Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Henri Fonda

| Henri Fonda |
| --- |
| Henry Fonda |
|  |
| Doğum adı | Henry Jaynes Fonda |
| Doğum tarixi | 16 may 1905 |
| Doğum yeri | Grand Island, Nebraska, ABŞ |
| Vəfat tarixi | 12 avqust 1982  |
| Vəfat yeri | Los-Anceles, ABŞ |
| Uşaqları | * Piter Fonda[d],
* Ceyn Fonda
 |
| Fəaliyyəti | Aktyor |
| Fəaliyyət illəri | 1928–1981 |
| Təhsili | * Minnesota Universiteti
 |
| Boyu | 185 sm |
| Mükafatları |             |
| IMDb | ID0000020 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Henri Fonda**(ing. Henry Fonda; 16 may 1905[…] – 12 avqust 1982[…], Los-Anceles, Kaliforniya) — məşhur ABŞ kino və teatr aktyoru.

## Fəaliyyəti

Aktyor 1982-ci ildə "Qızıl göldə" filmində "Norman Teyer - kiçik" roluna görə Oskar mükafatı qazanmışdır və o, Oskar tarixində ən yaşlı laureat hesab olunur(76 yaş).
Onun Hollivudda debütü 1935-ci ilə təsadüf edir.6 il sonra "Qəzəb salxımları" filmində canlandırdığı "Tom Coud" obrazına görə Oskar mükafatına namizəd olmuşdur ,lakin mükafatı Ceyms Stüarta buraxmalı olmuşdur."Qəzəb salxımları","On iki qəzəblənmiş kişi","Ən uzun gün","How the West Was Won" və s. filmlərdə rol almışdır.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar
# Nensi Reyqan

| Nensi Reyqan |
| --- |
| ing.  Nancy Davis Reagan |
|  |
| Doğum tarixi | 6 iyul 1921 |
| Doğum yeri | Nyu-York,Amerika Birləşmiş Ştatları |
| Vəfat tarixi | 6 mart 2016  |
| Vəfat yeri | Los-Anceles,Amerika Birləşmiş Ştatları |
| Vəfat səbəbi | ürək çatışmazlığı |
| Həyat yoldaşı | * Ronald Reyqan (1952–2004)
 |
| Milliyyəti |
amerikalı |
| Fəaliyyəti | ABŞ Prezidenti Ronald Reyqanın həyat yoldaşı |
| Partiyası | * ABŞ Respublikaçılar Partiyası
 |
| Mükafatları |  |
|  |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Nensi Reyqan** (ing.  Nancy Davis Reagan; 6 iyul 1921[…], Manhetten, Nyu-York ştatı – 6 mart 2016[…], Bel-Eyr, Kaliforniya) — ABŞ Prezidenti Ronald Reyqanın həyat yoldaşı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Vikianbarda Nensi Reyqan ilə əlaqəli mediafayllar var.

* Ağ evin saytında Bioqrafiya Arxivləşdirilib 2007-03-18 at the Wayback Machine
* Nensi Reyqan — IMDb səhifəsi
# İxtiologiya

|  |
| --- |
| Zoologiyanın bölmələri
**İxtiologiya**
 |
| **Zoologiyanın şöbələri** |
|
Akarologiya • Antropologiya
Apiologiya • Araxnologiya
Helmintologiya • Herpetologiya
İxtiologiya • Karsinologiya
Ketologiya • Konxologiya
Malakologiya • Neyroetologiya
Mirmekologiya • Nematologiya
Oologiya • Ornitologiya
Paleozologiya • Planktologiya
Primatologiya • Protozoologiya
Teriologiya • Xiropterologiya
Entomologiya • Etologiya |
| **Görkəmli zooloqlar** |
|
Georq Kyuvye · Çarlz Darvin
Karl Linney · Konrad Lorens
Sey Tomas · Edvard Uilson
Alfred Rassel Uolles ·
digərləri…  |
| **Tarix** |

**İxtiologiya** (yun. ἰχθύς [ixtis] — balıq; λόγος [loqos] — bilik) – onurğalılar zoologiyasının bir bölməsi. Balıqları, onların quruluşunu, orqanizmini, həyat tərzini, müxtəlif vaxtlarda və hövzələrdə yayılmasını, təsnifatını və təkamülünü öyrənir.

