Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Şikoku

| Şikoku |
| --- |
| 四国 |
|  Şikoku regionu Yaponiya xəritəsində  |
| Yerləşməsi |
| Ölkə |  Yaponiya |
| Ada |
Şikoku (ada) |
| Statistika |
| Sahə |
18800 km² |
| Əhali |
4,141,955 nəf. |
|    Əhali sıxlığı |
220.32 nəfər/km² |
| Prefekturalar |
4 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Şikoku** (四国, **dörd vilayət**) — əsas hissəsi eyniadlı adada yerləşən Yaponiyanın ərazisinə və əhalisinə görə ən kiçik regionu. O, dörd prefekturadan ibarətdir: Tokuşima, Kaqava, Ehime və Koçi

## Adı

**Şikoku** (四国, **dörd vilayət**) regionun adı onun ibarət olduğu dörd perefekturası ilə bağlıdır. Eyni zamanda, bu *Ölüm yeri* kimi də oxuna bilər. Bu oxunuşun isə regionda olan ibadətçilik adəti ilə bağlantısı var.

## Coğrafiya

Şikoku regionu Yaponiyanın əsas dörd adasından ən balacası olan Şikoku adasından və onun ətrafında olan küçük adacıqlardan ibarətdir. Onun Yaponiyanın başqa heç regionu ilə torpaq sərhədi yoxdur: şimal-şərqdə onu Kansai regionu ilə Naruto boğazı, şimalda Çuqoku regionu ilə Daxili Yapon dənizi, qərbdə isə əsas hissəsi Kyuşu adasında yerləşən eyniadlı region ilə Hoyo boğazı ilə Bunqo kanalı ayırır.

1988-ci ildən öncə Şikokunu Honşu ilə birləşdirən bir körpü yox idi. Beləliklə, bundan əvvəl region təcridedilmiş idi və ona ancaq gəmi vasitəsilə çatmaq olar idi.

### Dağlar

* İşizuçi dağı
* Sanuki dağları

### Çaylar

* Yoşino river
* Naka çayı
* Doki çayı
* Şigenobu çayı
* Hici çayı
* Monobe çayı
* Niyodo çayı
* Şimanto çayı

### Parklar

* Setonaikai Milli Parkı
* Aşizuri-Uvaki Milli Parkı
* Otaki-Okava Prefekturalı Təbii Parkı

## Əhali

Regionun cənub hissəsi dağlı olduğuna görə, əhalinin çoxu onun şimal hissəsində yaşayır.

## İqtisadiyyat

Şikoku regionun iqtisadiyyatın əsas bölmələri balıqçılıq və kənd təsərrüfatıdır. Burada ağac, kağız və kimyəvi kimi senayələr və bundan əlavə, kənd təsərrüfatında yemək, içki, tütün və heyvan yeməyi bölmələri inkişaf etmişdilər.

Şikoku ibadətçiliyi buddizmin şinqon əqidəsinə aid olan ziyarətçilərin elədiyi dini adətidir. Bu adət Şikokuda yerləşən 88 buddist məbədlərin ziyarətindən ibarətdir. Hər il 150 minə yaxın adam Şikoku ibadətçiliyə gedir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
# Aomori prefekturası

| Aomori |
| --- |
| 青森県 *Aomori-ken* |
|  Aomori prefekturası Yaponiya xəritəsində
 Aomori prefekturasının adası  |
| Yerləşməsi |
| Ölkə |
Yaponiya |
| Region |
Tohoku regionu |
| Ada |
Honşu |
| Məlumat |
| İnzibati mərkəz |
Aomori |
| Statistika |
| Sahə |
9 606,26 km² (8-ci) |
| Su  %-i |
1,2 % |
| Əhali | (01/09/2012) |
|    Ümumi |
1 384 152 adam (28-ci) |
|    Əhali sıxlığı |
143,52 nəfər/km² |
| Qəzalar |
8 |
| Bələdiyyələr |
40 |
| Rəmzlər |
|  Prefektura bayrağı |
|  Prefektura emblemı |
| Ağac | *Thujopsis dolabrata* |
| Gül |
Alma gülü |
| Quş |
Kiçik qu quşu |
| İdarəçilik |
| Qubernator |
Sōichirō Miyaşita |
| Rəsmi sayt (yap.) |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Aomori prefekturası** (yap. 青森県 *Aomori-ken*) — Yaponiyanın Hönsü adasında, Tohoku regionunda prefektura. Ərazisi 9 644 min km², əhalisi 1,5 mln. (2005). İnzibati mərkəzi Aomori şəhəridir. Relyefi alçaq dağlıqdan və sahil düzənliklərindən ibarətdir. Tohoku tərkibində ayrı-ayrı sənaye mərkəzləri olan aqrar regiondur. Qurğuşun, sink (Kamikita), dəmirli qum (ölkənin ən iri yatağı) hasil edilir. Taxta-şalban və ağac emalı mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Yeyinti, metallurgiya, neft-kimya müəssisələri var. Əkinçilik (əsasən, düyü), bağçılıq (əsasən, alma), heyvandarlıq inkişaf etmişdir. Tovado Milli Parkı və Yaponiyanın ən böyük Tovado krater gölü Aomori prefekturasının ərazisindədir.

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı

## İstinadlar

## Həmçinin bax
# Monqol dili

| Monqol dili |
| --- |
|  |
| Orijinal adı | монгол хэл ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠬᠡᠯᠡ |
| Ölkələr | * Monqolustan
* Çin
 |
| Danışanların ümumi sayı | * 5.200.000 nəf. (2005)
 |
| Təsnifatı |
| Monqol dilləri
Monqol dili |
| Yazı | Monqol yazısı, kiril əlifbası |
| Dil kodları |
| QOST 7.75–97 | мон 463 |
| ISO 639-1 | mn |
| ISO 639-2 | mon |
| ISO 639-3 | mon |
| Ethnologue | mon |
| ABS ASCL | 7902 |
| IETF | mn |
| Glottolog | mong1331 |
|  Bu dildə olan Vikipediya |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Monqol dili** — Monqolustan Respublikasının rəsmi dövlət dili və monqol xalqlarının əsas ünsiyyət vasitəsidir. Monqol dilləri ailəsinə aid olduğu hesab edilir.

Danışanların sayı
Təxminən 6–7 milyon nəfər. Əsasən Monqolustan, Çin Xalq Respublikasının Daxili Monqolustan Muxtar Rayonu, həmçinin Rusiya Federasiyasının Buryatiya və Kalmıkiya bölgələrində danışılır.

Dialektlər
* Xalxa monqolcası (əsas ədəbi dilin bazasıdır)
* Çaxar
* Ordos
* Buryat
* Kalmık və s.

Yazı sistemi
Ənənəvi monqol əlifbası (şaquli yazı sistemi, uyğur yazısından törəmişdir).

Hal-hazırda Monqolustanda əsasən kiril qrafikası istifadə olunur.

Çinin Daxili Monqolustan bölgəsində isə hələ də ənənəvi monqol əlifbası işlədilir.

Xüsusiyyətləri
Aqlütinativ dildir (sözlərin sonuna şəkilçilər artırılaraq yeni mənalar formalaşır).

Qrammatikasında hallanma sistemi güclüdür.

Söz sırası əsasən mübtəda – tamamlıq – xəbər (SOV) formasındadır.

Nümunə
Salam – Сайн байна уу? (Sain baina uu?)

Sağ ol – Баярлалаа (Bayarlalaa)

Bəli – Тийм (Tiim)

Xeyr – Үгүй (Ügüi)

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Maya qlifləri

| Maya qlifləri |
| --- |
|  |
| Dillər | Maya dilləri |
| Yaradan | Mayya sivilizasiyası |
| Yaranma tarixi |  III əsr |
| ISO 15924 | Maya |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Maya qlifləri** — qədim Maya sivilizasiyasının yazı sistemi olan *Maya heroqlifləri* və ya *qlif yazısı* ilə tanınır. Bu yazı sistemi Mezoamerikan mədəniyyətləri arasında ən mürəkkəblərindən biridir və eramızdan əvvəl 3-cü əsrdən eramızın XVI əsrinə qədər aktiv olaraq istifadə olunmuşdur. Maya qlifləri rəsmi sənədlərdə, memarlıq strukturlarında, abidələrdə və keramik əşyalarda tapılır.

