Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Əhliləşdirmə

**Əhliləşdirmə** və ya **domestikasiya** — insan tərəfindən yaradılan və nəzarət edilən şəraitdə vəhşi heyvanların əhliləşdirilməsi və yabanı bitkilərin mədəniləşdirilməsi, vəhşi heyvanların ələ öyrədilməsi və bunların ev heyvanlarına çevrilməsi. İnsanlar müxtəlif vəhşi heyvanları bu yolla çoxaldır və əsasən, təsərrüfat ehtiyacını ödəmək üçün ondan istifadə edirlər. Heyvanların əhliləşdirilməsinə 10-15 min il bundan əvvəl başlanılmış, əhliləşdirmə cəmiyyətin məhsuldar qüvvələrinin inkişafında mühüm mərhələ olmuş və nəticədə heyvandarlıq sahəsi yaranmışdır.

Əhliləşdirmə
Bundan 14 min il əvvəl əhliləşdirilməyə başlandığı təxmin olunan itlər ilk əhliləşdirilən heyvan hesab olunur.

Amerika alimləri izotop üsulu ilə təyin etmişlər ki, hələ 10 min il əvvəl İranda keçi, Şərqi Avropada isə 8–9 min il əvvəl qaramal, donuz və qoyun əhliləşdirilmişdir.

## Ədəbiyyat

* R. Ə. Əliyeva, Q. T. Mustafayev, S. R. Hacıyeva. "Ekologiyanın əsasları" (Ali məktəblər üçün dərslik). Bakı, "Bakı Universiteti" nəşriyyatı, 2006, s. 478 – 528.
# Qazma ev

**Qazma** — Azərbaycanın ən qədim məskən tiplərindən biri. Mağara tipli yaşayış evlərinin sonrakı mərhələsini qazma, yarımqazma adlandırırdılar. Azərbaycanın Kiçik Qafqaz, Gəncəbasar və qərb bölgələrində bu tip evləri pəyə evlər kimi də adlandırıblar.

## Qazmanın inşaatı

Planda düzbucaqlı olan bu tip evlər, onun sahibinin maddi vəziyyətindən asılı olaraq müxtəlif ölçülərdə tikilirdi. Dağlıq ərazilərdə son zamanlara qədər qalmaqda olan qazma (pəyə) tipli evlərin inşaqaydası bəsit olduğundan, onları hər kəs özü tikə bilirdi. Bunun üçün yamacın gündöyən səmtində (güney) tikiləcək ev üçün ilk növbədə yer müəyyənləşdirib kalafa qazılırdı. Kalafanın arxa və ya iki yan divarları yamacın dik çapılmış torpaq divarından, açıq qalmış qabaq tərəfi isə daş hörgüdən ibarət olur və burada giriş yolu qoyulurdu. Düzənlik yerlərdə inşa edilən belə qazmalarda divarların dördü də torpaqdan olurdu. Kalfa qazılıb başa çatdıqdan sonra qazmanın (pəyənin) dam örtüyü qurulurdu. Bunun üçün evin uzunu boyunca bir-birindən 1,5-1, 7 m aralı dirəklər basdırılır, üzərinə yoğun tir (kərən) atdıqdan sonra kalafa divarlarının üstünə "hərmə" (pasna) adlanan yastı ağaclar uzadılırdı. Hərmənin qoyulması dam örtüyünü ağırlığı altında torpaq divarın uçulub-tökülməsinin qarşısını alırdı. Bir ucu hərmənin, digər bir ucu isə kərənin üzərinə qoyulan pərdilər
vasitəsi ilə dam çardağı qurulur, üstünə carcı, avar döşəndikdən sonra kalafanın içərisindəki torpaq dam örtüyünün üstünə atılıb möhkəm tapdalanırdı.

Qazma (pəyə) tipli yaşayış evləri ictimai inkişafın sonrakı mərhələrində inşaat ənənələrinin zənginləşməsi nəticəsində təkmilləşərək yeni variantlarda təzahür etmişdir. Bu təkmilləşdirilmiş
formalardan biri ondan ibarətdir ki, dik çapılmış divarın qarşısında hərmə (pota) dirəkləri basdırılır, hərmə ağacları həmin dirəklərin üstünə qoyulurdu. Belə olduqda qazmanın davamlılığı artır, torpaq divara dam örtüyünü təzyiqi azalırdı.

Digər formada isə, divarboyu basdırılmış hərmə dirəklərin arası çubuq və ya qarğı ilə hörülür, üzəri suvanırdı. Sonralar onu daş hörgüsü əvəz etmişdir. Ayrımlara məxsus yaşayış evi tiplərindən qazma evlərin inkişafının sonrakı mərhələsi pəyəbaşı, daha sonra şeşə öylük və ya qaradamolmuşdur.

## Mənbə

* **Azərbaycan etnoqrafiyası** AMEA ARXEOLOGİYA VƏ ETNOQRAFİYA İNSTİTUTU, ŞƏRQ-QƏRB BAKI 2007,

## Həmçinin bax

* Qaradam
# Diana (mifologiya)

| Diana |
| --- |
|  |
| Mifologiya | Qədim Romada din |
| Cinsi | qadın[d] |
| Atası | Yupiter |
| Uşaqları | * Amur (mifologiya)
 |
| Digər mədəniyyətlərdə | Artemida, Selena (ilahə), Devana |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Diana** — Qədim Roma mifologiyasında Ay ilahəsi.

Roma mifologiyasında Diana (lat. "Səma" və ya "ilahi") vəhşi heyvanlar və meşə ilə bağlı ov, ay və doğum ilahəsi idi. Onun heyvanlarla danışmaq və onlara nəzarət etmək gücü var idi. Baxmayaraq ki, Diana İtaliyada müstəqil mənşəyə malik idi, o, Yunan ilahəsi Artemisə bərabər tutulurdu. Qədim Roma dinində Dianaya sitayiş edilirdi.

Ov ilahəsi kimi, Diana çox zaman qısa tunik və ov çəkmələri geyinirdi.

## Həmçinin bax
# Apollon 17

| Apollon 17 |
| --- |
|  |
| Ümumi məlumat |
| Ölkə | * ABŞ
 |
| Təşkilat | * NASA
 |
| Uçuş məlumatları |
| Daşıyıcı raket | Saturn V |
| Buraxılma tarixi | 7 dekabr 1972 |
| Eniş | 19 dekabr 1972 |
| Emblem |
|  |
| ← Apollon 16 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

Apollon 17 nişanı
**Apollon 17** — 7 dekabr 1972-ci ildə aya getmiş Amerikalı kosmik heyət. Bu, aya enən sonuncu pilotlu uçuş olmuşdur.

Apollon 17 Eugene Cernan, Ronald Evans və Dr. Harrison Schmittdən ibarət idi. Schmitt bir geoloq idi. Challenger adlı modulla Dr. Schmitt və Cernan Ay səthinə enmiş və 22 saatlıq bir tədqiqat aparmışdırlar.

## Qaleriya

* Apollon 17 astronavtı Eugene Cernan Aya sancılmış ABŞ bayrağı ilə
* Schmitt, Evans, Cernan
* Apollon 17 missiyası çərçivəsində Aya getmiş komandadan astronavt Eugene A. Cernan tədqiqat üçün gəzinti həyata keçirdərkən
* Apollon 17 missiyası çərçivəsində çəkilmiş Ayın panoramik şəkili. Ortasında ay avtomobili görünür (1972).
* Schmitt, Ayda mahnı oxuyur
* *Schmitt*in yıxılması
* Ay modulunun parabolik bir əyri xətlə Aydan ayrılması

## İstinadlar
# ABŞ Dəniz Piyadaları Korpusu

| ABŞ dəniz piyadası korpusu |
| --- |
| ing. United States Marine Corps |
|  |
| Növü |
Hava və Dəniz hərbi qoşunları |
| Yaranma tarixi |
10 Noyabr 1775 – Aprel 1783,
11 İyul 1798 – günümüzə |
| Ölkə |  ABŞ |
| Tabedir | ABŞ Müdafiə Nazirliyi |
| Daxildir | ABŞ Dəniz Piyadaları Qüvvələrinin Xüsusi Əməliyyatlar Komandanlığı |
| Tərkibi | 194000 aktiv,40000 ehtiyat personal. |
| Vəzifəsi |
Ekspedisiya,hava və dəniz mübarizəsi |
| Hissə |
Korpus |
| Qərargah | Virciniya (Pentaqon) |
| Ləqəbi |
"Cəsur,Məğrur,Dəniz Piyadaları","Şeytan İtin balaları" |
| Himayədarı |
ABŞ-nin hərbi-dəniz qüvvələr Departamenti |
| Şüarı |
Semper Fidelis |
| Rəngləri |
Qırmızı və Qızılı |
| Tilsimi |  |
| Müharibələr | * Birinci Dünya müharibəsi
* İkinci Dünya müharibəsi
* NATO-nun Yuqoslaviyaya qarşı müharibəsi

və.s |
| Döyüşlər | * Kvazimüharibə[d],
* Birinci Bərbəri müharibəsi[d],
* 1812-ci il müharibəsi,
* Seminol müharibəsi,
* Meksika-ABŞ müharibəsi,
* İkinci tiryək müharibəsi,
* ABŞ Vətəndaş müharibəsi,
* Banan müharibələri,
* İspan-ABŞ müharibəsi,
* Filippin-Amerika müharibəsi,
* Boksçular üsyanı,
* Birinci Dünya müharibəsi,
* Rusiya vətəndaş müharibəsinə müttəfiqlərin müdaxiləsi,
* İkinci Dünya müharibəsi,
* Koreya müharibəsi,
* Vyetnam müharibəsi,
* 1958 Livan böhranı,
* Qartal pəncəsi əməliyyatı,
* Qrenadanın işğalı,
* İran–İraq müharibəsi,
* Just Cause əməliyyatı,
* Körfəz müharibəsi,
* Somali vətəndaş müharibəsi,
* NATO-nun Yuqoslaviyaya qarşı müharibəsi,
* Əfqanıstan müharibəsi,
* İraq müharibəsi
 |
| Fərqlənmə nişanları |  |
| Komandanlıq |
| Komandir |
General Yozef F. Dunford |
| Məşhur komandirləri |
General Con M. Paxton |
| marines.mil |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**ABŞ-nin dəniz piyada korpusu** (ing. United States Marine Corps (USMC)) ABŞ hərbi qüvvələrinin hissələrindən biridir. Hərbi-dəniz qüvvələrlə yanaşı amerikalı dəniz piyada korpusu ABŞ-nin hərbi-dəniz qüvvələr Departamenti görə əməliyyat aparılır. 2005-ci ildə korpus cəmi 210,000 əsgərlərindən ibarət olmuşdur.

## Təşkilat

Korpusunun başçılıqı qoşulmuş döyüşçü komandirlər edirlər. Korpusunun baş zabiti dəniz piyada korpusunun komendanti (*Commandant of the Marine Corps*) adlanır.

## Tarix

Amerika Birləşmiş Ştatları-ın dəniz piyada korpusu əvvəlcə Kontinental dəniz piyada kimi 1775-ci ilin noyabr ayının 10-da yaradılmışdır. İkinci dünya müharibəsində amerikalı dəniz piyada korpusu Sakit okean teatrında mühüm rol oynamışdır.

## İstinadlar
# Macar dili

| Macar dili |
| --- |
|  |
| Orijinal adı | Magyar nyelv |
| Ölkələr | Macarıstan, Rumıniya, Slovakiya, Ukrayna, Serbiya, Xorvatiya, Avstriya, Sloveniya |
| Rəsmi status |
Macarıstan Serbiya Voyevodina Rumıniya Aİ
**Milli azlıqların dili:**
Sloveniya
Slovakiya
Rumıniya  |
| Tənzimləyən təşkilat | Macarıstan Elmlər Akademiyasının Dilçilik İnstitutu |
| Danışanların ümumi sayı | 14 milyon |
| Reytinq |
52 |
| Təsnifatı |
| Kateqoriya |
Avrasiya dilləri |
| Ural dilləri
Uqor dilləri
Macar dili |
| Yazı | latın əlifbası (macar əlifbası) |
| Dil kodları |
| QOST 7.75–97 | вен 133 |
| ISO 639-1 | hu |
| ISO 639-2 | hun |
| ISO 639-3 | hun |
| Dilin strukturlarının dünya atlası | hun |
| Ethnologue | hun |
| Linguasphere | 41-BAA-a |
| ABS ASCL | 3301, 33 |
| IETF | hu |
| Glottolog | hung1274 |
|  Bu dildə olan Vikipediya |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Macar dili** (magyar). Fin-uqor (uqor qolu) dillərindən biridir. Macarıstanda və ona qonşu ölkələrdə (keçmiş Yuqoslaviya, Avstriya, Rumıniya) yayılmışdır. 15 milyondan çox daşıyıcısı vardır. Macar Respublikasının rəsmi dövlət dilidir. Yazısı latın əlifbası əsasında tərtib olunmuşdur.

## İstinadlar
# Tsedaka

**Tsedaka** kasıba qarşı xeyirxahlıqdır.

Hətta kasıb da Tsedaka etməlidir.

Mitsva kasıblara pul verməklə və ya onlara yemək almaqla yerinə yetirilə bilər.

Yerusəlim Talmudunda xeyriyyəçiliklə bağlı bütöv bir kitab var.

Adi bir təcrübə maaşınızın 10–20%-ni yoxsullar üçün işləyən təşkilatlara bağışlamaqdır. Tövratda deyilir ki, tarladan alınan məhsulun 10%-i yoxsullara ianə kimi ayrılmalıdır.

Ərəbcə Zəkat sözü ivrit Tsedaka sözünə əsaslanır.

## İstinadlar
# Tu Bişvat

| Tu Bişvat |
| --- |
|  |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Tu Bişvat** (ivr. ט"ו בשבט) — yəhudilərin bitki və ağacların yeni ilidir.

Bu bayramda yeni ağacların əkilməsi adətdir, çünki bu, qış və yaz arasında yeni ağacların böyüməyə başladığı ən yaxşı vaxtdır.

İsrail müdriklərinin ağaclar üçün Roş-Ha-Şananı qeyd edən bayramın zəruriliyini müəyyən etmələrinin səbəbi, Tövratın əkinçilik qanunlarının keçən ilin meyvələri ilə növbəti ilin meyvələri arasında fərq qoyulmasını tələb etməsidir. Bayram Mişne Tora kitabında qeyd olunur.

Qurudulmuş meyvələr bayramda ənənəvi olaraq yeyilən yeməkdir.

Bayram tarixi hər İvrit ilində Şevat ayının 15-ci günüdür.

## İstinadlar
# Annihilyasiya

**Annihilyasiya** (lat. annihilatio – "məhv olma") — iki fotonun yaranması ilə nəticələnən antizərrəciklə zərrəciyin toqquşması prosesidir. Başlanğıc cütünün ümumi enerjisi və impulsu prosesdə qorunur və son vəziyyətdəki digər hissəciklər arasında paylanır. Beləliklə, enerjinin qorunması və təcilin qorunması qanununa tabe olduqda ümumi kvant ədədləri də sıfır olan istənilən hissəciklər istehsal edilə bilər.

Aşağı enerjili bir məhv zamanı foton istehsalına üstünlük verilir, çünki bu hissəciklər kütləsi yoxdur. Bununla birlikdə yüksək enerjili hissəcik toplayıcıları müxtəlif ekzotik ağır hissəciklərin yarandığı yerlərdə məhv olur.

## Nümunələr

### Elektron-pozitron toqquşması

e- + e+ → γ + γ

Aşağı enerjili bir elektron aşağı enerjili bir pozitronu (antielektron) məhv edərkən, yalnız iki qamma şüası fotonu çıxara bilər, çünki elektron və pozitron ağır hissəciklər istehsal etmək üçün kifayət qədər kütlə enerjisi daşımır və yalnız bir fotonun yaradılması vacibdir

### Proton-antiproton toqquşması

p- + p+ → γ + γ

## Həmçinin bax

* Antimaddə

## İstinadlar
# SQS

**SQS** (**s**antimetr-**q**ram-**s**aniyə) — Beynəlxalq Vahidlər Sistemi (BS) qəbul edilməzdən əvvəl geniş yayılmış ölçü vahidləri sistemi.

SQS-də uzunluq vahidi santimetr, kütlə vahidi qram, zaman vahidi isə saniyə qəbul olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Aparat təchizatı

**Aparat təchizatı**, **aparat fondları**, **kompüter komponentləri** , «**dəmir**», (ing. hardware) — proqram və məlumatlar istisna olmaqla bir sistemin və ya şəbəkənin bir hissəsi olan bir hesablama cihazının elektron və mexaniki hissələri (hesablama sisteminin saxladığı və işlədiyi məlumatlar). Təchizata aşağıdakılar daxildir: kompüterlər və məntiq cihazları, xarici cihazlar və diaqnostik avadanlıqlar, enerji avadanlığı, batareyalar və akkumulyatorlar. Donanım kompüterin konfiqurasiyasını təşkil edən cihazlara aiddir.

Daxili və xarici cihazları ayırd edin. Fərdi qovşaqlar və bloklar arasında danışıqlar aparat interfeysləri deyilən donanım məntiqi cihazları istifadə edilərək aparılır; hardware interfeysləri üçün standartlara protokol deyilir. Fərdi kompüter, konfiqurasiyası lazım olduqda dəyişdirilə bilən universal bir texniki sistemdir.

## Kompüter

Kompüter texnikası kompüter və kompüter şəbəkələrinin işlədiyi avadanlıq üçün ümumi bir addır.

Təchizata ümumiyyətlə aşağıdakılar daxildir:

* mərkəzi emal vahidi
* ram
* sistem məntiqi
* ətraf mühit
* şəbəkə avadanlığı

Donanım tərəfindən yerinə yetirilən bəzi vəzifələr qismən və ya tamamilə proqram emulyasiyasından istifadə etməklə həyata keçirilə bilər, məsələn, fərdi kompüterlərdə, modem rabitə protokollarının proqram təminatı, 3 ölçülü görüntü göstərmə funksiyalarının proqram emulyasiyası tez-tez istifadə olunur. Adətən yerinə yetiriləcək bir tapşırığın aparatdan proqrama köçürülməsi aparatın qiymətini azaldır, lakin mərkəzi prosessora yükü artırır.

Müəyyən bir tapşırıq ilə prosessorda əhəmiyyətli bir yük olması halında, performansı artırmaq üçün əks əməliyyat həyata keçirilir: alqoritmin bir hissəsi alqoritmin icrasında prosessorun iştirakını azaldaraq aparatda həyata keçirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Arifmometr

1932-ci ildə satışa buraxılmış arifmometr
**Arifmometr** (yun. αριθμός — "rəqəm", "hesab" və yun. μέτρον — ölçü) — alman alimi Qotfrid Leybnitsin yaratdığı stolüstü hesablama maşını.

## Ümumi məlumat

Toplama, çıxma, vurma, bölmə əməllərinin aparılması üçün işlədilən stolüstü mexaniki və ya elektromexaniki hesablama qurğusu. 15-ci əsrin sonlarında Leonardo da Vinçi 13 mərtəbəli cəmləmə qurğusunun eskizini vermişdir. İlk hesablama maşınları V. Şikkard (1623), B. Paskal (1642) və Q. Leybnits (1672) tərəfindən yaradılmışdır. Arifmometrin istehsalını ilk dəfə K. Tomas Paris şəhərində təşkil etmişdir (1821). 1905-ci ildə alman ixtiraçısı K. Qaman Arifmometri daha da təkmilləşdirmişdi: ədədlərin sayğaca verilməsi və hesablama mexanizminin işə salınması əl ilə və ya elektrik intiqalı ilə həyata keçirilirdi. 20-ci əsrin 70-ci illərində ucuz başa gələn və etibarlı işləyən elektron kalkulyatorların meydana gəlməsi ilə Arifmometr öz əhəmiyyətini itirmişdir.

## Tarixi

1820-ci ildə fransız ixtiraçı və sahibkar Tomas de Kolmarın yaratdığı, dünyada ilk kalkulyator olan arifmometr satışa çıxarılmış və ondan 90 il ərzində istifadə edilmişdir. Arifmometr kütləvi satış üçün nəzərdə tutulmuş ilk mexaniki hesablama maşını idi və insanın kağız üzərində hesabladığından 10 dəfə sürətlə hesablayırdı.

## Arifmometrin modelləri

Feliks hesablama maşını
* Feliks hesablama maşını
* Arifmometr Facit CA 1–13
* Arifmometr Mercedes R38SM

## İstinadlar
# Smartbuk

1 GHz "Snapdragon" ARM CPU ilə "Wistron Pursebook" (aprel 2009).
**Smartbuk** (ing. Smartbook) — 2009 – 2010-cu illər arasında istehsal edilmiş həm smartfonun, həm də netbuk kompüterinin müəyyən xüsusiyyətlərini özündə birləşdirən mobil cihaz sinfi. Smartbuklar noutbuk və ya planşet tipli korpusda daim aktiv, bütün gün davam edən batareya ömrü, 3G, ya da Wi-Fi bağlantısı və GPS (adətən smartfonlarda olur) kimi xüsusiyyətlərlə reklam olunurdu. Onların 5– 10 düym ekran ölçüsü, fiziki və ya yumşaq toxunma ekranlı klaviaturası var idi.

Bir Almaniya şirkəti "Smartbook" brendi altında notbuklar satırdı və bir çox ölkələrdə (ABŞ, Çin, Yaponiya və ya Hindistan kimi bəzi böyük bazarlar daxil olmamaq şərtilə) sözün ticarət nişanına sahib idi. Bu, başqalarının məhsullarını təsvir etmək üçün smartbuk terminindən istifadə etməsinə mane olmaq üçün hərəkət etmişdir.

Smartbuklar məhsuldarlıqdan daha çox əyləncə məqsədləri üçün nəzərdə tutulmuşdur və adətən onlayn proqramlarla işləmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Onların simsiz məlumat planı ilə birlikdə mobil telefonlar kimi mobil şəbəkə operatorları vasitəsilə subsidiya ilə satılacağı proqnozlaşdırılırdı.

Android və iPad kimi daha populyar planşetlərin meydana gəlməsi, adi masaüstü kompüterlərin və notbukların populyarlığı səbəbilə smartbuk gündəmdən düşmüşdür.

## Tarixi

Smartbuk konsepsiyası "Qualcomm" tərəfindən 2009-cu ilin may ayında "Snapdragon" texnologiyasının marketinqi zamanı xatırlanmışdır və məhsulların həmin ilin sonunda satışa çıxarılması gözlənilirdi. Əsas proqram təminatının (xüsusən "Adobe"nin xüsusi "Flash Player"inin) ARM arxitekturasına uyğunlaşdırılmasında çətinliklərin yaşanması buraxılışları 2010-cu ilin birinci rübünə qədər təxirə salmışdı.

Smartbuklar adətən masaüstü kompüterlərdə olan ənənəvi prosessorlardan daha çox enerjiyə qənaət edən prosessorlarla təchiz edilmişdilər. İlk smartbukların Linux əməliyyat sisteminin variantlarından, məsələn, "Google"un Android və ya "ChromeOS" əməliyyat sistemlərindən istifadə edəcəyi gözlənilirdi. ARM prosessoru onlara x86 prosessorlarından istifadə edən daha böyük cihazlarla müqayisədə daha uzun batareya ömrü əldə etməyə imkan vermişdi. 2010-cu ilin fevralında "ABI Research" 2015-ci ildə 163 milyon smartbookun tədarük ediləcəyini proqnozlaşdırmışdı.

Bir çox ölkələrdə "Smartbook" sözü "Smartbook AG" tərəfindən qeydə alınmış ticarət nişanı olmuşdu. 2009-cu ilin avqustunda Almaniya məhkəməsi "Smartbook AG"dən bəhs edilmədiyi halda "Qualcomm"un Almaniyadan "Smartbook" sözünü ehtiva edən bütün veb səhifələrinə girişi bloklamağa qərar vermişdi. "Smartbook AG" ticarət markasını qorumuşdur. 2010-cu ilin fevralında çıxarılan qərar "Lenovo"nun bu termindən istifadə etməsinə mane olmuşdu.

2010-cu ilin sonunda "Qualcomm"un icraçı direktoru Pol Ceykobs etiraf etmişdi ki, iPad kimi planşet kompüterlər artıq smartbukların yerini tutmuşdular. Onlar bu səbəbdən bu adı ləğv etmişdilər.

## Həmçinin bax

* Planşet

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* ARM Community Blogs on Smart Mobile Devices
* "Smartbook tablet design runs Linux, Android". 28 yanvar 2013 tarixində arxivləşdirilib.
* Smartbook Playing Field Wide Open for Linux
# Mikrokontroller

**Mikrokontroller** (ing. microcontroller; rus. микроконтроллер) — xüsusi olaraq texnoloji proseslərin, periferik qurğuların, kommunikasiya sistemlərinin, məişət cihazlarının və digər qurğuların idarə olunması üçün işlənib hazırlanmış birkristallı mikroprosessordur. Adətən, çox böyük olmayan operativ yaddaşı, daimi yaddaşı, taymeri, giriş-çıxış portları və bəzi hallarda rəqəmsal-analoq çeviricisi və analoq-rəqəmsal çeviricisi olur.

## Ədəbiyyat

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
# Trekbol

**Trekbol**(ing. trackball) — korpusun yuxarı hissəsinin daxilində qurulmuş kürəcikli kiçik qutudur. İstifadəçi əllə kürəciyi fırladır və uyğun olaraq kursorun yerini dəyişir. Mausdan fərqli olaraq, trekbol kompüterin yanında sərbəst məkan tələb etmir, onu tez-tez noutbukun korpusu daxilində quraşdırırlar.
# Arkade oyunu

Yaponiyanın Çiba prefekturasında yerləşən bir neçə müxtəlif növ arcade oyunlarından ibarət oyun salonu
**Arkade oyunu** — adətən restoranlar, barlar və əyləncə salonları kimi ictimai müəssisələrdə quraşdırılan sikkə ilə idarə olunan əyləncə maşınıdır. Əksər arkade oyunları əsasən bacarıq oyunları kimi təqdim olunur və onlara arkade video oyunları, langırt maşınları, elektromexaniki oyunlar, geri qaytarma oyunları və ya merçendayzerlər daxildir.

## İstinadlar
# Sətiriçi altproqram

**Sətiriçi altproqram** (en. in-line subroutine ~ ru. встроенная подпрограмма ~ tr.satır içi alt yordam)– çağrıldıqları bütün yerlərdə deyimləri tamamilə proqrama yerləşdirilmiş altproqram. Sətiriçi altproqramdan fərqli olaraq, adi altproqramlar yalnız proqramın bir yerində yerləşdirilir və həmin altproqramı proqramın hansı yerində çağırmaq lazımdırsa, orada uyğun deyim yazılır. Sətiriçi altproqramlar bütövlükdə proqramın yerinə yetirilməsini yaxşılaşdırır, ancaq onlar proqram kodunun uzunluğunu da artırır. Sətiriçi altproqramlar adi altproqramlardan fərqlənsə də, onlar da həmin sintaktik və semantik qaydalara tabedir.

## Ədəbiyyat

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
# Parallaks

Bu animasiya parallaksa bir misaldır
**Parallaks** — müşahidəçinin yerini dəyişdiyi zaman hər hansı obyektin vəziyyətinin görünən dəyişməsidir və ya hər hansı bir obyektin iki müxtəlif müşahidəçi tərəfindən iki fərqli nöqtədən izlənməsidir. Bu zaman müşahidəçilərin gözlərindən çıxaraq obyektə yönələn düz xətlərin kəsişməsindən əmələ gələn bucaq **uzaqlıq bucağı** və ya **parallaks bucağı** adlanır. Həmçinin parallaks üsulu ilə bir kimsənin gözündən çıxan işığın dünyadan Günəşə, günəşdən ulduza, ulduzdan da təkrar dünyaya bir xətt çəkildiyində yaranan üçbucağın bucaqları köməyiylə ulduzların uzaqlıqlarını hasablamaq mümkün olur. Bu üsul ilə ancaq 3000 işıq ili uzaqlığa qədər olan uzaqlıqları dəqiq hesablamaq olur.

Hər hansı bir cimsə baxarkən, 1 metr sola doğru yerdəyişmə etdikdə, parallaks bucağı 1 dərəcə olur. Bir insanın növbə ilə sağ və sol gözünü yumub və baş barmağı ilə qarşısını tutduğu cismə baxdıqda ortaya çıxan hadisə parallaksdır. Parallaks bucağı 1 dərəcə olan göy cisimlərinə qədər olan məsafəsi 1 Parsekdir.

## Xarici Keçidlər

Astronomi Birimleri Arxivləşdirilib 2016-11-13 at the Wayback Machine
# Bambukkimilər

| Bambukkimilər |
| --- |
|  |
| Elmi təsnifat |
| daha ətraflıDomen:EukariotlarKlad:DiaphoretickesRanqsız:ArxeplastidlərAləm:BitkilərKlad:StreptofitlərKlad:Ali bitkilərKlad:Çoxsporlu bitkilərKlad:Borulu bitkilərKlad:Toxumlu bitkilərKlad:Çiçəkli bitkilərKlad:BirləpəlilərKlad:KommelinidlərDəstə:QırtıcçiçəklilərFəsilə:QırtıckimilərYarımfəsilə:**Bambukkimilər** |
| Beynəlxalq elmi adı |
| * Bambusoideae Luerss., 1893
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Şəkil axtarışı |

|  |  |
| --- | --- |
| NCBI   | 147366 |
| EOL   | 56959354 |

 |

 |

**Bambusoideae** (lat. Bambusoideae) — bitkilər aləminin qırtıcçiçəklilər dəstəsinin qırtıckimilər fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

Əksəriyyəti gövdəsi oduncaqlaşmış kökümsovlu çoxillik bitkilərdir. Hündürlüyü 40 m-dən artıq, diametri 30 sm-ədək olur. Yarpaqları qınlı və qısasaplaqlı, çiçəkləri 6 erkəkciklidir. Bambukkimilər hər il, ya da xeyli fasilədən sonra çiçəkləyir. Bir çox bambukkimilərdə çiçəklənmədən sonra bütün fərdlərin yeraltı hissələri eyni vaxtda məhv olur (bəzən böyük ərazidə). 50 cinsi və 600 növü, əsasən, Cənub-Şərqi Asiyanın tropikləri və subtropiklərində və Malayya arxipelaqında bitir. Afrika və Amerika qitəsində azdır. Avropada isə yoxdur. Bambukkimilərin oduncaqlaşmış iri gövdəsindən ev və körpü tikilir, su kəməri çəkilir, mebel, zənbil, həsir pərdələr hazırlanır. Bəzilərinin cavan zoğları və toxumu yeyilir. Bəzi növlərinin özəyindəki şirədən bambuk şəkəri alınır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax