# İngilis dili

| İngilis dili |
| --- |
|  |
| Orijinal adı | English |
| Ölkələr | * Amerika Samoası
* Angilya
* Antiqua və Barbuda
* Aruba
* Avstraliya
* Baham adaları
* Bəhreyn
* Barbados
* Beliz
* Bermud adaları
* Butan
* Botsvana
* Britaniya Hind okeanı əraziləri
* Britaniya Virgin adaları
* Bruney
* Kamboca
* Kamerun
* Kanada
* Kayman adaları
* Kuk adaları
* Dominika
* Eritreya
* Efiopiya
* Folklend adaları
* Fici
* Qambiya
* Qana
* Cəbəllüttariq
* Qrenada
* ABŞ
* Gernsi
* Qayana
* Hindistan
* ÉIR
* Men adası
* İsrail
* Yamayka
* Cersi
* Keniya
* Kiribati
* Livan
* Lesoto
* Liberiya
* Madaqaskar
* Malavi
* Malayziya
* Maldiv adaları
* Malta
* Marşall adaları
* Mavriki
* Mikroneziya
* Montserrat
* Namibiya
* Nauru
* Yeni Zelandiya
* Nigeriya
* Niue
* Oman
* Pakistan
* Palau
* Papua-Yeni Qvineya
* Filippin
* Pitkern adaları
* Ruanda
* Müqəddəs Yelena, Askenson və Tristan-da-Kunya adaları
* Sent-Kits və Nevis
* Sent-Lüsiya
* Sent Martin
* Sent-Vinsent və Qrenadina
* Samoa
* Seyşel adaları
* Syerra-Leone
* Sinqapur
* Sint-Marten
* Solomon adaları
* CAR
* Cənubi Sudan
* Şri-Lanka
* Sudan
* Esvatini
* Tanzaniya
* Tokelau
* Tonqa
* Trinidad və Tobaqo
* Törks və Kaykos
* Tuvalu
* Amerika Virgin adaları
* Uqanda
* BƏƏ
* Birləşmiş Krallıq
* Vanuatu
* Zambiya
* Zimbabve
* İndoneziya
 |
| Danışanların ümumi sayı | * 753.359.540 nəf. (2019)
 |
| Təsnifatı |
| Avrasiya dilləri
Hind-Avropa dilləri
German dilləri
Qərbi german dilləri
Anqlo-friz dilləri
İngilis dilləri
ingilis dili |
| Dil kodları |
| QOST 7.75–97 | анг 045 |
| ISO 639-1 | en |
| ISO 639-2 | eng |
| ISO 639-3 | eng |
| Dilin strukturlarının dünya atlası | eng |
| Ethnologue | eng |
| Linguasphere | 52-ABA |
| ABS ASCL | 1201, 12 |
| IETF | en |
| Glottolog | stan1293 |
|  Bu dildə olan Vikipediya |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**İngilis dili** (ing. English, English language) — Hind-Avropa dillərinin german dillərinə aiddir. Doğma dil kimi 373 milyon insan tərəfindən istifadə olunur. İkinci dil kimi 1.08 milyard insan danışır (2022).

BMT-nin altı rəsmi və işçi dilindən biridir. İngilislərin təbii dili, İngiltərənin, faktiki Böyük Britaniyanın, ABŞ (31 ştatının rəsmi dili), İrlandiyanın, Kanadanın və Maltanın iki rəsmi dilindən biri, Avstraliyanın, Yeni Zelandiyanın rəsmi dili. O, Asiya (məsələn Hindistan, Pakistan və s.) və Afrikanın bəzi dövrlərində rəsmi dil kimi istifadə edilib. Linqvistikada ingilis dilində danışanları anqlofon adlanırlar, Kanadada bu termin siyasi mənada işlədilir.

Dildə qrammatik mənanı analitik formada ifadə etmək üstünlük təşkil edir. Dillərin analitik tipinə aiddir. Leksikanın 70% götürülmə sözlərdir. Əlifbası VII əsrdən latın qrafikası əsasındadır. Orta əsrlərin əvvəllərində əlavə hərflər də istifadə edilirdi. Sonradan onlar sıradan çıxdılar. Orfoqrafiyada ənənəvi yazılış formasıdır.

Hazırda ingilis dili dünyada ən geniş yayılmış dillərdən biridir. İngilis dili dünyada diplomatiya, kommersiya, dənizçilik, elmi-texniki və kütləvi informasiya dili kimi məşhurdur. Zəmanəmizdə nəşr olunan ədəbiyyatın və kütləvi mətbuatın əksəriyyəti ingilis dilində dərc olunur. Bütün bu deyilənlərə görə ingilis dilinin öyrənilməsi hər kəs üçün həyati zərurət kimi qarşıda durur. İngilis dilinin fonetik quruluşu bir sıra inkişaf mərhələlərindən keçməklə özünəməxsus orijinal səs strukturu yarada bilmişdir.