## Ümumi xüsusiyyətləri

Yukatek Maya yazısı *Drezden Kodeksi*, c. 11–12-ci əsr, Çiçen İtza
Maya yazısı loqosillabik yazı sistemidir, yəni həm sözləri (loqoqraflar) ifadə edən simvollar, həm də fərdi səsləri (hecaları) ifadə edən simvollar istifadə olunur. Bu sistem bir dilin həm mənalarını, həm də səslərini təmsil edə bilir.
Simvolların quruluşu adətən kvadrat formada olur və hər bir qlif ya tək bir söz, ya da birləşmiş şəkildə müxtəlif səsləri və sözləri ifadə edə bilən fərqli elementlərdən ibarətdir. Simvollar çox detala malikdir və stilizə edilmiş insan, heyvan və təbiət formalarını təsvir edə bilər.
Yazı istiqaməti adətən cüt sütunlarda yuxarıdan aşağıya və soldan sağa yazılır. Yazı oxunuşu xüsusi qliflərə görə dəyişə bilər.
Maya sivilizasiyası öz qliflərini təkcə dil üçün deyil, həm də riyazi və astronomik məlumatları kodlaşdırmaq üçün istifadə etmişdir. Maya təqvimi və Uzun Sayım təqvimi onların ən məşhur nailiyyətlərindəndir. Qliflər təqvim tarixlərini və mühüm hadisələri qeyd etmək üçün də işlədilmişdir.

## Qayalar və kitablar

Maya yazıları ən çox iki qlif genişliyi olan sütunlarda yazılır, hər bir ardıcıl cüt sütun soldan sağa, yuxarıdan aşağıya oxunur.
Maya qlifləri daş abidələrdə, məbədlərin və piramidaların divarlarında, eləcə də kağız üzərində yazılmış kodekslərdə (katiblər tərəfindən hazırlanmış qədim Maya kitabları) tapılmışdır. İspan konkistadorlarının gəlişindən sonra bu kodekslərin əksəriyyəti məhv edilib. Yalnız 3-4 Maya kodeksi bu günə qədər gəlib çıxıb.
Maya qliflərinin oxunması çox çətin idi və əsrlər boyu müasir tədqiqatçılar bu yazını tam oxuya bilmirdilər. Yalnız XX əsrin ortalarında Yuri Knorozov və digər alimlərin işləri nəticəsində Maya qliflərinin şifrləri tam açılmağa başladı. Bu gün qliflərin böyük bir hissəsi oxunur və Maya sivilizasiyasının tarixi, mədəniyyəti, dini və siyasəti haqqında geniş məlumat verir.
Maya qlifləri vasitəsilə Maya krallarının adları, titulları, sülalə tarixləri, dini mərasimlər, döyüşlər, müqavilələr, təqvimlər və digər mühüm hadisələr haqqında məlumatlar verilirdi. Onların yazıları həm gündəlik həyatla, həm də dini ayinlərlə bağlı olub.
Maya qliflərinin öyrənilməsi Maya mədəniyyətinin daha dərindən başa düşülməsinə kömək etmiş və onların yüksək səviyyədə inkişaf etmiş bir yazı sistemi və mədəniyyətə malik olduğunu sübut etmişdir.

## İstinadlar
# Kano Ciqoro

| Kano Ciqoro |
| --- |
| yap. 嘉納 治五郎 |
|  |
| Doğum tarixi | 10 dekabr 1860(1860-12-10)[…] |
| Doğum yeri | * Kobe, Hyoqo prefekturası, Yaponiya
 |
| Vəfat tarixi | 4 may 1938(1938-05-04) (77 yaşında) |
| Vəfat yeri | * dəniz[d]
 |
| Vəfat səbəbi | ağciyər iltihabı |
| Vətəndaşlığı |
Çin,  Yaponiya |
| Milliyyəti |
Yapon |
| Uşağı | 9 (Risei Kanō daxil olmaqla) |
| Elmi dərəcəsi | Professor |
| İş yerləri | * Toyo Universiteti[d]
 |
| Təhsili | * Nişoqakuşa Universiteti[d],
* Tokio Universiteti[d]
 |
| Üzvlüyü | * Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi
 |
| Mükafatları |         |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Kano Ciqoro** (ing: *Kanō Jigorō*, yap.: 嘉納 治五郎), (10 dekabr 1860[…], Kobe – 4 may 1938, dəniz[d]) — Yapon maarifçi, tədqidatçı, idmançı. Cüdo idmanını və terminini elmə gətirən ilk insan. Cüdo üzrə kəmərləri yaradan şəxs, professor, alim. Şotakan və Şido-Ryu termini elmə gətirən ilk insan, cüdonun banisi, Üçüncü İmperiya Dərəcəsi laureatı, Doğan Günəş sinin Xidmətləri və Grandorder-in İlk xadimi, Kano 14 May 1999 Cüdo Federasiyasının (İJF-in) Zalında ilk üzv olub. 1901-ci ildən 1920-ci ilə qədər Tokio Ali Normal Məktəbinin prezidenti. 1909-cu ildən 1936-ci ilə qədər ilk Asiya üzvü, 1912-ci ildən 1936-cı ilə qədər Olimpiya Oyunlarında Yaponiyanı təmsil edən, 1936-cı ilə qədər Yaponiya aparıcı mətbuat katibi vəzifəsində çalışıb. Bu idman döyüş sənətinin təməlini Yaponiyada Olimpiya Komitəsinin ilk prezidenti, Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin üzvü Ciqaro Kano qoyub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Kreol dili

