Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Türkiyə Kommunist Partiyası/Marksist–Leninist

| Türkiyə Kommunist Partiyası/Marksist–Leninist |
| --- |
|  |
| Quruluş tarixi | 1972 |
| Saytı | partizan-online.net |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Türkiyə Kommunist Partiyası/Marksist–Leninist** (türk. Türkiye Komünist Partisi/Marksist-Leninist, qısaldılmış **TKP/ML**) — Türkiyədə hökumətə qarşı xalq müharibəsinin maoçu hərbi strategiyasında iştirak edən marksist–leninist–maoçu üsyançı təşkilatş 1972-ci ildə silahlı mübarizə aparmaq istəyən İbrahim Qaypaqqaya tərəfindən TKP (ML) olaraq təşkil edilən Türkiyə İnqilabçı Fəhlə və Kəndlilər Partiyasının bir qrup keçmiş üzvü tərəfindən təsis etmişdir.

TKP/ML Marksist–Leninist Partiya və Təşkilatların Beynəlxalq Konfransında iştirak edir. Türkiyə dövləti tərəfindən terror təşkilatı kimi tanınmışdır.

## Fəaliyyətləri

17 may 1985-ci ildə TKP/ML İstanbulda milyonlarla televiziya tamaşaçısına axşam xəbərlərinin saundtrekini əvəz edərək təbliğat mesajı vermişdir. 2 fevral 2011-ci ildə Tuncelidə TİKKO-nun beş partizanı uçqun nəticəsində həlak olmuşdur. 26 iyul 2013-cü ildə Tunceli vilayətində su elektrik stansiyasının tənzimləyicisinin nəzarət binası TİKKO silahlıları tərəfindən bombalanmışdır.

## Həmçinin bax

* Türkiyədə maoçu üsyan

## İstinadlar
# 1974

| 1974 digər təqvimlərdə |
| --- |
| Qriqori təqvimi | 1974 *MCMLXXIV* |
| Yuli təqvimi | 1974 |
| Yuli təqvimi bizans erasında | 7482-7483 (1 sentyabr) |
| Romanın yarandığı gündən | 2726-2727 (21 aprel) |
| Avropa təqvimi  | 5734-5735
ה'תשל"ד
 - ה'תשל"ה |
| Hicri təqvim | 1394-1395 |
| Erməni təqvimi | 4466-4467 (11 avqust)
ՌՋՀԴ |
| Çin təqvimi | 4670-4671 癸丑 - 甲寅 qara öküz
 - yaşıl pələng
 |
| Efiopiya təqvimi | 1966 - 1967 |
| Hind təqvimi |  |
| ⁃ *Vikram-samvat* | 2030-2031 |
| - *Şaka sambat* | 1896—1897 |
| ⁃ *Kali-yuqa* | 5075-5076 |
| İran təqvimi | 1352-1353 |
| Buddist təqvimi | 2517 |
| Holosen təqvimi | 11974 |
| Yapon xronologiyası | 49 Syova erası |
| Fransız inqilabı təqvimi | 182—183 |
| Çuçxe təqvimi | 63-cü çuçxe ili |
| Minqo təqvimi | 63-cü Tayvan ili |

## Hadisələr

* 7 fevral — Qrenadanın öz müstəqilliyini elan etməsi.
* 15 fevral — İsrail qüvvələri tərəfindən Suriyanın strateji əhəmiyyətli Qolan təpələrinin işğal edilməsi
* 18 may — Hindistanda ilk atom bombasının sınaqdan keçirilməsi.
* 8 avqust — ABŞ prezidenti Riçard Niksonun istefa verməsi.
* 18 sentyabr — Türkiyənin baş naziri Bülənt Əcəvitinn istefa verməsi.
* 13 dekabr — Maltada Cümhuriyyətin elan edilməsi.
* Zəngilan rayonu ərazisində Bəsitçay Dövlət Təbiət Qoruğunun yaradılması.
* Ağstafa-İcevan dəmiryol xəttinin çəkilməsi.
* Cell (jurnal)

