# Zoğal

| Zoğal |
| --- |
|  |
| Elmi təsnifat |
|
Domen:EukariotlarKlad:DiaphoretickesRanqsız:ArxeplastidlərAləm:BitkilərKlad:StreptofitlərKlad:Ali bitkilərKlad:Çoxsporlu bitkilərKlad:Borulu bitkilərKlad:Toxumlu bitkilərKlad:Çiçəkli bitkilərKlad:EvdikotlarKlad:Bazal evdikotlarKlad:SuperasteridlərKlad:AsteridlərDəstə:ZoğalçiçəklilərFəsilə:ZoğalkimilərCins:**Zoğal** |
| Beynəlxalq elmi adı |
| * Cornus L., 1753
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Şəkil axtarışı |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 27798 |
| NCBI   | 4281 |
| EOL   | 60422 |
| FW   | 54721 |

 |

 |

**Zoğal** (lat. Cornus) — bitkilər aləminin zoğalçiçəklilər dəstəsinin zoğalkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Zoğal Böyük və Kiçik Qafqaz dağlarının ətəklərindəki meşəliklərdə yabanı halda yayılmışdır. Azərbaycanda Şəki – Zaqatala, Quba – Qusar zonalarında, eləcə də Kür – Araz çayları ətrafındakı rayonlarda ona çox təsadüf olunur. Bundan başqa, zoğal respublikamızın bir çox rayonlarının həyatyanı bağlarında becərilir.

Zoğal ağacının ən çox meyvələrindən istifadə olunur. Meyvələrini tam yetişəndə yığır, həm təzə-təzə, həm də qurudub istifadə edirlər. Zoğalın meyvəsində 20-25 % şəkər (qlükoza, fruktoza, saxaroza), 10-11 % üzvi turşular (limon, alma, kəhraba və s.) 8-8 % aşı maddəsi, karotin və C, B vitaminləri, boyayıcı və pektin maddələri və s. vardır.

Zoğalın təzə dərilmiş meyvəsindən və şirəsindən xalq təbabətində şəkər xəstəliyi zamanı sərinlədici və ürək yanğısının qarşısını alan vasitə kimi istifadə edirlər. Bundan əlavə, meyvəsinin tumunu qovurub toz halına salandan sonra uşaqlarda baş verən ishala dizenteriyaya qarşı işlədirlər. Zoğal meyvələrindən hazırlanmış çaxır demək olar ki, ishalın və dizenteriyanın ən vacib dərmanıdır. Zoğalın yarpağından çay surqatı kimi də istifadə edilir. Ümumiyyətlə, Azərbaycanın xalq təbabətində zoğalın meyvələrindən çox qədimdən isitməyə qarşı istifadə olunur. Bu məqsədlə zoğalın qurudulmuş meyvəsindən suda çay kimi dəmləyib gündə 2-3 dəfə, hər dəfə də bir stəkan xəstəyə içirirlər.

Zoğaldan hazırlanan keyfiyyətli lavaş da rayon əhalisinə çoxdan məlumdur. Zoğal lavaşından bir sıra xörəklərdə dadverici, iştahartırıcı, mədənin həzm prosesini yaxşılaşdırıcı kimi geniş istifadə edilir.

Zogal meyvələri yetişdikcə turşluğu azalır, şəkəri isə xeyli artır. Odur ki, zoğalı al-qırmızı rəng aldıqda toplamaq məsləhətdir.

## Sinonimləri

### Heterotipik sinonimləri

* *Afrocrania* (Harms) Hutch.
* *Arctocrania* Nakai
* *Benthamia* Lindl.
* *Benthamidia* Spach
* *Bothrocaryum* (Koehne) Pojark.
* *Chamaepericlimenum* Hill
* *Chamaepericlymenum* Hill
* *Cornella* Rydb.
* *Cynoxylon* Raf.
* *Dendrobenthamia* Hutch.
* *Discocrania* (Harms) M.Král
* *Eukrania* Raf.
* *Kraniopsis* Raf.
* *Macrocarpium* Nakai
* *Mesomora* (Raf.) O.O.Rudbeck ex Lunell
* *Ossea* Lonitzer ex Nieuwl. & Lunell
* *Swida* Opiz
* *Telukrama* Raf.
* *Thelycrania* (Dumort.) Fourr.
* *Yinquania* Z.Y.Zhu

## Növləri

* *Cornus × acadiensis* Fernald
* Ağ zoğal (*Cornus alba* L.)
* *Cornus alternifolia* L.f.
* *Cornus amomum* Mill.
* *Cornus × arnoldiana* Rehder
* *Cornus asperifolia* Michx.
* *Cornus austrosinensis* W.P.Fang & W.K.Hu
* *Cornus bretschneideri* L.Henry
* *Cornus canadensis* L.
* *Cornus capitata* Wall.
* *Cornus chinensis* Wangerin
* *Cornus controversa* Hemsl.
* *Cornus darvasica* (Pojark.) Pilip.
* *Cornus disciflora* Moc. & Sessé ex DC.
* *Cornus drummondii* C.A.Mey.
* *Cornus excelsa* Kunth
* *Cornus eydeana* Q.Y.Xiang & Y.M.Shui
* *Cornus florida* L.
* *Cornus foemina* Mill.
* *Cornus × friedlanderi* W.H.Wagner
* *Cornus glabrata* Benth.
* *Cornus hemsleyi* C.K.Schneid. & Wangerin
* *Cornus hongkongensis* Hemsl.
* *Cornus iberica* Woronow
* *Cornus koehneana* Wangerin
* *Cornus kousa* Bürger ex Hance
* *Cornus × lepagei* Gervais & Blondeau
* *Cornus macrophylla* Wall.
* Adi zoğal (*Cornus mas* L.)
* *Cornus meyeri* (Pojark.) Pilip.
* *Cornus multinervosa* (Pojark.) Q.Y.Xiang
* *Cornus nuttallii* Audubon ex Torr. & A.Gray
* *Cornus obliqua* Raf.
* *Cornus oblonga* Wall.
* *Cornus officinalis* Siebold & Zucc.
* *Cornus oligophlebia* Merr.
* *Cornus papillosa* W.P.Fang & W.K.Hu
* *Cornus parviflora* S.S.Chien
* *Cornus peruviana* J.F.Macbr.
* *Cornus quinquenervis* Franch.
* *Cornus racemosa* Lam.
* *Cornus rugosa* Lam.
* Al-qırmızı zoğal (*Cornus sanguinea* L.)
* *Cornus schindleri* Wangerin
* *Cornus sericea* L.
* *Cornus sessilis* Torr.
* *Cornus × slavinii* Rehder
* *Cornus suecica* L.
* *Cornus sunhangii* T.Deng, Z.Y.Lv & Zhi M.Li
* *Cornus torreyi* S.Watson
* *Cornus ulotricha* C.K.Schneid. & Wangerin
* *Cornus unalaschkensis* Ledeb.
* *Cornus volkensii* Harms
* Valter zoğalı (*Cornus walteri* Wangerin)
* *Cornus wardiana* Rushforth & Wahlsteen
* *Cornus wilsoniana* Wangerin

## İstinadlar

## Həmçinin bax