bahreyn* (torpaqların və dənizin xaqanı) titulu mövcud idi. Çində Li Şimin dövründə Birinci Göytürk xaqanlığı dağıldıqdan sonra imperatorlar özlərinə "Tian Kehan" yəni "Səma xaqanı" deməyə başladılar.

İbn Rustanın yazdıqlarına əsasən X əsrdə rus hökmdarları xaqan adlanırdı: I Vladimir, II Svyatoslav, I Yaroslav xaqan adlanırdı.

## İstinadlar

## Mənbə

* Дренетюркские языки и литературы. Главная редакция восточной литературы издательства "Наука", 1986. С. 56–58.
* Modern Enciclopedia of Russian and Soviet History. Vol. 15.
* Новосельцев А. П. К вопросу об одном из древнейших титулов русского князя // История СССР, 1982, № 4. С. 150–159;
* Трубецкой Н. С. О туранском элементе в русской культуре.
* Трубецкой Н. С. История. Культура. Язык. М., 1995. С. 141–162.
# Yeni Tayvan dolları

**Yeni Tayvan dolları新臺幣 / 新台幣  (çin.)**|

|  |
| --- |
|  NT$2000 |

 |
| **ISO 4217** | TWD |
| **Simvolu** | NT$ • 元 • 圓 |
| Buraxiliş ili | 15 iyun 1949 |
| **Ölkə** | Tayvan |
| **Pullar**  - Qəpiklər  - Banknotlar |  $ ½, 1 $, $ 5 $ 10, $ 20, $ 50 2000, 1000, 500, 200 və 100 dollar. |
| **Mərkəzi Bank** | Çin Respublikasının Mərkəzi Bankı   www.cbc.gov.tw |

**Yeni Tayvan dolları** (Ənənəvi Çin yazısı: 新台币/新台币, Sadələşdirilmiş Çin yazısı: 新台币, Pinyin: Xīntáibì; işarəsi: NT$; ISO 4217: **TWD**) ya da sadəcə **Tayvan dolları**, - Tayvan valyutasıdır. Valyuta kodu TWD, NT$ dollar qısaldılmış yazılışıdır. 1949-cu ildən Tayvanın rəsmi valyutasıdır. İlk dəfə Tayvan Bankı tərəfindən çap edilmişdir, 2000-ci ildən isə çapı Çin Respublikasının Mərkəzi Bankı]tərəfindən həyata keçirilir.
Yeni Tayvan dollarının iki ədəd sub hissəsi vardır; bir dənəsi *jiao* (角) və bir dollar on dənə jiaoa bölünür; o biri isə *fen* (分) və bir dollar 100 ədəd fenə bölünür.

## İstinadlar
# Bohay

Bohay Krallığı 830-cu ildə**Bohay** (kor. 渤海, 발해) — Koreyanın şimalında Şimal-Cənub dövlətləri dövründə mövcud olmuş dövlət. 698-ci ildə Kral Go tərəfindən qurulmuş,926-cı ildə Kidanlar tərəfindən süquta uğradılmış və torpaqları Liao və Koquryo krallıqları arasında bölüşdürülmüşdür.

## Film və Seriallar

"Dae Jo-yeong" (TV seriyaları) 2006

## Mənbə

* A.Nərgiz .Asiya və Afrika ölkələrinin Orta Əsrlər Tarixi.2010
# Meritokratiya

| Dövlət idarəetmə formaları  |
| --- |
| * Aristokratiya
* Demokratiya
* + Təqlidçi demokratiya
	+ Liberal demokratiya
	+ Nümayəndəli demokratiya
	+ Birbaşa demokratiya
	+ Burjua demokratiyası
* Despotizm
* Cəmahiriyyə
* Diarxiya
* Diktatura
* + Hərbi diktatura
	+ Faşist diktaturası
* Kleptokratiya
* Korporatokratiya
* Meritokratiya
* Monarxiya
* + Mütləq monarxiya
	+ Uzurpasiya
	+ Konstitusiyalı monarxiya
		- Dualistik monarxiya
		- Parlament monarxiyası
	+ Silki-nümayəndəli monarxiya
* Netokratiya
* Birpartiyalı sistem
* Oliqarxiya
* Oxlokratiya
* Plutokratiya
* Respublika
* + Parlament respublikası
	+ Prezident respublikası
	+ Qarışıq respublika
* Teokratiya
* Texnokratiya
* Tiraniya
 |
|  |