## Doğumlar

* 30 yanvar — Kristian Beyl, İngilis aktyor.
* 22 fevral — Ceyms Blant, İngilis müğənni və bəstəkar.
* 27 fevral — Mövlud Mirəliyev, Azərbaycanlı cüdoçu.
* 4 mart — Akoş Hadhazi
* 31 may — Kənan Doğulu, türk müğənnisi.
* 1 iyun — Alanis Morissette, Kanadalı müğənni və bəstəkar.
* 30 iyul — Hilari Suonk, Amerikalı aktrisa.
* 23 sentyabr — Matt Hardi, Amerikalı peşəkar güləşçi.
* 6 oktyabr — Liviya Yaroka
* 7 oktyabr — Şarlotta Perelli, İsveçli müğənni.
* 11 oktyabr — Liz Kouç,
* 10 oktyabr — Adil Firdosipur, İranda Nəvəd(=doqsan) proqramının aparıcısı.
* 28 oktyabr — Xoakin Feniks, Amerika aktyoru
* 11 noyabr — Leonardo DiKaprio, Amerikalı aktyor və film prodüseri

## Ölümlər

* 20 sentyabr — Soltan Hacıbəyov, Azərbaycan bəstəkarı.
* 24 iyul – Ceyms Çedvik, ingilis fiziki, London Kral Cəmiyyətinin üzvü (1927). Nobel mükafatı laureatı (1935). Ernest Rezerfordun şagirdi.
# Energy Star

**E-14.** Enerjiyə qənaət edən məhsulların üzərinə vurulan Energy Star loqotipi
**Energy Star** – ABŞ hökumətinin Ətraf Mühitin Mühafizəsi Agentliyinin (Environmental Protection Agency, EPA) 1992-ci ildə "Energy Star" adı ilə dərc etdirdiyi tövsiyələrə uyğun olaraq monitorların və fərdi kompüterlərin enerji sərfi. Bu tövsiyyələrə görə fərdi kompüter "yatma" rejimində 30 vattdan artıq enerji sərf etməməlidir. Bu proqramda iştirak könüllüdür. Bu tövsiyələrə əməl edən şirkət öz məhsullarını xüsusi işarə ilə damğalamaq (markalamaq) hüququ qazanır.

## Ədəbiyyat

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı
# Müqəddəs Pavel kafedralı (Baffalo, Nyu-York)

| Müqəddəs Pavel kafedralı |
| --- |
|  |
|  |
| Ölkə | * ABŞ
 |
| Üslubu | neoqotika |
| stpaulscathedral.org |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Müqəddəs Pavel kafedralı** — Qərbi Nyu-York Episkopal Yeparxiyasının kafedralı və Nyu-York ştatının Baffalo şəhərinin mərkəzində bir məşhur abidədir. Kilsə, "Church St.", "Pearl St.", "Erie St." və "Main St." ilə əhatə olunmuş üçbucaq formalı bir ərazidə yerləşir. 1849-1851-ci illərdə Riçard Apcon tərəfindən dizayn edilmiş və onun tərəfindən ən yaxşı əsəri hesab edilmişdir. Daxili interyeri 1888-ci ildə təbii qaz partlayışı nəticəsində yanğın tərəfindən ciddi zərər görmüş və daha sonra Robert V. Gibson tərəfindən yenidən dizayn edilmişdir. 1987-ci ildə memarlığına görə Milli Tarixi Abidə elan edilmişdir.

## Tarix

1848-ci ildə Buffalo'dakı St. Paul's kilsəsinin vestri üzvləri yeni bir daş kilsə inşa etmək üçün bir tikinti komitəsi qurdular. Memar Riçard Apconun yeni tamamladığı Nyu-York Şəhərindəki "Trinity Kilsəsi" vasitəsilə onun işləri ilə tanış olan vestri üzvləri, bu iş üçün başqa bir memar istəmədilər və dərhal Apconu işə götürdülər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* spcbuffalo.org — rəsmi saytı
* Skyscraper page building entry
* The cathedral's baptisms, confirmations, marriages, and burial records, 1812-1970, are online courtesy of FamilySearch.org.
# John J. Harvey

John J. Harvey yanğınsöndürmə gəmisi
**John J. Harvey** (*Con Cey Harvi* kimi tələffüz olunur) ― Nyu-York şəhərinin yanğınsöndürmə şöbəsinə məxsus olmuş yanğınsöndürmə gəmisi. O, daha çox 11 sentyabr 2001 terror hücumlarından sonra xidmətə qayıtması ilə məşhurdur. Dəqiqədə 18.000 galon su pompalaya bilən, indiyə qədər qurulmuş ən güclü yanğınsöndürmə gəmilərindən biridir.

