Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# İynəyarpaqlılar (şöbə)

| İynəyarpaqlılar |
| --- |
|  |
| Elmi təsnifat |
| daha ətraflıDomen:EukariotlarKlad:DiaphoretickesRanqsız:ArxeplastidlərAləm:BitkilərKlad:StreptofitlərKlad:Ali bitkilərKlad:Çoxsporlu bitkilərKlad:Borulu bitkilərKlad:Toxumlu bitkilərKlad:ÇılpaqtoxumlularŞöbə:**İynəyarpaqlılar** |
| Beynəlxalq elmi adı |
| * Pinophyta Reveal, 1996
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Şəkil axtarışı |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 18024 |
| NCBI   | 3312 |
| FW   | 82139 |

 |

 |

**İynəyarpaqlılar** (lat. Pinophyta) — bitkilər aləminin çılpaqtoxumlular kladına aid bitki şöbəsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
# Mitoz bölünmə

Eukariot hüceyrələrin əsas bölünmə üsullarından biridir. Fasiləsiz surətdə davam edən bu prosesin öyrənilməsini asanlaşdırmaq üçün onu şərti olaraq 4 hissəyə ayırırlar: *Profaza, Metafaza,* Anafaza*, Telofaza.* Mitoz bölünmə prosesi İnterfazadan sonra başlayır.

## Profaza

Mitozun birinci fazasıdır. Bu fazada hüceyrənin nüvəsi həcimcə böyüyür, nüvə şirəsinin qatılığı azalır. Spirallaşma nəticəsində nüvə şirəsində olan sapşəkilli xromosomlar qısalır, yoğunlaşır və işıq mikroskopunda daha aydın görünür.

Bu zaman ikiləşmiş sentriollar (sentriola malik hüceyrələrdə) qütblərə çəkilir. Sentriollar qütblərə çəkildikdən sonra bölünmə vətərləri yaranmağa başlayır. Profazanın sonunda nüvə pərdəsi (qılafı) ayrı-ayrı hissıciklərə parçalanaraq əriyir. Həmin hissəciklər endoplazmatik şəbəkənin membranlarına birləşir. Profaza boyu xromosomların qalınlaşması davam edir, sonra nüvəcik itir. Nüvə pərdəsi və nüvəcik itdikdən sonra xromosomlar sərbəst şəkildə sitoplazmada yerləşir.

Bu dövrdə hər bir xromosomun həm sayı, həm də iki xromatidli olması müəyyənləşdirilə bilər.

## Metafaza

Xromosomların spirallaşması ən yüksək səviyyəyə çatır və qısalmış xromosomlar hüceyrənin ekvator hissəsinə doğru irəliləyərək, metafaza lövhəsini əmələ gətirir. Hər bir xromosoun sentromerinə qütblərdən bir vətər teli birləşir. Metafazada bölünmə vətərlərinin yaranması başa çatır və xromosomlar qütblərdən bərabər məsafədə yerləşir. Bu dövrdə xromosomların ikixromotidli olmaları daha aydın görünür. Onlar yalnız sentromer hissədə bir-biri ilə birləşmiş vəziyyətdə olurlar. Bu səbəbdən metafazada xromsomları saymaq və morfoloji xüsusiyyətlərini təyin etmək daha asan olur.

## Anafaza

Anafazada xromosomların xromotidləri bir-birindən tam ayrılaraq qütblərə çəkilirlər. Bu vaxtdan etibarən xromotidlər sərbəst xromosomlar hesab olunur. Xromotidlərin ayrılması anafazada xromosomların sayını iki dəfə artırır.