## Əlifba

İngilis əlifbasında 26 hərf, 44 səs var.

| Hərf | Hərfin adının tələffüzü (IPA) | Hərfin adının tələffüzü (azərbaycanca) |
| --- | --- | --- |
| **Aa** | [eɪ] | ey |
| **Bb** | [biː] | bi |
| **Cc** | [siː] | si |
| **Dd** | [diː] | di |
| **Ee** | [iː] | i |
| **Ff** | [ɛf] | ef |
| **Gg** | [dʒiː] | ci |
| **Hh** | [eɪtʃ] | eyç |
| **Ii** | [aɪ] | ay |
| **Jj** | [dʒeɪ] | cey |
| **Kk** | [keɪ] | key |
| **Ll** | [ɛl] | el |
| **Mm** | [ɛm] | em |
| **Nn** | [ɛn] | en |
| **Oo** | [əʊ] | ou |
| **Pp** | [piː] | pi |
| **Qq** | [kjuː] | kyu |
| **Rr** | [ɑː] və ya [ɑɹ] | ar |
| **Ss** | [ɛs] | es |
| **Tt** | [tiː] | ti |
| **Uu** | [juː] | yu |
| **Vv** | [viː] | vi |
| **Ww** | [ˈdʌb(ə)l juː] | dabl-yu |
| **Xx** | [ɛks] | eks |
| **Yy** | [waɪ] | uay (təxminən) |
| **Zz** | [zɛd] və ya [ziː] | zed (zee) |

### Sözlərin uzunluğu

İngilis dilinin xarakterik cəhətlərindən biri onun qısa sözlərdən ibarət olmasıdır. Uzun sözlər dildə olsa da, onlara az rast gəlinir. Qısa sözlər ingilis dilinə alman tayfalarının dilindən, uzun sözlər isə fransız dilindən və latın dilindən keçib. Qısa sözlər danışıqda və jarqonda, uzun sözlər isə elmdə və publisistikada işlədilir.

## Dil tarixi

Kökləri, 5-ci əsrdə yaşayan alman tayfalarına qədər uzanan ingilis dili dinamik təkamül yaşayıb.

Eramızın 450-ci ildən 1150-ci ilinə qədər danışılan köhnə ingilis dili, dilin linqvistik bazasını təşkil etmişdir. Vikinq işğalları zamanı qədim skandinav dilinən təsirlənib, həmçinin 1066-cı ildə Normanların fəthi dilə fransız lüğətini aşılayıb və orta ingilis dilinin yaranmasına səbəb olub. 15–17-ci əsrlərdəki İntibah Dövrü və Böyük Saitlərin Dəyişməsi prosesi bir çox dəyişikliklər gətirib. Müasir ingilis dili isə 18-ci əsrdə yaranıb, Sənaye inqilabı və Britaniya İmperiyasının genişlənməsi amillərilə formalaşmışdır.

Bu gün ingilis dili regional nüansları əks etdirən variasiyaları ilə qlobal bir dildir. Köhnə ingilis dilinin müasir ingilis dilinə təkamülü, sosial və mədəni dəyişiklikləri özündə əks etdirir.

## Dialektləri

İngilis dilinin çox sayda dialektləri vardır. Dialektlər İngiltərədə daha çoxdur. ABŞ-də dialektlər olsa da, ədəbi dil kimi orta-atlantik dialekt işlənir.

## Dünyada yayılması

 İngilis dili və ya İngilis kreolu dili ana dili olduğu yerlər İngilis dili ana dili olmadığı halda ən çox danışılan ölkələr

| Ölkə | İngilis dili ana dili olanların sayı |
| --- | --- |
|  ABŞ | 214.809.000 |
|  Böyük Britaniya | 58.200.000 |
|  Kanada | 17.694.830 |
|  Avstraliya | 15.581.334 |
|  İrlandiya | 4.200.000+ |
|  CAR | 3.673.203 |
|  Yeni Zelandiya | 3.500.000+ |
|  Sinqapur | 665.087 |

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəna Məmmədova, Şəhadət Quliyev., İNGİLİS DİLİNİN AMERİKAN VƏ BRİTANİYA VARİANTLARININ ORFOQRAFİK, FONETİK, LEKSİK VƏ QRAMMATİK XÜSUSİYYƏTLƏRİ. History of Science Journal (p-ISSN 2790-0029). Vol 6, issue 5, serial 23, 2025, pp.77-87