Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Neyroelm

| Elm sahəsi → öyrənir |
| --- |
|

Xətalar haqqında məlumat *[[]]* –i təsvir edən {{[[:Template: | ]]}} taksonomik şablon yoxdur
 |
| Yarımbölmə → öyrənir |

**Neyroelm** — sinir sistemini öyrənən elm sahəsi. İlk başda sadəcə biologiyanın bir sahəsi olaraq inkişaf etsə də, müasir neyroelm fizika, riyaziyyat, kompüter elmləri, dilçilik, psixologiya, fəlsəfə kimi sahələrin kəsişməsində yer alır.

Neyroelm sinir sistemini təşkil edən neyronların işləyişini quruluşun fərqli səviyyələrində öyrənir. Buna görə də, neyroelm araşdırmalarında molekulyar biologiya metodlarından tutmuş, canlı insan beynini görüntüləməkdə istifadə olunan fMRT, EEQ kimi fərqli metodlardan istifadə olunur. Nəzəri neyroelmdə empirik təcrübələrdən alınan nəticələr nəzəri əsaslar üzərinə qoyulur. Milyardla neyronlardan ibarət sinir sistemlərini nəzəri şəkildə ələ almaq üçün, neyroalimlər riyazi, fiziki və statistik nəzəriyyələrdən və modellərdən istifadə edirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Osteologiya

İnsan skleti
**Osteologiya** sümüklər haqqında elmi sahədir. Anatomiyanın alt başlığı olan, sümüklər , diş, mikro sümik morfologiyası, patologiya, sümük bərkimə müddəti (qığırdaqlardan etibarən), sümüklərin müqaviməti ve sərtliyi (biofizika), kimi mövzularda ətraflı araşdırmalara söykənir. Ümumiyyətlə alimlər tərəfidnən insan cesədləri üzərində yaş, ölüm, cinsiyyət, inkişaf ve yetkinləşmə mövuzlarında cəsədin şəxsiyyətinin müəyyənləşdirməsində istifadə edilir.
Məhkəmə tibbi ekspertiza,Biyoloji antropologiya ve arxeologiya sahələrində tez-tez istifadə edilir.

## Həmçinin bax

Paleontologiya

## Xarici keçidlər

* Baş sümükləri
* British Association for Biological Anthropology and Osteoarchaeology
* Museum of Osteology

## İstinadlar
# Ornitologiya

|  |
| --- |
| Zoologiyanın bölmələri
**Ornitologiya**
 |
| **Zoologiyanın şöbələri** |
|
Akarologiya • Antropologiya
Apiologiya • Araxnologiya
Helmintologiya • Herpetologiya
İxtiologiya • Karsinologiya
Ketologiya • Konxologiya
Malakologiya • Neyroetologiya
Mirmekologiya • Nematologiya
Oologiya • Ornitologiya
Paleozologiya • Planktologiya
Primatologiya • Protozoologiya
Teriologiya • Xiropterologiya
Entomologiya • Etologiya |
| **Görkəmli zooloqlar** |
|
Georq Kyuvye · Çarlz Darvin
Karl Linney · Konrad Lorens
Sey Tomas · Edvard Uilson
Alfred Rassel Uolles ·
digərləri…  |
| **Tarix** |

**Ornitologiya** (q.yun. ὄρνις, ὄρνιθος — quş və λόγος — öyrənmə, söz) — zoologiyanın quşları və onların embriologiyası, morfologiyası, fiziologiyası, ekologiyası, sistematikası və coğrafi yayılmasını öyrənən bölməsi. Həmçinin Ornitoloq-quşları öyrənən zooloqdur.. "Ornitologiya" termini XVI əsrin sonlarında İtaliya naturalisti Aldrovandi tərəfindən daxil edilmişdir.