İxtioloji tədqiqatlar balıq təsərrüfatını səmərəliləşdirməyə imkan verir, balıq ovunun və balıqçılığın inkişafını təmin edir.

## Mənbə
# 1929-cu ilin filmləri

|  |
| --- |
| Brodvey melodiyası (film, 1929) |
| Əndəlus köpəyi (film, 1929) |
| Hacı Qara (film, 1929) |
| Xiffət (film, 1929) |
| Kinokameralı insan (film, 1929) |
| Kommunist əməyi qalib gəlir (film, 1929) |
| Neft fontanı (film, 1929) |
| Sevil (film, 1929) |
| Vulkan üzərində ev (film, 1929) |
| Yaz səpini (film, 1929) |
# AMC (telekanal)

| AMC |
| --- |
|  |
| Ölkə |  ABŞ |
| Yayım ərazisi |  Azərbaycan  Bolqarıstan  Braziliya  Böyük Britaniya  Macarıstan  İsrail  Kanada  Latviya  Rusiya  Rumıniya  Serbiya  ABŞ  Ukrayna  Estoniya |
| Dil |
ingilis dili, rus dili |
| Baş qərargah | * Nyu-York
 |
| Yaranma tarixi | 1 oktyabr 1984 |
| Sahibi | AMC Networks |
| Qardaş kanallar |
IFC Sundance Channel WE tv |
| Sayt | amc.com |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**AMC** — amerika kabel televiziyası, klassik filmləri nümayiş etdirmək üçün ixtisaslaşmış və məhdud sayda orijinal şouları yayımlayır. Kanal daha əvvəl **American Movie Classics** adlandırıldı, lakin 2002-ci ildən proqramlaşdırma sahəsində əhəmiyyətli dəyişikliklərə görə **AMC** adı verildi.

2013-cü ilin avqust ayından etibarən ödənişli televiziya kanallarına abunə olan evlərdən AMC-ə 97.699.000 Amerika ailəsi abunə olunub.

## Seriallar

* "Ağılsızlar" (2007–2015)
* "Gəzən ölülər" (2010 — bu günə qədər)
* "Təkərlər üzərində cəhənnəm" (2011–2016)
* *en:Low Winter Sun* (2013 — bu günə qədər)
* "Talking Dead" (2011 — bu günə qədər)
* *Comic Book Men* (2012 — bu günə qədər)
* *Freakshow* (2013 — bu günə qədər)
* *The Pitch* (2012 — bu günə qədər)
* *Owner’s Manual* (2013 — bu günə qədər)
* *Showville* (2013 — bu günə qədər)
* *Small Town Security* (2012 — bu günə qədər)
* "Ən yaxşısı Sola zəng edin" (2015 — bu günə qədər)
* "Norman Rids ilə yolda" (2016 — bu günə qədər) Arxivləşdirilib 2016-07-08 at the Wayback Machine

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* amc.com — telekanal AMC rəsmi saytı
* AMC’s Blogs for movies and TV series Arxivləşdirilib 2015-08-25 at the Wayback Machine
* AMC Canada television schedule Arxivləşdirilib 2012-04-21 at the Wayback Machine
# The Star-Spangled Banner

| ing. The Star-Spangled Banner |
| --- |
| Ulduzlarla bəzənmiş bayraq |
|  |
|

---

 **ABŞ rəsmi himni**

---

 |
| Bəstəkar | Smit Con Stafford, 1780 |
| Sözlərin müəllifi | Ki Frensis Skott, 1814 |
| Təsdiqi | 3 mart 1931 |
| Audio nümunəsi |
|

