Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Şərqi Avropa

Şərqi Avropa
**Şərqi Avropa** — Avropanın şərqində şərti tarixi-geosiyasi bölgə. Şərqi Avropada eyniadlı düzənlik yerləşir. Şərqi Avropa düzənliyi Karpat dağlarından Ural dağlarınadək uzanır.Şərqi Avropada çıxarılan təbii resurslar daş kömür, aliminum,meşə kimi təbii ehtiyatları var.

Şərqi Avropa Avropa qitəsinin subregionudur. Əsasən qeyri-müəyyən bir termin kimi geniş geosiyasi, coğrafi, etnik, mədəni və sosial-iqtisadi anlamlara malikdir. Əksər təriflərə Belarus , Rusiya , Ukrayna , Moldova və Rumıniya ölkələri daxildir, digər təriflər isə Baltikyanı ölkələri, Balkanlar və Qafqazı da əhatə edə bilər. Şərqi Avropada yerləşən xalqların əksəriyyəti Sovet İttifaqının keçmiş sosialist respublikalarıdır .

Region Avropa mədəniyyətinin əhəmiyyətli bir hissəsini təmsil edir; Şərqi Avropanın əsas sosial-mədəni xüsusiyyətləri tarixən slavyanların və yunanların adət-ənənələri, eləcə də Şərqi Roma İmperiyası və Osmanlı İmperiyasının təsiri ilə müəyyən edilmişdir.

Başqa bir tərif Soyuq Müharibə tərəfindən yaradılmışdır, çünki Avropa ideoloji cəhətdən Dəmir Pərdə ilə bölünmüşdü, "Şərqi Avropa" Sovet İttifaqının təsiri altında Şərq Blokunu təşkil edən kommunist dövlətlərinin sinonimi idi.

Şərqi Avropanın Qərbi Avropadan aşağı (daha kasıb, az inkişaf etmiş) səviyyədə olması ilə bağlı stereotiplər vasitəsilə bu termin bəzən aşağılayıcı hesab olunur. Mərkəzi və Şərqi Avropa termini bəzən neytrallığı qorumaq üçün istifadə olunur.

## İstinadlar
# 1 noyabr

| ←→Noyabr |
| --- |
|

| B.e | Ç.a | Ç | C.a | C | Ş | B |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 |   |   |   |   |   |   |

 |
| 2026-cı il |

**1 noyabr** — Qriqorian təqvimində ilin 305-ci günü. (uzun ildə 306-cı)
Bu tarixdə ilin sonuna 60 gün qalır.

XX və XXI əsrdə Yuli təqvimi ilə 19 oktyabr tarixinə uyğun gəlir.

## Əhəmiyyətli hadisələr

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari

* 1926 — Uruqvay milli futbol komandası Amerika Kubokunu qazanıb.
* 1993 — Maastrixt sazişi qüvvəyə minir və rəsmi olaraq Avropa İttifaqını təsis edir.
* 1996 — Avstraliya milli futbol komandası OFK Millətlər Kubokunu qazanıb.

### Azərbaycana aid hadisələr

* 1906 — "Füyuzat" jurnalı ilk dəfə nəşr olunub.
* 1994 — Azərbaycan və Qvatemala arasında diplomatik əlaqələr qurulmuşdur.
* 2015 — Azərbaycanda parlament seçkiləri keçirilib.
* 2017 — "Metafizika" jurnalı təsdiq edilib.

## Doğumlar

### 1600-cü ildən əvvəl

* 1288 — İvan Kalita, Böyük Moskva knyazı

### 1601–1900

* 1661 — Burbonlu Lüdovik, Fransa dofeni
* 1810 — Eymos Eno, ABŞ daşınmaz əmlak investoru
* 1895 — Qriqori Kaminski, Sovet dövlət xadimi

### 1901–cari

Lil Peep
* 1911 — Anri Truaya, Fransa yazıçısı
* 1918 — Abbas Qarabaği, İran dövlət xadimi və generalı
* 1924 — Süleyman Dəmirəl, Türkiyə prezidenti
* 1940 — Elmira Şabanova, Azərbaycan aktrisası
* 1944 — Rəfiq Həriri, Livan baş naziri
* 1946 — Rais Rəsulzadə, Azərbaycan boyakarı
* 1947 — Telman Əliyev, Azərbaycan aktyoru
* 1959 — Tofiq Zülfüqarov, Azərbaycan dövlət xadimi
* 1960 — Tim Kuk, ABŞ biznes meneceri
* 1971 — Namiq Məna, Azərbaycan meyxanaçısı
* 1973 — Ayşvariya Ray, Hindistan aktrisası
* 1984 — Miloş Krasiç, Serbiya futbolçusu
* 1996
	+ Fuad Tağıyev, Azərbaycan kiçik giziri
	+ Lil Peep, ABŞ və İsveç repçisi
* 1997 — Qəşəm Səfərov, Azərbaycan hərbçisi
* 1999 — Yaşar Xudayev, Azərbaycan əsgəri
* 2002 — NLE Choppa, ABŞ repçisi

