Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 16 март[хисизабизе | код хисизабизе]

|  |
| --- |
| ← **март** → |
| Ит | Тл | Ар | Хм | Рз | Щт | Гь |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 31 |   |   |   |   |   |
| 2026 с. |

**16-абилеб Март** — григорианияб календаралда рекъон лъагIалил 75-абилеб къо (високоснияб соналъ — 76-абилеб). ЛъагIел сверизе хутIула 290 къо.

## Байрамал

## Лъугьа-бахъинал

## Гьаруна

## Хвана

## Ишараби

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Гьаб макъала буго тIинчI, ва гьaб жеги хIадур гьечIо. Гьабе кумек Википедиялъе, битIизабе ва гьалде тIаде жо жубай.* |
# 2 сентябр

|  |
| --- |
| ← **септембер** → |
| Ит | Тл | Ар | Хм | Рз | Щт | Гь |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   |   |
| 2026 с. |

**2-абилеб сентябр** — грегорианияб календаралда рекъон лъагIалил 245-абилеб къо (високоснияб соналъ — 246-абилеб). ЛъагIел сверизе хутIула 120 къо.

## Байрамал

## Лъугьа-бахъинал

## Гьаруна

## Хвана

## Ишараби

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Гьаб макъала буго тIинчI, ва гьaб жеги хIадур гьечIо. Гьабе кумек Википедиялъе, битIизабе ва гьалде тIаде жо жубай.* |
# Гьижа[хисизабизе | код хисизабизе]

**Гьижа́**, **силлаба** — каламалъул гьаркьазул тартибалъул гІуцІиялъул цобутІа, ай жиндир компонентазул (гьелде гъорлъе кколел гьаркьазул) бищун цІцІикІкІараб цолъиялъ жиндие хасият кьолеб минималияб фонетикиябгин фонологияб цобутІа. Гьижаялъул гьечІо бухьен магІнадулал хурхенал гІуцІиязда ва загьирлъизариялда, гьеб буго гІицІго абиялъул цобутІа ва гьеб рикІкІуна рагІаби "ралел блокаллъун". Гьижабазда кІола мацІалъул изохрониялде, просодиялде, поэтикияб метралде, кьабизабиялде асар гьабизе. Гьижаялда жанир группалъула гьаракьхиналъул даража батІи-батІиял гьаркьал, бищун гьаракьхарал — гьижа гІуцІулел, хутІарал — гьижаялъулал гурел; гІемерисеб гьижа гІуцІун букІуна гІищалдаса (гІемерисеб рагьарал) рукІаниги рукІинчІониги рукІине бегьулел бутІабаздаса (рагьукъал).

МацІазул гІелмуялъул рахъалъан гьижаялъул бичІчІиялъе баян кьолелъуб буго кІиго батІияб нух. Лъугьиналъул рахъалъан, яги физиологияб хурхеналда, гьижаялъе интерпретация гьабула гьаракь яги гьаркьазул дандбай хІисабалда, жал абулаго инсанасул каламалъул аппараталъ тІе-тІечІеб угьулеб хІухьелалъулаб тунки гьабулеб. Акустикаялъул, ялъуни гьаракьхиналъул рахъалъ гьижа бичІчІизе бегьула каламалъул цо бутІа хІисабалда, жинда жаниб цо гьаракь гьелда аскІор цун ругезде данде ккун бищун цІикІкІараб даражаялъ загьирлъулеб.

## Транскрипция

## Компонентал

## Гьижалъизаби

## Супрасегменталиял хасиятал

## Тарих

## Балагье гьединго

## ХІужжаби

## Адабият

## МугъчІваял

Ингилис мацІалда

* Syllable Dictionary: Look up the number of syllables in a word. Learn to divide into syllables. Hear it pronounced.
* Do syllables have internal structure? What is their status in phonology? CUNY Phonology Forum Архивация 2015-09-23 Wayback Machine
* Syllable Word Counter A comprehensive database of words and their syllables Архивация 2023-02-24 Wayback Machine
* Syllable drill. Listen to syllables and select its representation in Latin letters Архивация 2021-04-15 Wayback Machine
* Syllable counter: Count the number of syllables for any word or sentence.

