Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tip (taksonomik kateqoriya)

Elmi təsnifatın müxtəlif səviyyələri.

---

Bioloji təsnifatın əsas səkkiz taksonomik kateqoriyası. Aralıq kateqoryalar göstərilməmişdir.
Tip: zoologiyada (lat. phylum), botanikada (lat. divisio) bioloji təsnifatın ən yüksək pilləsi.

Botanika və zoologiyada ali təsnifat vahidi olub, mənşəcə qohum olan sinifləri özündə birləşdirir. Məsələn, çiçəkli bitkilər tipi (Angiospermae) birləpəlilər və ikiləpəlilər sinfini birləşdirir. Buğumayaqlılar tipi (Arthropoda) xərçənglər, hörümçəkkimilər, çoxayaqlılar və cücülər sinfini birləşdirir və s.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

|  |
| --- |
| **Taksomaniya ranqları** |
|
Aləmüstü (domen) —
**Aləm** —
Yarımaləm —
Tipüstü/Şöbəüstü —
Tip/**Şöbə** —
Yarımtip/Yarımşöbə —
Sinifüstü —
**Sinif** —
Yarımsinif —
İnfrasinif —
Dəstəüstü/Sıraüstü —
**Dəstə**/**Sıra** —
Yarımdəstə/Yarımsıra —
İnfradəstə —
Fəsiləüstü —
**Fəsilə** —
Yarımfəsilə —
Tribaüstü —
**Triba** —
Yarımtriba —
**Cins** —
Yarımcins —
Seksiyaüstü —
Seksiya —
Yarımseksiya —
Cərgə —
Yarımcərgə —
**Növ** —
Yarımnöv —
Varitet/Müxtəliflik —
Yarım müxtəliflik —
Forma —
Yarımforma |
| Taksonomiya — Binominal nomenklatura |
# Sinif (biologiya)

Elmi təsnifatın müxtəlif səviyyələri.

---

Bioloji təsnifatın əsas səkkiz taksonomik kateqoriyası. Aralıq kateqoryalar göstərilməmişdir.
**Sinif** (latınca *classis*) biologiyada qohum və oxşar əlamətli heyvan dəstələrini və bitki sıralarını birləşdirən ali taksonomik kateqoriyalarından biri. Sinif anlayışını fransız botaniki J.Turnefor vermiş, sonra Karl Linney özünün "Təbiətin sistemi" (1735) əsərində dürüst olaraq iyerarxiya təsnifat qruplarını göstərmişdir. Siniflər oxşar quruluşlarına və əcdadlarına görə toplanaraq, təsnifatın ən yüksək pilləsi olan tipi təşkil edir.

## Sinifüstü

Sinifüstü (*superclassis*) zoologiyada qəbul edilmişdir. Nəsil ağacının yüksəkdə duran şaxələrindən biridir. Sinifüstünə aid olan canlılar quruluşca çox kəskin fərqlənirlər. Sinifüstünün əhatə etdiyi canlılara məxsus quruluş tipləri təkamülün ilk dövrlərində yaranmışdır. Odur ki, bu quruluş xüsusiyyətləri ali kateqoriyalı taksonlarda əks olunmuşdur və onların birinin digərinə keçid ehtimalı fəsilə və cinslərdə olduğundan da azdır. Məsələn, kəlləlilər (*Craniata*), çənəsizlər (*Agnatha*) və çənəlilər (*Gnathostomata*) sinifüstüləri və s. Beynəlxalq kodeksdə fəsilədən yüksək ranqlı takson adlarına aid qaydalar yoxdur. Ali takson adlarının sonunda işlədilə biləcək sonluq qəbul edilməmişdir.