## Jurnallar

* *Audubon Magazine* (ABŞ) — Arxivləşdirilib 2007-03-22 at the Wayback Machine;
* *The Auk*, American Ornithologists' Union (ABŞ) — Arxivləşdirilib 2009-06-16 at the Wayback Machine; 1884-
* *Bulletin of the British Ornithologists' Club* (Böyük Britaniya) — Arxivləşdirilib 2007-02-04 at the Wayback Machine; 1892-
* *The Condor* — Cooper Ornithological Society (ABŞ) — ; 1899-
* *Emu* — Royal Australasian Ornithologists Union, (с 1901, Melburn, Avstraliya) —
* *Ibis* — British Ornithologists Union (1859, London, Böyük Britaniya) — Arxivləşdirilib 2006-01-26 at the Wayback Machine
* *Wilson Journal of Ornithology* Wilson Ornithological Society (ABŞ); 1889-

## Həmçinin bax

* Ornitoloji turizm

## İstinadlar
# Parazitologiya

**Parazitologiya** — yer üzərində yaşayan bütün parazit canlıları öyrənən tibbin bir bölməsidir. Parazitlər bildiyimiz kimi digər canlıların bədənində yaşayıb, onların orqanzimindəki bütün lazımi maddələri özlərinə çəkir. Qeyd edək ki,parazitlər iki cür ola bilər: ektoparazitlər (xarici), endoparazitlər (daxili). Ektoparazitlərin əksəriyyəti aerobdur. Onlara tibb zəlisini, buğumayaqlıların həşəratlar sinifinə daxil olan əksər cücü növlərini və s.-ni misal göstərmək olar. Endoparazitlərə askaridi, öküz soliterini, qaraciyər sorucusunu, exinokokku, uşaq bizquyruğunu,malyariya parazitini və s.-ni misal göstərmək olar. Parazit orqanzimlər müxtəlif aləmlərin nümayəndəsi ola bilər. Məsələn, yuxarıda sadaladığımız canlıların hamısı heyvanlar aləminə məxsus parazitlərdir. Bundan başqa bakteriyalar aləminin nümayəndələri tərəfindən törədilən angina, skarlatina, vərəm vəba, taun, brusselyoz, saqqo və s. kimi xəstəliklər parazit xəstəlikləridir. Həmçinin viruslarında törətdiyi xəstəliklər az deyil. Qrip, qızılca, xərçəng, hepatit kimi xəstəliklər hamısı viruslar tərəfindən törədilən parazit xəstəliklərdir.
# Patologiya

**"Patologiya"** (yun. πάθος "əzab, ağrı, xəstəlik" + λογος sözündən "söz; konsepsiya; tədris") — canlı bir orqanizmdə xəstəlik proseslərini və şərtlərini öyrənən tibb elminin bir sahəsi. Patoloji anatomiya, xəstəlik proseslərinin səbəb olduğu orqan və toxumaların quruluşundakı dəyişiklikləri və orqanların və bədənin funksionallığını araşdıran bütövlükdə xəstəliklərində patoloji fiziologiyadır.

Ayrıca, patologiya normal vəziyyətdən və ya inkişaf prosesindən ağrılı bir sapma, çirkin anormallıqdır. Patologiyalara normadan kənarlaşma, homeostazı pozan proseslər, xəstəliklər və funksiyaların pozulması daxildir.

Biologiyada xəstəliklərdəki hüceyrələrdə, toxumalarda və orqanlardakı struktur və funksional dəyişikliklərin öyrənilməsinə aiddir.

## Tibbi patologiya

Tibbi patologiya xəstəliklərin və insanlarda və heyvanlarda baş verən fərdi patoloji proseslərin meydana gəlməsini, gedişatını və nəticələrini öyrənən bir elmdir.

Tibbi patologiyanın mənşəyi qədim dünyada humoral (lat. humor — nəm, maye) və solidar (lat. solidus — sıx sözündən) patologiyanın spekulyativ doktrinası kimi tapıla bilər. Başlanğıcda əsas metodlar xəstələrin müşahidəsi, sistemləşdirilməsi və tibbi təcrübənin ümumiləşdirilməsi idi. XVII əsrin əvvəllərində xəstəliyin mahiyyəti və səbəbləri haqqında fikirlər sistemini ifadə etmək üçün "ümumi patologiya" ifadəsi tətbiq olundu.