| Kreol dili |
| --- |
| Takson |
— |
| Areal |
— |
| Təsnifat |
| Kateqoriya |
??? |
| təbii dil
contact language
picin və ya kreol
Kreol dili |
| Tərkib |
|
— |
| Dil qrupunun kodları |
| ISO 639-2 |
— |
| ISO 639-5 |
— |

Qvadelupada Antillean Creole yol nişanı Lévé pié aw / Ni ti moun ka joué la!, 2010-cu ildə hərfi tərcümədə "Ayağını qaldır. Burada kiçik insanlar oynayır".
 **Kreol dili** — fərqli dillərin qarışması nəticəsində yaranmış, ana dil olaraq danışılan və stabil bir qrammatikaya malik olan dildir. Kreol dilləri adətən fərqli dil ailələrinə aid qrupların uzunmüddətli təmasda olduğu mühitlərdə, xüsusilə müstəmləkə dövrlərində formalaşmışdır. Bu dillər ilkin olaraq ticarət, əməkdaşlıq və ünsiyyət məqsədilə sadələşdirilmiş bir "pidgin" dildən yaranır. Lakin sonradan ana dili olaraq danışılmağa başlandıqda, daha kompleks və stabil bir dilə – yəni kreol dilinə çevrilir.

## Kreol dillərinin xüsusiyyətləri

* Sadələşdirilmiş qrammatika və struktur – Kreol dilləri, onları meydana gətirən dillərin bəzilərinin qrammatik strukturlarını mühafizə edir, lakin sadələşdirilmiş qrammatika və daha az morfoloji qaydalarla xarakterizə olunur. Məsələn, mürəkkəb fel şəkilləri və isim hallarından qaçılır.
* Fonetik və leksik qarışım – Kreol dilləri adətən onları yaradan əsas dillərdən söz və səslər alır, buna görə də müxtəlif dillərin fonetik xüsusiyyətlərini özündə cəmləşdirə bilər. Məsələn, lüğət əksər hallarda dominant olan (müstəmləkə dövründə çox vaxt Avropa) dildən alınır, qrammatik xüsusiyyətlər isə daha çox yerli dillərdən götürülə bilər.
* Sabitlik və ana dili olması – Kreol dilləri sadəcə ünsiyyət üçün yaradılmış sadə dillərdən fərqlənir, çünki sabit qrammatik qaydalarla ana dili olaraq danışılır. Bu xüsusiyyət onları pidgin dillərdən ayırır.

## Məşhur kreol dilləri

* Haiti kreolu – Fransızca ilə Afrikanın qərb sahillərindən gələn kölələrin dillərinin qarışmasından yaranıb. Bu dil, Haitidə əsas ünsiyyət dilidir.
* Tok Pisin – Papua Yeni Qvineyada danışılan kreol dilidir və ingiliscə ilə yerli dillərin qarışmasından meydana gəlib.
* Yamayka kreolu – İngilis və Qərbi Afrika dillərinin qarışmasından yaranmışdır və Yamaykada geniş yayılmışdır.
* Seyşel kreolu – Fransız dilinin yerli Afrika dilləri ilə qarışması nəticəsində Seyşel adalarında formalaşıb.