## İstinadlar

|  |
| --- |
| **Taksomaniya ranqları** |
|
Aləmüstü (domen) —
**Aləm** —
Yarımaləm —
Tipüstü/Şöbəüstü —
Tip/**Şöbə** —
Yarımtip/Yarımşöbə —
**Sinifüstü** —
**Sinif** —
**Yarımsinif** —
**Infrasinif** —
Dəstəüstü/Sıraüstü —
**Dəstə**/**Sıra** —
Yarımdəstə/Yarımsıra —
İnfradəstə —
Fəsiləüstü —
**Fəsilə** —
Yarımfəsilə —
Tribaüstü —
**Triba** —
Yarımtriba —
**Cins** —
Yarımcins —
Seksiyaüstü —
Seksiya —
Yarımseksiya —
Cərgə —
Yarımcərgə —
**Növ** —
Yarımnöv —
Varitet/Müxtəliflik —
Yarım müxtəliflik —
Forma —
Yarımforma |
| Taksonomiya — Binominal nomenklatura |
# Vəhşi heyvanlar

| Vəhşi heyvanlar |
| --- |
|  |
| Elmi təsnifat |
|
Domen:EukariotlarKlad:*Amorphea*Klad:*Obazoa*Klad:*Opisthokonta*Klad:*Holozoa*Klad:FilozoaKlad:ChoanozoaAləm:HeyvanlarYarımaləm:EumetazoylarKlad:*ParaHoxozoa*Klad:İkitərəflisimmetriyalılarKlad:*Nephrozoa*Tipüstü:SonağızlılarTip:XordalılarKlad:*Olfactores*Yarımtip:Onurğalılarİnfratip:AğızçənəlilərKlad:*Eugnathostomata*Klad:*Teleostomi*Klad:Sümüklü balıqlarKlad:XoanlarKlad:*Rhipidistia*Klad:*Tetrapodomorpha*Klad:*Eotetrapodiformes*Klad:*Elpistostegalia*Klad:*Stegocephalia*Klad:DördayaqlılarKlad:*Reptiliomorpha*Klad:*Amniota*Sinif:MəməlilərKlad:*Theriimorpha*Klad:*Theriiformes*Klad:*Trechnotheria*Klad:*Cladotheria*Klad:*Prototribosphenida*Klad:*Zatheria*Klad:*Tribosphenida*Yarımsinif:**Vəhşi heyvanlar** |
| Beynəlxalq elmi adı |
| * Theria Thomas Jeffery Parker & William Aitcheson Haswell, 1897[…]
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Şəkil axtarışı |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 179916 |
| NCBI   | 32525 |
| EOL   | 47048248 |
| FW   | 39860 |

 |

 |

**Vəhşi heyvanlar** (lat. Theria) — məməlilər sinfinə aid yarımsinif.

Müasir diri bala doğan məməliləri özündə cəmləşdirir. Belə ki, yarımsinfə aid olan nümayəndələr yumurta qoymadan bala doğmaqla çoxalırlar. Plasentalılar və kisəlilər bu yarımsinfi təşkil edirlər. Xarici qulağa və topuğa malikdirlər.

## Təsnifatı

* Plasentalılar (*Eutheria*) infrasinfi
	+ Afroterilər (*Afrotheria*) dəstəüstü
	+ Kəmdişlilər (*Xenarthra*) dəstəüstü
	+ Euarxontoqlireslər (*Euarchontoglires*) dəstəüstü
	+ Lavrazioterilər (*Laurasiatheria*) dəstəüstü
	+ Cənubi Amerika dırnaqlıları (*Meridiungulata*) dəstəüstü (*nəsli kəsilib*)
* Kisəlilər (*Metatheria*) infrasinfi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
# Euteriyalar

| Euteriyalar |
| --- |
|  |
| Elmi təsnifat |
| daha ətraflıDomen:EukariotlarKlad:*Amorphea*Klad:*Obazoa*Klad:*Opisthokonta*Klad:*Holozoa*Klad:FilozoaKlad:ChoanozoaAləm:HeyvanlarYarımaləm:EumetazoylarKlad:*ParaHoxozoa*Klad:İkitərəflisimmetriyalılarKlad:*Nephrozoa*Tipüstü:SonağızlılarTip:XordalılarKlad:*Olfactores*Yarımtip:Onurğalılarİnfratip:AğızçənəlilərKlad:*Eugnathostomata*Klad:*Teleostomi*Klad:Sümüklü balıqlarKlad:XoanlarKlad:*Rhipidistia*Klad:*Tetrapodomorpha*Klad:*Eotetrapodiformes*Klad:*Elpistostegalia*Klad:*Stegocephalia*Klad:DördayaqlılarKlad:*Reptiliomorpha*Klad:*Amniota*Sinif:MəməlilərKlad:*Theriimorpha*Klad:*Theriiformes*Klad:*Trechnotheria*Klad:*Cladotheria*Klad:*Prototribosphenida*Klad:*Zatheria*Klad:*Tribosphenida*Yarımsinif:Vəhşi heyvanlarKlad:**Euteriyalar** |
| Beynəlxalq elmi adı |
| * Eutheria Tomas Henri Haksli, 1880
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Şəkil axtarışı |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 179925 |
| NCBI   | 9347 |
| EOL   | 47048864 |
| FW   | 40209 |