|  |
| --- |
| “Ulduzlarla bəzənmiş bayraq” (instrumental) |

 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

Himnin mətni 1814 cü ildə 35 yaşlı vəkil, həvəskar şair, 1812 ci ildə Baltimorda Makkenri qalasına ingilis gəmiləri tərəfindən topa tutulmasının canlı şahidi, tanınmış yazıçı Frensis Skott Fitsceraldın ulu babası - Frensis Skott Ki tərəfindən yazılmış olan “Fort Makkenri müdafiəsi” poemasından götürülmüşdür. Uzun müddət ingilis masaarxası musiqisi hesab edilən, lakin hələ 1780 ci ildə Smit Con Stafford tərəfindən yazılmış olan bəstə ilə ifa edilən bu marş sonralar Konqressin 3 mart 1931 ci il qətnaməsi ilə rəsmi olaraq ABŞ dövlət himini kimi təsdiq edilmişdir.

## Mətni

| Orijinal | Tərcümə |
| --- | --- |
|
O say, can you see, by the dawn’s early light,
What so proudly we hailed at the twilight’s last gleaming?
Whose broad stripes and bright stars, through the perilous fight,
O’er the ramparts we watched, were so gallantly streaming?
And the rocket’s red glare, the bombs bursting in air,
Gave proof through the night that our flag was still there.
O say does that star spangled banner yet wave
O’er the land of the free, and the home of the brave?

On the shore dimly seen through the mists of the deep.
Where the foe’s haughty host in dread silence reposes,
What is that which the breeze, o’er the towering steep,
As it fitfully blows, half conceals, half discloses?
Now it catches the gleam of the morning’s first beam,
In full glory reflected now shines in the stream:
‘Tis the Star-Spangled Banner! O long may it wave
O’er the land of the free and the home of the brave.

And where is that band who so vauntingly swore
That the havoc of war and the battle’s confusion
A home and a country should leave us no more?
Their blood has washed out their foul footsteps’ pollution.
No refuge could save the hireling and slave
From the terror of flight, or the gloom of the grave:
And the Star-Spangled Banner, in triumph doth wave
O’er the land of the free and the home of the brave.

O thus be it ever when freemen shall stand
Between their loved homes and the war’s desolation!
Blest with vict’ry and peace, may the Heaven-rescued land
Praise the Power that hath made and preserved us a nation.
Then conquer we must when our cause it is just
And this be our motto: «In God is our Trust.»
And the Star-Spangled Banner in triumph shall wave
O’er the land of the free and the home of the brave! |   |

## İstinadlar
# Elmer Fadd

**Elmer Fadd/Ağıllı** (ing.Elmer Fudd/Egghead)- Looney Tunes franşizasının uydurulmuş multiplikasiya qəhrəmanı, Baqz Banninin qəddar düşməni. Süjetə əsasən, onun məqsədi Baqz Bannini ovlamaqdır, lakin hər dəfə bu ovçunun ya da ikinci dərəcəli qəhrəmanlardan birinin ağır yaralanması ilə bitir. Elmerin fərqləndirici cizgiləri kimi onun spesifik və asan başa düşülən danışıq tərzidir. O, “R” və “L” hərflərini “W” hərfi kimi tələffüz edir. Belə ki, “Watch the road rabbit!” ifadəsi “Watch the woad wabbit!” ifadəsinə çevrilirdi. Elmerin əsas işlətdiyi ifadə “Be vewy vewy quiet, I’m hunting wabbits”di və bu ifadə əsasən “huh-uh-uh-uh-uh-uh” gülüşü ilə bitir.

Elmer Faddın iştirakı ilə ən populyar cizgi filmləri- Çak Consun şedevri “Bu nə operadır,əzizim?” (nadir hallardan biridir ki, bu cizgi filmində Elmer Baqz Banniyə qalib gəlir) , Sevilya dovşanı və “Ov haqda trilogiya”dır.