Халип:Супрасегментал
# VII гӀасру[хисизабизе | код хисизабизе]

|  |
| --- |
| 1-себ азарсон |
| V гӀасру — VI гӀасру — **VII гӀасру** — VIII гӀасру — IX гӀасру |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 590-абилел |  590
 |  591
 |  592
 |  593
 |  594
 |  595
 |  596
 |  597
 |  598
 |  599
 |
|  |
| 600-абилел |  600
 |  601
 |  602
 |  603
 |  604
 |  605
 |  606
 |  607
 |  608
 |  609
 |
| 610-абилел |  610
 |  611
 |  612
 |  613
 |  614
 |  615
 |  616
 |  617
 |  618
 |  619
 |
| 620-абилел |  620
 |  621
 |  622
 |  623
 |  624
 |  625
 |  626
 |  627
 |  628
 |  629
 |
| 630-абилел |  630
 |  631
 |  632
 |  633
 |  634
 |  635
 |  636
 |  637
 |  638
 |  639
 |
| 640-абилел |  640
 |  641
 |  642
 |  643
 |  644
 |  645
 |  646
 |  647
 |  648
 |  649
 |
| 650-абилел |  650
 |  651
 |  652
 |  653
 |  654
 |  655
 |  656
 |  657
 |  658
 |  659
 |
| 660-абилел |  660
 |  661
 |  662
 |  663
 |  664
 |  665
 |  666
 |  667
 |  668
 |  669
 |
| 670-абилел |  670
 |  671
 |  672
 |  673
 |  674
 |  675
 |  676
 |  677
 |  678
 |  679
 |
| 680-абилел |  680
 |  681
 |  682
 |  683
 |  684
 |  685
 |  686
 |  687
 |  688
 |  689
 |
| 690-абилел |  690
 |  691
 |  692
 |  693
 |  694
 |  695
 |  696
 |  697
 |  698
 |  699
 |
|  |
| 700-абилел |  700
 |  701
 |  702
 |  703
 |  704
 |  705
 |  706
 |  707
 |  708
 |  709
 |

 |
| Хронологияб таблица |

**Анкьабилеб (VII) гІасру** халат бахъана 601 - 700 соналде щвезегІан григорианияб календаралда рекъон.

## Лъугьа-бахъинал

* VII гІасруялъул бакьулъ — гІуцІана Хазаразул ханлъи.

### Европа

#### Машрикъ

### Азия

#### Китай

### Америка
# Хьундасеб рахъ

Хьундасеб рахъ — бакъдасеб рахъалда дандебитІун кколеб дунялалъул рахъ.

МагIарул мацIалда хьундасеб рахъ къокъго хъвазе бокьани, гIицIго — **Хь** хIарп бихьизабизе бегьула, амма халкъаздагьоркьоб — **N**  хIалтIизабула (латин *nord* абураб рагIиялдасан).

## ХІужаби

## МугъчІваял

* .

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Дунялалъул рахъал

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   | Север |   |
| БакътІерхьул рахъ |  | Бакъбаккул рахъ |
|   | Къиблаяб рахъ |   |