1931-ci ildə istifadəyə verilən John J. Harvey yanğınsöndürmə şöbəsində nəzərə çarpan tarixi var idi. Yanğın zamanı bir gəminin partlaması nəticəsində həyatını itirən dəniz yanğınsöndürəni Con Cey Harvinin şərəfinə adlandırılmışdır. Yardıma çatdığı dəniz yanğınları yerləri arasında 1932-ci ildə Cunard Line pirsi, 1942-ci ildə Normandi və 1943-cü ildə El Estero, bundan başqa o, 1966-cı ildə "Alva Cape*"* və "Texaco Massachusetts*"* neft tankerlərinin toqquşması nəticəsində yaranan yanğının söndürlməsində iştirak etmişdir. Onun son istifadə olunma illərində nişanı "Marine 2" idi.

John J. Harvey 1999-cu ildə hərracda dəniz mühafizəçilərinin xüsusi konsorsiumuna satıldı. 2000-ci ilin iyun ayında Milli Park Xidmətinin Tarixi Yerlərin Milli Reyestrinə əlavə edildi. Onun indiki sahibləri onu hərtərəfli bərpa ediblər və çayda tez-tez pulsuz gəzintilər təşkil edirlər. Hazırda Hudzon çayı üzərindəki 12-ci prospekt və 26-cı küçədə yerləşən "Norz River 66" pirsinə bağlanıb.

## İstinadlar

**Qeydlər**

## Xarici keçidlər

* Rəsmi veb-saytı
# Çevrə qövsü

**Çevrə qövsü** — çevrənin üst-üstə düşməyən iki nöqtəsi arasında qalan hissəsidir.

Çevrə qövsünün uzunluğunu l ilə, mərkəzi bucağı m ilə, diametri d ilə, radiusu r ilə, çevrənin uzunluğunu L ilə işarə etsək, çevrə qövsünün uzunluğu aşağıdakı kimi hesablanar:

*l = (m/360* WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 ) WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 L = *(m/360* WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 ) WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 2 WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 r = *(m/360* WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 ) WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 d.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_16 WIKINIUM\_MATH\_PH\_18 3,14 (Pifaqor sabiti. WIKINIUM\_MATH\_PH\_20 = L / d).

## İstinadlar
# Çəki

| Çəki |
| --- |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4  |
| Ölçüsü |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_6  |
| Ölçü vahidi |
| BS |
N |
| SQS |
Dinamometr |
| Qeyd |
|
Vektorial kəmiyyət |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Çəki** — cismin dayağa və ya asqıya göstərdiyi təsir qüvvəsi. Ədədi qiymətcə cismin ağırlıq qüvvəsinə bərabərdir: *P=mg* (*m* — cismin kütləsi, *g* — sərbəstdüşmə təcilidir). Cismin çəkisi qütblərdə ən böyük, ekvatorda isə ən kiçikdir, qütblərdən ekvatora getdikcə və Yer səthindən uzaqlaşdıqca cismin çəkisi azalır. Cəki dayağa və ya asqıya təsir edən qüvvə olduğündan onu yaylı tərəzi (dinamometr) vasitəsilə ölçmək olar. Çəki N, kQ və s. qüvvə vahidləri ilə ölçülür.

Cisim şaquli yuxarı yönəlmiş a təcili ilə hərəkət edərsə onun çəkisi artar və P=m(g+a) olar.

Əlavə yüklənmə – cismin çəkisinin onun ağırlıq qüvvəsinə olan nisbətinə deyilir, n=P\mg=m(g+a)\mg=1+a\g. Məsələn, kosmik uçuşa start götürdükdə kosmanavtlar əlavə yüklənməyə məruz qalırlar. Cisim aşağı yönəlmiş a təcili ilə hərəkət etdikdə isə çəki P=m(g-a) düsturu ilə hesablanar və azalar. Əgər g=a olarsa P=0 olar.

Çəkisizlik – cismin çəkisinin sıfıra bərabər olan halına deyilir. Məsələn, sərbəst düşən liftdəki cisimlər, Yer ətrafında fırlana peykin içindəki cisimlər və kosmanavt çəkisizlik halında olur. Ağırlıq qüvvəsi cismin təcillə hərəkət etməsindən və ya sükunətdə olmasından asılı deyil, cismin kütlə mərkəzinə tətbiq olunur və Yerin mərkəzinə doğru yönəlir. Cismin çəkisi asqıya və dayağa tətbiq olunur, dayağa perpendikulyardır.

## Ədəbiyyat

* M.Murquzov.Fizika.VII sinif üçün dərslik.
# Abstinent sindromu

| Abstinent sindromu |
| --- |
| XBT-10 | F.3-F.3 |
| XBT-9 |  |
| eMedicine |
article/819502  |
| MeSH | D013375 |

**Abstinent sindromu** — bir dərmana ya da maddəyə olan fizioloji adaptasiya deməkdir. Dərmanın ya da maddənin yoxluğunda, şiddətli böhranlara səbəb ola bilər. Bir və ya bir neçə kimyəvi maddəyə bağlı inkişaf edən dözümlülük nəticəsində bədənə yerləşər və bu maddənin əskikliyində abstinent sindromu ortaya çıxar. Nümunə olaraq siqaret və eroin verilə bilər. Siqaretə dözümlülük uzun müddətdə inkişaf etsə də eroin kimi olmasa da edilmədikdə ağır abstinent sindromu əlamətləri olunur. Bu vəziyyət bədəndə nikotinik qəbuledici artımı və nikotin kəsiləndə bəzi fizioloji problemlərə yol açması nəticəsində ortaya çıxar. Bənzər təsir eroində çox daha ağır görünür.

İnsan psixikasına təsir göstərən maddələrin istehlakının qəflətən dayandırılması və ya onların antaqonistlərinin təsiri nəticəsində yaranmış, psixi, somato–vegetativ və nevroloji pozuntularla səciyyələndirilən, klinik təzahürləri və gedişatı həmin maddələrin xarakterindən və istehlakın davamlılığından asılı olan vəziyyət.

## İstinadlar
# MKUltra layihəsi

Məxfi MKULTRA sənədləri
**MKUltra layihəsi** (ing. Project MKULTRA) və ya **Monarx layihəsi** (ing. Project Monarch) — ABŞ-nin Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin gizli proqramının məxfi layihəsinin kod adıdır. Layihənin məqsədi şüurun idarə edilməsi vasitələrini, məsələn agentlərin verbovkası və dindirmələr zamanı informasiya çıxarmaqda psixotron kimyəvi vasitələrin insana təsirinin nəticələrini öyrənmək idi.

Proqram 1950-ci illərin əvvəlindən 60-ı illərin sonuna kimi açıq, sonra isə gizli fəaliyyət göstərib. Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi bilərəkdən 1973-cü ildə MK-ULTRA layihəsinin əsas fayllarını məhv etdi. Bu da 1975-ci ildə Amerika Konqresinə təcrübənin fəaliyytini öyrənmək işində əngəl yaratdı. Təcrübə altında olanlara kimyəvi maddə yeridilir və elektrik cərəyanı vasitəsilə komatoz vəziyyətə çatdırılandan sonra maqnit lentini dinləməyə məcbur edilirdi. Səs yazısında sadə komandalar dəfələrlə təkrar edilirdi. Məqsəd yaddaşın tam pozulması üzullarını kəşf etmək və şəxsiyyətin tam dəyişdirilməsi məsələsində irəliləyiş əldə etmək idi. Təcrübəni Allan Memorial İnstitutuna çox da böyük olmayan nasazlıqlarla, məsələn nevroz, ya da doğuşdan sonrakı depressiya kimi şikayəti olanlar üzərində qoyulurdu.

