Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Jurnal de Pari

| *Jurnal de Pari* |
| --- |
|  |
| Təsisçi | * Antoine-Alexis Cadet de Vaux
 |
| Yaranma tarixi | 1777 |
| Dil | fransız dili |
| Nəşrini dayandırıb | 1840 |
| ISSN | 1256-0375 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**"Jurnal de Pari"** (fr. Journal de Paris, həmçinin Poste de Paris, Poste du soir) — ilk Fransa gündəlik qəzeti. 1777–1840-cı illərdə nəşr olunmuşdur.

## Tarixi

Qəzet ingilisdilli "London Evening Post" nəşrinin nümunəsində Antuan Kade de Vo, Jan Romiyi, Lui d'Ussyö və Olivye de Koranse tərəfindən təsis edilmişdir. Kiyo tərəfindən in-kvarto formatında çap olunmuşdur.

Qəzetdə ədəbi xəbərlər, tamaşalara resenziyalar, Parisin və tanınmış parisli şəxslərin həyatından hekayələr dərc edilmişdir. Səhifələrdə, həmçinin hava proqnozu, lotereya nəticələri və Sena çayının səviyyəsi barədə məlumatlar yer almışdır.

Qəzet qısa müddətdə uğur qazanmış, artıq 1790-cı ildə onun tirajı 12 000 nüsxə təşkil etmişdir. Fransa inqilabı dövründə qəzet tərəfindən hazırlanan hesabatlar ən yaxşılardan biri hesab olunmuşdur, lakin montanyarlar 10 avqust 1792-ci il tarixində qəzetin nəşrini dayandırmışdır (həmin ilin dekabr ayında qəzetin fəaliyyəti yenidən bərpa olunmuşdur).

1811-ci ildə qəzet "Courier of Europe" nəşrini satın almışdır. X Karlın hakimiyyəti dövründə hökumətin rəsmi mətbuat orqanı kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Qəzetin tam arxivi Belçika Kral Kitabxanasında II 50.097 A kataloq nömrəsi altında saxlanılır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Charles Palissot de Montenoy. Réclamation d’un homme de lettres contre MM. Romilly, Cadet, Corancet, Xhrouet, entrepreneurs associés du «Journal de Paris». Paris, Impr. de Moutard, In-quarto.
* Dictionnaire des journaux 1600—1789, Paris, Universitas, 1992.
* Thierry Lentz. La presse républicaine modérée sous la Convention thermidorienne et le Directoire : Pierre-Louis Roederer, animateur et propriétaire du Journal de Paris et du Journal d’économie publique. // Revue historique, 1994, CCXCII/2, p. 297—313.
# Şimali Marian adaları

| Şimali Marian adaları |
| --- |
| Northern Mariana Islands |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bayraq[d] | Gerb |

 |
| **Himn:**Gi Talo Gi Halom Tasi |
|  |
| Rəsmi dili | İngilis dili Çamorro Karolin dili |
| Paytaxt | Saypan |
| Ən böyük şəhəri |
paytaxtı |
| Prezident |
Donald Trump |
| Qubernator |
Benino Fitial |
| Sahəsi |
Dünyada 195-ci |
|  • Ümumi |
463,63 km² |
|  • Su sahəsi (%) | 90,77 % |
| Əhalisi |
|  • Əhali (2015) | 54 min nəfər (198-ci) |
|  • Sıxlıq |
116 nəf./km² |
| Valyuta | ABŞ dolları |
| İnternet domeni | .mp |
| ISO kodu | MP |
| Telefon kodu | 1 670 |
| Saat qurşaqları | * UTC+10:00
 |
| Nəqliyyatın yönü | sağ[d] |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Şimali Marian adaları** — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Sakit okeanda yerləşən torpağı. Paytaxtı Saypan şəhəridir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
# Bukmol