**Meritokratiya** — bilik və bacarıqlara əsaslanaraq həyata keçirilən bir idarə üsulu. Bu idarə üsulunda hakimiyyət şəxsi özəllikləri olan şəxslər arasında bərabər bölüşdürülür, ayrı-seçkilik yoxdur. Xüsusən cəmiyyətin idarə edilməsində istifadə olunan bu idarə üsulunda əsas məqsəd daha savadlı və bacarıqlı şəxslərin seçilməsidir.

## Etimologiyası

Meritokratiya ifadəsi ilk dəfə britaniyalı sosioloq Maykl Yanq tərəfindən 1950-ci illərdə özünün “Meritokratiyanın Yüksəlişi” (ing. The Rise of Meritocracy) əsərində istifadə olunmuşdur. Bu söz latınca meritum ilə yunanca kratein (yun. κρατεῖν) sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Meritokratiya dilimizə cəmiyyətdə dəyərlilərin, seçkinlərin güclü və nüfuslu olmasını müdafiə edən bir siyasi baxış kimi tərcümə olunur.

## Tarixi

Alimlərin hesablamalarına görə ilkin inzibati meritokratiya nümunələri qədim Çinə gedib çıxır. Bu anlayış qədim Çində təxminən e.ə. VI əsrdə formalaşmağa başlayıb və həmin zaman görkəmli çinli filosof Konfutsi tərəfindən müdafiə edilmişdir. Qin və Han sülalələri öz hakimiyyətlərini qoruyub saxlamaq, ölkə ərazisində yaymaq üçün meritokratiya sistemini inkişaf etdirmişlər.

## XVII əsr: Avropaya yayılması

Meritokratiya məvhumu XVII əsrdə Çindən Britaniyanın nəzarəti altında olan Hindistana, daha sonra isə Avropaya və ABŞ-yə yayılmışdır. Konfutsiçilər tərəfindən göndərilmiş mətnin tərcüməsi - meritokratiya anlayışı Qərbə çatmış və sonralar bundan Avropada hökm sürən qədim rejimə qarşı alternativ vasitə kimi istifadə olunmuşdur.

## Müasir meritokratik dövlətlər

### Sinqapur

Meritokratiya Sinqapurda daxili ictimai siyasətin formalaşmasında əsas prinsip kimi anlaşılır.

### Ekvador

Ekvadorda isə Sinqapur hökumətinin texnixi məsləhəti ilə Ekvador Əmək Nazirliyinə bağlı olan Ekvador Meritokratiya İnstitutu fəaliyyət göstərir.

## Həmçinin bax

* Henri Sen-Simon

## İstinadlar
# Theravada

Meditasiya edən theravada rahibi (Tailand)
**Theravada**, **stahiviravada** (pali: *theravāda*, sanskr. थेरवाद, theravāda*IAST*; स्थाविरवाद, sthāviravāda*IAST* «qoca təlim») — buddizmin ən qədim məktəbi, on səkkiz erkən buddist məktəbindən biri.

Theravada Cənub buddizmi, Pali buddizmi və ya Mahayana buddistləri tərəfindən "Hinayana" olaraq da adlandırılan, budizmin ən qədim məktəbinin günümüzdəki tək nümayəndəsidir; intizama və monastik həyata böyük əhəmiyyət verilir, rahiblər üçün qatı qaydalar vardır. Teravada yalnız pali qaydalarını qəbul edir, Mahayana məzhəbindən fərqli olaraq, mistisizm və mistik fərziyyələrə yer verilmir, fəlsəfidir; ruhun və tanrının olmadığı faktı üzərində ən çox duran buddizm məzhəbidir.

Mahayana məzhəbindən fərqli olaraq, Qautama Budda təlimlərinin "üstün" olduğu qəbul edilir, digər nura qərq olan və "Budda" adlandırılan şəxslər Qautama səviyyəsində deyillər, Mahayanadan fərqli olaraq, digər Buddaların deyil, yalnız Qautamanın təlimləri müqəddəs mətn olaraq qəbul edilir. Nirvanaya çatmaq üçün dəfələrlə ölüb yenidən doğularaq "inkişaf" tələb olunur.
# Etrusk dini

**Etrusk mifologiyası**

Etrusk əfsanəsinə görə, əvvəllər köçəri yaşamla keçinən etrusklar bir gecə ulduzdan qopan işığın yerə düşdüyünü görürlər. Zərbə ilə yerə dəyən işıq parçalanıb kiçik gümüş güzgülərə çevrilir. Etrusklar həmin yeri qazırlar, oradan uşaq görkəmində, lakin saçı ağarmış möcüzəli bir adam çıxır. Taq *(Taqes)*adlanan və gələcəkdən xəbər verən bu müdrik etrusklaraçox şey öyrədir.İtalyada ilk sikkələrin basılması da əvəzolunmaz görücü Taqın məsləhəti ilə gerçəkləşir. Taq çıxan yerdə etrusklar **Tarkvini** adlı şəhəri salınır.Dini və siyasi mərkəzə çevrilən bu şəhər Roma yaranandan sonra ona tabe olur. Tarixdən bəllidir ki, dəmir çağının başlandığı dövrdə bir çox xalqlarda mifik qəhrəmanlar sırasından peyğəmbər obrazı yaratma meyli artmışdı. Bu çağda etrusk kahinləri də Taq adlı birindən tanrı elçisi kimi danışırlırdı.

## Tanrılar

Etrusk dünya görüşündə dini baxışlar ilə sosial qurumların arasında bir uyğunluq vardı. Toplumun müstəqil qəbul edə bilən səlahiyyətli vahid hökmdarı olmadığı kimi, etrusk panteonları sistemində də baş tanrı *Tin* yalnız böyük tanrılar şurasına başçılıq edir, vacib məsələlərin həllini tapmaqda yardımçı olurdu. Tinin mahiyəti romalıların Yupier tanrısında təcəssüm edirdi. Həmçinin, Tin yunanlıların Zevsilə müqayisə olunur. Etrusk panteonları sırasında Tin ilə yanaşı Uni və Minerva adlı tanrıçalar da yetkili sayılırdı. Göydəki bu üçlük kimi Yeraltı dünyanın da öz tanrıları vardı.Əsas fəaliyyəti yeraltı dünyada ölənlərin ruhunu daşımaqda olan **Turms**, burada əsas yeri tutan Aita, romalıların Bakx adlı tanrısının qarşılığı Fersifay və müxtəlif demonlar bəllidir.

## Demonlar

Yeraltı dünya demonlarından Xarontesin vəzifəsi ölənləəri o biri dünyaya aparmaqdır.Bu demonların adı daha çox *Xaru, Xarun(Karun)* şəklində yazılır.**Fransua basırığından** tapılan freska üzərində Xarunun əlində böyük çəkic vardır. Ümumiyyətlə, etrusk ənənələrində ölənin alnına kiçik bir çəkiclə toxunmaq adəti vardı və bu ritualı kahinlər də icra edirmiş. Bu ritual Vatikanda hələ də davam edir, pontifi öləndə kiçk gümüş çəkici alnın atoxundururlar. Ölülər diyarında qorxunc demonlardan biri Tuqulqa (Tuxulka) adını daşıyır. Bu qorxunc demon əlində ilan yırtıcı quş görkəmində bir yaratıq olduğu düşünülür. Etrusklarda ölən adamın ruhu (qutu) ilə bağlı inanclar var. Yeraltı dünyada kiçik boylu adam fiqurunda təsvir olunan ruhlar bəzən fantastik heyvan( barsla atın qarışığı ) və ya at üzərində yüyəni əlində tutmuş qanadlı mələk *Vant* tərəfindən Ölülər diyarına sahiblərindən sayılır.