 |
# V гӀасру

|  |
| --- |
| 1-себ азарсон |
| III гӀасру — IV гӀасру — **V гӀасру** — VI гӀасру — VII гӀасру |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 390-абилел |  390
 |  391
 |  392
 |  393
 |  394
 |  395
 |  396
 |  397
 |  398
 |  399
 |
|  |
| 400-абилел |  400
 |  401
 |  402
 |  403
 |  404
 |  405
 |  406
 |  407
 |  408
 |  409
 |
| 410-абилел |  410
 |  411
 |  412
 |  413
 |  414
 |  415
 |  416
 |  417
 |  418
 |  419
 |
| 420-абилел |  420
 |  421
 |  422
 |  423
 |  424
 |  425
 |  426
 |  427
 |  428
 |  429
 |
| 430-абилел |  430
 |  431
 |  432
 |  433
 |  434
 |  435
 |  436
 |  437
 |  438
 |  439
 |
| 440-абилел |  440
 |  441
 |  442
 |  443
 |  444
 |  445
 |  446
 |  447
 |  448
 |  449
 |
| 450-абилел |  450
 |  451
 |  452
 |  453
 |  454
 |  455
 |  456
 |  457
 |  458
 |  459
 |
| 460-абилел |  460
 |  461
 |  462
 |  463
 |  464
 |  465
 |  466
 |  467
 |  468
 |  469
 |
| 470-абилел |  470
 |  471
 |  472
 |  473
 |  474
 |  475
 |  476
 |  477
 |  478
 |  479
 |
| 480-абилел |  480
 |  481
 |  482
 |  483
 |  484
 |  485
 |  486
 |  487
 |  488
 |  489
 |
| 490-абилел |  490
 |  491
 |  492
 |  493
 |  494
 |  495
 |  496
 |  497
 |  498
 |  499
 |
|  |
| 500-абилел |  500
 |  501
 |  502
 |  503
 |  504
 |  505
 |  506
 |  507
 |  508
 |  509
 |

 |
| Хронологияб таблица |

**V гІасру** — ккола григорианияб календаралъул 401 соналъул 1 январалдаса 500 соналъул 31 декабралде щвезегІан букІараб заман.

## Лъугьа-бахъинал

## ХІужаби
# VI гӀасру

|  |
| --- |
| 1-себ азарсон |
| IV гӀасру — V гӀасру — **VI гӀасру** — VII гӀасру — VIII гӀасру |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 490-абилел |  490
 |  491
 |  492
 |  493
 |  494
 |  495
 |  496
 |  497
 |  498
 |  499
 |
|  |
| 500-абилел |  500
 |  501
 |  502
 |  503
 |  504
 |  505
 |  506
 |  507
 |  508
 |  509
 |
| 510-абилел |  510
 |  511
 |  512
 |  513
 |  514
 |  515
 |  516
 |  517
 |  518
 |  519
 |
| 520-абилел |  520
 |  521
 |  522
 |  523
 |  524
 |  525
 |  526
 |  527
 |  528
 |  529
 |
| 530-абилел |  530
 |  531
 |  532
 |  533
 |  534
 |  535
 |  536
 |  537
 |  538
 |  539
 |
| 540-абилел |  540
 |  541
 |  542
 |  543
 |  544
 |  545
 |  546
 |  547
 |  548
 |  549
 |
| 550-абилел |  550
 |  551
 |  552
 |  553
 |  554
 |  555
 |  556
 |  557
 |  558
 |  559
 |
| 560-абилел |  560
 |  561
 |  562
 |  563
 |  564
 |  565
 |  566
 |  567
 |  568
 |  569
 |
| 570-абилел |  570
 |  571
 |  572
 |  573
 |  574
 |  575
 |  576
 |  577
 |  578
 |  579
 |
| 580-абилел |  580
 |  581
 |  582
 |  583
 |  584
 |  585
 |  586
 |  587
 |  588
 |  589
 |
| 590-абилел |  590
 |  591
 |  592
 |  593
 |  594
 |  595
 |  596
 |  597
 |  598
 |  599
 |
|  |
| 600-абилел |  600
 |  601
 |  602
 |  603
 |  604
 |  605
 |  606
 |  607
 |  608
 |  609
 |

 |
| Хронологияб таблица |

**VI гІасру** — ккола григорианияб календаралъул 501 соналъул 1 январалдаса 600 соналъул 31 декабралде щвезегІан букІараб заман.