| Bukmol |
| --- |
| Orijinal adı | *norsk* |
| Ölkələr |  **(4.8 milyon),  (80,000)  (150,000)  (10,000)** |
| Danışanların ümumi sayı | * 4.000.000 nəf.
 |
| Təsnifatı |
| Kateqoriya |
Avrasiya dilləri |
| Avrasiya dilləri
Hind-Avropa dilləri
German dilləri
Şimali Germanik
Norveç dili
Bukmol |
| Yazı | latın əlifbası |
| Dil kodları |
| ISO 639-1 | no – Norveçcə nb – Bukmol nn – Nyunorsk |
| ISO 639-2 | nob |
| ISO 639-3 | nob |
| Dilin strukturlarının dünya atlası | nor |
| Linguasphere | 52-AAA-cda |
| LINGUIST List | nob |
| IETF | nb |
| Glottolog | norw1259 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Bukmol** (bukmol bokmål "kitab dili") German dillərinə aid olan dil və Norveç dilinin iki rəsmi yazılı standartlarından biridir, o birisi Nyunorskdir.Bukmol dili Norveç əhalisinin 85-90%-i tərəfindən istifadə olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* NORWEGIAN, BOKMAAL: a language of Norway Ethnologue.com

## Həmçinin bax

* Norveç dili
* Nyunorsk
# Epos

**Epos** — hər bir xalqın ictimai-estetik təfəkkürünü bütövlükdə əhatə edən folklor əsəri.

Epos həmin mətnləri öz içinə alan, onları bütövlükdə əhatə edən dastançılıq düşüncəsidir. Eposda dastançılığın bütün süjetləri və motivləri cəmlənir. Yəni hər hansı bir dastan konkret bir süjeti və onun tərkib hissələrini təşkil edən motivlərdən ibarətdirsə, epos bütün dastanların süjetlərini və motivlərini əhatə edən dastançılıq ənənəsi, dastançılığın düşüncə ehtiyatı, xəzinəsidir.

## Həmçinin bax

* "Koblandı Batır" qazax qəhrəmanlıq dastanı

## İstinadlar
# Rayon (Almaniya)

Almaniyada rayonlar. Rayonların tərkibinə daxil olmayan torpaqlara tabe olan şəhərlər sarı rənglə qeyd olunmuşdur. (Qeyri-rayon şəhərləri)
**Rayon** (*alm.* Kreis‎, Şimali Reyn — Vestfaliyada və Şlezviq-Qolşteyndə) və ya **torpaq rayonları** (*alm.* Landkreis‎, geri qalan torpaqlarda) — inzibati ərazi bölgüsü vahidi icmalara bölünmüşdür (*alm.* Gemeinde‎).

Rayon nümayəndələri kraystaq (*Kreistag*) adlanır, onlar əhali tərəfindən seçilir. Rayon nümayəndələri — deputatlardan (*Kreistagsabgeordnete* — Aşağı Saksoniyada, Brandenburqda, Qessendə və Şlezviq-Qolşteyndə), kraystaq üzvlərindən (*Kreistagsmitglieder* — Meklenburq-Qabağı Pomeraniyada, Şimali Reyn-Vestfaliyada, Reynland-Pfaltsda, Saarda və Türinqiyada) və ya kraystaqlardan (*Kreisrat* — Baden-Vütemberqdə, Bavariyada və Saksoniyada), peşəkar olmayan üzvlərdən (*Ehrenamtliche Mitglieder*, Saksoniya-Anxaltda) ibarətdir.

## Tarixi

XIX əsrin əvvəllərində Fridrix fon Ştayn kənd yerlərində özünüidarə modelini tətbiq etməyə çalışdı. Onun təklifləri 1980-ci illərdə, Prussiya Vestfaliya vilayətləri (1886) və Reyn vilayəti (1887) bölgələrə bölündükdə həyata keçirilmişdir.

Birinci Dünya müharibəsi ərəfəsində Almaniyanın ərazisində təxminən 1000 rayon mövcud idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Almaniya rayonlar assosiasiyasının veb-saytı
* Dritte Verordnung über den Neuaufbau des Reiches v. 28. Nov. 1938 Arxivləşdirilib 2011-05-15 at the Wayback Machine
# Şotland dili

| Şotland dili |
| --- |
| Ölkə | * Birləşmiş Krallıq
 |
| Region | Şotlandiya |
| Təsnifatı |
| languages of the Earth
languages of the United Kingdom
Şotland dili |
| Dil kodları |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Şotland dili** — Şotlandiyada ingilis dilindən başqa əsasən iki yerli dildə danışılır, bunların hər ikisi şotland dili adlansa da, bir birindən dil qruplarına görə seçilən iki fərqli dillərdir.