Məsələnin ictimailəşməsindən sonra yaranmış skandal parlament tədqiqatı aparmağa və sonunda insan üzərində aparılan hər hansı təcrübənin yazılı razılıq ilə alınmasına dair qanun qəbul edilməsinə təkan verdi.

## Məqsədlər

İnsanlardan daha çox informasiya almaq üçün insan beyninə müxtəlif maddələrin təsir edilməsi öyrənilirdi. Layihədə əsasən, aşağıdakılar tədqiq edilirdi:

1. Yaddaş diskreditasiyası
2. Yaddaşın iflası
3. Seksual vərdişlərin dəyişilməsi
4. İnformasiyanın metodu
5. İnsanlarda asılılıq hissi yaratmaq

## Layihəyə cəlb olunmuş alimlər

* Harold Aleksander Abramson
* Donald Eyuen Kameron
* Sidni Qottlib
* Harris İsbell
* Henri Marri
* Luis Colyon Vest

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* MK Ultra layihəsi / "MK-ULTRA"
# Qan dövranı sistemi

| Qan dövranı sistemi |
| --- |
|  |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Qan dövranı sistemi** — insanın və ya digər onurğalıların bütün bədəni boyunca dolaşan ürək, qan damarları və qanı əhatə edən orqanlar sistemi. Buraya ürək və qan damarlarından ibarət olan ürək-damar sistemi və ya damar sistemi daxildir. Qan dövranı sistemi iki yerə bölünür: sistemli dövran və və ağciyər dövranı. Bəzi mənbələr ürək-damar sistemi və damar sistemi terminlərini qan dövranı sistemi ilə əvəz edir.

Qan damarlarının şəbəkəsi ürəyin böyük damarlarıdır, o cümlədən böyük elastik arteriyalar və böyük venalar; digər arteriyalar, kiçik arteriollar, venulalarla birləşən kapillyarlar (kiçik damarlar) və digər damarlar. Onurğalılarda qan dövranı sistemi qapalıdır, yəni qan heç vaxt qan damarlarının şəbəkəsini tərk etmir. Bəzi onurğasızlar, məsələn, artropodlar açıq qan dövranı sisteminə malikdirlər. Süngərlər və daraq jeli kimi diploblastlarda qan dövranı sistemi yoxdur.

Qan plazma, qırmızı qan hüceyrəsi, ağ qan hüceyrəsi və trombositlərdən ibarət olan mayedir, bədən ətrafında dövr edir, oksigen və qida maddələrini toxumalara və tullantıları uzaqlaşdırır. Sirkulyasiya edilən qida maddələrinə zülallar və minerallar, daşınan digər komponentlər oksigen, karbon qazı, hormonlar və hemoqlobin kimi qazlar; qidalanmanı təmin etmək, xəstəliklərlə mübarizə aparmaq üçün immunitet sisteminə kömək etmək və temperatur və təbii pH sabitləşdirməklə homeostazı saxlamaq aiddir.

Onurğalılarda qan dövranı sistemini tamamlayan limfa sistemidir. Bu sistem kapilyarlardan süzülmüş artıq plazmanı hüceyrələr arasında interstisial maye kimi bədən toxumalarından uzağa apararaq artıq mayeni limfa şəklində qan dövranına qaytarır. Limfa keçidi qandan daha uzun çəkir. Limfa sistemi qan dövranı sisteminin işləməsi üçün vacib olan bir alt sistemdir; onsuz qan maye ilə tükənəcək. Limfa sistemi immunitet sistemi ilə birlikdə işləyir. Qapalı qan dövranı sistemindən fərqli olaraq, limfa sistemi açıq sistemdir. Bəzi mənbələr onu ikincili qan dövranı sistemi kimi təsvir edirlər.

Qan dövranı sistemi bir çox ürək-damar xəstəliklərindən təsirlənə bilər. Kardioloqlar ürək sahəsində ixtisaslaşan tibb mütəxəssisləridir və kardiotoraks cərrahları ürək və onun ətraf bölgələrini əməliyyat etməkdə ixtisaslaşırlar. Damar cərrahları qan damarlarının və limfa damarlarının pozğunluqlarına diqqət yetirirlər.