## İstinadlar
# Maltada din

St. Paul Katedrali Mdina
Sent. John's Co-Cathedral Valletta
Müqəddəs Paul Pro-Katedrali Vallettada, Maltadakı Anqlikan kilsəsinin ana kilsəsi
 **Maltada din** — Maltada İslam ilk dəfə 870-ci ildə müsəlmanlar Siciliyanı Bizans imperiyasından aldıqdan sonra yarandı. 1091-ci ildə Normallar adanı ələ keçirəndə Malta xristian hökmranlığını qaytardı və İslam 13-cü əsrə qədər azad qaldı, lakin 13-cü əsrdən sonra qadağan edildi. Bu gün Maltadakı müsəlmanlar təxminən 6000 əhalisi olan azlıq təşkil edir. Adada Sultan Əbdüləziz tərəfindən 1873-cü ildə tikilmiş müsəlman qəbiristanlığı, 1978-ci ildə açılmış məscid və müsəlman ibtidai məktəbi var.
Maltada hakim din katolik kilsəsidir. Malta Konstitusiyası katolikliyi dövlət dini kimi tanıyır. Maltanın himayədarları Paul, Müqəddəs Publius və Müqəddəs Aqatadır.

## İstinadlar
# Respublika

**Respublika** — hakimiyyət orqanlarının xalq tərəfindən seçildiyi idarəetmə formasıdır. Respublika elə idarəetmə formasıdir ki, burada dövlət başçısı seçilir, dəyişdirilir, nümayəndəli orqan və ya bilavastə seçicilər adından məhdudlaşdırılan formada hakimiyyətə sahib olmaq hüququ əldə edir.

## Respublikanın formaları

Respublikanın müasir dövrdə üç başlıca növü vardır: prezident, parlament və qarışıq tipli respublika.

* Prezident respublikası ilk dəfə ABŞ-də təsis edilmişdir.
* Parlament respublikasında ali icra hakimiyyəti dövlət başcısına deyil , parlament tərəfindən təşkil edilən hökumətə məxsusdur.
* Qarışıq idarəetmə forması özündə prezidentli və parlamentli idarə formasının ünsürlərini birləşdirir. Burada ali icra hakimiyyəti prezidentlə parlament arasında bölüşdürülür. Bəzən onu yarımprezident idarə forması da adlandırırlar. 1958-ci il konstitusiyası ilə Fransada yaradılan V respublika buna aydın misal ola bilər.

Dövlətin təsnifatının digər meyarları da mövcuddur. Belə ki, dinə münasibətdə dövlət dünyəvi və dini ola bilər. Dini dövlətlər bir qayda olaraq ruhani şəxslər — din xadimləri tərəfindən idarə olunur. Hakim din idarəetmə ideologiyasının əsası kimi qəbul olunur. Belə dövlət strukturu islam ölkələrində, xüsusilə, İran İslam Respublikasında və Mavritaniya İslam Respublikasında böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Həmçinin, XX əsrdə hal-hazırda mövcud olmayan Sovet respublikası rejimi də mövcud idi. Belə respublikalar adətən SSRİ daxilində olsalar da, SSRİ-dən kənar bəzi respublikalar var idi ki, onlar da Sovet respublikası idilər. Sovet respublikasında ən ali səlahiyyət Sovetə (indiki Milli Məclis, Şura) məxsus idi. SSRİ-yə daxil olan sovet respublikalarında dövlət başçısı ilk öncə "…… Sovet Sosialist Respublikasının Kommunist Partiyasının Sədri" (1917–1990), daha sonra "Prezident" (1990–1991) olmuşdur.

## Mənbə

*
# Tavtologiya

**Tavtologiya** (yun.tavto - həmin, özü, loqos - söz) — adı çəkilmiş məhfumların başqa sözlərlə təkrar ifadəsidir. Bu termin üç mənalıdır:

* Cümlədə eyni sözlərin birləşməsindən ibarət artıqlıq. Məsələn, Ölsə ölün, quyla əmanət onu – (Ə.Nəzmi). Sevgi sevən mərd olar.(M.Rahim).
* Eyni şeyi başqa sözlərlər təkrar etmək, yeni bir şey demək. Məsələn, O mənim qardaşımdır, mən də onun qardaşı.
* Əsassız yerə ifadədə işlənən artıq ünsürlər. Məsələn, Mən özüm öz gözlərimlə gördüm.
* Eyni bir fikir bu və ya digər bir sözlə ifadə olunur. Mənasına və səslənməsinə, ahənginə görə bir-birinə yaxın olan sözlər (gözəl-göyçək-qəşəng) və ya ahənginə səslənməsinə görə müxtəlif , lakin mənaca demək olar ki, eyni sözlər( nur saçmaq, işıq saçmaq) təkrarlanır. Deməli, tavtologiya bir-birinə mənaca yaxın və ya eyni olan sözlərin təkrarlanmasıdır. Bunlar həm öz sözlərimizlə, əcnəbi sözlərin, həm də qohum sözlərlə ifadə olunur. “humanizm və insanpərvərlik” , “memorial xatirə” kimi ifadələr birlikdə işlədilir, lakin humanizm və insanpərvərlik, memorial, xatirə sözləri eyni məna daşıyır. Bunların bir cümlədə işlədilməsi , birləşmə əmələ gətirməsi tavtologiyanı xatırladır. Başqa dillərdən alınmış sözlərin bu kökdən olsa da, bir cümlədə işlədilməsi tavtoloji sözlər sayılmır, çünki bu sözləri əvəz edəcək söz yoxdur, eyni zamanda həmin sözün sinonimi də yoxdur. Tavtoloji birləşmənin epitet, aforistik tipləri də vardır. Tavtoloji birləşmələrin bir qismi terminoloji leksika kimi istifadə olunur. Hər bir təkrar kimi tavtoloji birləşmə publisistik nitqin emosionallığını artırır. Eyni köklü sözlərin düzülüşündə qradisiyaya yol verilir. Qradasiya (yun.tədricilik) üslubi fiqur kimi emosional-ekspressiv mənanın ardıcıllıqla yüksəlməsinə və ya zəifləməsinə əsaslanır.

## İstinadlar
# Qədim slavyan dili

| Qədim slavyan dili |
| --- |
| Orijinal adı | Словѣньскъ ѩꙁꙑкъ Словѣньскъ‎ |
| Ölkələr | * Kiyev knyazlığı
* Bolqarıstan
* Böyük Moraviya
* Birinci Bulqar dövləti
 |
| Təsnifatı |
| Avrasiya dilləri
Hind-Avropa dilləri
Baltik-Slavyan
Slavyan dilləri
South Slavic
Qədim slavyan dili |
| Dil kodları |
| QOST 7.75–97 | цер 777 |

**Qədim slavyan dili** — məlum qədim ədəbi slavyan dili. Termin IX əsr—XI əsr, bəzən isə XII əsrlərdə mövcud olmuş slavyan dillərinə aid edilir. Ən qədim yazılar X əsrə aid edilir, ancaq bir çox yazı abidələri XI əsrdə olub.

## Ədəbiyyat

* Вайан, Андре. Руководство по старославянскому языку, *Manuel du vieux slave*,Пер. с франц. В. В. Бородич; под ред. и с предисл. В. Н. Сидорова, М. Издательство иностранной литературы, 1952, 447.
* Горшков А. И.Старославянский язык, 2-е, М. АСТ, Астрель, 2004, 142, Высшая школа.
* Ёлкина Н. М. Старославянский язык. М. Государственное учебно-педагогическое издательство Министерства Просвещения РСФСР, 1960.
* Селищев А. М.Старославянский язык. Часть 1: Введение. Фонетика, М, Государственное учебно-педагогическое издательство Министерства Просвещения РСФСР, 1951, 336
* Селищев А. М. Старославянский язык. Часть 2: Тексты. Словарь. Очерки морфологии, М. Государственное учебно-педагогическое издательство Министерства Просвещения РСФСР, 1952
# Tayra no Kiyomori

| Tayra no Kiyomori |
| --- |
| yap. 平清盛 |
|  |
| Doğum tarixi | 1118 |
| Doğum yeri | Yaponiya |
| Vəfat tarixi | 1181  |
| Vəfat yeri | * Kioto[d], Kioto, Kioto prefekturası, Yaponiya
 |
| Vəfat səbəbi | malyariya |
| Fəaliyyəti | Samuray, siyasətçi, hərbi qulluqçu |
|  |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Tayra no Kiyomori** (yap. 平 清盛, 1118-1181) — Heyan dövrünün sonunda yaşamış məşhur yapon sərkərdəsi.

1153-cü ildə etibarən Tayra klanının başçısı olmuşdur. 1156-cı ildə, Minomoto klanının başçısı Minomoto no Yesitomo ilə birlikdə Höqen üsyanının yatırılmasında iştirak etmişdir. Bu hadisə Minomoto və Tayra klanlarının nüfuzunu artırmışdır. 1159-cu ildə bu iki başçının arasında münaqişə yaranmış, nəticədə Minomoto no Yesitomo öldürülmüşdür. Tayra klanı paytaxtı təkbaşına idarə etməyə başlamışdır. İmperator Qo Sirokava Kiyomoriyə hamilik edir, ona və klanına yüksək vəzifələr vermişdir.
# Zoi

| Zoi |
| --- |
| Zoe |
| Əlifba | latın əlifbası |
| Etimologiya |
| Mənşə | italyan dili, ingilis dili |
| Digər adlar |
| Qohum ad(lar) | Soja[d], Zoya[d], Zoila[d], Zoi[d] |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Zoi** — ad.

* Zoi Ştraub — Avstriya müğənnisi, söz yazarı və aktrisası.
* Zoi Saqq — britaniyalı vloqçu.
* Zoi Kontoqianni — Yunanıstanı təmsil edən bədii gimnast.

Digər
* Zoi (film, 2018) — 2018-ci ildə çıxarılmış və Dreyk Doremusun rejissorluğu ilə çəkilmiş ABŞ romantik elmi-fantastika filmi
# Na-Dene dilləri

| Na-Dene dilləri |
| --- |
| Takson |
— |
| Areal |
— |
| Təsnifat |
| Kateqoriya |
??? |
| indigenous language
indigenous language of North America
Na-Dene dilləri |
| Tərkib |
|
— |
| Dil qrupunun kodları |
| ISO 639-2 |
— |
| ISO 639-5 | xnd |

**Na-Dene** (/ˌnɑːdɪˈneɪ/ həmçinin **Nadene**, **Na-Dené**, **Athabaskan–Eyak–Tlingit**, **Tlina–Dene**)Atabaskan, Eyak və Tlinqit dillərini özündə birləşdirən yerli Amerika dilləri ailəsidir. Haida dili də əvvəllər bu qrupa daxil edilmişdi, lakin indi onun bu qrupa daxil olub olmaması dilçilər tərəfindən mübahisəlidir mövzu sayılır. Hal-hazırda ən çox danışan sayına malik olan Na-Dene dili navaxo dilidir.

2008-ci ilin fevralında Na-Dene dillərini (Haida istisna olmaqla) Mərkəzi Sibirin Yenisey dilləri ilə birləşdirən Dene-Yenisey ailəsinin varlığı təklif olunan elmi məqalə dərc olundu və bu bir çox dilçilər tərəfindən rəğbətlə qarşılandı. 2014-cü ilə aid bir məqalədə Şimali Amerikanın Na-Dene dilləri ilə Sibirin Yenisey dillərinin iki qitə arasında tarixi Berinqiya bərzəxində danışılmış ortaq mənşəli dillər olduğu təklif edildi.

## İstinadlar
# Ssenari

**Ssenari 1) *improvizasiyaya* əsaslanan pyesin teatrda qısa (dialoq və monoloqsuz) məzmunu, baletdə və operada tamaşanın süjet sxemi, *librettosu*.
* 2) Kino sənətinin və televiziyanın ifadə vasitələrinin köməyi ilə təcəssüm etdirilmək üçün nəzərdə tutulan ədəbi əsər.

## Film ssenarisinin mövzu qaynaqları

Maraqlı və diqqətçəkici olması mütləq olan ssenari mövzusunun əsas qaynaqları bunlardır:

* Müəllifin həyat təcrübələri
* Roman, hekayə, dram və ya qəzet xəbərləri
* Tarixi hadisələr
* Yaşadığımız cəmiyyət
* İctimai hadisələr və s.

## Həmçinin bax

* Loqlayn
* Sinopsis

## İstinadlar
# Dilemma

**Dilemma** — iki mümkün (hər iki tərəfdən əlverişsiz) seçim arasından birini etmək məcburiyyətidir. Yəni, istənməyən iki variantdan birini seçməli olmaq deməkdir.

## Növləri

Dilemmanın iki növü vardır: Quraşdırıcı dilemma və dağıdıcı dilemma. Əgər nəticədə şərti hökmdə verilmiş xassə, yaxud fikir iqrar edilirsə - qurucuya, inkar idilirsə - dağıdıcıya aiddir. Qurucu dilemmaya nümunə olaraq Y. Semyonovun "Baharın on yeddinci anı" kitabından əsərin baş qəhrəmanı Ştirlisin mühakiməsini verək:
*"Əgər Berlinə getsəm, məni gestapo həbs edəcək, Moskvaya qayıtsam, onda tapşırığı yerinə yetirə bilməyəcəm. Lakin mən Berlinə gedə bilmərəm, yaxud Moskvaya qayıda bilmərəm. Məni gestapo həbs edəcəkdir, yaxud tapşırığı yerinə yetirə bilməyəcəm".*

Gətirilən nümunədə alınan nəticə konkret deyil. Lakin belə bir qayda əsas tutulur ki, iki çətin vəziyyətdən ən az çətin olanı seçilir.

Dağıdıcı dilemmada isə kiçik müqəddimələrdə verilmiş şərtlər, alternalar da, nəticə də inkar olunur. Məsələn: *"Yetərincə vaxtım olarsa, ya kitab üzərində işləyəcəm, ya da səyahətə çıxacam". "Nə kitab üzərində işlədim, nə də səyahətə çıxdım".*
Nəticə: *"Mənim asudə vaxtım yetərincə olmadı"*.

## Qaydaları

Dilemmanın struktur təhlili göstərir ki, aşağıdakı qaydalar gözlənildikdə, müqəddimələrdən doğru nəticələr alınar:

* 1. Qurucu dilemmada mühakimə prosesi əsasın iqrarından nəticənin iqrarına yönəldilməlidir; dağıdıcı dilemmada isə fikir nəticənin inkarından əsasın inkarına doğru getməlidir.
* 2. Təqsimi hökmdə mümkün olan bütün alternativlər sadalnamalıdır, başqa sözlə, onlar fikirdə tam əks olunmalıdır.

## İstifadəsi

Praktikada və elmin müxtəlif sahələrində dilemmadan tez-tez istifadə edilir. Cəmiyyətin inkişafında da çətin vəziyyət yarandıqda, xalq dilemmanının iki qütbündən birini seçməli olur. Bəzən dilemmadan zidd fikirləri inandırıcı surətdə təkzib etmək məqsədilə də istifadə olunur.
Məhkəmə praktikasında dilemmadan istifadə edərkən çox diqqətli olmaq lazımdır, çünki bu yolla həqiqət aşkara çıxarmaq olmur, bunları qəti hökmlərlə, onların dəyişməsilə əvəz etmək lazımdır.

## Həmçinin bax

* Arqument
* Nəticə
* Fakt

## Mənbə

M.M.İsrafilov Məntiq kursu (dərslik). Bakı-2005

## Xarici keçidlər

* M.M.İsrafilov - Məntiq kursu (\*pdf)