## Kelt şotland dili

* Şotland dili (keltcə)

## German şotland dili

* Şotland (german) dili

## İstinadlar
# Yeni Beynəlxalq Ensiklopediya

| *Yeni Beynəlxalq Ensiklopediya* |
| --- |
|  |
| Janr | Qeyri-bədii |
| Orijinalın dili | ingilis dili |
| Ölkə | * ABŞ
 |
| Orijinalın nəşr ili | 1902 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Yeni Beynəlxalq Ensiklopediya** (ing. New International Encyclopedia) — Amerika ensiklopediyası idi. İlk dəfə Dodd, Mead və şirkət tərəfindən 1902-ci ildə nəşr edilmişdir.

## İstinadlar
# Bryomsebru müqaviləsi

**Bryomsebru müqaviləsi** — 13 avqust 1645-ci ildə Blekinge və Smoland vilayətlərinin sərhəddindəki Bryomsebru kəndində, Fransanın vasitəçiliyi ilə İsveç krallığı və Danimarka-Norveç krallığı arasında imzalanmış sülh müqaviləsi. Müqavilə üzrə danışıqlar həmin ilin fevralında başlamışdır. Bu müqavilə Otuzillik müharibənin bir hissəsi olan Danimarka-İsveç müharibəsinə son qoymuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* *History of the Norwegian People* by Knut Gjerset, The MacMillan Company, 1915, Volume I.
* *Nordens Historie*, ved Hiels Bache, Forslagsbureauet i Kjøbenhavn, 1884.
* *The Struggle for Supremacy in the Baltic: 1600-1725* by Jill Lisk; Funk & Wagnalls, New York, 1967.
# Danimarka kronu

| Danimarka kronu |
| --- |
| Kod və simvol |
| ISO 4217 kodu | DKK |
| Simvol | kr., kr |
| Dövriyyə ərazisi |
| Emitent ölkə | * DK
 |
| Tarixi |
| Dövriyyəyə buraxılma | 27 may 1873 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Danimarka kronu** - Danimarka, Qrenlandiya və Farer adalarında istifadə olunan pul vahidi. Kron sözü Skandinaviyada geniş yayılmış *krone* sözündən yaranmışdır. Danimarkada 2007-ci ildə infilyasiya 1.5% olmuşdur.
2000-ci ildə ölkədə avrozonaya keçidlə əlaqdər avroya keçid məsələsi gündəmə gəlmişdir. Keçirilən referendum nəticəsində əhalinin böyük bir qismi buna qarşı çıxmışdır. Danimarka maliyyə idarəsinin son illərdə gördüyü işlər nəticəsində *Danimarka kronu* avroya sabitləşdirilmişdir.
# Benilüks

| Benilüks |
| --- |
| Benelux Benelux Benelusse Benelux Benelux Benelux Benelúks |
|  |
|  |
| Yaranma tarixi | 5 sentyabr 1944 |
| Rəsmi dili | * Niderland dili,
* fransız dili
 |
| Baş ofisin yerləşməsi | * Brüssel
 |
| Qurucusu | * Niderland
* Belçika
* Lüksemburq
 |
| benelux.int |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

Benilüks bayrağı
**Benilüks** — Şimal-Qərbi Avropa regionunda, Fransa ilə Almaniya arasında yerləşən, üç qonşu ölkəni (Belçikanı, Niderlandı, Lüksemburqu) özündə birləşdirən ittifaqdır. Benilüks sözü üç ölkənin adının başlanğıcı ilə formalaşdırılıb. İttifaq 1944-cü ildə xidmətlərin və ticarətin rahat aparılmasına, əhalinin bu ölkələrə sərbəst səyahətinə nail olmaq məqsədilə üç ölkə arasındakı sərhədlərin açılması nəticəsində yaranmışdı.

1951-ci ildə, Benilüks ölkələri Qərbi Almaniya, Fransa və İtaliya ilə birləşərək "Avropa Kömür və Polad Birliyi"ni formalaşdırdılarş Bununla da müasir Avropa İttafaqının ən erkən versiyası yarandı.

1955-ci ildə Benilüks Parlamenti (Parlamentlərarası Məsləhətçi Şura) yaradıldı. Bu parlament Niderland parlamentinin 21 üzvündən, Belçika milli və regional parlamentlərinin 21 üzvündən və Lüksemburq parlamentinin 7 üzvündən ibarətdir.

3 fevral 1958-ci ildə Haaqa şəhərində imzalanan "İqtisadi Birlik" razılaşması ilə Benilüks daha da gücləndi. Bunun nəticəsində Benilüks ölkələri Avropada güclü oyunçu dövlətlərə çevrildi.
Benilüks "Avropa Birliyi"nin yaranmasının təməli olmaqla yanaşı , Avropanın inkişafında mühüm rol oynayır. Məhz Avropanin inkişafi Benilüksün gücünün nəticəsidir.

Benilüks İqtisadi İttifaqını quran razılıq 2010-cu ildə başa çatacaq. Bu iyun 17, 2008-də imzalanan yeni hüquqi konstruksiyalar ilə əvəz ediləcək. Razılığın əsas məqsədləri daha geniş Avropa konteksti çərçivəsində üç üzv dövlət arasında əməkdaşlığın davamı və genişlənməsidir. "Benilüks iqtisadi ittifaqı" adı daha geniş imkanları əks etdirmək üçün "Benilüks ittifaqı"na dəyişəcək.
# Avropa (ümumi şəbəkə portalı)

**Avropa (ümumi şəbəkə portalı)** — Avropa Birliyinin rəsmi ümumi şəbəkə səhifəsidir. Səhifə ziyarətçilərini ola biləcək ən sürətli şəkildə axtardıqları məlumat ya da ehtiyac etdikləri xidmət vahidinə istiqamətləndirmək və Avropa Birliyi vətəndaşlarının Avropa Birliyi təşkilatları təsirini artırmaq məqsədiylə yaradılmışdır.

## Xarici keçidlər

* europa.eu — rəsmi saytı
# İtalik dilləri

**İtalik dilləri** — ölü Hind-Avropa dilləri (latın, falisk, umbr, osk) qrupu. İtalik dilləri Mərkəzi və Cənubi İtaliyada yayılmışdı. Osk, umbr və falisk dillərindən dövrümüzədək latın, etrusk və yunan əlifbaları ilə yazılmış 300-ə yaxın kitabə çatmışdır; ən əhəmiyyətliləri 1944-cü ildə Umbriya vilayətindəki (qədim İquvium şəhəri yaxınlığında) tapılmış e.ə 3-2 əsrlərə aid *İquvium cədvəlləridir* (5000 söz).

## Mənbələr və istinadlar

* "Latın dilinin tarixindən oçerklər" - Tronskiy İ.M 1958
* "Latın dilinin tarixi qrammatikası" - Tronskiy İ.M 1960
# Sarmatlar

Asiyada yerləşən Sarmatiya
**Sarmatlar** — Azərbaycanlıların etnogenezində iştirak etmiş atlı köçəri qədim irandilli xalqlarından biridir. Sarmatlar iskit dilində danışırdılar və daha geniş İskif mədəniyyətlərinin bir hissəsi idilər.

## Tarixi

Siciliyalı Diodor sarmatların skiflər tərəfindən Midiyadan Tanais çayına köçürülməsi haqqında məlumat verir. Herodot sarmatların İskit gəncləri ilə evlənən amazonların nəslindən olduğunu bildirirdi. Herodot sarmatların dilinin skif dili olduğunu da bildirdi, amma onlar bu dildə çoxdan səhvlərlə danışırdılar. "Sarmatlar" adının mənşəyi ilə bağlı başqa bir versiya var. İ.Markvart onu üç qardaş Sairim, Tur və Arya haqqında Avesta hekayəsinin qəhrəmanı olan Traetaonanın oğullarından biri Sairimin adına yaxınlaşdırmışdır.