## Telofaza

Mitoz bölünmə telofaza ilə başa çatır. Qütblərə çəkilmiş xromosomların spiralları açılır, onlar görünməz olurlar. Sitoplazmanın membran strukturundan yenidən nüvə qılafı əmələ gəlir və nüvəcik formalaşır. Nüvə bölünməsinin ardınca sitoplazma da ikiyə bölünür. Heyvan hüceyrəsində qılaf nazik olduğu üçün o, ortadan bölünərək iki qız hüceyrə əmələ gətirir. Bu hüceyrələrin hər biri ana hüceyrədə olduğu kimi diploid xromosom yığımına malik olur. Bitki hüceyrələrində qalın hüceyrə divarı olduğu üçün hüceyrələrin orta hissəsində eninə yerləşmiş lövhə əmələ gəlir və o, kənara doğru uzanaraq hüceyrəni ortadan ikiyə bölən plazmatik membran yaradır. Membranın yaranmasından sonra sellüloza mənşəli hüceyrə divarı əmələ gəlir.

## Həmçinin bax

* Hüceyrənin bölünməsi

## Mənbə

11-ci sinif dərslik kitabı səh. 4-5 (Bakınəşr 2005)
# Adi arpa

| Adi arpa |
| --- |
|  |
| Elmi təsnifat |
| daha ətraflıDomen:EukariotlarKlad:DiaphoretickesRanqsız:ArxeplastidlərAləm:BitkilərKlad:StreptofitlərKlad:Ali bitkilərKlad:Çoxsporlu bitkilərKlad:Borulu bitkilərKlad:Toxumlu bitkilərKlad:Çiçəkli bitkilərKlad:BirləpəlilərKlad:KommelinidlərDəstə:QırtıcçiçəklilərFəsilə:QırtıckimilərYarımfəsilə:QırtıckimilərTriba:BuğdakimilərCins:ArpaNöv:**Adi arpa** |
| Beynəlxalq elmi adı |
| * Hordeum vulgare L., 1753
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Şəkil axtarışı |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 40874 |
| NCBI   | 4513 |
| EOL   | 1114455 |

 |

 |

**Adi arpa** (lat. Hordeum vulgare) — bitkilər aləminin qırtıcçiçəklilər dəstəsinin qırtıckimilər fəsiləsinin arpa cinsinə aid bitki növü.

## Arealı

Arpanın vətəni Qədim Misir olmuşdur. Eramızdan əvvəl 5 min əvvəl mədəni surətdə misirlilər tərəfindən əkilib becərilirdi.

## Azərbaycanda yayılması

Naxçıvan Muxtar Respublikasında arpa zəmiləri az yer tutsa da, pivə sənayesində ən vacib xammal kimi istifadə olunur.

## İstifadəsi

Arpadan qədim insanlar ev heyvanlarını yemlənməsində istifadə edirlər. Arpa səmənisindən hazırlanan məlhəm və ya mayesi uşaqların qidasında müsbət rol oynayır. Xalq təbabətində qovrulmuş arpa ununun şəkərlə bişirilmişi uşaqlar üçün xeyirlidir. Arpa şirəsi ilə boğazı qarqara etməklə ağrısını və boğazdakı şişləri götürür.

## Sinonimləri

### Homotipik sinonimləri

* *Frumentum hordeum* E.H.L.Krause
* *Hordeum polystichon var. vulgare* (L.) Döll
* *Hordeum sativum* Jess.
* *Hordeum sativum subsp. vulgare* (L.) K.Richt.
* *Hordeum vulgare subsp. antasiaticum* Bachteev

## Yarımnövləri

* *Hordeum vulgare subsp. distichon* (L.) Körn.
* *Hordeum vulgare subsp. spontaneum* (K.Koch) Asch. & Graebn.
* *Hordeum vulgare subsp. vulgare*

## İstinadlar

## Həmçinin bax
# Cığkimilər

| Cığkimilər |
| --- |
|  |
| Elmi təsnifat |
| daha ətraflıDomen:EukariotlarKlad:DiaphoretickesRanqsız:ArxeplastidlərAləm:BitkilərKlad:StreptofitlərKlad:Ali bitkilərKlad:Çoxsporlu bitkilərKlad:Borulu bitkilərKlad:Toxumlu bitkilərKlad:Çiçəkli bitkilərKlad:BirləpəlilərKlad:KommelinidlərDəstə:QırtıcçiçəklilərFəsilə:**Cığkimilər** |
| Beynəlxalq elmi adı |
| * Juncaceae Juss., 1789[…]
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Şəkil axtarışı |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 39219 |
| NCBI   | 14101 |
| EOL   | 4076 |
| FW   | 55814 |

 |

 |

**Cığkimilər** (lat. Juncaceae) — bitkilər aləminin qırtıcçiçəklilər dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.

