# Ədat

**Ədat** — sözlərin və cümlələrin təsir gücünü artıran köməkçi nitq hissəsi. Ədatlar cümləyə müxtəlif cəhətdən məna incəlikləri verir, ifadənin səlistləşməsinə və fikrin məntiqi qurulmasına xidmət edir.

## Ədatların mənaca növləri

### Qüvvətləndirici ədatlar

**Ən, lap, daha, axı, hətta, artıq, -ca², da, də, ha, düz, bir, ki, necə, nə, belə, olduqca, heç** ədatları qüvvətləndirici ədatlardır. Məsələn:

* **Lap** başımı itirmişəm.
* **Artıq** mən belə fikirlə razı deyiləm.
* **Axı** o bununla maraqlanırdı?
* Sən bunu desən **belə**, heç kəs razı olmayacaq.
* Bunu mütləq deməlisən **ha**!
* **Hətta** mən də bunu bilmirdim.
* **Düz** yanında dayandı.
* Sən **bir** evə qayıt.
* Açılmır **ki**, açılmır düyünü bu torpağın.
* Sən **ki** belə eləməzdin

### Dəqiqləşdirici ədatlar

**Elə,məhz,əsl** ədatları dəqiqləşdirici ədatlardır. Məsələn:

* **Elə** mən də bunu istəyirdim.
* **Əsl** mən deyəndir.
* **Məhz** Oqtay bu rolu oynaya bilər.

### Məhdudlaşdırıcı ədatlar

**Ancaq, təkcə, tək, bircə, yalnız, bir** ədatları məhdudlaşdırıcı ədatlardır. Məsələn:

* Məsələdən **yalnız** mən xəbərdar idim.
* **Ancaq** sən ona kömək edə bilərsən.

### Sual ədatları

**Bəs,məgər,bəyəm,yəni,-mı⁴,ki** ədatları sual ədatlarıdır. Məsələn:

* Sən dərslərini oxumamısan **ki**?
* **Yəni**, sən heç atanı düşünmürsən?
* **Məgər** belə də iş olar?
* **Bəs** mən bunu niyə bilmirəm?
* Bu iş çətin işdir **ki**?
* O sənin yanındamıydı?

Bəs və məgər ədatları bir-birinin sinonimidir: *Məgər (bəs) gəlməmişdin?*

### Əmr ədatları

**Di, qoy, bax, gəl, gör, görün, gəlin, gəlsənə, ha, -sana², -sanız²** ədatları əmr ədatlarıdır. Məsələn:

* Almayın **ha**!
* **Bax**, gözləsin ha!
* **Gəl** belə edək...
* **Qoy** dərsimi yazım...
* **Di** gəl çıx da!
* Dərslərini elə **ha! Bura gəl**sənə**!
* Gəlin onu **görün.**

### Arzu ədatları

**Kaş,gərək,kaş ki,təki,barı,bircə** ədatları arzu ədatlarıdır. Məsələn:

* **Təki** sən səslə məni.
* **Kaş ki** səni görəydim.
* **Bircə** yaz tez gəlsəydi.
* **Bircə sözü Kaş sözü ilə əvəz olunarsa arzu., ancaq sözü ilə əvəz olunarsa məhdudlaşdırıcı.**

### Təsdiq və inkar ədatları

**Hə,yox,bəli,xeyr,heç,əsla** ədatları təsdiq və inkar ədatlarıdır. Məsələn:

* **Hə**, mən razıyam.
* **Heç** elə şey yoxdur.

## Ədatların omonimliyi

Bəzən eyni bir ədat müxtəlif mənalarda işlənə bilər. Məsələn, *Bu ki bizim Əlidir!* cümləsində *ki* ədatı qüvvətləndirmə mənasını, *Ay uşaq, xəstələnməmisən ki?* cümləsində isə sual mənasını bildirir.

*Ha* ədatı həm qüvətləndirici, həm də əmr ədatı kimi işlənə bilər. Feilin əmr şəkli ilə işləndikdə bu ədat əmr ədatı, digər sözlərlə işləndikdə isə qüvvətləndirici ədat olur. Məsələn:

* Evi təmizləyin **ha**! (əmr)
* Sənə güvənirəm **ha**! (qüvvətləndirici)

*Qoysana* və *gəlsənə* sözləri bəzən yalnız ədat kimi, yerinə görə isə feil + ədat kimi işlənir. Məsələn:

* **Qoysana** bir dincələk. (ədat)
* **Gəlsənə** bu gün ora getməyək. (ədat)
* Çantanı yerə **qoysana**. (feil (qoy) + ədat (-sana))
* Sən də evə **gəlsənə**. (feil (gəl) + ədat (-sənə))

*Çox* sözü həm say, həm zərf, həm də ədat kimi işlənə bilir:

* Burada nə **çox** adam var?! (say)
* Baxmayaraq ki, **çox** getdik, azca da olsun, yorulmadıq. (zərf)
* Bacısı **çox** gözəl rəsmlər çəkə bilirdi.

*Necə* sözü həm sual əvəzliyi, həm də ədat kimi işlənə bilir:

* Sən bu məsələdən bu həlli **necə** tapa bildin?(əvəzlik)
* Necə gözəldir!?(Ədat)

## İstinadlar