## Təşkilatlar

### Daxili cəmiyyətlər

Patoloji üzrə ilk elmi cəmiyyətlər Nyu-Yorkda (1844) və Londonda (1846) təşkil edildi. 1909-cu ildə Sankt-Peterburqda Patoloqlar Cəmiyyəti yaradıldı. Rusiya Patoloqlar Cəmiyyəti 1922-ci ildə quruldu; Patologların 1-ci Ümumittifaq Konqresi 1927-ci ildə Kiyevdə keçirildi.

### Beynəlxalq patoloji təşkilatları

* Beynəlxalq Patoloqlar və Klinik Laboratoriya Texniki Birliyi (1947-ci ildən),
* Beynəlxalq Patoloji Cəmiyyətləri Şurası (1950-ci ildən),
* Beynəlxalq P. Akademiyası (1955-ci ildən),
* Avropa P. Cəmiyyəti (1954-cü ildən);

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Human pathology. — The aim of the humpath.com project is to constuct an ontology in human pathology, the study of anomalies and diseases in humans.  (ing.) // humpath.com
* Histopatologiya. Arxivləşdirilib 2021-01-17 at the Wayback Machine (ing.) // histopathology-india.net
# Farmakologiya

**Farmakologiya** (yun. *pharmakon* – dərman və *logos* – elm) — Dərman maddələrinin orqanizmə təsiri haqqında elm.

## Ümumi farmakologiya anlayışları

Dərman vasitələri — xəstəliklərin diaqnostikası, profilaktikası, müalicəsi üçün istifadə edilən bioloji və farmakoloji fəallığa malik müxtəlif mənşəli (bitki, heyvan, sintetik, mineral, biotexnoloji) maddələr, xammal və onların dərman formalarıdır.

Farmakoloji vasitələr — klinik tədqiqatın obyekti olan, farmakoloji fəallığı müəyyən edilmiş dərman formasında maddələr və ya maddələrin qarışığıdır; "aptek təşkilatları" — apteklər, aptek anbarları, aptek məntəqələri, aptek köşkləridir.

"Azərbaycan Respublikası dərman vasitələrinin dövlət reyestri" (bundan sonra "Reyestr") – müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən istehsalına və tətbiqinə icazə verilən və qeydiyyata alınan dərman vasitələrinin siyahısıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Free books for doctors — Farmacology books Arxivləşdirilib 2013-05-08 at the Wayback Machine
* Prof. Dr. N. M. Öktel — Farmakoloji (ders kitabı). Ankara, 1965.

## Həmçinin bax

* Beynəlxalq Farmakologiya İttifaqı
* Əczaçılıq (Farmasevtika)
# Fotobiologiya

**Fotobiologiya** — (yun. phos — işıq) biologiyanın bir bölməsi; görünən ultrabənövşəyi və yaxın infraqırmızı şüaların təsiri ilə orqanizmdə gedən prosesləri öyrənir. Fotobiologiya bitki və heyvanların həyat fəaliyyəti ilə sıxı əlaqədardır. Fotobiologiya kənd təsərrüfatı bitkilərində fotosintezin məhsuldarlığının artırılmasında, kənd təsərrüfatı heyvanlarının inkişafının intensivləşdirilməsində, tibb təcrübəsində və ətraf mühitin çirklənməsinə qarşı mübarizədə şüalardan istifadə olunmasında nəzəri əsasdır.

## Fotobiosfer

Biosferin (qurunun səthi və hidrosferin üst qatları) günəş şüaları ilə işıqlandırılan qatı.