## İstinadlar
# Siqaret fetişizmi

Siqareti əhatə edən moda fotoqrafiyasına bir nümunə
**Siqaret fetişizmi** — siqaret və tütün məhsulları çəkən şəxslərə və ya siqaretlə əlaqəli obyektlərə qarşı cinsi və ya emosional cazibə hissi ilə xarakterizə olunan fetişizm növü.

Bu fetişin növlərinə siqaret çəkən şəxslərə və onların davranışlarına qarşı cazibə (məsələn, siqareti bədəndə söndürmək və ya tüstünü zorla çəkməyə məcbur edilmək və s.), siqaretin özünə qarşı həvəs və siqaretlə bağlı aksesuarların (məsələn, siqaret qutusu, külqabı və s.) fetişi daxildir.

Siqaret fetişinin səbəbləri arasında sosial və mədəni təsirlər, siqaretin simvolik olaraq azadlıq və təhqir kimi qəbul edilməsi və fərdin erkən yaşda siqaretlə tanış olması yer alır. Psixoloji araşdırmalar göstərir ki, bəzi insanlar siqaretin tabu və cəmiyyət tərəfindən məhdudlaşdırılması səbəbindən ona qarşı xüsusi maraq göstərirlər. Siqaret fetişi digər fetişlər kimi müxtəlif formalarda özünü göstərə və şəxsi münasibətlərdə rol oynaya bilər.

Bu fetiş qeyri-adi cinsi təcrübə hesab olunur və fetişistlərin bir çoxu bu davranış onların gündəlik həyatlarına güclü şəkildə müdaxilə etmədikcə tibbi yardıma müraciət etmirlər. İnsanların əksəriyyəti sadəcə olaraq öz fetişlərini qəbul etməyi öyrənir və müvafiq şəkildə həzz almağı bacarırlar.

2003-cü ildə aparılan bir araşdırma fetişin əvvəllər akademik araşdırma mövzusu olmadığını, lakin "bir neçə qəzetdə" ondan bəhs edildiyini göstərmişdir.

## İstinadlar
# Heroin

| Heroin |
| --- |
|  |
|  |
| Ümumi |
| Kimyəvi formulu | C21H23NO5 |
| Termik xüsusiyyətlər |
| Ərimə nöqtəsi | 170 °C |
| Təsnifatı |
| CAS-da qeyd. nöm. | 561-27-3 |
| PubChem | 5462328 |
| EINECS-də qeyd. nöm. | 209-217-7 |
| SMILES |  * CC(=O)OC1C=CC2C3CC4=C5C2(C1OC5=C(C=C4)OC(=O)C)CCN3C
 |
| InChI |  * InChI=1S/C21H23NO5/c1-11(23)25-16-6-4-13-10-15-14-5-7-17(26-12(2)24)20-21(14,8-9-22(15)3)18(13)19(16)27-20/h4-7,14-15,17,20H,8-10H2,1-3H3/t14-,15+,17-,20-,21-/m0/s1GVGLGOZIDCSQPN-PVHGPHFFSA-N
 |
| ChEBI | 27808 |
| ChemSpider | 4575379 |
| Məlumatlar normal şərait (25 °C, 100 kPa) üçün verilmişdir. |

**Heroin** və ya **diasetilmorfin** (**diamorfin**) – XIX–XX əsrin əvvəllərində dərman kimi qəbul edilən narkotik növü. XIX əsrin sonundan XX əsrin əvvəllərində dərman kimi istifadə edilən yarı sintetik ağır opioid dərmandır. Asılılığa səbəb olur. Formulu: C21H23NO5. XX əsrin sonu və XXI əsrin əvvəlindən opioid narkotik istifadəçilərinin əksəriyyəti heroindən istifadə edir. Bu, onun bariz narkotik təsiri, nisbi ucuzluğu və sürətlə inkişaf edən fiziki və əqli asılılığı ilə bağlıdır. Heroinin bir çox jarqon adları var: eriz (*aries*), harri (*harry*), tiqer, cenni (*jenny*), spayder, svit drims (*sweet dreams*), antifriz (*antifreeze*), bonita, heyzel (*hazel*), qara qartal, dinamit, predator.

