Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Hyüyqens (krater)

**Hyüygens** – eyni Hollandiyalı astronom, riyaziyyatçı və fizikin şərəfinə adlandırılmış Mars krateri.
Buranın Krateri təxminən 467.25 km (290.34 mil) diametri [304] W 13.88 ° S, ilə seçilirdi. Alimlərin Mars ətrafında orbitə göndərilməsinin səbəbi o idi ki, bura su axmırdı . Alimlərin orbitə getmələri ilə su bir daha planetin səthinə axdı. Bir zamanlar suyun olduğu bir yerdə sadə orqanizmlər yaşayırdı. Bir müddət planetimizə su axmadığına görə planetə xeili ziyan vurmuşdur.Ümumilikdə sunun insan həyatında rolunun necə vacib rol oynadığını bilirik.Yaşamaq üçün orqanizmə elə o qədər də su qəbul etmək lazım gəlir.İnsan vücudunun yarsı demək olar ki, su ilə təşkil olunub. Elə bunun qarşısını almaq üçün alimlər **TEMİS** ilə planetə su çəkdilər.

Karbonatlar (kalsium və ya dəmir karbonatlar) Huyqensin ağzında bir kraterdə aşkar edilmişdir.Bu minerallar Marsın bol nəmini sübut edir. Bir çox su var idi. Orbiter üçün Mars Kompakt Rekonessanslı Görüntüləmə Spektrometresi (CRISM) aləti ilə tapıldı.Əvvəllər alət ilə gil mineralları aşkar edilmişdir. *Karbonatlar gil minerallarına* yaxın idi. Həm bu bataqlıqlarda Mars çox isti idi . O zaman karbonatların meydana gəlməsi olardı. Dəfn ediləcəkdi. İki qat təsirləri indi minerallara məruz qalmışdır. Yer böyük əhəngdaşı yataqlarına malik olmuşdur..

## Şəkillər

* Huygens Crater – place where carbonate was discovered is noted.
* Branched valleys on the rim of Huygens Crater, as seen by THEMIS.
* Possible dikes on floor of Huygens Crater, as seen by HiRISE under the HiWish program.

## Həmçinin bax

* Marsın iqlimi
* Marsın geologiyası
* Hirize proqramı
* Hidrotermal dövriyyə
* Təsiri krater
* Təsir hadisəsi
* Marsdakı kraterlərin siyahısı
* Marsdakı qaynaq ehtiyatları
* Planet nomenklaturu
* Marsda su

## İstinadlar
# 1764

| 1764 digər təqvimlərdə |
| --- |
| Qriqori təqvimi | 1764 *MDCCLXIV* |
| Yuli təqvimi | 1764 |
| Yuli təqvimi bizans erasında | 7272-7273 (1 sentyabr) |
| Romanın yarandığı gündən | 2516-2517 (21 aprel) |
| Avropa təqvimi  | 5524-5525
ה'תקכ"ד
 - ה'תקכ"ה |
| Hicri təqvim | 1177-1178 |
| Erməni təqvimi | 4256-4257 (11 avqust)
ՌՉԿԴ |
| Çin təqvimi | 4460-4461 癸未 - 甲申 qara qoyun
 - yaşıl meymun
 |
| Efiopiya təqvimi | 1756 - 1757 |
| Hind təqvimi |  |
| ⁃ *Vikram-samvat* | 1820-1821 |
| - *Şaka sambat* | 1686—1687 |
| ⁃ *Kali-yuqa* | 4865-4866 |
| İran təqvimi | 1142-1143 |
| Buddist təqvimi | 2307 |
| Holosen təqvimi | 11764 |
| Yapon xronologiyası | 1 Meyva erası

 |

## Hadisələr

* İrəvanda "Göy məscid" memarlıq abidəsinin inşası.
* Yezuitlərin Fransadan qovulması.

## Doğumlar

## Ölümlər

* VI İvan - Rusiya imperiyasının imperatoru.
# Qərbi Afrika

Qərbi Afrika ölkələri
**Qərbi Afrika** — Afrika qitəsinin Mərkəzi Saxaranın cənubundan Atlantik okeanı sahillərinə qədər olan hissəsi. Şərqi Afrika ilə təbii sərhəddi Kamerun dağlarıdır.

## Qərbi Afrika ölkələri

* Benin
* Burkina Faso
* Qambiya
* Qana
* Qvineya
* Qvineya-Bisau
* Kabo-Verde
* Kot-d'İvuar
* Liberiya
* Mavritaniya
* Mali
* Niger
* Nigeriya
* Seneqal
* Syerra-Leone
* Toqo
# Amorf dillər

**Amorf dillər** — Sözdəyişdirici şəkilçiləri olmayan dillərdir ki, belə dillərdə qrammatik mənalar ya yanaşma əlaqəsi, ya da köməkçi sözlər vasitəsilə ifadə olunur. Məs.: çin dili. Sözün tam mənasında amorf dil yoxdur.

## İstinadlar
# Ədəbi dil

**Ədəbi dil**, **standart dil** və ya **standart ləhcə** – daha az və ya yazılı şəkildə təsbit edilmiş normalara malik olan ümumxalq dilinin emal olunmuş hissəsi; şifahi formada ifadə edilən mədəniyyətin bütün təzahürlərinin dili.

Ədəbi dil adətən elmi və bədii əsərlərdə, mətbuatda və idarəçilik aparatında, televiziya və radioda, məktəblərdə işlədilən dildir. Dialektlərə, loru dilə, jarqonlara qarşı qoyulan dil kimi qəbul olunur.

Dilin standartlaşması davamlı bir prosesdir. Bəzən bir dilin müxtəlif ədəbi versiyası ola bilər. Müxtəlif standart versiyası olan dillərə çox mərkəzli dil deyilir. Yeganə standartı olan tək mərkəzli dillər arasında rus və yapon dillərini qeyd etmək olar.

## Nümunələr

* Azərbaycan Respublikasında standart azərbaycanca rəsmi dildir, Cənubi Azərbaycanda isə Təbriz mərkəzli standart mövcuddur.
* Standart çincə (çin. 普通话) mandarin dilinin standart versiyasıdır.
* Standart kantonca yue dilinin ədəbi versiyası olaraq sayılır.
* Hindistani dilinin iki ədəbi versiyası var: hind və urdu.
* Serb-xorvat dilinin dörd standart versiyası var: Bosniya dili, serb dili, xorvat dili və Monteneqro dili.
* Dan ilə Norveç dilinin əvvəl riqsmol (dan. rigsmål) adlı birgə standartı mövcud idi. Sonra, dan dili riqdansk (dan. rigsdansk), Norveç dili isə riksmol (norv. riksmål) standartına keçib. Hazırda isə, Norveç dilinin iki standartı var: bukmol (norv. bokmål) və nyunorsk (norv. nynorsk).

## İstinadlar
# Universal Pictures

| Universal Studios |
| --- |
|  |
|  |
| Ümumi məlumatlar |
| Tipi | səhmdar cəmiyyəti |
| Sənaye | kino istehsalı |
| Məhsulu | Film |
| Təsis tarixi | 1912 |
| Baş qərargahın yeri |  ABŞ, Kaliforniya, Los-Anceles |
| Struktur |
| Tərəfdaşlar | Focus Features, Illumination[d], Working Title Films |
| Rəhbərlik |
| Təsisçi | Karl Lemmle |
| Universal Studios |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Universal Studios** və ya **Universal Pictures** — film istehsal edən kompaniyadır. Əsası alman əsilli Karl Lemmle tərəfindən 8 iyun 1912-ci ildə qoyulub. Kompaniyanın mərkəzi Kaliforniya ştatının Los-Anceles şəhərində yerləşir. 2004-cü ildən etibarən "NBC Universal" şirkətinin tərkibinə daxil olub.

## Seçilmiş filmlər

| İl | Film |
| --- | --- |
| 1932 | Mumiya |
| 1963 | Quşlar |
| 1963 | Şarada |
| 1964 | Marni |
| 1982 | Hellovin 3: İfritələrin vaxtı |
| 1982 | Pişik insanlar |
| 1983 | Çapıqlı üz |
| 1989 | K-9 |
| 1989 | Şoker |
| 1990 | Cəsur ürək |
| 1990 | Uşaq oyunu 2 |
| 1992 | Qaranlığın ordusu |
| 1999 | Amerika piroqu |
| 2001 | Mumiya qayıdır |
| 2008 | Mamma Mia! |
| 2008 | Mumiya: Əjdaha İmperatorunun Qəbri |
| 2009 | Şərəfsiz əclaflar |
| 2012 | Loraks |
| 2015 | Bozun əlli çaları |

## Xarici keçidlər

* Universal Studios kompaniyasının rəsmi saytı
* Universal Pictures Rusiya saytında Arxivləşdirilib 2009-06-03 at the Wayback Machine
# Hanqıl günü

**Hanqıl günü** (ing. Hangeul Day, Korean Alphabet Day) və ya **Coson Yazı Günü** — Hanqılın mükəmməlliyini təbliğ etmək və Kral Secongun Hunmincongımı tanıtmasını anma günüdür.

Koreyada 9 oktyabr Kral Secongun Hunmincongımı elan etdiyi gün Hangıl Günü olaraq təyin olunmuşdur və milli bayram kimi qeyd olunmaqdadır. Koreya Xalq Demokratik Respublikasında isə 15 Yanvar Böyük kral Secongun Hunmincongımı yaratdığı gün Coson Yazı Günü olaraq qeyd edilir.

## Mənşəyi və tarixi

 Hunmincongım
Kral Seconqla bağlı qeydlərdə kralın 1446-cı il ildə ay təqvimi ilə sentyabr ayında Hunminceongımı elan etdiyi yazılır. Buna əsaslanaraq 1926-cı ildə Koreya dili cəmiyyətinin əvvəlki forması olan Coson dili tədqiqatları dərnəyi həmin vaxt ay təqvimi ilə sentyabrın 29-da(günəş təqvimi ilə 4 noyabr) Hunmincongımın elan olunmasının 480 illik yubiley tədbirini keçirib həmin günü Hangılın o dövrdəki adına əsasən “1-ci Qagya günü” olaraq elan etdi. Koreyalı alim Cu Şigyonqun “Hangıl” adını verməsindən sonra 1928-ci ildə “Hanqıl günü” olaraq dəyişdirildi.

1931 yaxud 1932 ildən başlayaraq günəş təqvimi ilə 29 oktyabrda qeyd olunmağa başladı.

Koreya Dili Assosiasiyasının Koreya Dili Tədqiqat Qrupunun üzvü olan İ Hisıng və İ Gıkno 1932-ci ildən etibarən günəş təqviminə əsasən qeyd olunduğunu desələr də, 1931-ci ildən bəri olduğunu qeyd edən qəzet məqalələri də var. Bəzi mütəxəssislər 1582-ci ildən öncəki dövrdə də Qriqorian təqvimindən istifadə edildiyini qeyd edib 1934-cü ildən etibarən bu təqvimə uyğun olaraq hesablanmağı məqsədəuyğun gördülər və buna əsasən həmin gün okyabrın 28-ə keçirildi.

1940-cı ildə Hunmincongım heryenin orijinal nüsxəsi aşkar edildi. Bu nüsxəyə əsasən  Hunmincongım sentyabr ayının əvvəlində kitab şəklində nəşr olunduğu qeyd olunur. Nəticədə 1446-cı ilin sentyabr ayının son günü ay təqvimi ilə sentyabrın 10dur, Yuli təqvimi ilə hesablandıqda isə 9 oktyabr tarixinə düşür.

### Koreya Respublikası

15 avqust 1945-ci il azad olunduqdan sonra Koreya hökuməti 9 oktyabr tarixini Hangıll Günü kimi qəbul edib rəsmi tətil kimi elan etdi.

4 iyun 1949-cu ildə Prezidentin "Dövlət idarələrində ümumi tətil haqqında" fərmanı qüvvəyə mindi və "9 oktyabr" Koreya dövlət bayramı olaraq təyin edildi.1949-cu ildən 1990-cı ilə qədər Hangıl Günü hər il 9 oktyabr rəsmi bayram kimi qeyd olundu.

1 oktyabr 1949-cu ildə "Milli Günlər haqqında Qanun" qüvvəyə mindi. Həmin vaxt milli bayramlara 1 Mart İstiqlal Hərəkatı günü, Konstitusiya günü, Koreya milli azadlıq günü, Geçoncol daxil edilsə də, Hangıl günü bu milli bayramlar sırasına daxil olmadı.

15 İyun 1970-ci ildə "Dövlət Tətilləri haqqında qaydalar" dəyişdirildi və Hangıl Günü davamlı olaraq ictimai tətil kimi keçirildi.

15 may 1982-ci ildə "Müxtəlif Yubileylər və s. Haqqında Əsasnamə" yenidən işləndi və Hanqıl günü ora daxil edildi.

21 Fevral 1984-cü il tarixində "Koreya Respublikasının Bayrağı haqqında Əsasnamə" nin qüvvəyə minməsi ilə 12-ci maddəyə əsasən dövlət bayrağının milli bayramlar, Silahlı Qüvvələr günü və anma günü ilə birlikdə Hangıl günündə də qaldırılması qərara alındı. 1984-cü ildən bu günə qədər hər il 9 oktyabr Hangıl günündə dövlət bayrağı qaldırılır.

## İstinadlar