## Xarici keçid

* Fotobiologiya

## Həmçinin bax

* Corc Porter

## İstinad
# Primatalogiya

Primatologiya primatları tədqiq edən elm sahəsidir. Bu elm biologiya ilə yanaşı insana (Homo sapiens) Homo cinsinin bir üzvü kimi yanaşan bioloji antropologiya ilə də yaxından əlaqəlidir.

Primatologiya məməlilər elmi ilə antropologiya elmi arasında sərhəddə yerləşən çoxsahəli elm növüdür.Bu sahənin tədqiqatçıları anatomiya, antropologiya, biologiya, tibb, psixologiya, baytarlıq və zoologiya kimi akademik elm şöbələrini yaxşı bilməlidirlər. Onlar həmçinin öz tədqiqatlarını heyvan sığınacaqlarında, biotibbi tədqiqat obyektlərində, muzeylərdə və zooparklarda da həyata keçirə bilərlər. Primatoloqlar təkamülünü və davranışını başa düşüb dərk etmək üçün sahə tədqiqatları və təcrübələr apararaq həm canlı, həm də nəsli kəsilmiş primatları özlərinin təbii yaşayış yerlərində və ya elmi laboratoriyalarda tədqiq edərək öyrənirlər.
# Protistologiya

**Protistologiya** — ibtidailərin tədqiqatına həsr olunmuş biologiya bölməsi.

İbtidailərin tədqiqi XVII əsrdə başlamışdır. Əvvəlcə Antoni van Levenqukun ixtira etdiyi mikroskopda müşahidə edildi. 1786-cı ildə Danimarkalı zooloq Otto Frederik Müller 370-dən çox mikroorqanizm növünün təsvirini nəşr etdi. XVII əsrdə və XIX əsrin əvvəllərində protistin birhüceyrəli quruluşu aydın deyildi. Xristian Erenberq mikroskopik olmasına baxmayaraq, orqanlara sahib kompleks orqanizmlər olduğuna inanırdı. Protistin birhüceyrəli təbiəti ilk dəfə K. Siebold tərəfindən təsvir edilmişdir. Bu fikirlər O. Bütschli tərəfindən hazırlanmışdır.

Protistologiya, XIX əsrin sonunda, əsasən "ibtidailər" adını (ilk) elmi dövriyyəyə salan Ernst Hekkelin səyləri sayəsində ayrı bir intizam olaraq ortaya çıxdı. Mikroskopik texnologiyanın inkişafı ilə (ilk növbədə işıq mikroskopunun təkmilləşdirilməsi və faz kontrastlı qoşmaların yaradılması ilə, sonra elektron mikroskopunun inkişafı ilə) və molekulyar biologiya və genomika metodları ilə əlaqəli əhəmiyyətli bir inkişaf əldə etdi.

## İstinadlar
# Teratologiya

İkibaşlı buzov
**Teratologiya** — fizioloji inkişaf anormallıqlarını öyrənir. Bəzən bu elm sahəsinin insandakı anadangəlmə patologiyaları öyrəndiyini düşünürlər lakin Teratologiyanın tədqiqat sahəsi daha genişdir.

## Etimologiya

## Məməlilər

## Teratogenezis

## İnsanlar

## Səbəblər

## Digər heyvanlar

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Toksikologiya

Toksikologiya
**Toksikologiya** (yun. τοξικος — zəhər və λογος — elm) — Zəhər haqqında elm. Zəhərli maddələrin tərkibini, onların heyvan orqanizminə təsir mexanizmini, yaratdığı patoloji prosesləri (zəhərlənmə), müalicə və profilaktika üsullarını öyrənir.

Toksikologiya fənn kimi müxtəlif mənşəli zəhərlərin (kimyəvi birləşmələrin), pestisidlərin, radioaktiv maddələrin, qeyri üzvi, bitki və heyvan mənşəli bakterial toksin lərin və s. öyrənilməsi ilə məşğuldur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
# Ksenobiologiya

**Ksenobiologiya** (yun. **ξενος**— yad, özgə və **λογία**- elm)— kosmosda şüurlu həyat imkanının öyrənilməsiylə məşğul olan kosmik biologiyanın xüsusi növüdür.

Klassik orqanik birləşmələr əsasında həyatın axtarışlarıyla məşğul olan Astrobiologiyadan fərqli olaraq, Ksenobiologiya həyatın daha çox qeyri-adi formalarını axtarır. O həyat olmayan yerəbənzəməyən planetləri və digər göy cisimlərini öyrənir.

## Mənbə

* Gerda Horneck, Petra Rettberg, WILEY-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA, Weinheim- 2007
# Fiziologiya və ya tibb üzrə "Nobel" mükafatı

| Fiziologiya və ya tibb üzrə "Nobel" mükafatı |
| --- |
| Nobelpriset i fysiologi eller medicin |
|  |
|

---

 |
| Ölkə | * İsveç
 |
| Tip | elmi mükafat[d], Nobel mükafatı |
| Təltif edir | * Karolinska İnstitutu
 |
| Statistika |
| Təsis tarixi |
1901 |
| nobelprize.org/prizes/me… |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Nobel Tibb və Fiziologiya mükafatı** — tibb və fiziologiya sahəsində yüksək elmi nailiyyətlər əldə etmiş, kəşflərə imza atmış alimlərə təqdim edilən mükafat

## Tarixçə

## Laureatlar

* Alfred Nobel
* "Nobel" mükafatı
* Fiziologiya və tibb üzrə Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı
* Nobel mükafatı laureatı qadınların siyahısı
* Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı

## Maraqlı faktlar

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Nobel mükafatı
# Qaymaqçiçəyikimilər

| Qaymaqçiçəyikimilər |
| --- |
|  |
| Elmi təsnifat |
|
Domen:EukariotlarKlad:DiaphoretickesRanqsız:ArxeplastidlərAləm:BitkilərKlad:StreptofitlərKlad:Ali bitkilərKlad:Çoxsporlu bitkilərKlad:Borulu bitkilərKlad:Toxumlu bitkilərKlad:Çiçəkli bitkilərKlad:EvdikotlarDəstə:QaymaqçiçəklilərFəsilə:**Qaymaqçiçəyikimilər** |
| Beynəlxalq elmi adı |
| * Ranunculaceae Juss., 1789[…]
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Şəkil axtarışı |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 18410 |
| NCBI   | 3440 |
| EOL   | 4377 |
| FW   | 55402 |

 |

 |

**Qaymaqçiçəyikimilər** (lat. Ranunculaceae) — bitkilər aləminin qaymaqçiçəklilər dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.

Əksəriyyəti ot bitkiləridir. Yarpaqları növbə ilə düzülür. Çiçəkləri ikicinsiyyətli, çiçəkyanlığı sadə və ya ikiqatdır. Məlum olan 2000-ə qədər növün 103-ü Azərbaycanda yayılıb. Əsasən, şimal rayonlarında bitir. Bir çox növü zəhərlidir. Bəzi növləri (xoruzgülü və s.) dərman bitkisi, bəziləri (kəpənəkçiçək, sunərgizi və s.) dekorativ bitkidir.

## Cinsləri

* *Aconitum* L.
* *Actaea* L.
* *Adonis* L.
* *Anemoclema* (Franch.) W.T.Wang
* *Anemonastrum* Holub
* *Anemone* L.
* *Anemonella* Spach
* *Anemonopsis* Siebold & Zucc.
* *Aquilegia* L.
* *Arcteranthis* Greene
* *Asteropyrum* J.R.Drumm. & Hutch.
* *Beesia* Balf.f. & W.W.Sm.
* *Calathodes* Hook.f. & Thomson
* *Callianthemoides* Tamura
* *Callianthemum* C.A.Mey.
* *Caltha* L.
* *Clematis* L.
* *Coptis* Salisb.
* *Cyrtorhyncha* Nutt.
* *Delphinium* Tourn. ex L.
* *Dichocarpum* W.T.Wang & P.K.Hsiao
* *Enemion* Raf.
* *Eranthis* Salisb.
* *Eriocapitella* Nakai
* *Glaucidium* Siebold & Zucc.
* *Gymnaconitum* (Stapf) Wei Wang & Z.D.Chen
* *Halerpestes* Greene
* *Hamadryas* Comm. ex Juss.
* *Helleborus* Tourn. ex L.
* *Hepatica* Mill.
* *Hydrastis* J.Ellis ex L.
* *Isopyrum* L.
* *Knowltonia* Salisb.
* *Leptopyrum* Rchb.
* *Megaleranthis* Ohwi
* *Metanemone* W.T.Wang
* *Nigella* L.
* *Oxygraphis* Bunge
* *Paraquilegia* J.R.Drumm. & Hutch.
* *Paroxygraphis* W.W.Sm.
* *Peltocalathos* Tamura
* *Pulsatilla* Mill.
* *Ranunculus* L.
* *Semiaquilegia* Makino
* *Staphisagria* Hill
* *Thalictrum* Tourn. ex L.
* *Trautvetteria* Fisch. & C.A.Mey.
* *Trollius* L.
* *Urophysa* Ulbr.
* *Xanthorhiza* Marshall

## İstinadlar

## Həmçinin bax
# İnsan xromosomları

İnsan Xromozomları
Hüceyrələrdə bölünmə vaxtının xaricindəki müddətlərdə DNT uzun və dairəvi şəkil alır. Bu şəkilə "Xromatin ağ" deyirlər. Bölünmə səhifələrində xromatin ağ qısalır ve qalınlaşır. Beləcə xromosomu meydana gətirir. Xromosomun içində DNT ve protein mövcuddur. Xromosomların şəkli, böyüklüyü ve ədədi hər cürü üçün fərqlı və sabitdir. Eyni xromosom ədədinə sahib olma iki orqanizmin bir-birinə bənzəməsini gərəkdirmir. Orqanizmlərın bənzərliyi fərqliliyi ve inkişaf etmişliyi xromosom ədədinə deyil DNT'dəki bəzi düzülüşlərlə bağlıdır.

İnsanda 46 ədəd xromosom mövcuddur. Bunlarda mövcud olan nukleotid ədədləri belədir:

| Xromosom | Gen ədədi | Nukleotid ədədi | Müəyyənləşdirilm nukleotidlər |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | 3,148 | 247,200,000 | 224,999,719 |
| 2 | 902 | 242,750,000 | 237,712,649 |
| 3 | 1,436 | 199,450,000 | 194,704,827 |
| 4 | 453 | 191,260,000 | 187,297,063 |
| 5 | 609 | 180,840,000 | 177,702,766 |
| 6 | 1,585 | 170,900,000 | 167,273,992 |
| 7 | 1,824 | 158,820,000 | 154,952,424 |
| 8 | 781 | 146,270,000 | 142,612,826 |
| 9 | 1,229 | 140,440,000 | 120,312,298 |
| 10 | 1,312 | 135,370,000 | 131,624,737 |
| 11 | 405 | 134,450,000 | 131,130,853 |
| 12 | 1,330 | 132,290,000 | 130,303,534 |
| 13 | 623 | 114,130,000 | 95,559,980 |
| 14 | 886 | 106,360,000 | 88,290,585 |
| 15 | 676 | 100,340,000 | 81,341,915 |
| 16 | 898 | 88,820,000 | 78,884,754 |
| 17 | 1,367 | 78,650,000 | 77,800,220 |
| 18 | 365 | 76,120,000 | 74,656,155 |
| 19 | 1,553 | 63,810,000 | 55,785,651 |
| 20 | 816 | 62,440,000 | 59,505,254 |
| 21 | 446 | 46,940,000 | 34,171,998 |
| 22 | 595 | 49,530,000 | 34,893,953 |
| X Xromosomu | 1,093 | 154,910,000 | 151,058,754 |
| Y Xromosomu | 125 | 57,740,000 | 22,429,293 |

## Mənbə

## Xarici keçidlər

*
*

## Həmçinin bax

* Xromosom
# Akritarxlar

| Akritarxlar |
| --- |
|  |
| Elmi təsnifat |
|
XƏTA: **parent** və **rang** parametrlərini doldurmaq lazımdır.
**???**:**Akritarxlar** |
| Beynəlxalq elmi adı |
| * Acritarcha Evitt, 1963
 |
|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Şəkil axtarışı |

|  |  |
| --- | --- |
| FW   | 141161 |

 |

 |

**Akritarxlar** (ing. Acritarchs) — sistematik vəziyyəti aydın olmayan süni qrup; kürə, ellips və ya disk formalı mikroskopik (8–500 mkm-dən 1 mm-dək) kapsullardan ibarətdir. Kapsulların sarı və ya palıdı-qəhvəyi qabıqları, bir və yə çoxlaylı üzvi maddədən ibarət olur. Kapsulun xarici səthi hamar və ya dənəli, nöqtəli və ya dəlmə-deşik çıxıntılı olur. Qabığın bir tərəfində (qütbündə) dairəvi kəsik və ya yarıq formalı dəlik vardır. Bir çox tədqiqatçılar akritarxilər plankton həyat tərzi keçirən birhüceyrəli yosunlar, digərləri isə yosunların spor və sistaları, ya da mamır və ya rinofitlərə aid olan ali yerüstü bitkilərin sporları hesab edirlər. Proterozoydan pleystosenə qədər yayılmışlar; vend və kembri çökmələri üçün böyük stratiqrafik əhəmiyyət kəsb edirlər.

## Mənbə

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006, 679 səh.
# Ulvophyceae

| *Ulvophyceae* |
| --- |
|  |
| Elmi təsnifat |
|
Domen:EukariotlarKlad:DiaphoretickesRanqsız:ArxeplastidlərRanqsız:Yaşıl bitkilərŞöbə:Yaşıl yosunlarKlad:UTC cladeSinif:**Ulvophyceae** |
| Beynəlxalq elmi adı |
| * Ulvophyceae Mattox & K.D.Stewart, 1984
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Şəkil axtarışı |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 846521 |
| NCBI   | 33103 |
| EOL   | 4025 |
| FW   | 55084 |

 |

 |

**Ulvophyceae** (lat. Ulvophyceae) — bitkilər aləminin yaşıl yosunlar şöbəsinə aid bitki sinfi.

## Filogenetik

Ulvophyceae sinfinin filogenetik vəziyyəti.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Cladophorales |
|  |
|  | *Blastophysa* |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Dasycladales |
|  |
|  |
Bryopsidales |
|  |

 |
|  |
|  |
Trentepohliales |
|  |

 |
|  |
|  | *Ignatius* clade |
|  |

 |
|  |
|  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Ulvales |
|  |
|  | *Phaeophila*, *Bolbocoleon* |
|  |

 |
|  |
|  |
Ulotrichales |
|  |
|  | *Desmochloris*, *Halochlorococcum* |
|  |

 |
|  |

 |
|  |
|  |
Scotinosphaerales |
|  |
|  |
Oltmannsiellopsidales |
|  |

 |
|  |

## Dəstələri

Ulvophyceae sinfinə aşağıdakı dəstələr daxildir:

* Bryopsidales
* Cladophorales
* Dasycladales
* Ignatiales
* Oltmannsiellopsidales
* Scotinosphaerales
* Trentepohliales
* Ulotrichales
* Ulvales

## İstinadlar

## Həmçinin bax
# Çərəz

Çərəz vitrini
**Çərəz** — müxtəlif bitkilərin meyvələri və ya toxumlarının qurudulması və ya işlənməsi ilə istehsal olunan qəlyanaltı növüdür.

## İstehsalı

Çərəzlər meyvə və toxumların birbaşa günəş işığı altında qurudulması ilə və ya qovurma kimi istilik tələb edən metodlardan istifadə etmək yolu ilə və bəzən dadlı olması üçün duz və ya şəkər əlavə etməklə hazırlanır.

## Növləri

* Adi fındıq
* Günəbaxan toxumu
* Ətirli balqabaq
* Adi badam
* Qoz
* Fındıq
* Ləbləbi
* Kişmiş
* Yer fındığı
# Botanika bağı

Botanika İnstitutunun qarşısındakı hovuz Bakı
 Botanika bağı, Braziliya
 Botanika bağı Berlin
**Botanika bağı** — yerli və başqa ölkələrin bitkilərini becərən və öyrənən, botaniki elmləri təbliğ edən elmi-tədqiqat və mədəni-maarif müəssisəsidir, əsas vəzifəsi bitki ehtiyatlarını öyrənib zənginləşdirmək məqsədilə faydalı bitkiləri öyrənmək və onların təsərrüfat üçün qiymətli olanlarını müəyyənləşdirməkdir. Bununla əlaqədar, Botanika bağı bitkilərin introduksiyası, iqlimləşdirilməsi, eləcə də bitki kolleksiyaları toplamaqla məşğul olur.

## Azərbaycanda

Azərbaycanda Botanika bağı 1934-cü ildə Bakının dağlıq hissəsində, Badamdarda Qurd Qapısının yaxınlığda salınmışdır. 41 ha ərazisi var. Mərdəkanda digər Botanika bağı yerləşir.

## Şəkillər

*
*
* Nərgizgülü
*
* Tobira Pittosporumu

## Xarici keçidlər

* BGCI  (ing.)
* Giardino della Minerva
# Zoopark

Çanq-Mai (Chiang Mai Zoo) parkında pandalar
Zoologiya parkı
Barselonada akvarium
**Zoopark** — vəhşi heyvanları nümayiş etdirmək, öyrənmək və yetişdirmək məqsədilə onları bağlı və yarımbağlı şəraitdə saxlayan elmi-maarif müəssisəsi. Bəzi zoologiya parklarında ev heyvanları da saxlanır. Zoologiya parkı zoologiya bağından, adətən, ərazisinin böyüklüyü və heyvan kolleksiyasının müxtəlifliyi ilə fərqlənir. Zoologiya parkı təbiətə məhəbbət aşılayan, nadir və nəsli kəsilməkdə olan vəhşi heyvan növlərinin genetik fondunu saxlayan və təbiətin mühafizəsi ideyalarını təbliğ edən mərkəzdir. Zoologiya parklarında heyvanların iqlimə uyğunlaşdırılması, xəstəliklərinin öyrənilməsi, profilaktikası və müalicəsi sahəsində elmi-tədqiqat işləri də aparılır. Məktəblilər üçün ekskursiya, zoologiya və biologiyaya dair mühazirələr, sərgilər və s. təşkil olunur.

Tarixən zoologiya parklarından qabaq heyvanxanalar yaranmışdır. Eramızdan 1500
il əvvəl Misirdə böyük zoologiya parkı olmuşdur. Avropada ilk zoologiya parkı Vyanada (1752), Madriddə (1774), Parisdə (1793) yaradılmışdır. Bəzi böyük şəhərlər-də bir neçə zoologiya parkı var: Tokio və Çikaqoda 2, Paris və Londonda 3, Nyu-Yorkda isə 4.

Bakıda zoologiya parkı 1945-ci ildə yaradılmışdır və hal-hazırda BAKI HEYVANAT PARKI adlanır.

Dünyanın ən yaxşı zoologiya parkları Berlin, Leypsiq, Köln, San-Diyeqo, Praqa və Varşavadadır.

## Həmçinin bax

* Zoonozlar
* Zoologiya muzeyi

## İstinadlar