## Лъугьа-бахъинал

## ХІужаби
# Октябрь

|  |
| --- |
| ← **октобер** → |
| Ит | Тл | Ар | Хм | Рз | Щт | Гь |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |
| 2026 с. |

**Октябрь** — юлианияб ва григорианияб календаразда лъагІалил анцІабилеб моцІ.

## ХIужаби
# 1950 сон

| Сонал
 |
| --- |
|  1942 • 1943 • 1944 • 1945 —  **1946**  — 1947 • 1948 • 1949 • 1950
 |
| АнцӀсонал
 |
| 1920-абилел • 1930-абилел — **1940-абилел** — 1950-абилел • 1960-абилел |
| ГӀасраби
 |
| XIX гӀасру — **XX гӀасру** — XXI гӀасру
 |

## Лъугьа-бахъинал

## Гьаруна

## Хвана

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Гьаб соназул хIакъалъулъ макъала буго тIинчI, ва гьaб жеги хIадур гьечIо. Гьабе кумек Википедиялъе, битIизабе ва гьалде тIаде жо жубай.* |
# Талат

**Талат** — итниялда ва арбагІалда гьоркьоб букIунеб анкьил къо. Халкъалдагьоркьосеб стандарталда рекъон ISO 8601, гьеб ккола — анкьил кIиабилеб къолъун, амма исламиял пачалихъазда гьеб ккола анкьида жаниб ункъабилеб къолъун.

## ХІужаби
# Жанубияб океан

Жанубияб океаналъул ралъадал
**Жанубияб океа́н** (басралъ. *Жанубияб цІорол океан*) — гьеб буго Антарктида сверун ругел лъабго океаналъул (ГІодоцаралъул, Атлантикиялъул ва Гьиндустаналъул) лъималде абулеб цIар. Ва гьеб ккола расмияб гуреб куцалда «щуабилеб океан»-абун хІалтІизабулеб цІар. Гьелъул гьечIо шималияб рахъалъан, мухIканго рихьизарурал гIорхъалабиги. Гьелъие чIезабураб площадь буго 20,327 млн км².

## Ссылкаби

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Гьаб макъала буго тIинчI, ва гьaб жеги хIадур гьечIо. Гьабе кумек Википедиялъе, битIизабе ва гьалде тIаде жо жубай.* |

Халип:Жанубияб океаналъул лъим

Халип:Антарктида
# ГӀатӀилъи

**ГӀатӀилъи** буго тӀасияб рахъалъул кӀодолъул роцен. ГӀатӀилъи бичӀчӀизе бегьула жиб бегӀул модел гьабизе къваригӀунеб, кьураб биццалъиги бугеб материалалъул яги тӀасияб рахъ цо гъаталдалъун белъине гӀураб релъадул къадар гӀадин.

## Референсал
# 20 август

|  |
| --- |
| ← **август** → |
| Ит | Тл | Ар | Хм | Рз | Щт | Гь |
|   |   |   |   |   | 1 | 2 |
| 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| 31 |   |   |   |   |   |   |
| 2026 с. |

**20-абилеб август** — грегорианияб календаралда рекъон лъагIалил 232-абилеб къо (високоснияб соналъ — 233-абилеб). ЛъагIел сверизе хутIула 133 къо.

## Байрамал

## Лъугьа-бахъинал

## Гьаруна

## Хвана

## Ишараби

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Гьаб макъала буго тIинчI, ва гьaб жеги хIадур гьечIо. Гьабе кумек Википедиялъе, битIизабе ва гьалде тIаде жо жубай.* |
# 1961 сон

| Сонал
 |
| --- |
|  1957 • 1958 • 1959 • 1960 —  **1961**  — 1962 • 1963 • 1964 • 1965
 |
| АнцӀсонал
 |
| 1940-абилел • 1950-абилел — **1960-абилел** — 1970-абилел • 1980-абилел |
| ГӀасраби
 |
| XIX гӀасру — **XX гӀасру** — XXI гӀасру
 |

|  |
| --- |
| 2-абилеб азарсон |
| XVIII гӀасру — XIX гӀасру — **XX гӀасру** — XXI гӀасру — XXII гӀасру |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1890-абилел |  1890
 |  1891
 |  1892
 |  1893
 |  1894
 |  1895
 |  1896
 |  1897
 |  1898
 |  1899
 |
|  |
| 1900-абилел |  1900
 |  1901
 |  1902
 |  1903
 |  1904
 |  1905
 |  1906
 |  1907
 |  1908
 |  1909
 |
| 1910-абилел |  1910
 |  1911
 |  1912
 |  1913
 |  1914
 |  1915
 |  1916
 |  1917
 |  1918
 |  1919
 |
| 1920-абилел |  1920
 |  1921
 |  1922
 |  1923
 |  1924
 |  1925
 |  1926
 |  1927
 |  1928
 |  1929
 |
| 1930-абилел |  1930
 |  1931
 |  1932
 |  1933
 |  1934
 |  1935
 |  1936
 |  1937
 |  1938
 |  1939
 |
| 1940-абилел |  1940
 |  1941
 |  1942
 |  1943
 |  1944
 |  1945
 |  1946
 |  1947
 |  1948
 |  1949
 |
| 1950-абилел |  1950
 |  1951
 |  1952
 |  1953
 |  1954
 |  1955
 |  1956
 |  1957
 |  1958
 |  1959
 |
| 1960-абилел |  1960
 |  1961
 |  1962
 |  1963
 |  1964
 |  1965
 |  1966
 |  1967
 |  1968
 |  1969
 |
| 1970-абилел |  1970
 |  1971
 |  1972
 |  1973
 |  1974
 |  1975
 |  1976
 |  1977
 |  1978
 |  1979
 |
| 1980-абилел |  1980
 |  1981
 |  1982
 |  1983
 |  1984
 |  1985
 |  1986
 |  1987
 |  1988
 |  1989
 |
| 1990-абилел |  1990
 |  1991
 |  1992
 |  1993
 |  1994
 |  1995
 |  1996
 |  1997
 |  1998
 |  1999
 |
|  |
| 2000-абилел |  2000
 |  2001
 |  2002
 |  2003
 |  2004
 |  2005
 |  2006
 |  2007
 |  2008
 |  2009
 |

 |
| Хронологияб таблица |

 **1961-абилеб (азаралда ичӀнусиялда лъабкъоялда тӀоцебесеб) сон**
грегорианияб календаралда рекъон — гӀаммаб сон, жиб гьатӀан къоялъ байбихьулеб. Гьеб буго 2-абилеб азарсоналъул XX гӀасруялъул 7-абилеб анцӀсоналъул 1-себ сон, нилӀер эраялъул 1961-абилеб сон, 1960-абилел соназул 2-абилеб сон. Гьеб лӀугӀаралдаса ана 65 сон.

Халип:ГӀаммаб сон, гьатӀан къоялъ байбихьулеб

## Гьарурал

*Ралагье гьединго: Категория:1961 соналъ гьарурал*

## Хварал

*Ралагье гьединго: Категория:1961 соналъ хварал*

### Январ

Шрёдингер, Эрвин
* 4 январ — Эрвин Шрёдингер, австер физикчи, 1933 соналъул Физикаялъухъ Нобелил премиялъул лауреат (гь. 1887)

### Март

* 26 март — МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби, жамгӀияв жигарчи, гӀалимчи, Прагьаялъул техникияб университеталъул профессор, Шималияб Кавказалъул националияб комитеталъул президент (гь. 1897)

### Юн

* 6 июн — Карл Густав Юнг, швейцар психиатр, психолог, философ, аналитикияб психологиялъул кьучӀлъунчи (гьа. 1875)

### Юл

* 2 юл — Эрнест Гьемингвей, американ хъвадарухъан,1954 соналъул Адабияталъухъ Нобелил премиялъул лауреат (гь. 1899)