## Ölümlər

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

* 1700 — II Karl, İspaniya kralı
* 1894 — III Aleksandr, Rusiya imperatoru

### 1901–cari

Seyid Şuşinski
* 1965 — Seyid Şuşinski, Azərbaycan xanəndəsi
* 2005 — Bürcəli Əsgərov, Azərbaycan aktyoru
* 2008 — Jak Pikkar, İsveçrə okeanoloqu
* 2017 — Nizami Quliyev, Azərbaycan deputatı

## Bayramlar və xüsusi günlər

## İstinadlar
# Britaniya Kino və Televiziya Sənətləri Akademiyası

| Britaniya Akademiya Film mükafatı |
| --- |
| The British Academy of Film and Television Arts |
|  |
| Ümumi məlumatlar |
| Təsis olunub | 1944-ci il |
| Yeri | İngiltərə , Böyük Britaniya |
| Mükafatlar |
| Sonuncu qalib |
2012 |
| bafta.org |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**"BAFTA"** (ing. British Academy of Film and Television Arts) — İngilis Film və Televiziya Sənətləri Akademiyasıdır. Oscarın Birləşmiş Krallıqdakı tayı olan bu akademiya hər il film, televiziya, uşaq film və televiziya əsərlərinə mükafatları verir.

1947də İngilis Film Akademiyası olaraq, David Lean, Aleksandr Közdə, Carol Reed, Charles Laughton, Roger Manvell kimi adlar tərəfindən qurulmuşdur. 1958-də Televiziya Prodüserləri və Rejissorları Loncası ilə birləşərək Film və Televiziya Klubu olmuşdur. 1976-da isə indiki adını almışdır.

BAFTA-nın ana ofisi Piccadilly, Londonda, amma İngiltərənin şimalında, Şotlandiyada, Uelsdə, Nyu-Yorkda və Los-Ancelesdə da ofisləri var.

Akademiyanın mükafatı Amerikalı heykəltaraş Mitzi Cunliffe tərəfindən hazırlanmış teatr maskası şəklindədir və 1955-ci ildə Televiziya Prodüserləri Loncası tərəfindən sifariş olunmuşdu.

1989-cu ildən bu yana Los-Anceles ofisi, BAFTA, hər il öz mükafatları olan Britanya Mükafatlarını verməkdədir.

## Film Mükafatları

* BAFTA Ən Yaxşı Film Mükafatı
* BAFTA Ən Yaxşı Rejissor Mükafatı
* BAFTA Ən Yaxşı Kişi rolu Mükafatı
* BAFTA Ən Yaxşı Qadın rolu Mükafatı
* BAFTA Ən Yaxşı Köməkçi Kişi rolu Mükafatı
* BAFTA Ən Yaxşı Köməkçi Qadın rolu Mükafatı
* BAFTA Ən Yaxşı Orijinal Ssenari Mükafatı
* BAFTA Ən Yaxşı Uyğunlaşdırma Ssenari Mükafatı

## Həmçinin bax

* Britaniya Akademiyası Film Mükafatları

## İstinadlar
# İctimai mülkiyyət

**İctimai varidat** və ya **İctimai mülkiyyət** ― əsərə aid müəlliflik hüququnun qanunla təsbit olunmuş müəyyən bir müddətdən sonra qüvvədən düşərək ictimai varidata keçməsi halı.

Azərbaycan Respublikasının ərazisində heç vaxt qorunmamış əsər də ictimai varidata keçmiş
sayılır.

## Həmçinin bax

* Müəlliflik hüquqları
* Panorama azadlığı
* Azərbaycan Respublikası Əqli Mülkiyyət Agentliyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# 15 oktyabr

| ←→Oktyabr |
| --- |
|

| B.e | Ç.a | Ç | C.a | C | Ş | B |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |

 |
| 2026-cı il |

**15 oktyabr** — Qriqorian təqvimində ilin 288-ci günü. (uzun ildə 289-cu)
Bu tarixdə ilin sonuna 77 gün qalır.

XX və XXI əsrdə Yuli təqvimi ilə 2 oktyabr tarixinə uyğun gəlir.

## Əhəmiyyətli hadisələr

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari

* 2003 — Çin ilk dəfə insanla fəzaya Şenzou 5 kosmik gəmisini kosmosa göndərib.

### Azərbaycana aid hadisələr

* 2003 — Azərbaycanda prezident seçkiləri keçirilib.
* 2008 — Azərbaycanda prezident seçkiləri keçirilib.
* 2010 — Azərbaycanda parlament seçkiləri keçirilib.
* 2020 — İkinci Qarabağ müharibəsi: Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Füzuli rayonunun Arış, Cəbrayıl rayonunun Doşulu, Xocavənd rayonunun Edişə, Düdükçü, Edilli, Çiraquz kəndlərini Ermənistanın işğalından azad etmişdir.

## Doğumlar

### 1600-cü ildən əvvəl

* E.ə. 70 — Vergili, Roma şairi
* 1265 — Teymur Olcaydu xan, Çin imperatoru və Monqol imperiyası xanı

### 1601–1900

Fridrix Nitsşe
* 1795 — IV Fridrix Vilhelm, Prussiya kralı
* 1809 — Xaçatur Abovyan, Ermənistan yazıçısı
* 1836 — Ceyms Tisso, Fransa boyakarı
* 1841 — Mixail Lermontov, Rusiya şairi
* 1814 — Fridrix Nitsşe, Almaniya filosofu
* 1870 — Hosono Masabumi, Yaponiya dövlət qulluqçusu
* 1872 — Edit Vilson, ABŞ birinci xanımı
* 1873 — Yelena Stasova, Sovet dövlət xadimi
* 1895 — David Andquladze, Gürcüstan opera müğənnisi
* 1897 — İlya İlf, Sovet jurnalisti və yazıçısı

### 1901–cari

* 1920 — Mario Püzo, ABŞ yazıçısı
* 1924 — Qrant Avakyan, Sovet polkovniki
* 1926
	+ Genrix Altşuller, Sovet mühəndisi
	+ Mişel Fuko, Fransa filosofu
* 1928 — Yusif Hüseynov, Azərbaycan boyakarı
* 1932 — Hafiz Baxış, Azərbaycan şairi
* 1950 — Ağasəlim Abdullayev, Azərbaycan tarzəni
* 1968 — Didye Deşam, Fransa futbolçusu və baş məşqçisi
* 1977 — David Trezeqe, Fransa futbolçusu
* 1980 — Ülviyyə Tahir, Azərbaycan yazıçısı
* 1992 — Sara Engels, Almaniya müğənnisi

## Ölümlər

### 1600-cü ildən əvvəl

* 961 — III Əbdürrəhman, Kordova əmiri və xəlifəsi
* 1240 — Sultan Raziyə bəyim, Dehli sultanı

### 1601–1900

### 1901–cari

* 1917 — Mata Hari, Niderland rəqqasəsi və kəşfiyyatçısı
* 1937 — Panfiliya Tanailidi, Azərbaycan aktrisası
* 1946 — Herman Görinq, Almaniya siyasətçisi
* 1959 — Stepan Bandera, Ukrayna siyasətçisi
* 1987 — Tomas Sankara, Burkina-Faso prezidenti
* 1988 — Xudu Məmmədov, Azərbaycan alimi
* 1996 — Gültəkin Cabbarlı, Azərbaycan diktoru

## Bayramlar və xüsusi günlər

* Tunis — Evakuasiya Günü

## İstinadlar
# Aktivizm

**Aktivizm** (*alm.* Aktivismus‎; fr. activisme; ing. activism; ərəb. فع خٍٍ‎) — fəallıq, yaxud qətiyyət. İnsanın həyatının və fikirlərinin əsas reallığının təsirdən, iş və fəaliyyətlərdən ibarət olduğunu önə sürən nəzəriyyə yaxud dünyagörüşü tərzidir. Aktivizm kəlməsinin kökü *act*-dir. *-izm* şəkilçisi isə nəzəriyyələrin və müddəaların sonuna artırılan şəkilçidir.

## Metodları

* Vətəndaş itaətsizliyi
* İctimai qurulma
	+ Kraftivizm
* Dissident
* İqtisadi aktivizm
	+ Boykot
		- Friqanizm
		- Vegetarianlıq
* Lobbiçilik
* Media aktvizm
	+ Xaktivizm
	+ İnternet aktivizm
* Nonviolence
* Sülh hərəkatı
* Propaqanda
* Etiraz
	+ Nümayiş

## Mənbə

* Adilə Nəzərova, “Fəlsəfə terminlərinin izahlı lüğəti”

## Xarici keçidlər
# 7 oktyabr

| ←→Oktyabr |
| --- |
|

| B.e | Ç.a | Ç | C.a | C | Ş | B |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |

 |
| 2026-cı il |

**7 oktyabr** — Qriqorian təqvimində ilin 280-ci günü. (uzun ildə 281-ci)
Bu tarixdə ilin sonuna 85 gün qalır.

XX və XXI əsrdə Yuli təqvimi ilə 24 sentyabr tarixinə uyğun gəlir.

## Əhəmiyyətli hadisələr

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari

* 1919 — Niderland hava yolu şirkəti KLM təsis olunub.
* 1996 — Fox News kanalının ilk yayımı olub.

### Azərbaycana aid hadisələr

* 2020 — İkinci Qarabağ müharibəsi: Azərbaycan və Ermənistan Silahlı Qüvvələri arasında Hadrut döyüşü baş vermişdir.

## Doğumlar

### 1600-cü ildən əvvəl

* 1471 — I Fridrix, Danimarka və Norveç kralı

### 1601–1900

* 1748 — XIII Karl, İsveç və Norveç kralı
* 1870 — Adil xan Ziyadxanov, Azərbaycan dövlət xadimi
* 1885 — Nils Bor, Danimarka fiziki
* 1897 — Eliyah Məhəmməd, ABŞ din xadimi
* 1900 — Henrix Himmler, Almaniya dövlət xadimi

### 1901–cari

Vladimir Putin
* 1928 — Söhrab Sipehri, İran şairi
* 1931
	+ Desmond Tutu, CAR yepiskopu
	+ Ryuzo Hiraki, Yaponiya futbolçusu və baş məşqçisi
* 1952 — Vladimir Putin, Rusiya prezidenti
* 1967 — Neffa, İtaliya müğənnisi
* 1979
	+ Səlcuq Bayraqdar, Türkiyə mühəndisi
	+ Yana Batırşina, Rusiya bədii gimnastı
* 1987
	+ Xəzər Rəsulov, Azərbaycan əsgəri
	+ Loren Meyberri, Şotlandiya müğənnisi
* 1988 — Dieqo Kosta, İspaniya futbolçusu

## Ölümlər

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

Edqar Allan Po
* 1849 — Edqar Allan Po, ABŞ yazıçısı və şairi

### 1901–cari

* 1911 — Con Cekson, İngiltərə nevroloqu
* 1927 — Pol Serüzye, Fransa boyakarı
* 1959 — Mario Lanza, ABŞ müğənnisi
* 1991 — Natalia Ginzburq, İtaliya yazıçısı
* 1992 — Mikayıl Useynov, Azərbaycan memarı
* 2006 — Anna Politkovskaya, Rusiya jurnalisti

## Bayramlar və xüsusi günlər

* Ümumdünya Layiqli Əmək Günü
* Laos — Müəllim Günü

## İstinadlar
# Müəllif

**Müəllif** (lat. auctor) — yaradıcılığı nəticəsində əsər yaranan fiziki şəxs .

İstedad, ağıl və zəhməti ilə əsər yaradan şəxs və ya şəxslər qrupu. Müəllif müəssisə və ya təşkilat da ola bilər, bu halda materiallar
həmin təşkilatın adından dərc edilir.

## Tarixi

Müəlliflik hüququ və ondan irəli gələrək *müəllif* anlayışı Avropada XIX əsrdə özünə tərəfdarlar tapmağa başladı. Almaniya İmperatorun 11 iyun 1870-ci il tarixli fərmanı ilə müəlliflik hüququna *Urheberrecht* adı verildi. Rusiyada XX əsrin əvvəlində müəlliflik hüququ dedikdə ədəbi yaradıcllıq nəzərdə tutulurdu.

XX əsrdə bu anlayış daha geniş başa düşülərək intellektual mülkiyyət anlayışına çevrildi.

## Həmçinin bax

* Əsər
* Müəlliflik hüququ