## Yaranması

Ağıllı – "Şən Melodiyalar "(“Merrie Melodies”) seriyasından Leon Şklensinqer tərəfindən yaradılmış ilk daimi personajdı. 1937-ci ildə Teks Everi yeni personajı ilk dəfə qısa cizgi filmləri seriyası olan “Ağıllı yenidən qayıdır” da nümayiş etdirmişdir. Ağıllı ilk əvvəl kartof burunlu, yumurtaya oxşar başla təsvir olunmuşdur.( Buradan da ona “Yumurtabaş” (Egghead) ləqəbi verilmişdi)

## Populyar mədəniyyətə təsiri

Elmerin danışıq qüsuru o qədər məşhurdur ki, Google istifadəçilərə axtarış sisteminin dilini Elmir Faddın dilinə dəyişmək ixtiyarını vermişdir.

Məşhur komik və aktyor Robin Vilyams qısa komediya miniatürası ilə çıxış edərkən, Brüs Sprinqstinin “Yanğın” mahnısını Elmer Faddın səsi ilə oxumuşdur.
# State University of New York Press

| State University of New York Press |
| --- |
|  |
| Ölkə |  ABŞ |
| Yaranma tarixi | 1966 |
| Qərargah |
Nyu-York Dövlət Universiteti (Olbani, Nyu-York) ştatı |
| Sayt | sunypress.edu |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**State University of New York Press** və ya **SUNY Press** — Nyu-York Dövlət Universitetinə bağlı Amerikan universitet kitab nəşr şirkətidir. Olbani, Nyu-Yorkda yerləşir. 1966-cı ildə qurulub. Müxtəlif bilik sahələrində elmi əsərlərin nəşri ilə məşğul olur. Hər il təxminən 160-180 kitab nəşr edir və ABŞ-nin ən böyük universitet kitab nəşrçilərindən biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Официальный блог
* Сайт Университета штата Нью-Йорк
# İttifaq (ABŞ)

Vətəndaş müharibəsi dövründə ştatların bölgüsü:
  İttifaq ştatları (müharibə vaxtı qatılanlar)
  İttifaq ştatları, quldarlığa icazə verən)
  Konfederasiya ştatları
  ştat statusu olmayan ərazilər

**İttifaq** (ing. Union) — Vətəndaş müharibəsi dövründə 24 şimal ştatının federasiyası. Cənub Amerika Konfederativ Ştatları əleyhinə idi.

## İttifaq ştatlarının siyahısı

* Ayova
* Vermont
* Viskonsin
* Delaver
* Qərbi Virciniya
* İllinoys
* İndiana
* Kaliforniya
* Kanzas
* Kentukki
* Konnektikut
* Massaçusets
* Minnesota
* Missuri
* Miçiqan
* Men
* Merilend
* Nevada
* Nyu-Cersi
* Nyu-York
* Nyu-Hempşir
* Ohayo
* Oreqon
* Pensilvaniya
* Rod-Aylend

## Ədəbiyyat

* Gallagher, Gary W. The Union War (2011), emphasizes that the North fought primarily for nationalism and preservation of the Union
* Gallman, J. Matthew. The North Fights the Civil War: The Home Front (1994)
* Neely, Mark. The Divided Union: Party Conflict in the Civil War North (2002)
* Rorabaugh, William J. "Who Fought for the North in the Civil War? Concord, Massachusetts, Enlistments, " Journal of American History 73

## Xarici keçidlər

* Lincoln Administration links Arxivləşdirilib 2015-08-01 at the Wayback Machine
* Civil War Soldiers
* Abraham Lincoln online Arxivləşdirilib 2011-05-14 at the Wayback Machine
* "Financial Measures," by Nicolay and Hay (1889)
* "Lincoln Reelected," by Nicolay and Hay (1889)
* "First Plans for Emancipation," by Nicolay and Hay (1889)
* "Emancipation Announced," by Nicolay and Hay (1889)
# Vilyam Sivard