## İstinadlar
# Persi Bricmen

| Persi Bricmen |
| --- |
| ing. Percy Williams Bridgman |
|  |
| Doğum tarixi | 21 aprel 1882(1882-04-21)[…] |
| Doğum yeri | * Kembric, Midlseks[d], Massaçusets, ABŞ
 |
| Vəfat tarixi | 20 avqust 1961(1961-08-20)[…] (79 yaşında) |
| Elm sahəsi | fizika |
| İş yeri | * Harvard Universiteti
 |
| Təhsili | * Harvard Universiteti
 |
| Tanınmış yetirməsi | Robert Oppenheymer |
| Üzvlüyü | * Amerika Fizik Cəmiyyəti[d],
* Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyası,
* ABŞ Milli Elmlər Akademiyası,
* Amerika Fəlsəfə Cəmiyyəti[d] (1916-cı ildən),
* London Kral Cəmiyyəti (1949-cu ildən)
 |
| Mükafatları |     |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Persi Vilyam Bricmen** (21 aprel 1882[…], Kembric, Massaçusets – 20 avqust 1961[…]) — ABŞ fiziki. Yüksək təzyiq haqqında işinə görə 1946-cı ildə fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı olmuşdur. O, həmçinin geniş şəkildə elmi fəlsəfənin elmi metodlarını və digər təsirlərini işləmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Pyer-Jil de Jen

| Pyer-Jil de Jen |
| --- |
| fr. Pierre-Gilles de Gennes |
|  |
| Doğum adı | Pierre-Gilles Robert Yves de Gennes |
| Doğum tarixi | 24 oktyabr 1932(1932-10-24)[…] |
| Doğum yeri | * Parisin 16-cı dairəsi[d], Paris
 |
| Vəfat tarixi | 18 may 2007(2007-05-18)[…] (74 yaşında) |
| Vəfat səbəbi | xərçəng xəstəliyi |
| Elm sahəsi | fizika |
| İş yerləri | * Paris Şəhər Sənaye Fizikası və Kimyası üzrə Ali Təhsil İnstitutu,
* Berkli Kaliforniya Universiteti,
* De Frans Kolleci (1971–2007),
* Leyden Universiteti (1978–1978, 1978-ci ildən)
 |
| Təhsili | * Sen-Lui Liseyi[d],
* Paris Ali Normal Məktəbi
 |
| Üzvlüyü | * London Kral Cəmiyyəti,
* Rusiya Elmlər Akademiyası,
* Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyası,
* Niderland Kral İncəsənət və Elmlər Akademiyası,
* Ukrayna Milli Elmlər Akademiyası,
* Fransa Elmlər Akademiyası,
* ABŞ Milli Elmlər Akademiyası (1987-ci ildən)
 |
| Mükafatları |      |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Pyer-Jil de Jen** (fr. Pierre-Gilles de Gennes [ʒɛn]; 24 oktyabr 1932[…], Parisin 16-cı dairəsi[d] – 18 may 2007[…]) — fransız fiziki və 1991-ci ildə Fizika üzrə "Nobel" mükafatı laureatı.

## Təhsili və erkən həyatı

O, Fransanın Paris şəhərində anadan olub və 12 yaşına qədər evdə təhsil alıb. 13 yaşında böyüklər üçün oxu vərdişlərini mənimsəyib və muzeylərə baş çəkirdi. Daha sonra de Paris Ali Normal Məktəbində təhsil alıb. 1955-ci ildə oradan ayrıldıqdan sonra, Anatol Abraqam və Jak Fridelin məsləhəti ilə əsasən neytron səpələnməsi və maqnetizm üzərində işləyərək Atom Komissarlığının Saclay mərkəzində tədqiqat mühəndisi olub. O, 1957-ci ildə Paris Universitetində doktorluq dərəcəsini müdafiə edib.

## Karyerası və tədqiqatları

1959-cu ildə o, Berkli Kaliforniya Universitetində Çarlz Kittel ilə birlikdə doktoranturadan sonrakı tədqiqat qonağı olmuş və daha sonra 27 ay Fransa Donanmasında çalışmışdır. 1961-ci ildə Orseydə dosent vəzifəsində çalışmış və tezliklə Orsey superkeçiricilər qrupunu yaratmışdır. 1968-ci ildə maye kristalların öyrənilməsinə keçmişdir.

1971-ci ildə Kollec de Fransda professor olmuş və polimer fizikası üzrə STRASACOL-da (Strasburq, Saklay və Kollec de Fransın birgə fəaliyyəti) iştirak etmişdir. 1980-ci ildən etibarən o, səthlərarası problemlərlə: islanma və yapışma dinamikası ilə maraqlanmağa başlamışdır.

O, dənəvər materiallar və beyindəki yaddaş obyektlərinin təbiəti üzərində işləmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Reynhard Qenzel

| Reynhard Qenzel |
| --- |
| *alm.* Reinhard Genzel‎ |
|  |
| Doğum tarixi | 24 mart 1952(1952-03-24) (74 yaş) |
| Doğum yeri | * Bad-Xomburq[d], Yuxarı Taunus[d], Darmştadt[d], Hessen, Almaniya Federativ Respublikası, Almaniya Federativ Respublikası
 |
| Elm sahələri | astrofizika, elm |
| Elmi dərəcəsi | * doktorluq dərəcəsi[d] (1978)
 |
| İş yerləri | * Münhen Lüdviq-Maksimilian Universiteti,
* Harvard Universiteti,
* Berkli Kaliforniya Universiteti
 |
| Təhsili | * Bonn Universiteti (1975-ci ilədək),
* Frayburq Universiteti
 |
| Üzvlüyü | * Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı,
* Bavariya Elmlər Akademiyası,
* Fransa Elmlər Akademiyası,
* Leopoldin Alman Milli Elmlər Akademiyası,
* Avropa Akademiyası (1995-ci ildən),
* ABŞ Milli Elmlər Akademiyası (2000-ci ildən),
* London Kral Cəmiyyəti (2012)
 |
| Mükafatları |            |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Reynhard Qenzel** (24 mart 1952, Bad-Xomburq[d], Almaniya Federativ Respublikası) — alman astrofizikidir. O, 2020-ci ildə Andrea Qez və Rocer Penroz ilə birlikdə Fizika üzrə Nobel Mükafatına layiq görülüb.

## Həyat yolu

Reynhard Qenzel Bərk cisim fizikası üzrə professor Lüdviq Qenzelin oğludur (1922–2003 il). Təhsilini Frayburq Universiteti və Bonn Universitetində alıb. 1975-ci ildə Bonn Universitetini bitirmişdir. 1978-ci ildə Bonn Universitetində və Maks Plank adına Radio Astronomiya İnstitutunda iki namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. Daha sonra ABŞ-da işləyib. 1986-cı ildə Almaniyaya qayıtdı və burada Maks Plank Cəmiyyətində işinə davam etdi. 1988-ci ildə Münhen Lüdviq Maksimilian Universitetinin professoru oldu. 1999-cu ildən Berkli Kaliforniya Universitetində də dərs deməyə başlıyır. 2010-cu ildə Maks Plank Cəmiyyətində Fizika İnstitutunun direktoru oldu. Bavariya Elmlər Akademiyasının üzvü (2003 il) və Amerika Fizika Cəmiyyətinin həqiqi üzvüdür (1985 il).

## Mükafatları

* 1986-cı il -Nyuton Leysi Pirs Mükafatı
* 1990-cı il -Leibniz mükafatı
* 2000-ci il -Julia Jansen Mükafatı
* 2003-cü il -Balsan Mükafatı
* 2007-ci il -Albert Eynşteyn medalı
* 2008-ci il -Şao Mükafatı
* 2008-ci il -Otto Han medalı
* 2010-cu il -Karl Yansk Mühazirəsi
* 2011-ci il -Karl Şvartşild medalı
* 2012-ci il -Kraford Mükafatı
* 2014-cü il -Harvi Mükafatı
* 2014-cü il -Herşel medalı
* 2020-ci il -Nobel Mükafatı — Andrea Qez və Rocer Penrous ilə birlikdə
* 2020-ci il -Çox İstinad Edilən Tədqiqatçı

## İstinadlar