 |

 |

**Eutheria** (lat. Eutheria) — vəhşi heyvanlar yarımfəsiləsinə aid heyvan kladı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
# Dəstə (taksonomik kateqoriya)

Elmi təsnifatın müxtəlif səviyyələri.

---

Bioloji təsnifatın əsas səkkiz taksonomik kateqoriyası. Aralıq kateqoryalar göstərilməmişdir.
**Dəstə** (ordo) heyvan sistematikasında bir neçə fəsiləni birləşdirən taksonomik kateqoriya. Yaxın dəstələr sinif əmələ gətirir (mükəmməl sistematikalarda dəstə əvvəlcə tamdəstə və yarımsinif, sonra isə sinfi təşkil edir). Bitki sistematikasında sıra dəstəyə müvafiq tutulur.

|  |
| --- |
| **Taksomaniya ranqları** |
|
Aləmüstü (domen) —
**Aləm** —
Yarımaləm —
Tipüstü/Şöbəüstü —
Tip/**Şöbə** —
Yarımtip/Yarımşöbə —
Sinifüstü —
**Sinif** —
Yarımsinif —
İnfrasinif —
Dəstəüstü/Sıraüstü —
**Dəstə**/**Sıra** —
Yarımdəstə/Yarımsıra —
İnfradəstə —
Fəsiləüstü —
**Fəsilə** —
Yarımfəsilə —
Tribaüstü —
**Triba** —
Yarımtriba —
**Cins** —
Yarımcins —
Seksiyaüstü —
Seksiya —
Yarımseksiya —
Cərgə —
Yarımcərgə —
**Növ** —
Yarımnöv —
Varitet/Müxtəliflik —
Yarım müxtəliflik —
Forma —
Yarımforma |
| Taksonomiya — Binominal nomenklatura |
# Siçanlar

| Siçanlar |
| --- |
|  |
| Elmi təsnifat |
| daha ətraflıDomen:EukariotlarKlad:*Amorphea*Klad:*Obazoa*Klad:*Opisthokonta*Klad:*Holozoa*Klad:FilozoaKlad:ChoanozoaAləm:HeyvanlarYarımaləm:EumetazoylarKlad:*ParaHoxozoa*Klad:İkitərəflisimmetriyalılarKlad:*Nephrozoa*Tipüstü:SonağızlılarTip:XordalılarKlad:*Olfactores*Yarımtip:Onurğalılarİnfratip:AğızçənəlilərKlad:*Eugnathostomata*Klad:*Teleostomi*Klad:Sümüklü balıqlarKlad:XoanlarKlad:*Rhipidistia*Klad:*Tetrapodomorpha*Klad:*Eotetrapodiformes*Klad:*Elpistostegalia*Klad:*Stegocephalia*Klad:DördayaqlılarKlad:*Reptiliomorpha*Klad:*Amniota*Sinif:MəməlilərKlad:*Theriimorpha*Klad:*Theriiformes*Klad:*Trechnotheria*Klad:*Cladotheria*Klad:*Prototribosphenida*Klad:*Zatheria*Klad:*Tribosphenida*Yarımsinif:Vəhşi heyvanlarKlad:Euteriyalarİnfrasinif:PlasentalılarMaqndəstə:*Boreoeutheria*Dəstəüstü:EuarxontoqlireslərKlad:*Gliriformes*Klad:*Glires*Klad:*Simplicidentata*Dəstə:GəmiricilərYarımdəstə:*Myomorpha*Fəsiləüstü:SiçankimilərFəsilə:**Siçanlar** |
| Beynəlxalq elmi adı |
| * Muridae İohann Karl Vilhelm İlliger, 1811[…]
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Şəkil axtarışı |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 180360 |
| NCBI   | 10066 |
| EOL   | 8698 |
| FW   | 41892 |

 |

 |

**Siçanlar** (lat. Muridae) — gəmiricilər dəstəsinə aid məməli heyvan fəsiləsi.

## Təsnifatı

### Yarımfəsilələri

* Deomyinae
* Gerbillinae
* Lophiomyinae
* Leimacomyinae
* Murinae
* Otomyinae

## İstinadlar

## Həmçinin bax
# Yarımfəsilə

**Yarımfəsilə** — Karl Linneyin (1707-1778) 1735-ci ildə nəşr etdirdiyi 11 səhifəlik Systema Naturae adlı əsərində yazdığı taksonomik kateqoriyalara daxil edilməməsinə baxmayaraq, daha sonra inkişaf etdirilən və hələ də istifadə olunan kateqoriyalardan fəsilənin alt kateqoriyasıdır. Linney canlıları 5 taksonomik kateqoriyaya yerləşdirmişdir. Fəsilə bura daxil deyildir.

* Sinif (Classis)
* Qrup (Ordo)
* Cins (Genus)
* Növ (Species)
* Variantlar (Varietas)

Daha sonra Linné bitki və heyvanlara ad vermək üçün ikili adlandırma (binominal nomenklatura), yəni 2 sözdən ibarət bir sistem (Cins adı + Epitet adı = Növ adı) hazırladı. Bu sistem müəyyən dəyişikliklərə məruz qalsa da, yenə də qüvvədədir. Bu gün taksonomik kateqoriyalara və canlı qruplarına görə adlandırma zamanı istifadə edilən formalar aşağıdakılardır:

* Aləmüstü (domen)
* Aləm (Regnum)
* Yarımaləm (Subregnum)
* Tip/Şöbə (Diviso-Phylum) (-phyta)
* Yarımtip/Yarımşöbə (Subdivisio-Subphylum)
* Sinif (Classis) (-opsida)
* Yarımsinif (Subclassis)
* Dəstə/Sıra (Ordo) (-ales)
* Yarımdəstə/Yarımsıra (Subordo)
* Fəsilə (Familia) (-aceae)
* Yarımfəsilə (Subfamilia)
* Triba (Tribus) (-eae)
* Yarımtriba (Subtribus)
* Cins (Genus)
* Alt cins (Subgenus)
* Seksiya (Sectio)
* Yarımseksiya (Subsectio)
* Cərgə (Serie)
* Yarımcərgə (Subserie)
* Növ (Species)
* Yarımnöv (Subspecies)
* Varitet/Müxtəliflik (Varietas)
* Yarım müxtəliflik (Subvarietas)
* Forma (Forma)
* Yarımforma (Subforma)

|  |
| --- |
| **Taksomaniya ranqları** |
|
Aləmüstü (domen) —
**Aləm** —
Yarımaləm —
Tipüstü/Şöbəüstü —
Tip/**Şöbə** —
Yarımtip/Yarımşöbə —
Sinifüstü —
**Sinif** —
Yarımsinif —
İnfrasinif —
Dəstəüstü/Sıraüstü —
**Dəstə**/**Sıra** —
Yarımdəstə/Yarımsıra —
İnfradəstə —
Fəsiləüstü —
**Fəsilə** —
Yarımfəsilə —
Tribaüstü —
**Triba** —
Yarımtriba —
**Cins** —
Yarımcins —
Seksiyaüstü —
Seksiya —
Yarımseksiya —
Cərgə —
Yarımcərgə —
**Növ** —
Yarımnöv —
Varitet/Müxtəliflik —
Yarım müxtəliflik —
Forma —
Yarımforma |
| Taksonomiya — Binominal nomenklatura |
# Cins (biologiya)

Elmi təsnifatın müxtəlif səviyyələri.

---

Bioloji təsnifatın əsas səkkiz taksonomik kateqoriyası. Aralıq kateqoryalar göstərilməmişdir.
**Cins** (latınca *genus*) — yarımcinsləri birləşdirən taksonomik kateqoriya. Təsnifat ierarxiyasında fəsilə qrupundan aşağında, növ qrupundan isə yuxarıda yerləşir. Hər bir nominal cinsin tipini "tipik növ" adlı, nominal növ təmsil edir. Tərkibinə tipik növ daxil olan yarımcins cinsin öz adını daşıyır. Yarımcins canlının adında cins ilə növ ifadə edən sözlərin arasında yazılır, məsələn *Microtus (chionomys) nivallis*.

Növdən yüksək taksonomik kateqoriyalar uninominaldırlar, odur ki, bir sözdən ibarətdirlər. Cinsin adı ismin adlıq halında olmalı və böyük hərflə yazılmalıdır, məsələn *Felis*, *Primula*, *Bacillis*. Beynəlxalq kodeksin botanika nomenklaturasına görə cins qrupuna, cins və yarımcins (subgenus) müstəsna olmaqla, seksiya (sectio), yarımsıra (subseries) kateqoriyaları daxildir. Bunların adı uninominal deyil, ranq və taksonun kombinasiyasıdır. Məsələn, *Primula series Acaules*.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Nomenclator Zoologicus (bütün cinslər və yarımcinslər siyahısı) Arxivləşdirilib 2012-11-26 at the Wayback Machine

|  |
| --- |
| **Taksomaniya ranqları** |
|
Aləmüstü (domen) —
**Aləm** —
Yarımaləm —
Tipüstü/Şöbəüstü —
Tip/**Şöbə** —
Yarımtip/Yarımşöbə —
Sinifüstü —
**Sinif** —
Yarımsinif —
İnfrasinif —
Dəstəüstü/Sıraüstü —
**Dəstə**/**Sıra** —
Yarımdəstə/Yarımsıra —
İnfradəstə —
Fəsiləüstü —
**Fəsilə** —
Yarımfəsilə —
Tribaüstü —
**Triba** —
Yarımtriba —
**Cins** —
Yarımcins —
Seksiyaüstü —
Seksiya —
Yarımseksiya —
Cərgə —
Yarımcərgə —
**Növ** —
Yarımnöv —
Varitet/Müxtəliflik —
Yarım müxtəliflik —
Forma —
Yarımforma |
| Taksonomiya — Binominal nomenklatura |
# Bioloji növ

Elmi təsnifatın müxtəlif səviyyələri.

---

Bioloji təsnifatın əsas səkkiz taksonomik kateqoriyası. Aralıq kateqoryalar göstərilməmişdir.
**Bioloji növ** (lat. species) — oxşar canlıların və predmetlərin adlandırılmasında, bunların təsnifatında istifadə olunan kateqoriya.

## Xarakteristika

Bioloji növ XVII əsrin sonunda öyrənilməyə başlanılmışdır. Bu dövr bioloji növün ilk təsvirini vermiş Con Reyin (1686) tədqiqatlarını və müxtəlif konsepsiyaları əhatə edən bir neçə mərhələdən ibarətdir. Bioloji növün adı latınca iki sözdən ibarət olduğundan o binominal (binar) sayılır. Bu sözlər növün aid olduğu, cinsin adından və bioloji növə verilmiş addan ibarətdir. Məsələn, *Anas platyrhyncha* bir növ yaşılbaş ördəyin adını ifadə edir.

Hər bir bioloji növün fərdləri bir-birinə reaksiya verən və biri digərini çoxalma məqsədi ilə axtarıb tapan reproduktiv birlik əmələ gətirir. Bioloji növ ekoloji vahid kimi həmin mühitdə yaşayan başqa növlərlə qarşılıqlı əlaqədə olur və onlara qarşılıqlı təsir göstərir.

Nəhayət, bioloji növ genetik vahid olub geniş ümumi genofonda malikdir. Halbuki, fərd, yalnız az bir vaxt ərzində genofondun cüzi bir hissəsini özündə daşıyır. Bir növ digərindən kəskin əlamətlərlə (xiatusla) ayrılır, bir növün səciyyəvi əlamətləri başqa növə tədricən keçə bilməz. Bu status təbii şəraitdə müxtəlif növlərin fərdlərinin bir-birilə cütləşə bilməsi ilə əlaqədardır.

Hər bir bioloji növün bütövlüyünü və onu əhatə edən başqa növlər arasında onun müstəqilliyini, əsas etibarilə reproduktiv (genetik) izolyasiya saxlayır.

|  |
| --- |
| **Taksomaniya ranqları** |
|
Aləmüstü (domen) —
**Aləm** —
Yarımaləm —
Tipüstü/Şöbəüstü —
Tip/**Şöbə** —
Yarımtip/Yarımşöbə —
Sinifüstü —
**Sinif** —
Yarımsinif —
İnfrasinif —
Dəstəüstü/Sıraüstü —
**Dəstə**/**Sıra** —
Yarımdəstə/Yarımsıra —
İnfradəstə —
Fəsiləüstü —
**Fəsilə** —
Yarımfəsilə —
Tribaüstü —
**Triba** —
Yarımtriba —
**Cins** —
Yarımcins —
Seksiyaüstü —
Seksiya —
Yarımseksiya —
Cərgə —
Yarımcərgə —
**Növ** —
Yarımnöv —
Varitet/Müxtəliflik —
Yarım müxtəliflik —
Forma —
Yarımforma |
| Taksonomiya — Binominal nomenklatura |
# 1904

| 1904 digər təqvimlərdə |
| --- |
| Qriqori təqvimi | 1904 *MCMIV* |
| Yuli təqvimi | 1904 |
| Yuli təqvimi bizans erasında | 7412-7413 (1 sentyabr) |
| Romanın yarandığı gündən | 2656-2657 (21 aprel) |
| Avropa təqvimi  | 5664-5665
ה'תרס"ד
 - ה'תרס"ה |
| Hicri təqvim | 1322-1323 |
| Erməni təqvimi | 4396-4397 (11 avqust)
ՌՋԴ |
| Çin təqvimi | 4600-4601 癸卯 - 甲辰 qara dovşan
 - yaşıl əjdaha
 |
| Efiopiya təqvimi | 1896 - 1897 |
| Hind təqvimi |  |
| ⁃ *Vikram-samvat* | 1960-1961 |
| - *Şaka sambat* | 1826—1827 |
| ⁃ *Kali-yuqa* | 5005-5006 |
| İran təqvimi | 1282-1283 |
| Buddist təqvimi | 2447 |
| Holosen təqvimi | 11904 |
| Yapon xronologiyası | 37 Meydey erası |
| Fransız inqilabı təqvimi | 112—113

  |

## Hadisələr

* 27 yanvar — Yapon donanması tərəfindən Koreyanın Çemulpo limanında Rusiyaya məxsus "Varyaq" kreyserinin və "Koreyetsk" gəmisinin məhv edilməsi.
* İngiltərə ilə Rusiya arasında "Səmimi saziş" adlanan müqavilənin imzalanması.
* Nyu-Yorkda ilk metro xəttinin istifadəyə verilməsi.
* ABŞ-nin Panama kanalını 99 illiyə icarəyə götürməsi.
* Azərbaycan tarixçisi Rəşid bəy İsmayılov tərəfindən "Muxtəsər Qafqaz tarixi" əsərinin yazılması.
* Ağdaşda Qafqaz pambıqçılarının birinci quberniyalararası qurultayının çağırılması.
* "Müsəlman artistləri cəmiyyəti"nın təşkil edilməsi.
* Müsəlman sosial-demokrat "Hümmət" təşkilatının yaradılması.
* 30 dekabr — Bakı fəhlələrinin ümumi tətilinin qələbə ilə başa çatması, neft sənayeçiləri ilə fəhlələr arasında ilk "müştərək imüqavilə"nin imzalanması.

## Doğumlar

* 18 yanvar – Keri Qrant – ABŞ və Böyük Britaniya aktyoru.
* 26 may – Nəcib Fazil Qısakürək – Türkiyə yazıçısı.
* 28 dekabr – Sergey Yutkeviç – Sovet kinorejissoru.
* Çimnaz Aslanova — Azərbaycan dövlət və ictimai xadimi, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin I çağırış deputatı
* Əhməd Tövhid Əfəndi

## Ölümlər

* Qazax şairi, yazıçısı, ictimai xadim Abay Kunanbayev
* Məmmədtağı Səfərov ("Sidqi")
# Sinonim (taksonomiya)

Vampyroteuthis infernalis Chun, 1903 — Cəhənnəm vampiri.
 Bu taksonun 10 sinonim adı var:
•  *Cirroteuthis macrope* Berry, 1911
•  *Vampyroteuthis macrope* Berry, 1911
•  *Melanoteuthis lucens* Joubin, 1912
•  *Watasella nigra* Sasaki, 1920
•  *Danateuthis schmidti* Joubin, 1929
•  *Hansenoteuthis lucens* Joubin, 1929
•  *Melanoteuthis schmidti* Joubin, 1929
•  *Melanoteuthis beebei* Robson, 1929
•  *Retroteuthis pacifica* Joubin, 1929
•  *Melanoteuthis anderseni* Joubin, 1931
Bioloji taksonomiyada eyni takson iki və daha çox ada malikdirsə, belə adlar sinonim adlanır.
# Mühafizə statusu

**Mühafizə statusu** — bioloji növlərin hazırda və yaxın gələcəkdə qorunması göstəricisidir.
Mühafizə statusunun qiymətləndirilməsi zamanı bir çox faktorlar, — yaşayan fərdlərin sayı, müəyyən vaxt ərzində onların sayının çoxalma və azalması, seleksiya nailiyyətləri, məlum olan təhlükələr və s. nəzərə alınır.

Məhvolma təhlükəsi təsnifatı (2007):

 (ing. Extinct) — **Nəsli kəsilmiş**
 (ing. Extinct in the Wild) — **Vəhşi təbiətdə mövcud olmayan**
 (ing. Critically Endangered) — **Son həddə çatmışlar**
 (ing. Endangered) — **Nəsli kəsilmə təhlükəsi olanlar**
 (ing. Vulnerable) — **Həssas növlər**
 (ing. Near Threatened) — **Nəsli kəsilmə təhlükəsinə yaxın olanlar**
 (ing. Least Concern) — **kiçik təhlükə altında**
 (ing. Data Deficient) — **Haqqında məlumat olmayanlar**

(NE) (ing. Not Evaluated) — **Təhlükəsiz**

| Mənası | Nəticə |  (Versiya) |
| --- | --- | --- |
| **LC** |
Az qayğı tələb edənlər *Least Concern* (IUCN 3.1)*Least Concern*: ??? | 3.1 |
| **lc** |
Az qayğı tələb edənlər *Least Concern* (IUCN 2.3) *Least Concern*: ??? | 2.3 |
| **NT** |
Nəsli kəsilmə təhlükəsinə yaxın olanlar *Near Threatened* (IUCN 3.1) *Near Threatened*: ??? | 3.1 |
| **nt** |
Nəsli kəsilmə təhlükəsinə yaxın olanlar *Near Threatened* (IUCN 2.3) | 2.3 |
| **CD** və ya **cd** |
Təbiəti mühafizə tədbirlərindən asılı olanlar *Conservation Dependent* (IUCN 2.3) *Near Threatened*: ??? | 2.3 |
| **VU** |
Həssas növlər *Vulnerable* (IUCN 3.1) *Vulnerable*: ??? | 3.1 |
| **vu** |
Həssas növlər *Vulnerable* (IUCN 2.3) *Vulnerable*: ??? | 2.3 |
| **EN** |
Nəsli kəsilmə təhlükəsi olanlar *Endangered* (IUCN 3.1) *Endangered*: ??? | 3.1 |
| **en** |
Nəsli kəsilmə təhlükəsi olanlar *Endangered* (IUCN 2.3) *Endangered*: ??? | 2.3 |
| **CR** |
Son həddə çatmışlar *Critically Endangered* (IUCN 3.1) *Critically Endangered*: ??? | 3.1 |
| **cr** |
Son həddə çatmışlar *Critically Endangered* (IUCN 2.3) *Critically Endangered*: ??? | 2.3 |
| **EW** |
Vəhşi təbiətdə mövcud olmayan *Extinct in the Wild* (IUCN 3.1) *Extinct in the Wild*: ??? | 3.1 |
| **ew** |
Vəhşi təbiətdə mövcud olmayan *Extinct in the Wild* (IUCN 2.3) *Extinct in the Wild*:  | 2.3 |
| **EX** |
Nəsli kəsilmiş *Extinct* (IUCN 3.1) *Extinct*: ??? | 3.1 |
| **ex** |
Nəsli kəsilmiş *Extinct* (IUCN 2.3) *Extinct*: ??? | 2.3 |
| **DD** vəya **dd** |
Haqqında məlumat olmayanlar  *Data Deficient*: ??? |
# Mammal Species of the World

| *Mammal Species of the World* |
| --- |
| Orijinalın dili | ingilis dili |
| Ölkə | * ABŞ
 |

Məməli növlərinin diaqram
Dünyanın Məməli Növləri: Taksonomik və Coğrafi İstinad — məməlilərin təsvirlərini və biblioqrafik məlumatlarını təqdim edən standart mammologiya istinad əsəridir. İndiyədək üçüncü nəşri mövcuddur və 2005-ci ilin sonunda nəşr edilmişdir. Bu nəşrin redaktorları Don E. Vilson və DeeAnn M. Reeder olmuşdur.

Onlayn versiyası Buknell Universiteti tərəfindən yayımlanır və buradan növlərin adları xüsusi lüğət olaraq yüklənə bilər. Çox hissəsi *Google Books* platformasında da mövcuddur (aşağıda “Xarici
keçidlər” bölməsinə baxın).

Yoxlama Siyahısı Komitəsi MSW-nin hazırlanması və yenilənməsi ilə məşğuldur. Komitənin 2015-ci il illik hesabatında qeyd edilmişdir ki, Con Hopkins Press ilə MSW-nin DeeAnn M. Reeder və Kristofer M. Helgen tərəfindən redaktə ediləcək 4-cü nəşri üzrə müqavilə bağlanmışdır. Verilənlər bazası müəlliflər üçün redaktə oluna bilən vəziyyətə gətirilmiş və bununla da vebsaytın daha tez-tez yenilənməsi təmin edilmişdir. Nəşrin 2019-cu ildə çıxması planlaşdırılırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Bucknell Universiteti tərəfindən yayımlanan sayt
* Bucknell Universiteti tərəfindən yayımlanan axtarış saytı
* MSW3 üçün Smithsonian vebsaytının arxivlənmiş takson brauzeri (26 may 2011-ci il tarixində arxivlənib) \*Google Books-da *Dünyanın Məməli Növləri*
# Ümumiləşdirilmiş taksonomik məlumat sistemi

Loqotip Ümumiləşmiş toksomoniya məlumat xidməti (ing. Integrated Taxonomic Information System (ITIS))
## Həmçinin bax

ITIS-siz bioloji məqalələr

## Xarici keçidlər

* Təşkilatın mərkəzi rəsmi saytı (ing.) 26 iyul 2010-cu ildə yoxlanılıb
* Kanada saytı (ITIS\*CA) (ing.)  (fr.) 26 iyul 2010-cu ildə yoxlanılıb
* Meksika saytı (SIIT\*MX) Arxivləşdirilib 2007-06-13 at the Wayback Machine (isp.) 26 iyul 2010-cu ildə yoxlanılıb
* Braziliya saytı (SIIT\*Brasil) (por.) 26 iyul 2010-cu ildə yoxlanılıb
# Animal Diversity Web

**Animal Diversity Web** - minlərlə heyvan növlərinin tarixini, təsnifatını, növlərin xüsusiyyətlərini, və yayılması məlumatlarını toplayan onlayn verilənlər bazasıdır.

## İstinadlar