| Vilyam Sivard |
| --- |
| *William H. Seward* |
|  |
|  |
| Amerika Birləşmiş Ştatlarının XXIV Xarici İşlər Naziri |
| 5 mart 1861 – 4 mart 1869 |
| Əvvəlki | Ceremi Blek |
| Sonrakı | Elihu Vosborn |
| Şəxsi məlumatlar |
| Doğum tarixi | 16 may 1801 |
| Doğum yeri |  Nyu-York, ABŞ |
| Vəfat tarixi | 10 oktyabr 1872  |
| Vəfat yeri |  Nyu-York, ABŞ |
| Vəfat səbəbi | nəfəs çatışmazlığı[d] |
| Partiya | Viglər |
| Təhsili | * Union Kolleci[d] (1820-ci ilədək)
 |
| Fəaliyyəti | siyasətçi, vəkil, diplomat, yazıçı, hüquqşünas, xarici işlər naziri[d] |
| Həyat yoldaşı |
Frensis Adelina Sivard |
| Uşaqları | Aqustos Henri Sivard Fredrix Vilyam Sivard Vilyam Henri Sivard Korneliya Sivard Olive Rasley Sivard |
| Dini | anqlikanizm[d] |
|

---

 |
|  |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Vilyam Sivard** (ing. William H. Seward) - Amerika Birləşmiş Ştatlarının XXIV Xarici İşlər Naziri, senator və keçmiş
Nyu-York meri. Vilyam Sivardın dövlət orqanlarında xidmətə başlaması Avraam Linkolnun prezident seçilməsindən sonra baş vermişdir. Yüksək vəzifələrdə təmsil olunan Sivard, Linkolnun öldürülməsindən sonrada Endrü Consonun dövründə öz vəzifəsində saxlanılmışdır. Sivard quldarlığa qarşı olan fikirləri ilə tanınırdı, ABŞ Vətəndaş müharibəsi dövründə ABŞ-nin qalib gəlməsində böyük rolu olan Sivard abolisionizm hərəkatını hər zaman dəstəkləmişdir. 15 aprel 1865-ci ildə Avraam Linkolna sui-qəsd təşkil edilən axşam, Con Uilks But dövlətin xariçi işlər naziri və cənublular tərəfindən sevilməyən Sivarda qarşısda sui-qəsd planı təşkil etmişdir.

Plana əsasən Sivardın qəstçilər Sivardın malikanəsinə gecə vaxtı daxil olmalı və onu boğaraq öldürməli idilər. Ancaq ev xidmətçisinin səsə oyanması və hayküy salması nəticəsində plan baş tutmamışdır. Vilyam Sivard ABŞ tarixinə Alyaska ştatını satın almaqla daxil olmuşdur. 1867-ci ildə Rusiya imperiyası ilə 7.2 milyon dollara imzalanan müqaviləyə əsasən Alyaska ABŞ-nin nəzarətinə keçirdi. Müqavilənin imzalanmasında və qarşı tərəfin razı salınmasında böyük əməyi olan Vilyam Sivard Alyaskanın satın alınmasından sonra ABŞ-nin ərazisi 30% genişlənmişdir. Bu xidmətlərinə görə Alyaskada hər il 30 mart tarixində *Sivard günü* adlı bayram keçirilir. Alyaskanın ən böyük yarımadasıda Sivardın şərəfinə adlandırılmışdır.

## Xarici keçidlər

* Seward House, Auburn, NY
* Brief Seward biography Arxivləşdirilib 2007-11-06 at the Wayback Machine
* Mr. Lincoln and Friends: William H. Seward
* Mr. Lincoln and New York: William H. Seward Arxivləşdirilib 2007-09-26 at the Wayback Machine
* Mr. Lincoln's White House: William H. Seward Arxivləşdirilib 2009-04-18 at the Wayback Machine
* Pictures of US Treasury Notes featuring William Seward, provided by the Federal Reserve Bank of San Francisco.
* William Henry Seward, the Virginia controversy, and the anti-slavery movement, 1839-1841
# Monro doktrinası