Eramızdan əvvəl IV-III əsrlərdə Sarmat hakimiyyətinin mərkəzi Qafqazın şimalında qalmış və eramızdan əvvəl III əsrdə ən mühüm mərkəzlər Aşağı Don, Kalmıkiya, Kuban ərazisi və Mərkəzi Qafqaz ətrafında olmuşdur.

Hirkaniyanın şimal-şərqində, əvvəllər Transxəzər düzündə yaranmış iki sarmat tayfasından biri siraclar, qərbə köçməzdən əvvəl aorsilərlə eramızdan əvvəl II-I əsrlər arasında Volqadan keçərək qərbə və Qafqaz dağlarının ətəklərinə doğru hərəkət etmişlər, oradan artan qüdrətlərinin təzyiqi altında qərbli Sarmat tayfalarını aorsiləri və siracları köç etməyə məcbur etdi. Çar sarmatların qüdrətini məhv edən aorlar öz hakimiyyətini Qafqazdan Terek-Kuma ovalığı və qərbdə Kalmıkiyadan keçərək şərqdə Aral dənizi bölgəsinə qədər uzanan böyük bir bölgəyə çatdıra bildilər. Bəzi köhnə tayfa qruplarının massagetlərlə birləşməsi nəticəsində Orta Asiyada başqa bir yeni sarmat qrupu olan alanları meydana çıxardı. Pontik çöllərində Sarmatların hegemonluğu eramızdan əvvəl I əsrdə, Diofantaya qarşı skiflərlə ittifaq qurduqlarında davam etdi, eramızdan əvvəl I əsrdə skiflərlə Diophanta qarşı ittifaq qurduqlarında Pontik çöllərində Sarmat hegemonluğu gücləmişdi, sonra romalılara qarşı Mitridad ilə ittifaq qurdular və həm Avropada, həm də Asiyada onun uğrunda vuruşdurdular.

Sarmatların Roma ilə mübarizəsi 160-170-ci illərdə xüsusilə inadkar idi. Nəhayət, sülh partiyası qalib gəldi və müharibə tərəfdarlarının lideri Kral Banadasp nəzarətə götürüldü. Mark Avreli ilə danışıqlara kral Zantik rəhbərlik edirdi. Razılaşmaya görə, yaziglər Roma torpaqlarından keçərək Roksolanilərə keçmək hüququ aldı, lakin bunun müqabilində Dunayda gəmilərdə üzməməyə və sərhədə yaxın yerləşməməyə söz verdilər. Sonradan romalılar bu məhdudiyyətləri ləğv etdilər və Sarmatların ticarət üçün Dunay çayının Roma sahilinə keçə biləcəyi günlər təyin etdilər. Yaziglər 100 min əsiri Romaya qaytardılar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Atlı xalqlar
* Saklar
* Skiflər
* Madaylar
* İrandilli xalqlar
# Starlink

| Starlink |
| --- |
|  |
|  |
| Ümumi məlumatlar |
| Tipi | özəl şirkət |
| Məhsulu | Starlink |
| Təsis tarixi | 22 fevral 2018 |
| Struktur |
| Ana şirkət | SpaceX |
| Rəhbərlik |
| Təsisçi | İlon Mask |
| starlink.com |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

Starlink, Amerikanın SpaceX peyk şirkəti tərəfindən peyk interneti təmin etmək üçün inşa edilmiş bir peyk şəbəkəsidi. SpaceX rabitə şəbəkəsi xəbərləri ilk dəfə 2015-ci ilin yanvarında ictimaiyyətə təqdim edildi. Bəyanatlarda, bütün yenidən qurulan rabitə trafikinin 50% -ni daşımaq üçün kifayət qədər bant genişliyini dəstəkləyə biləcəyi və sıx şəhərlərdə yerli internet trafikinin 10% -ə qədərini təmin edə biləcəyi ifadə edildi.internet şəbəkəsinin normal çalışması üçün minimum 780 peyk lazımdır. Elon Musk 1-ci mərhələdə Yer kürəsinin orbitində 12.000 ədəd Starlink peyki yelrəşdirməyi planlaşdırır.Kosmosda qurulmağa başlayan bu internet şəbəkəsinin sürətli və sabit işləməsi üçün birinci mərhələdə 12000 peyk, ikinci mərhələdə 30000 peyk göndəriləcəkdir. Elon Musk’ın son hədəfi cəmi 42000 peykdir.Starlink peyklərinin hər biri 260 kq ağırlığında və bir masa ölçüsündədir. Üzərində 4 güclü antena var. Bunların sayəsində bir-biri ilə və dünya ilə əlaqə qura bilərlər. Enerjisini akkordeon şəklində açan günəş panellərindən əldə edir. Bu peyklər ion mühərriklərinin sürətlənməsi ilə hərəkət və manevr edə biləcək.

## Starlink Azərbaycanda

2022-ci ilin dekabr ayında İlon Maskın şirkəti “Starlink Azerbaijan” MMC adında Bakıda qeydiyyatdan keçib.

Starlink peyki
Starlink antenası
## İstinadlar
# Memento mori

**Memento mori** — latın dilində "fani olduğunu xatırla", "öləcəyini xatırla" və ya "ölümünü xatırla" mənasına gələn bir deyimidir.

Memento mori döyməsi.
## Mənası

Memento mori (lat. öləcəyini xatırla) dünyəvi həyatın müxtəlifliyini və dünya malının müvəqqəti təbiətini xatırlatmaqla ölümlülüyü əks etdirən orta əsrlər Latın nəzəri fikridir. Memento mori diqqəti ruhun ölümsüzlüyünə və ölümdən sonrakı həyata yönəltməklə xarakteri mükəmməlləşdirmək vasitəsi olaraq tərki-dünyalıq qaydalarının mühüm bir hissəsidir.
İncəsənətdə memento mori ölümlülüyün bədii və ya simvolik xatırladıcısıdır.

## İslamda

 İslam Peyğəmbərinin zamanından "ölümün xatırlanması" İslam mistisizminin və ya Sufizmin əsas mövzularından biri olmuşdur. Bu, köhnə nəsillərin talelərinə diqqət yetirmək barədə göstərişlər verən Quranda da öz əksini tapmışdır. Ölüm və həyatın mənasızlığı haqqında düşünmək üçün tez-tez məzarlıqlara baş çəkdiklərindən Sufilər bəzən əhli-qəbir, yəni "məzar əhalisi" də adlandırılmışlar.

## Həmçinin bax

* Latın ifadələri
* Errare humanum est
* Karpe diem

## İstinadlar

 Arxivləşdirilib 2015-04-21 at the Wayback Machine
# Farenheyt şkalası

| Farenheyt şkalası |
| --- |
| Ümumi məlumatlar |
| Simvolu | ℉ |
| Adını daşıyır | Qabriel Farengeyt |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

 Farenheyt istifadə edən ölkələr.
 Farenheyt və Selsi istifadə edən ölkələr.
 Selsi istifadə edən ölkələr.
**Farenheyt** –1724-cü ildə alman fiziki Daniel Qabriel Farenheyt *(1686-1736)* tərəfindən irəli sürülmüş istilik ölçü vahididir. XX əsrin 60-70-ci illərinə qədər ingilisdilli ölkələrdə geniş istifadə edilsə də, sonradan Selsi şkalasının populyarlıq qazanması ilə istifadədən çıxmışdır. Hazırda yalnız ABŞ, Kayman adaları və Belizdə geniş istifadə edilir.

Farenheyt şkalasına görə normal atmosfer təzyiqində suyun donma temperaturu +32 °F, qaynama temperaturu isə +212 °F təşkil edir. Farenheyt şkalası üzrə 1 dərəcə bu iki temperatur göstəricisi arasındakı fərqin 1/180-ə bərabərdir.

## Yaranma tarixi

Selsi və Farengeyt termometrlərinin müqayisəsi.
Bu şkalanın yaranmasının bir neçə versiyası var. Onlardan birinə görə Qabriel Farengeyt öz şkalasında 0-cı dərəcə kimi bərabər nisbətdə qarışdırılmış su və xörək duzunun donma temperaturunu, 100-cü dərəcə kimi isə insanın normal bədən temperaturunu götürmüşdür. Lakin burada Farengeyt səhvə yol verib. Belə ki, insanın normal bədən temperaturu 97,9 °F təşkil edir. Bunu isə başqa bir versiya ilə izah edirlər. Guya Q. Farengeyt öz həyat yoldaşının bədən temperaturunu əsas götürübmüş, lakin o bir qədər xəstə olduğuna görə onun bədən temperaturu normadan artıq olub və 2,1 °F fərq də məhz buradan qaynaqlanır. Q. Farengeyt həmişə hesab edirdi ki, onun şkalasında mənfi göstərici ola bilməz. Bu da onun heç vaxt soyuq ölkələrdə olmamasından irəli gəlir (Farengeyt şkalası ilə 0 °F Selsi şkalasında -273°C-yə bərabərdir).

## Riyazi çevirmə

Farenheyt şkalasının 1 dərəcəsi Selsi şkalasında 5/9 dərəcəyə bərabərdir.

Farenheyt şkalasında olan istiliyi Selsi və Kelvin şkalalarına, həmçinin əksinə çevirə bilmək üçün aşağıdakı düsturlardan istifadə edilir:

### Selsi

Selsi şkalasından Farenheyt şkalasına:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
Farenheyt şkalasından Selsi şkalasına:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
### Kelvin

Kelvin şkalasından Farenheyt şkalasına:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
Farenheyt şkalasından Kelvin şkalasına:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
## Digər temperatur ölçü sistemləri ilə müqayisə

## Həmçinin bax

* Selsi şkalası

## Xarici keçidlər

* Farengeyt şkalasına konvertasiya
# Korpuskulyar dalğa dualizmi

**Korpuskulyar-dalğa dualizmi** — mikroskopik maddi obyektlərin müəyyən şərtlər altında klassik dalğaların xüsusiyyətlərini, digər şərtlərdə isə klassik hissəciklərin xüsusiyyətlərini nümayiş etdirə bilməsindən ibarət təbiət xassəsidir.

İkili korpuskulyar dalğa davranışı nümayiş etdirən obyektlərin tipik nümunələri elektronlar və işıqdır; bu prinsip daha böyük obyektlər üçün də keçərlidir, lakin, bir qayda olaraq, obyekt nə qədər böyük olarsa, onun dalğa xassələri bir o qədər də az özünü göstərir (burada bir çox hissəciklərin, məsələn, mayenin səthindəki dalğaların kollektiv dalğa davranışından söhbət getmir).

Dalğa-hissəcik dualizmi ideyası mikrokosmosda müşahidə olunan hadisələri klassik anlayışlar baxımından şərh etmək üçün kvant mexanikasının inkişafında istifadə edilmişdir. Reallıqda kvant obyektləri nə klassik dalğalar, nə də klassik hissəciklərdir, yalnız onların üzərində aparılan təcrübələrin şərtlərindən asılı olaraq birincinin və ya sonuncunun xüsusiyyətlərini nümayiş etdirirlər. Korpuskulyar-dalğa dualizmi klassik fizika çərçivəsində izaholunmazdır və yalnız kvant mexanikasında şərh edilə bilər.

Kvant sahəsi nəzəriyyəsində kvantlaşdırılmış sahələr konsepsiyası dalğa-hissəcik ikiliyi haqqında fikirlərin sonrakı inkişafı olmuşdur.

## İstinadlar
# Quqolpleks

**Qoqolpleks** — 1010100 ədədinə verilən ad. 10quqol kimi də ifadə olunur. Bu ədəd tam şəkildə 1010 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 kimi də yazıla bilər.

## Tarixi

Quqol və quqolpleks ədədləri 1920-ci ildə Edvard Kesnerin 9 yaşlı qohumu Milton Sirotta tərəfindən ortaya atılmışdır.

## Ölçüsü

Adi bir kitab 106 sıfırla nəşr oluna bilər (400 səhifəlik kitab, 50 sətir və hər sətirdə 50 sıfır). Bu halda quqolpleksi yazmaq üçün 1094 ədəd belə kitab lazımdır. Hər kitabın çəkisi 100 qram olarsa, bütün kitabların çəkisi 1093 kiloqram olacaq. Bu isə Yerin çəkisindən də çoxdur. Karl Saqan belə bir ədədi onluqda yazılmasının mümkünsüz olduğunu bildirmişdir.

## İstinadlar
# Halley kometası

29 may 1910-cu ildə çəkilmiş şəkil.
**Halley kometası** — Hər 75–76 ildən bir günəş sisteminə daxil olan və yer kürəsinin yaxınlığından keçən "quyruqlu ulduzdur". Bu ulduza, onunla maraqlanan Edmund Halleyin şərəfinə "Halley kometi" adı verilib. Halley kometi, normal insan gözü ilə görülə bilən tək kometdir.

## Elmi araşdırmalar

Kometani ilk dəfə görən insanlar, bunu "şeytanın xəbərçisi" kimi qəbul edirdilər. Yəni bu komet, bir növ şeytani bir qüvvəyə sahib bir varlıq kimi qəbul edilirdi. Təbii ki, o dönəmdə buna, kometin "şeytani varlıq" olduğuna inananların sayı çox idi. Lakin Edmund Halley, mövhumata inanıb, onunla razılaşmaq əvəzinə elmi seçdi. Kometin 1682-ci ildə təkrar göründüyü deyilir. Elə Halley də öz müşahidələrinə bu zaman başlamışdı. İlkin olaraq, Halley, hesablamalarına əsasən 1532 və 1607-ci illərdə (eyni zamanda 1682-ci ildə) görünən kometlər ilə bu kometin eyni olduğunu və kometin təkrarən 1758-ci ildə geri dönəcəyi nəzəriyyəsini irəli sürdü. Halleyin nəzəriyyəsi reallaşdı. Komet təkrarən 1758-ci ildə göründü.
Lakin Halley, öz kəşfinin doğruluğunu görə bilmədi.

Bu kometa, sonuncu dəfə günəş sisteminə 1986-cı ildə daxil olub. Aparılan hesablamaların nəticəsində bəlli olub ki, Halley kometi bir daha 2060 və ya 2061-ci illərdə təkrarən Günəş sisteminə daxil olacaq və planetimizin yaxınlığından keçəcəkdir.

## Dini yaxınlaşmalar

Qeyd edildiyi kimi, komet haqqında anlayış formalaşmadığı zamanlarda insanlar, kometi gördükləri zaman bunun hər hansı bir şeytani qüvvə olduğunu düşünürdülər. Mövhümata inanmayıb, elmi araşdırmalar ilə bunun əslində komet olduğunu bildirən şəxs isə Edmund Halley olmuşdur.

### Xristianlıq

Eramızdan əvvəl 12-ci ildə bu komet Günəş sistemimizə daxil olmuşdu. İncilin, İsa Məsihin doğumu ilə əlaqədar olan hissəsində haqqında danışılan "Beytlehem ulduzu"nun olduğu zənn edilir. Belə ki, İncilin məhz bu hissəsində Məsihin doğulduğu zaman, səmada bir ulduz görüldüyündən söhbət açılır. Bu belədirsə, miladi təqvimin başlanğıcı sıfırıncı ilə deyil, eradan əvvəl 12-ci ilə təsadüf edir.

### İslam

İmam Rəbbanin, "Mehdinin əlamətləri" adlı yazısında məhz bu kometə toxunduğu haqqında düşüncə mövcuddur. Belə ki;

"Şərqdən bir quyruqlu ulduz doğaraq aydınlıq verəcəkdir. Onun hər dəfəki keçidi, şərqdən-qərbə doğru olacaqdır."

## Xarici keçidlər

* Halley kometi | Rasul Mammadli Arxivləşdirilib 2012-11-30 at the Wayback Machine
* Halley's Comet