# Van Allen Qurşaqları

**Van Allen qurşaqları** — adlanan və Yerin maqnit sahəsindən qaynaqlanan bu təbəqə planetimizə gələn zərərli şüalara qarşı qalxan funksiyası yerinə yetirir. Günəşdən və digər ulduzlardan mütəmadi olaraq yayılan bu şüalar insanlar üçün çox təhlükəlidir. Bu təbəqə yer üzünü radiasiya bombardmanından qoruyur. Əgər bu qoruyucu təbəqə olmasaydı, Yerdə həyat qeyri-mümkün olardı" Maqnit sahəsi həyatımız üçün çox böyük əhəmiyyətə malikdir. Yer kürəsi kosmosdan gələn təhlükələrdən qorunmuş olur. Günəşdən gələn öldürücü kosmik şüalar Yer kürəsi ətrafındakı bu qoruyucu qalxandan keçə bilmir. 70 000 km uzaqlıqda maqnit halqaları çəkən Van Allen Qurşaqları dünyanı bu öldürücü şüalardan qoruyur. Bu olmasaydı bəlkə də Yerdə həyat mövcud olmazdı. Göy üzündə bizim üçün yaradılmış qoruyucu qalxan vardır.

Van Allen radiasiya qurşağı, enerjili yüklü hissəciklərin bir bölgəsi olub, bunların əksəriyyəti, planetin maqnit sahəsi tərəfindən bir planetin tutduğu və ətrafında tutulduğu günəş küləyindən qaynaqlanmaqdadır. Dünyanın iki əsas qayışı, bölgə radiasiya səviyyəsinin dəyişdiyi səthin təxminən 500 ilə 58.000 kilometr yüksəkliyindən yuxarı uzanır. qurşaqlar meydana gətirən hissəciklərin çoxunun günəş küləyindən və digər zərrəciklərdən kosmik şüalardan gəldiyi düşünülməkdədir. Günəş küləyini tutaraq, maqnetik sahə bu enerjili hissəciklər dünyanın atmosferini dağıtmadan qoruyur.

Qurşaqlar Dünyanın maqnitosferinin daxili bölgələrində olur. Qurşaqlar enerjili elektronlar və protonları tutarlar. Alfa zərrəcikləri kimi digər nüvələr daha az məşhurdur. Qurşaqlar, peyklərə zərər verir və bu bölgələrdə əhəmiyyətli zaman itirirsə, həssas komponentləri kifayət kalkanla qorunmalıdır. 2013 NASA, Van Allen Probları'nın, Günəşdən gələn planetlər arası şok dalğası tərəfindən dağılanadək dörd həftə ərzində müşahidə müvəqqəti bir üçüncü radiasiya kəmərini kəşf etdiyini bildirdi.

## Kəşfi

Kristian Birkeland, Carl Størmer və Nicholas Christofilos Space Age'dan əvvəl tələyə düşən parçacıqların ehtimalını araşdırdı. Explorer 1 və Explorer 3, 1958-ci ilin əvvəlində Iowa Universitetində James Van Allen rəhbərliyi altında kəmərin mövcudluğunu təsdiqlədi. Sıxılmış radiasiya əvvəlcə Explorer 4, Pioneer 3 və Luna 1 tərəfindən eşitdirilmişdir.

Van Allen kəmərləri keçid, xüsusilə Yer ətrafını əhatə edən radiasiya kəmərlərini təmsil edir; Buna baxmayaraq, oxşar planetar nəsillər digər planetlərin ətrafında aşkar edilmişdir. Sabit, qlobal dipol sahəsinə malik olmadığı üçün günəş uzun müddətli radiasiya qayışlarını dəstəkləmir. Dünya atmosferi kəmərlərin parçacıqlarını 200–1000 km-dən çox zonalara, (124–620 mil), bantlar isə Yerin radiusunu 8-dən keçirməmişdir. Qurşaqlar göy ekvatorunun hər tərəfində təxminən 65 ° həcmdə məhdudlaşdırılmışdı.

## Araşdırma

NASA Van Allen probe missiyası, kosmosda müşahidəçi elektronlarının və ionlarının populyasiyalarının günəş fəaliyyəti və günəş küləyindəki dəyişmələrə reaksiya olaraq necə meydana gəldiyini və ya nə şəkildə dəyişdiyini (əvvəldən təxmin edilə bilər nöqtəyə qədər) anlamağı məqsəd qoyur. Advanced Concepts tərəfindən maliyyəyə edilən NASA İnstitutu tərəfindən maliyyələşdirilən işlər, Van Allen kəmərləri içərisində təbii olaraq olan antimadde maddələri toplamaq üçün maqnetik paddles təklif etmiş olsa da, bütün qayışda yalnız təxminən 10 mikrogram anti -proton var olduğu təxmin edilməkdədir.

Van Allen Sondalar 30 avqust 2012-ci ildə missiyanı müvəffəqiyyətlə başlatdı. Gözlənilən istehlak mallarının son dörd olması ilə iki il davam edəcək. NASA-nın Goddard Kosmos Uçuş Mərkəzi, Günəş dinamikası Rəsədxana (SDO) ilə birlikdə Van Allen Probları'nın bir layihəsi olan Living With a Star proqramını idarə edir. Van Allen Proqnozları üçün tətbiqi və alətlərin idarə edilməsi üçün Tətbiqi Fizika Laboratoriyası məsuldur.

## İstinadlar