**Monro doktrinası** (ing.*Monroe Doctrine*) - 1823-cu ilin iyul ayinda Amerika kontingentinin Avropa müstəmləkəçilik niyyətlərinə bağlanması ideyası barədə ABŞ prezidenti Ceyms Monronun müraciəti Amerika Dövlət katibi Con Kuinsi Adams tərəfindən konqresə təqdim olunmuşdur. Siyasi doktrina kimi, ilk dəfə İspaniya hökuməti üçün xəbərdarlıq şəklində təqdim olunmuşdur. Konqresdə oxunan və "Monro doktrinası" kimi tanınan bu müraciət "Müqəddəs İttifaq"ın İspaniyanın keçmiş müstəmləkələrində öz ağalığını bərpa etmək istəyinə qarşı irəli sürülmüşdür. "Monro doktrinası"nda dünyanın Amerika və Avropa sistemlərinə bölünməsi prinsipi elan edilir, ABŞ-nin Avropanın daxili işlərinə qarışmayacağına təminat verilir, eyni zamanda Avropadan Amerika dövlətlərinin daxili işlərinə qarışmamaq tələb olunurdu. "Monro doktrinası" Qərb yarımkürəsində ABŞ-nin nüfuz dairəsini genişləndirmək imkanını artırırdı.
# Təbii çiçək

| Təbii çiçək |
| --- |
|  |
| XBT-10 | B03 |
| XBT-10-KM | B03 |
| XBT-9 | 050050 |
| XBT-9-KM | 050.9, 050 |
| DiseasesDB | 12219 |
| MedlinePlus | 001356 |
| MeSH | D012899 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Təbii çiçək** və ya **kiçikçiçək** (ing. smallpox) — Orthopoxvirus cinsinə aid olan variola virusunun (çox vaxt çiçək virusu adlanır) yaratdığı yoluxucu xəstəlik.

İnsanlar təkcə bilavasitə əlaqə nəticəsində deyil, həmçinin üçüncü şəxslər tərəfindən də yoluxa bilərlər. Toz vasitəsilə yoluxma binaların içərisində də yayıla bilər. Çiçək törədicisi inkubasiya dövründən sonra qana keçir və bir neçə gün ərzində qanda dövran edir. Qanın viruslarla dolması çox şiddətli ümumi reaksiyaya, bədənin yüksək hərarətinə, baş ağrısına, bel ağrısına, yaddaşın depressiyasına səbəb olur. 2–3 gündən sonra bədəndə, xüsusilə boğazda və üzdə səpkilər əmələ gəlir. Bu səpkilər şişli və qızılcalı olur.

8–9-cu günlərdə suluqların irinləməsi başlanır, deşilmiş və ya mexaniki olaraq zədə (travma) almış yerlərdən çirk axır və üzün şişməsi baş verir. Selikli qişanın xoralanması nəticəsində udqunma çətinləşir. 15–16-cı günlərdə suluqlar quruyur və nazik qabıq əmələ gəlir, bunlar sonra tədricən düşməyə başlayır. Xəstəliyin qanlı forması daha təhlükəlidir. Bu zaman iç hissəsi qara qanla dolu tünd-qırmızı və qara-qırmızı rəngli çoxlu suluqlu səpki müşahidə olunur. Bu hal adətən ölümlə nəticələnir.

## İstinadlar
# Kalvin Kulic

| Con Kalvin Kulic |
| --- |
| ing. John Calvin Coolidge, Jr. |
|  |
|  |
| Amerika Birləşmiş Ştatlarının 30-cu prezidenti |
| 2 avqust 1923 – 4 mart 1929 |
| Vitse-prezident | olmayıb (1923-1925) Çarlz Daues (1925-1929) |
| Əvvəlki | Uorren Hardinq |
| Sonrakı | Herbert Huver |
| Amerika Birləşmiş Ştatlarının 29-cu vitse-prezidenti |
| 4 mart 1921 – 2 avqust 1923 |
| Prezident | Uorren Hardinq |
| Əvvəlki | Tomas Marşal |
| Sonrakı | Çarlz Daues (1925-dən) |
| Şəxsi məlumatlar |
| Doğum adı | John Calvin |
| Doğum tarixi | 4 iyul 1872 |
| Doğum yeri | Plimut, Vermont, ABŞ |
| Vəfat tarixi | 5 yanvar 1933  |
| Vəfat yeri | Northempton, Massaçusets, ABŞ |
| Vəfat səbəbi | ürək tutması |
| Partiya | Respublikaçılar partiyası |
| Təhsili | Amhörst Kolleci |
| İxtisası |
Hüquqşünas |
| Fəaliyyəti | siyasətçi, vəkil, dövlət xadimi, avtobioqraf[d], hüquqşünas |
| Atası | Con Kalvin |
| Anası | Viktoriya Kulic |
| Həyat yoldaşı |
Qreys Kulic |
| Uşaqları | Con Kulic Kalvin Kulic |
| Dini | Konqreqasional/Protestant |
|