## Kreol dillərinin əhəmiyyəti

Kreol dilləri həm dilçilik, həm də tarix baxımından böyük əhəmiyyətə malikdir. Onlar fərqli mədəniyyətlərin qarşılıqlı təsirini, dilin sadələşdirilmiş sistemlərdən kompleks dillərə necə çevrildiyini öyrənmək üçün dəyərli məlumatlar təqdim edir. Kreol dilləri, həmçinin müstəmləkə dövrlərinin dil, mədəniyyət və sosial strukturlar üzərindəki təsirlərini başa düşmək baxımından mühümdür.

## İstinadlar
# Yaponiya standart vaxtı

| Yaponiya standart vaxtı |
| --- |
|  |
|  Yaponiya standart vaxtı şimali yarımkürəsində qış / cənub yarımkürəsində yay (dekabr) Yaponiya standart vaxtı şimal yarımkürəsində yay / cənub yarımkürəsində qış (iyun)  Yaponiya standart vaxtı bütün il ərzində Yaponiya standart vaxtı dəniz bölgələrində Yaponiya standart vaxtı olmayan Yaponiya standart vaxtı olmayan dəniz bölgələri |
| Xüsusiyyətləri |
| UTC fərqi | 32.400 san |

İmperatorun 167 nömrəli fərmanı (1895)
**Yaponiya standart vaxtı** və ya **JST** (yap. 日本標準時 *Nihon Hyōjunji* və ya中央標準時 *Chūō Hyōjunji*) — Yaponiyanın ümümdünya vaxtı 9 saat qabaqlayan standart saat qurşağı. Məsələn, UTC üzrə gecəyarısı (00:00) olarsa, Yapon standart vaxtı ilə saat 09:00 olur.

## İstinadlar
# Böyük güc

**Böyük güc** və ya **Böyük dövlət** — Azərbaycan dilində "Böyük güclər" və ya "Böyük dövlətlər" birləşməsi ilə də ifadə oluna bilər. Ümumi mənada bu termin iqtisadiyyatları, xarici siyasətləri və hərbi gücləri ilə dünya miqyasında təsiri olan dövlətləri əhatə etməkdədir.

## Tarixi

Avropada bu termin ilk olaraq Napoleon Bonapartdan sonrakı dövrdə dövlətlər arası ayrımı ifadə etmək və dünya miqyasında təsir imkanlarına malik olan gücləri ayırd edə bilmək üçün istifadə olunmuşdur.

## Xronologiya

XIX əsrin əvvəllərindən etibarən böyük güclərin xronologiyası:

## Həmçinin bax

* Super güc

## İstinadlar
# Fyuçers

**Fyuçers müqaviləsi** yaxud **Birja əqdi** (qısaca fyuçers) — müəyyən edilmiş tarix də müəyyən baza aktivinin əvvəlcədən razılaşdırılmış qiymətlərlə alınması və ya satılması haqqında öhdəliyi təsbit edən standartlaşdırılmış birja müqaviləsini ifadə edən qiymətli kağızdır.

Fyuçers müəyyən məhsul partiyasının sövdələşmə anında hər iki tərəfi qane edən qiymətlə alınması üçün müqavilədir, məhsul özü isə satıcı tərəfindən kifayət qədər uzun müddət sonra təqdim olunur. Fyuçers fond bazarında sövdələşmə obyekti olan ikinci dərəcəli qiymətli kağızdır.

Fyuçers müqavilələrini alıb-satan şəxsləri hecerlər və spekulyantlar adlandırmaq olar. Hecerlər əsasən riskin azaldılması üçün fyuçers sövdələşmələrində iştirak edirlər, belə ki onlar aktivi öz biznesləri çərçivəsində ya istehsal, ya da istifadə edirlər. Spekulyantlar isə qısa müddət ərzində gəlir əldə etmək məqsədilə fyuçers müqvilələri bağlayırlar.

Fyuçers müqavilələrinin bağlandığı əsas məhsullar buğda, qiymətli və rəngli metallar, neft və neft məhsullarıdır.

1970-ci ildən əsas birjalarda xarici valyuta, fiksə olunmuş gəlirlə qiymətli kağızlar və bazar indeksləri üzrə maliyyə fyuçers müqavilələri tətbiq olunmağa başlandı. Ticarətin həcminə görə onlar hazırda baza aktivləri və ənənəvi fyuçers müqavilələrindən daha mühüm əhəmiyyətə malikdirlər.

Maliyyə aktivləri bazarında fyuçers müqaviləsi iki sərmayəçi arasında olan müqavilədir, ona əsasən sərmayəçilərdən biri müqavilənin bitmə müddətinə digər sərmayəçiyə öncədən razılaşdırılmış qiymətə müəyyən miqdarda qiymətli kağız satmağı (və ya almağı) öz öhdəsinə götürür.

## Fyuçers və Opsionun müqayisəsi

Fyuçersin opsiondan əsas fərqi ondadır ki, fyuçers müqaviləsində müqavilə bağlayan şəxsin hüquqları deyil, istənilən halda müqaviləni onda göstərilən müddətdə qeyd-şərtsiz icra etmək öhdəlikləri reallaşır. Buna görə də fyuçerslə bağlı maliyyə riski də opsionla aparılan əməliyyatlardakına nisbətən daha yüksəkdir.

Fyuçers sövdələşmələrinin məqsədi bazarda əlverişsiz konyunktura ilə əlaqədar maliyyə itkilərindən sığortalama (hecinq), eləcə də birjada spekulyativ əməliyyatlar nəticəsində gəlirin artırılmasıdır. Fyuçerslərlə ticarət qiymətlərin kəskin dəyişmələri zamanı maliyyə itkiləri riskini azaltmağa, zərərləri ödəmək üçün lazım olan ehtiyat fondunun həcmini azaltmağa, avans kapitalının nağd-pul formasında qaytarılmasını sürətləndirməyə, dövriyyə məsrəflərini azaltmağa imkan verir.

Fond bazarında fyuçers müqavilələrinin bağlanma obyekti təminatsız qiymətli kağızlar – yəni, faktiki olaraq satıcıya məxsus olmayan, üçüncü şəxsdən 40-60% girovla borca alınan qiymətli kağızlardır.

## Nümunə

Oyunçu hər səhmə 500rubl olmaqla təminatsız səhm satışına fyuçers müqaviləsi bağlayır.

Əgər reallaşma tarixinə səhmlərin məzənnəsi 300 rubladək enirsə, oyunçu səhmləri alır və hər səhmə 500-300=200 rubl gəlir əldə edir.

Əgər reallaşma tarixinə səhmlərin məzənnəsi 800 rubladək qalxırsa, oyunçunun ziyanı hər səhmə 800-500=300 rubldur.

Aydındır ki, həqiqətdə maliyyə alətləri ilə əməliyyatlar göstərilmiş təsvirlərə nisbətən daha mürəkkəb və müxtəlifdirlər. Onlar yalnız təcrübədə anlaşılan bir sıra xüsusiyyətlərə və nüanslara malikdirlər.

## İstinadlar
# Şimane prefekturası

| Şimane |
| --- |
| 島根県 |
|  Şimane prefekturası Yaponiya xəritəsində
 Şimane prefekturasının adası  |
| Yerləşməsi |
| Ölkə |
Yaponiya |
| Region |
Çuqoku regionu |
| Ada |
Honşu |
| Məlumat |
| İnzibati mərkəz |
Matsue |
| Statistika |
| Sahə |
6707,96 km² (18-ci) |
| Su  %-i |
2,7 % |
| Əhali | (01/10/2012) |
|    Ümumi |
707 074 adam (46-cı) |
|    Əhali sıxlığı |
105,41 nəfər/km² |
| Qəzalar |
5 |
| Bələdiyyələr |
19 |
| Rəmzlər |
|  Prefektura bayrağı |
| Ağac | *Pinus thunbergii* |
| Gül | *Paeonia suffruticosa* |
| Quş |
Harayçı qu quşu |
| Balıq |
Uçan balıqlar |
| İdarəçilik |
| Qubernator |
Zenbee Mizoquçi |
| Rəsmi sayt (yap.) |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Şimane prefekturası** — Yaponiyanın Çuqoku regionunda prefektura. Ərazisi 6 707 kvadrat kilometr, əhalisi 716 000 nəfərdir. İnzibati mərkəzi Masue şəhəridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* saytı
# Kompüter oyunu

(ing. computer game) – interaktiv proqram təminatlarının populyar növünə aid olan proqram. Oyunun gedişini klaviatura, coystik və ya başqa qurğu ilə idarə etmək olar.

## Tarixi

İlk kompüter oyunlarının ixtirası cəhdi 1940-cı ildə, kompüterdə şahmat alqoritmi tərtibini ingilis riyaziyyatçısı Alan Türinq, proqram yazmaq amerikalı mühəndis Klod Şennon tərəfindən edilmişdir. Amma həmin illərdə bu proqramla işləməyə gücü çatacaq elektron-hesablama maşını, müasir dildə desək, kompüter yox idi. Ona görə də Klod Şennon "Kompüterlər üçün şahmat oyunlarının proqramlaşdırılması" məqaləsini dərc etməklə kifayətlənməli olub.

Növbəti addım İngiltərənin Kembric Universitetinin alimi Aleksandr Duqlas tərəfindən atıldı. O,1952-ci ildə kompüter üçün ilk elektron qrafika oyunu yaratdı."OXO" adlanan oyunun çox sadə qaydaları vardı:doqquzxanalı kvadratdakı xanaları oyunçu və kompüter növbə ilə "X" və "O" hərfləri doldururdu. Şaquli, üfüqi və diaqonal istiqamətdə bir sıranı eyni hərflərlə dolduran oyunçu qalib sayılırdı.

Nəhayət,1961-ci ildə Stiv Rassel başda olmaqla bir qrup proqramçı "Kosmik müharibə" oyununu yaratdı. Bu, məhdud yanacaq və silah ehtiyatına malik iki ulduz gəmisinin döyüşü idi. Yanacağı və silahı daha tez tükənən tərəf məğlub oldu. Beləliklə,"Kosmik müharibə" kommersiya tipli ilk kompüter oyunu oldu.

1970-ci illərin ortalarında kompüterlər həddən artıq böyük və baha idi. Buna görə də kompüter oyunları maraq doğursa da, uğur gətirmirdi. Bu vəziyyətdən çıxış yolunu Alman əsilli Amerika alimi Ralf Bayer tapdı: o, kompüter oyununu yox, videooyunların yeni tipini və onları televizorun ekranına imkanı verən kiçik, ucuz qurğu ixtira etdi.1971-ci ildə o, "Magnavox Odyssey" qoşma cihazına patent aldı.

1970-ci illərin ikinci yarısında fərdi kompüterlərin istehsalına başlandıqdan sonra video və kompüter oyunları biznesi sürətlə inkişaf etməyə başladı.1983-cü ildə dünya üzrə kompüter oyunları bazarının dövriyyəsi 3,2 milyard dollar təşkil edirdi.

2000-ci illərdə videooyun konsolu ilə mübarizəsində məğlub olmuş olsa belə, Sonralar, müasir dövrdə, yəni 2018-ci ildə kompüter oyun bazar dövriyyəsi 27,7 milyard dollara çatdı.

## Kompüter oyunu növləri

Son illərdə sosial media və internetin inkişafı nəticəsində yeni kompüter oyun növləri:Onlayn oyun,bulud oyun,sosyal şəbəkə oyunları, çox oyunçulu oyunlar meydana gəldi. Bunlarla yanaşı, daha köhnə oyun növləri:macəra,rpg (role playing game),mmorpg (massively multiplayeronline role playing game),fps (first person shooter),tps (third person shooter),rts (real time strategy),tbs (turn based strategy),simülasiya,gizlilik və s. kimi oyun növləri mövcuddur.

## Mənbə

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyat
*

## Xarici keçidlər
# 1998 Qış Olimpiya Oyunları

|  1998 Qış Olimpiya Oyunları |
| --- |
|  |
| İdmançıların sayı | 72, 2.176 |
| Rəsmən açılışı edib | Akixito |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

## Olimpiadanın açılışı

## Ölkələrin göstərdiyi nəticələrı

|  |  |
| --- | --- |
| **Medalların ümumi sayı** |  |
| **№** | **Ölkə** |  **Qızıl** |  **Gümüş** |  **Bürünc** | **Ümumi** |
| 1 |  Almaniya | 12 | 9 | 8 | 29 |
| 2 |  Norveç | 10 | 10 | 5 | 25 |
| 3 |  Rusiya | 9 | 6 | 3 | 18 |
| 4 |  Kanada | 6 | 5 | 4 | 15 |
| 5 |  ABŞ | 6 | 3 | 4 | 13 |
| 6 |  Niderland | 5 | 4 | 2 | 11 |
| 7 |  Yaponiya | 5 | 1 | 4 | 10 |
| 8 |  Avstriya | 3 | 5 | 9 | 17 |
| 9 |  Cənubi Koreya | 3 | 1 | 2 | 6 |
| 10 |  İtaliya | 2 | 6 | 2 | 10 |

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# İki Siciliya krallığı

|  |
| --- |
| Tarixi dövlət |
| İki Siciliya krallığı |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bayraq | Gerb |

 |
|  |
| 1738 — 21 fevral 1861 |
| Paytaxt | Neapol, Palermo |
| Dil | Siciliya dili |
| Din | katolisizm |
| Ərazisi | * 111.900 km²
 |
| Əhalisi | * 8.703.000 nəf. (1860)
 |
| İdarəetmə forması | mütləq monarxiya, konstitusiyalı monarxiya |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**İki Siciliya krallığı** (it. Regno delle Due Sicilie) ― İtaliyanın cənubunda yerləşən tarixi dövlət. Siciliya və Neapol taxt-tacının birləşməsi nəticəsində meydana çıxdı. Bu səbəblə, İtaliyanın birləşməsindən (1861) öncə əhalinin sayı və ərazisinə görə ən böyük italyan dövləti idi.

## İki Siciliya krallarının siyahısı

| Kral | Hakimiyyət illəri |
| --- | --- |
| **I Ferdinand**
1751-1825
(73 yaş) |  | 12 dekabr 1816
–
4 yanvar 1825 |
| **I Fransisk**
1777-1830
(53 yaş) |  | 4 yanvar 1825
–
8 noyabr 1830 |
| **II Ferdinand**
1810-1859
(49 yaş) |  | 8 noyabr 1830
–
22 may 1859 |
| **II Fransisk**
1836-1894
(58 yaş) |  | 22 may 1859
–
20 mart 1861 |

## Mənbə

* Alio, Jacqueline. *Sicilian Studies: A Guide and Syllabus for Educators* (2018), 250 pp.
* *Boeri, Giancarlo; Crociani, Piero.* L'esercito borbonico dal 1815 al 1830 (italyan). Illustrated by Andrea Viotti. Rome: it:Stato maggiore dell'Esercito italiano. 1995. OCLC 879782467 – issuu.com vasitəsilə.
* *Eckaus, Richard S.* "The North-South Differential In Italian Economic Development". The Journal of Economic History. 21 (3). sentyabr 1961: 285–317. doi:10.1017/S002205070010292X. ISSN 0022-0507. JSTOR 2115403.
* Finley, M. I., Denis Mack Smith and Christopher Duggan,  *A History of Sicily* (1987) abridged one-volume version of 3-volume set of 1969)
* Imbruglia, Girolamo, ed. *Naples in the eighteenth century: The birth and death of a nation state* (Cambridge University Press, 2000)
* Mendola, Louis. *The Kingdom of the Two Sicilies 1734–1861* (2019)
* Petrusewicz, Marta. "Before the Southern Question: 'Native' Ideas on Backwardness and Remedies in the Kingdom of Two Sicilies, 1815–1849." in *Italy's 'Southern Question'* (Oxford: Berg, 1998) pp: 27–50.
* *Pinto, Carmine.* "The 1860 disciplined Revolution. The Collapse of the Kingdom of the Two Sicilies". Contemporanea. 16 (1). 2013: 39–68. doi:10.1409/44161. ISSN 1127-3070.
* Riall, Lucy. *Sicily and the Unification of Italy: Liberal Policy & Local Power, 1859–1866* (1998), 252pp
* Francis I. of the Two Sicilies // Britannika Ensiklopediyası. 10 (XI). 1911. səh. 936.
* *Villari, Luigi.* Ferdinand II. of the Two Sicilies // Britannika Ensiklopediyası. 10 (XI). 1911. səh. 268.
* *Villari, Luigi.* Francis II. of the Two Sicilies // Britannika Ensiklopediyası. 10 (XI). 1911. səh. 936.
* Whitehouse, H. Remsen. *The Collapse of the Kingdom of Naples*, 1899.
* Zamagni, Vera. *The economic history of Italy 1860–1990* (Oxford University Press, 1993)