## Cinsləri

* *Distichia* Nees & Meyen
* *Juncinella* Záv.Drábk. & Proćków
* Cığ (*Juncus* L.)
* İşıqotu (*Luzula* DC.)
* *Oreojuncus* Záv.Drábk. & Kirschner
* *Oxychloe* Phil.
* *Patosia* Buchenau

## İstinadlar

## Həmçinin bax
# Angiosperm Phylogeny Website

| Angiosperm Phylogeny Website (APWeb, APW) |
| --- |
| URL | www.mobot.org saytında |
| Tipi | Şəbəkə verilənlər bazası |
| Müəllif (lər) | Peter F. Stevens |

Angiosperm Phylogeny Website (*APWeb*, *APW*, — "Çiçəkli bitkilərin filogenezi saytı") — çiçəkli bitkilər taksonomiyası haqqında məlumat saytı (İnternetdə sayt).

*Angiosperm Phylogeny Website* Missuri Botanika Bağının rəsmi saytında yerləşdirilmişdir.

## Xarici keçidlər

* Angiosperm Phylogeny Website Missuri Botanika Bağı saytında
# Alströmeriyakimilər

| Alströmeriyakimilər |
| --- |
|  |
| Elmi təsnifat |
|
Domen:EukariotlarKlad:DiaphoretickesRanqsız:ArxeplastidlərAləm:BitkilərKlad:StreptofitlərKlad:Ali bitkilərKlad:Çoxsporlu bitkilərKlad:Borulu bitkilərKlad:Toxumlu bitkilərKlad:Çiçəkli bitkilərKlad:BirləpəlilərDəstə:ZanbaqçiçəklilərFəsilə:**Alströmeriyakimilər** |
| Beynəlxalq elmi adı |
| * Alstroemeriaceae Dumort., 1829[…]
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Şəkil axtarışı |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 185373 |
| NCBI   | 56740 |
| EOL   | 8188 |
| FW   | 55856 |

 |

 |

**Alströmeriyakimilər** (lat. Alstroemeriaceae) — bitkilər aləminin zanbaqçiçəklilər dəstəsinə aid bitki fəsiləsi. Fəsilənin Mərkəzi Amerikadan Cənubi Amerikaya qədər demək olar ki, sadəcə Amerika qitəsində yayılan, dörd cinsə aid 254 növü məlumdur. Fəsilədəki cinslərdən *Luzuriaganın* bir növünə Yeni Zelandiyada rast gəlinir və *Drymophila* cinsi Avstraliyanın cənub-şərqi üçün endemikdir.

*Alstroemeria* cinsi dekorativ bitki olaraq populyar olarkən, *Bomarea* cinsi isə müxtəlif rəngli zəngvari çiçəklərdən ibarət salxımlar əmələ gətirən dırmaşan bir bitki qrupudur.

Fəsiləni *Alstroemeria* cinsinə görə Şarlz Jozef Bartelemi Dümortye adlandırmışdır. Müvafiq cins isə öz Karl Linney tərəfindən, onun tələbəsi isveçli botanik Klas Alströmerin şərəfinə almışdır.

## Paylanma

*Alstroemeriaceae* Meksika və Antil adalarından Odlu Torpaq arxipelaqına qədər tropik və mülayim Amerikada yayılmışdır. Luzuriageae cinsinə isə Perudan Folklend adalarına və Odlu Torpağa qədər ərazilərlə birlikdə Yeni Zelandiya və Avstraliyada da rast gəlmək mümkündür.

## İstifadəsi

### Qida kimi

*Bomarea edulis* növü Meksikadan Argentinaya qədər ərazidə rast gəlinir. Onun kök yumruları Kolumbdan əvvəlki dövrlərdən qida mənbəyi kimi istifadə edilmişdir. Bu növə aid bir bitkidə hər biri 5 sm olan 20-yə qədər kök yumrusu ola bilər.

### Dekorativ bitki kimi

Fəsilənin bəzi üzvlərinin nisbətən böyük və müxtəlif parlaq rəngli çiçəkləri var. Bu səbəbdən, bu fəsilənin bəzi növləri dekorativ bitki olaraq məşhurdur və xüsusən də çiçək ticarətində istifadə olunur.

## Təsnifat

2003-cü ildəki APG II sistemi fəsiləni *Liliales* sırasına, birləpəlilərə daxil etmişdir.

| Triba | Şəkil | Cins | Növlər |
| --- | --- | --- | --- |
| *Alstroemeriae* |  | *Alstroemeria* L. 1762 | 123 növ |
|  | *Bomarea* Mirb., 1804 | 110–122 növ |
| *Luzuriageae* |  | *Drymophila* R.Br. (1810) | * *Drymophila cyanocarpa* R. Br. ― Tasmaniya, Viktoriya və Yeni Cənubi Uelsin cənubu.
* *Drymophila moorei* Baker – Yeni Cənubi Uels və Kvinslend.
 |
|  | *Luzuriaga* Ruiz & Pav. 1802 | * *Luzuriaga marginata* (Gaertn. ) Bent. & Hook.f. — Cənubi Çili, Cənubi Argentina və Folklend adaları.
* *Luzuriaga parviflora* (Hook.f. ) Kunth — Yeni Zelandiya.
* *Luzuriaga polyphylla* (Hook.f. ) JFMacbr. — Cənubi Çili.
* *Luzuriaga radikalları* Ruiz və Pav. — Cənubi Çili, Cənubi Argentina.
 |

## İstinadlar

## Həmçinin bax
# Gilbert Tomas Burnett

| Gilbert Tomas Burnett |
| --- |
| Doğum tarixi | 15 aprel 1800(1800-04-15) |
| Doğum yeri | * London, İngiltərə, Böyük Britaniya krallığı
 |
| Vəfat tarixi | 27 iyul 1835(1835-07-27) (35 yaşında) |
| İş yeri | * London Kral Kolleci
 |

**Gilbert Tomas Burnett** (ing. Gilbert Thomas Burnett) — Britaniya botaniki və zooloqu.

## Burnettin şərəfinə adlandırılmış takson

* Botanik Con Lindli 1840-cı ildə *Burnettia* cinsini Burnettin şərəfinə adlandırmışdır.

## İstinadlar
# Karl Fridrix Daniel Meyssner

| Karl Fridrix Daniel Meyssner |
| --- |
|  |
| Doğum tarixi | 1 noyabr 1800(1800-11-01) |
| Doğum yeri | * Bern, İsveçrə
 |
| Vəfat tarixi | 2 may 1874(1874-05-02) (73 yaşında) |
| Vəfat yeri | * Bazel, Bazel-Ştat kantonu[d], İsveçrə
 |
| Elm sahəsi | botanika |
| İş yeri | * Bazel Universiteti
 |
| Təhsili | * Göttingen Universiteti
 |
| Üzvlüyü | * Leopoldin Alman Milli Elmlər Akademiyası,
* Bavariya Elmlər Akademiyası
 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

| Canlı təbiətin sistematiki |
| --- |
|
Tədqiqatçı, botanika taksonlarını təsnif edən. Beynəlxalq Botaniki Adlandırma Kodeksində bu ad qısaldılmış şəkildə belə göstərilir: **"Meisn."**. **Bu cür taksonlar** IPNI saytında **Şəxsi səhifə** IPNI saytında

|  |
| --- |
|  VikiNövlərdə səhifələr |

 |

**Karl Fridrix Daniel Meyssner** (*alm.* Carl Daniel Friedrich Meissner‎ və ya *alm.* Karl Friedrich Meissner‎, yaxud *alm.* Karl Friedrich Meisner‎ 1 noyabr 1800, Bern – 2 may 1874, Bazel) — İsveçrə botaniki.

## Elmi işləri

* *Plantarum vascularium genera*. 1837—1843.
* *Die Natur aufgefasst nach ihren Aeusserungen und Ableitung ihres Begriffs*. 1870.

## Ədəbiyyat

* Ernst Wunschmann: *Meißner, Karl Friedrich*. In: *Allgemeine Deutsche Biographie* (ADB). Band 21, Duncker & Humblot, Leipzig 1885, S. 246—248.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* DNB, Katalog der Deutschen Nationalbibliothek: Karl Friedrich Meissner (alm.)
* Allgemeine deutsche Biographie & Neue deutsche Biographie (Digitale Register): Karl Friedrich Meißner (Meisner) (alm.)
# Söyüdkimilər

| Söyüdkimilər |
| --- |
|  |
| Elmi təsnifat |
|
Domen:EukariotlarKlad:DiaphoretickesRanqsız:ArxeplastidlərAləm:BitkilərKlad:StreptofitlərKlad:Ali bitkilərKlad:Çoxsporlu bitkilərKlad:Borulu bitkilərKlad:Toxumlu bitkilərKlad:Çiçəkli bitkilərKlad:EvdikotlarKlad:Bazal evdikotlarKlad:SuperrozidlərKlad:RozidlərKlad:FabidlərDəstə:MalpigiyaçiçəklilərFəsilə:**Söyüdkimilər** |
| Beynəlxalq elmi adı |
| * Salicaceae Mirb., 1815[…]
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Şəkil axtarışı |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 22443 |
| NCBI   | 3688 |
| EOL   | 4400 |
| FW   | 54581 |

 |

 |

**Söyüdkimilər** (lat. Salicaceae) — bitkilər aləminin malpigiyaçiçəklilər dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.

## Sinonimləri

### Heterotipik sinonimləri

* *Flacourtiaceae* Rich. ex DC.
* *Samydaceae* Vent

## Cinsləri

* Abatiya (*Abatia* Ruiz & Pav.)
* *Azara* Ruiz & Pav.
* *Banara* Aubl.
* *Bartholomaea* Standl. & Steyerm.
* *Bembicia* Oliv.
* *Bennettiodendron* Merr.
* *Bivinia* Tul.
* *Byrsanthus* Guill.
* *Calantica* Jaub. ex Tul.
* *Carrierea* Franch.
* Kaseariya (*Casearia* Jacq.)
* *Dianyuea* C.Shang, S.Liao & Z.X.Zhang
* *Dissomeria* Hook.f. ex Benth.
* *Dovyalis* E.Mey. ex Arn.
* *Flacourtia* Comm. ex L'Hér.
* *Hasseltia* Kunth
* *Hasseltiopsis* Sleumer
* *Hemiscolopia* Slooten
* *Homaliopsis* S.Moore
* *Homalium* Jacq.
* *Idesia* Maxim.
* *Irenodendron* M.H.Alford & Dement
* *Itoa* Hemsl.
* *Lasiochlamys* Pax & K.Hoffm.
* *Ludia* Comm. ex Juss.
* *Lunania* Hook.
* *Macrohasseltia* L.O.Williams
* *Macrothumia* M.H.Alford
* *Mocquerysia* Hua
* *Neopringlea* S.Watson
* *Neosprucea* Sleumer
* *Olmediella* Baill.
* *Oncoba* Forssk.
* *Ophiobotrys* Gilg
* *Osmelia* Thwaites
* *Phyllobotryon* Müll.Arg.
* *Pineda* Ruiz & Pav.
* *Piparea* Aubl.
* *Pleuranthodendron* L.O.Williams
* *Poliothyrsis* Oliv.
* Qovaq (*Populus* L.)
* *Prockia* P.Browne ex L.
* *Pseudoscolopia* Gilg
* *Ryania* Vahl
* Söyüd (*Salix* L.)
* *Scolopia* Schreb.
* *Scyphostegia* Stapf
* *Tetrathylacium* Poepp.
* *Tisonia* Baill.
* *Trichostephanus* Gilg
* *Trimeria* Harv.
* *Xylosma* G.Forst.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
# Qırxbuğumkimilər

| Qırxbuğumkimilər |
| --- |
|  |
| Elmi təsnifat |
|
Domen:EukariotlarKlad:DiaphoretickesRanqsız:ArxeplastidlərAləm:BitkilərKlad:StreptofitlərKlad:Ali bitkilərKlad:Çoxsporlu bitkilərKlad:Borulu bitkilərKlad:Toxumlu bitkilərKlad:Çiçəkli bitkilərKlad:EvdikotlarKlad:Bazal evdikotlarKlad:SuperasteridlərDəstə:QərənfilçiçəklilərFəsilə:**Qırxbuğumkimilər** |
| Beynəlxalq elmi adı |
| * Polygonaceae Juss., 1789[…]
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Şəkil axtarışı |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 20842 |
| NCBI   | 3615 |
| EOL   | 4364 |
| FW   | 55425 |

 |

 |

**Qırxbuğumkimilər** (lat. Polygonaceae) — bitkilər aləminin qərənfilçiçəklilər dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.

## Cinsləri

* *Acanthoscyphus* Small
* *Afrobrunnichia* Hutch. & Dalziel
* *Antigonon* Endl.
* *Aristocapsa* Reveal & Hardham
* *Atraphaxis* L.
* *Bactria* Yurtseva & Mavrodiev
* *Bistorta* (L.) Scop.
* *Brunnichia* Banks ex Gaertn.
* *Caelestium* Yurtseva & Mavrodiev
* *Calligonum* L.
* *Centrostegia* A.Gray
* *Chorizanthe* R.Br. ex Benth.
* *Coccoloba* P.Browne
* *Dedeckera* Reveal & J.T.Howell
* *Dodecahema* Reveal & C.B.Hardham
* *Duma* T.M.Schust.
* *Enneatypus* Herzog
* *Eriogonum* Michx.
* *Eskemukerjea* Malick & Sengupta
* *Fagopyrum* Mill.
* *Fallopia* Adans.
* *Gilmania* Coville
* *Goodmania* Reveal & Ertter
* *Gymnopodium* Rolfe
* *Harfordia* Greene & Parry
* *Hollisteria* S.Watson
* *Johanneshowellia* Reveal
* *Knorringia* (Czukav.) Tzvelev
* *Koenigia* L.
* *Lastarriaea* J.Rémy
* *Leptogonum* Benth.
* *Magoniella* Adr.Sanchez
* *Mucronea* Benth.
* *Muehlenbeckia* Meisn.
* *Nemacaulis* Nutt.
* *Neomillspaughia* S.F.Blake
* *Oxygonum* Burch. ex Campd.
* *Oxyria* Hill
* *Oxytheca* Nutt.
* *Parogonum* (Haraldson) Desjardins & J.P.Bailey
* *Persicaria* Mill.
* *Podopterus* Bonpl.
* Qırxbuğum (*Polygonum* L.)
* *Pteropyrum* Jaub. & Spach
* *Pterostegia* Fisch. & C.A.Mey.
* *Pteroxygonum* Dammer & Diels
* *× Reyllopia* Holub
* *Reynoutria* Houtt.
* *Rheum* L.
* *Rumex* L.
* *Ruprechtia* C.A.Mey.
* *Salta* Adr.Sanchez
* *Sidotheca* Reveal
* *Stenogonum* Nutt.
* *Symmeria* Benth.
* *Systenotheca* Reveal & Hardham
* *Triplaris* Loefl.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
# Adoksakimilər

| Adoksakimilər |
| --- |
|  |
| Elmi təsnifat |
|
Domen:EukariotlarKlad:DiaphoretickesRanqsız:ArxeplastidlərAləm:BitkilərKlad:StreptofitlərKlad:Ali bitkilərKlad:Çoxsporlu bitkilərKlad:Borulu bitkilərKlad:Toxumlu bitkilərKlad:Çiçəkli bitkilərKlad:EvdikotlarKlad:Bazal evdikotlarKlad:SuperasteridlərKlad:AsteridlərKlad:KampanulidlərDəstə:FırçaotuçiçəklilərFəsilə:**Adoksakimilər** |
| Beynəlxalq elmi adı |
| * Adoxaceae E.Mey., 1839[…]
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Şəkil axtarışı |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 35346 |
| NCBI   | 4206 |
| EOL   | 4257 |
| FW   | 55785 |

 |

 |

**Adoksakimilər** (lat. Adoxaceae) — bitkilər aləminin fırçaotuçiçəklilər dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.

## Sinonimləri

* *Sambucaceae* Gəndəlaşkimilər Batsch ex Borkh. (1797)
* *Viburnaceae* Başınağacıkimilər Raf. (1820)

## Cinsləri

* *Adoxa*
* Gəndəlaş (*Sambucus*)
* *Sinadoxa*
* Başınağacı (*Viburnum*)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
# Vergili

| Vergili |
| --- |
| lat. Publius Vergilius Maro |
|  |
| Doğum tarixi | 15 oktyabr e.ə. 70(-070-10-15) |
| Vəfat tarixi | 21 sentyabr e.ə. 19(-019-09-21) (50 yaşında) |
| Vəfat yeri | * Brindizi, İtaliya[d], Roma imperiyası[…]
 |
| Fəaliyyəti | şair, yazıçı |
| Əsərlərinin dili | latın dili |
| Janrlar | epos, pastoral poeziya[d] |
| Tanınmış əsərləri | * Eneida
 |
|  Vergili Vikimənbədə |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Publi Vergili Maron** (15 oktyabr e.ə. 70 – 21 sentyabr e.ə. 19, Brindizi, İtaliya[d], Roma imperiyası[…]) — Roma ədəbiyyatının qızıl dövründə yaşamış görkəmli şair. E.ə. 70-19-cu illərdə yaşamışdır. Romanın klassik şairi və ən qüdrətli ədəbi xadimlərindən biri sayılır. Vergilinin üç əsəri çox məşhurdur:

* "Ekloqlar"
* "Georgikilər"
* "Eneida"

## Həyatı

Vergili Roma yaxınlığında And kəndində varlı ailədə anadan olmuşdur. Sonralar əmlakının böyük bir hissəsini itirən şairə bunları geri almağa imperator Oktavian Avqust və Messenat kömək etmişdir. Buna görə də onun əsərlərində xüsusilə də bukolikalarında onlar mədh edilir.

## "Ekloqlar"

Bu, Vergilinin ilk kitabıdır. Buraya müxtəlif bukolik nəğmələr aiddir. Bukolik nəğmə çoban nəğməsi deməkdir. Bu janrın ilk nümunələrini İskəndəriyyə şairi Feokrit yaratmışdır. Bu janrın nümunələri bir məhəbbət hekayəsi və ya çobanlar arasında deyişmə kimi verilir.

## "Georgikilər"

Bu, Vergilinin ikinci kitabıdır. Kənd təsərrüfatı məsələlərinə dair yazılmışdır. Dörd hissədən ibarətdir.

## "Eneida"

Vergilinin Roma milli eposu adı ilə də tanınan poemasıdır. Əsərin mövzusu Troya dastanından alınmışdır. Burada Troyanın yunanlar tərəfindən dağıdılmasından sonra Priamın qardaşı Anxizin oğlu Eneyin Qaçması və Romaya gəlməsi zamanı başına gələn əhvalatlar nəql olunur və onun nəslinin gələcək aqibəti barədə məlumat verilir. Belə ki, Eneyin nəvələri Romul və Rem Roma şəhərinin əsasını qoyur. Bununla da sonrakı hökmdarlar Yuli Sezar və Oktavian Avqustun da hakimiyyətinin irsiliyinə haqq qazandırılır.

## İstinadlar
# Fransız dili

| Fransız dili |
| --- |
|  |
| Orijinal adı | français |
| Ölkələr | * Fransa
* İsveçrə
* Kanada
* Benin
* Burkina-Faso
* Konqo Respublikası
* Konqo Demokratik Respublikası
* Kot-d'İvuar
* Qabon
* Qvineya
* Mali
* Monako
* Niger
* Seneqal
* Toqo
* Burundi
* Kamerun
* Mərkəzi Afrika Respublikası
* Komor adaları
* Cibuti
* Ekvatorial Qvineya
* Haiti
* Lüksemburq
* Madaqaskar
* Ruanda
* Seyşel adaları
* Çad
* Vanuatu
* Əlcəzair
* Andorra
* Kamboca
* Gernsi
* Hindistan
* İtaliya
* Cersi
* Livan
* Mavritaniya
* Mavriki
* Mərakeş
* Vyetnam
* Belçika
* Tunis
* Laos
* ABŞ
 |
| Rəsmi status |
29 ölkə, o cümlədən Fransa, Andorra, Belçika, Kanada, Lüksemburq, Monako, İsveçrə |
| Tənzimləyən təşkilat | Fransa Akademiyası |
| Danışanların ümumi sayı | * 77.200.000 nəf. (2019)
* 208.157.220 nəf. (2016)
 |
| Reytinq |
11 |
| Təsnifatı |
| Kateqoriya |
Avrasiya dilləri |
| Avrasiya dilləri
Hind-Avropa dilləri
İtalik dilləri
Latın-Faliskan dilləri
Roman dilləri
İtalo-Qərb dilləri
Qərbi roman dilləri
Qallo-İberiya dilləri
Qallo-roman dilləri
Gallo-Rhaetian
Oil dilləri
fransız dili |
| Yazı | latın əlifbası |
| Dil kodları |
| QOST 7.75–97 | фра 745 |
| ISO 639-1 | fr |
| ISO 639-2 | fre (B); fra (T) |
| ISO 639-3 | fra |
| Dilin strukturlarının dünya atlası | fre |
| Ethnologue | fra |
| Linguasphere | 51-AAA-i |
| ABS ASCL | 2101, 21 |
| IETF | fr |
| Glottolog | stan1290 |
|  Bu dildə olan Vikipediya |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Fransız dili** (le français, la langue française) — fransızların, Belçikanın, İsveçrənin (əsasən Romandiyanın fransızdilli hissəsində), Kanadanın fransızdilli əhalisinin danışıq dili.

Fransanın və bir sıra ölkələrin rəsmi dili. Həmçinin Fransızca Birləşmiş Millətlər Təşkilatında istifadə olunan altı rəsmi dildən biridir. Digər dillərdə yerli olaraq danışan avropalıların təxminən beşdə biri ikinci bir dil olaraq fransızca danışırlar.

Fransızca; İspanca, Portuqalca, İtalyanca, Katalanca ve Rum dili kimi Roma imperiyasının dili olan latıncanın davam dillərindəndir.

Fransız dili tarixdə Roma Galliyalılarının kelt dillərindən və Roma sonrası Frank köçmənlərinin Cermen dillərindən təsirlənmişdir.

Fransızca 29 ölkədə rəsmi dildir. *La Francophonie* deyilən Frankofon fransızca danışan milli birlikdir. Birləşmiş Millətlərin bütün altqurumlarında və beynəlxalq qurumların çoxunda rəsmi dildir.

Avropa Birliyi məlumatlarına görə 27 üzv ölkədəki 129 milyon insan (497.198.740 %26-sı) fransızca danışır və bunun 65 milyonu (%12) anadili, 69 milyonu (%14) isə ikinci dili olaraq danışır. Bu məlumatlara görə Fransızca birlik içərisində ingiliscə və almancadan sonra ən çox danışılan 3-cü dildir.

## İstinadlar