---

 |
|  |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Con Kalvin Kulic** (ing. John Calvin Coolidge, Jr.; 4 iyul 1872, Plimut, Vermont, ABŞ — 5 yanvar 1933, Northempton, Massaçusets, ABŞ) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 30-cu prezidenti (1923–1929) və 29-cu vitse-prezidenti (1921–1923).
# Luis Brandis

| Luis Brandis |
| --- |
|  |
| Doğum tarixi | 13 noyabr 1856(1856-11-13)[…] |
| Doğum yeri | * Luisvill, Cefferson[d], Kentukki, ABŞ
 |
| Vəfat tarixi | 5 oktyabr 1941(1941-10-05)[…] (84 yaşında) |
| Vəfat yeri | * Vaşinqton, ABŞ
 |
| Vəfat səbəbi | ürək tutması |
| Təhsili | * Harvard Hüquq Məktəbi
 |
| Fəaliyyəti | hakim, vəkil, hüquqşünas |
| Partiyası | * ABŞ Demokratlar Partiyası
 |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Luis Brandis** (ing. Louis Dembitz Brandeis; 13 noyabr 1856[…], Luisvill, Kentukki – 5 oktyabr 1941[…], Vaşinqton) — Brandeys Universitetinin adını daşıyan amerikalı hüquqşünas. 1916-1939-cu illərdə ABŞ Ali Məhkəməsinin üzvü.

## Bioqrafiyası

13 noyabr 1856-cı ildə Kentukki ştatının Louisville şəhərində Bohemiyadan olan yəhudi mühacir valideynlər — *Adolph Brandeis* və *Frederika Dembitz* ailəsində anadan olub. Amerika vətəndaş müharibəsi zamanı ailə müvəqqəti olaraq İndianaya sığınmağa məcbur oldu. Sonra Amerika iqtisadiyyatından narahat olan ata 1872-ci ildə ailəni Avropaya köçürdü və oradan 1875-ci ildə ABŞ-yə qayıtdılar.

Louis 14 yaşında *Louisville Male High School* bitirib. 1872-ci ildən Avropada olarkən Drezdendəki *Annen-Realschule* məktəbində təhsil alıb. 1875-ci ildə ABŞ-yə qayıdan o, Harvard Hüquq Məktəbində oxumuş, iyirmi yaşında oranı bitirmiş və buradakı *Pow-Wow club*-na qoşulmuşdur. Məzun olduqdan sonra o, daha bir il Harvardda qaldı və burada öz seçimi ilə hüquq təhsili almağa davam etdi, repetitorluq edərək çörək pulu qazandı. 1878-ci ildə o, Sent-Luisdə hüquq firmasına daxil olur və burada ilk məqaləsini hüquq jurnalında dərc etdirir. Yeddi aylıq gündəlik işdən sonra o, Harvarddakı sinif yoldaşı Samuel Vorenin (ing. Samuel Dennis Warren) Bostonda hüquq firması yaratmaq təklifini qəbul etdi. Onlar Harvardda yaxın dost idilər, Uorren zəngin Boston ailəsindən idi və alyans faydalı sinerji təklif edirdi. Gələcək müştəriləri qazanmaq üçün bir firma açmaq ərəfəsində Brandis Massaçusets Ali Məhkəməsinin Baş Hakimi Horasiya Qreydə (ing. Horace Gray) işləməyə başladı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Biographical Directory of Federal Judges — Brandeis, Louis Dembitz
* Works by Louis Brandeis at Project Gutenberg (ing.)
* Works by Louis Brandeis at LibriVox (ing.)
# Hindi müharibələri

| Hindu müharibələri |
| --- |
|  |
| Tarix | 1622 - 1924 |
| Yeri | Şimali Amerika, ABŞ əraziləri |
| Nəticəsi | Amerika Birləşmiş Ştatlarının aparılan müharibədə qalib gəlməsi, Hinduların xüsusi düşərgələrə köçürülməsi |
| Münaqişə tərəfləri |
|

|  |  |
| --- | --- |
|
ABŞ-də yerli amerikalılar
 |  İngiltərə krallığı (1622-1707)  Böyük Britaniya (1707–1783)  Britaniya Amerikası  ABŞ (1783–1924)  AKŞ (1861-1865)  Texas Respublikası (1836–1846)
 |

 |
|  |
|  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar |

**Hindu müharibələri** (ing. American Indian Wars) — Şimali Amerikanın yerli əhalisi ABŞ-də yerli amerikalılar ilə Avropadan gəlmiş miqrantların nəsillərindən olan amerikalılar arasında 1622–1924-cü illərdə fasilələrlə davam etmiş silahlı toqquşmalar silsiləsi. Bu toqquşmalar ABŞ İstiqlal müharibəsindən iki əsr əvvəl başlamış və müharibə bitəndəndən sonra belə bir neçə əsr davam etmişdir. Nəticədə on milyonlarla yerli əhali avropalılar tərəfindən qəsdən və amansızcasına məhv edilmişdir. Müharibənin əsas səbəbi Amerika qitəsini şərqdən işğal etməyə başlayan avropalıların sürətli şəkildə artması və bunun nəticəsində yerli əhali olan hinduların qərb istiqamətində sıxışdırılması olmuşdur. Bu müharibə nəticəsində hindu soyqırımları da baş vermişdir.

1894-cü ildəki hesablamalara əsasən ABŞ və hindular arasında 40-dan çox döyüş baş vermiş, nəticədə 30,000 hindu və 19,000 müstəmləkəçi həlak olmuşdur.

## Hindular üzərində təsirləri

2010-cu il hesablamalarına əsasən ABŞ əhalisinin yalnız 0,9%-i ABŞ hindularından (Alyaska yerliləri) ibarətdir. Amerika qitəsinin kəşfindən əvvəl isə burada nə qədər hindunun yaşadığı barədə isə dəqiq məlumat yoxdur.

Hinduların immun sisteminə yad olan Avropa mənşəli yoluxucu xəstəliklər, qəbilə arası müharibələr, Avropa müstəmləkəçilərinə qarşı müharibələr, Kanada və Meksikaya köç və assimilyasiyanın təbii nəticəsi olaraq ABŞ hindularının sayı XIX əsrdə bir milyonun altına düşmüşdür. Bu enişin əsas səbəbi olaraq avropalı istilaçı və tacirlərin Avropadan gətirdikləri yeni xəstəliklər olduğu bir çox alim tərəfindən söylənmişdir. Məsələn, bəzi təxminlərə görə su çiçəyi epidemiyası nəticəsində hindu əhalisində 80–90% ölüm qeydə alınmışdır.

## Müstəmləkə dövrü

İlk mübarizə 1600-cü illərdə Britaniyadan gəlmə ingilislərlə yerli hindu qəbilələri arasında olmuşdur. Daha sonra əsrlərə yayılan müharibələr başlamışdır. Bu müharibələrin də əksər hissəsində hindular ingilislərlə döyüşmüşdür. Amerikan inqilabı dövründə isə hindular həm amerikalılara, həm də ingilislərə qarşı mübarizə aparmağa məcbur olmuşdur.

## Həmçinin bax

* Hindu soyqırımları
* Kanada hinduları
* ABŞ İstiqlal müharibəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər