Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Тахшагьар[хисизабизе | код хисизабизе]

Вашингтон, АЦШялъул тахшагьарЛондон, Цолъараб Къиралаталъул тахшагьарМосква, Россиялъул тахшагьарБерлин, Алманалъул тахшагьарПариж, Парансалъул тахшагьарРим, Италиялъул тахшагьарТокио, Японалъул тахшагьарПекин, Чиналъул тахшагьарИсламабад, Пакистаналъул тахшагьарНью Дели, Индиялъул тахшагьар
**Тахшагьар** ккола пачалихъалда, вилаяталда, штаталда ялъуни цогидаб административияб икълималда нухмалъиялъул бакІ хІисабалда жиндир бетІераб статутс бугеб муниципалитет. Гьеб ккола бетІереб шагьарлъун, жинда жаниб хІукуматалъул гІуцІиялги данделъаби гьарулеб бакІги бугеб; тахшагьаралъул статусалъе гІемерисеб баян кьун букІуна гьелъул къануналъ яги конституциялъ. Цо-цо юрисдикциязда, чанго пачалихъалда бугеб, хІакимлъиялъул батІи-батІиял гІаркьалаби рукІуна батІи-батІиял гІумру гьабулел бакІазда. Цо-цо нухалда батІалъи гьабула расмияб (конституциялъулаб) тахшагьаралдаги жиб батІияб бакІалда бугеб хІукумат букІунеб бакІалдаги гьоркьоб.

Жал аслиял экономикаялъулал, демографиялъулал, маданияталъулал ва интеллектуалиял централлъун рукІунел тахшагьаразде гьединго абула тІоцересел шагьаралилан (приматиял шагьар). Мисалаллъун рачине бегьула Афинал, Банкок, Пекин, Брюссел, Копенгаген, Къагьир, Лондон, Мехико, Москва, Париж, Лима, Сеул ва Токио.

## Терминология

Тахшагьар абураб рагІи Авар мацІалде бачІун буго парс мацІалдаса; гьеб рагІи лъугьун буго тах ва шагьар абураб рагІабаздаса, жинда жаниб тах бугеб шагьар абураб магІна буго гьелъул. Административияб мартабат гІодобегІанал икълимазул хІакимлъи жаниб бугеб бакІалъе цо-цо пачалихъазда хІалтІизабуларо тахшагьар абураб термин, хІалтІизабула, мисалалъе, термин "административияб марказ".

## Тарих

### Тарихиял тахшагьарал

## Гьанжесел тахшагьарал

## Гьаризе ракІалда ругел тахшагьарал

## БатІиял тахшагьарал

### ХІукуматалъу гІуцІи жаниб гьечІеб тахшагьар

### ТІасан дагІба бугел тахшагьарал

## Тахшагьар символ хІисабалда

## Тахшагьар ва рагъулаб стратегия

## Балагье гьединго

* Пачалихъазул тахшагьаразул сияхІ

## ХІужжаби
# Инсанасул потенциал гӀеялъул индекс[хисизабизе | код хисизабизе]

World map representing the inequality-adjusted Human Development Index categories (based on 2018 data, published in 2019).

|  |  |
| --- | --- |
|   0.800–1.000 (very high)
  0.700–0.799 (high)
  0.550–0.699 (medium) |   0.350–0.549 (low)
  Data unavailable |

**Инсанасул потенциал гӀеялъул индекс** (ИПГӀИ) — ккола, щибаб лъагІалида киналниги пачалихъазда ругел халкъазул гІумруялъул уровень, гьезул гьоркьохъеб гІумру, гьезул лъаялъул даража, лъавукълъиялъул къадар ва гьединго гьел халкъазул паракъатлъи бихьизабулеб роцен. Бищун цебе гьеб роценалъе кьучІ лъуна 1990 соналъ пакистанияв МахІбубул ХІакъ абулев чиясул бетІерлъиялда гъоркь букІараб экономистазул къокъаялъ. 1990 соналдасан байбихьун, ЦМГІялъул щибаб лъагІалида жаниб тІобитІулеб инсанасул потенциал цебе тІеялъул отчеталда лъазабула гьеб лъагІалида жаниб дунялалдаго бугеб ИПГӀИ.

ИПГӀИялъул рикӀкӀен гьабулаго бетӀераб лъабго жоялде кӀвар кьола:

* Инсанасул гӀумруялъул гьоркьохъеб халатлъи.
* Пачалихъалда ругел халкъазул лъаялъул уровень.
* Щибав гражданинасе кколеб халкъияб валовой бачӀиналъул бутӀа (АЦШ долларалда борцун).

## ХIужаби
# ГьатӀан[хисизабизе | код хисизабизе]

Нерлиялда Покровалъул гьатӀан
**ГьатӀан** (гІур. *Церковь*; грек. Κυριακη (οικια) рагӀиялдаса — «Бичасул (рукъ)») — насранияз жедерго диниял шартӀал тӀубалеб бакӀ. ГӀаммаб къагӀидаялъ, как балеб рукъ.

Шагьаралъул яги монастыралъул аслияб гьатӀаналда гӀадатияб къагӀидаялъ килисаян абула (ай, гІур. *собор*); *кафедралияб килисаян* абула жинда жаниб епископасул (архиереясул) кафедра бугеб гьатӀаналдакафедра правящего епископа (архиерея).

Православияб гьатӀаналъул аслиял бутӀаби
Православияб яги католикияб гьатӀан гӀадатияб къагӀидаялъ букӀуна чамалиго цоцалъ журарал бутӀабаздасан: капелла, крипта, придел.

Католикияб гьатӀаналъул куц
1. Нартекс
2. БетӀераб неф (наос)
3. Хьибилалъулал нефал — лъабнефалъулаб гьатӀаналъда - 2, щуго нефалъулалъда - 4. Испаниялда — Lado de la Epístola y lado del Evangelio (Рисалаталъул неф — кваранаб рахъ; Хъвай-хъвагӀаялъул неф — квегӀаб рахъ — мукъадасал тӀахьал рукӀулеб къагӀидаялда рекъон).
4. Сиял (колокольнял) — тӀадаб бутӀа гуро
5. Придел
6. Трансепт (средокрестие, къубаялда гъоркьбакӀ)
7. Трансепталъул къвалал, поперечнияб неф
8. Алтаргун Апсида
9. Венец капелл
10. Хор — кидаго букӀунаро
11. Деамбулаторий

### Кирха

Лютеранияб гьатӀан Румыниялъул Брашов шагьаралда
Лютераниял гьатӀаназда цо-цо мехалъ **кирхабийилан** абула.

Лютеранияб Ульмский килиса буго дунялалдаго бищун борхатаб гьатӀан — 161,5 м.

## Гь. балагье

* Какил рукъ
* Костёл
* Килиса
* Датуна гьатӏан

## ХӀужаби

## Линкал

* *Горчаков М. И.* Церковь // Брокгаузил ва Ефронил энциклопедияб къамус: 86 томазда (82 т. ва 4 тӀаджубаял.).
# 15 июль

|  |
| --- |
| ← **юл** → |
| Ит | Тл | Ар | Хм | Рз | Щт | Гь |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |
| 2026 с. |

**15-абилеб июль** — грегорианияб календаралда рекъон лъагIалил 196-абилеб къо (високоснияб соналъ — 197-абилеб). ЛъагIел сверизе хутIула 169 къо.

## Байрамал

## Лъугьа-бахъинал

## Гьаруна

## Хвана

## Ишараби

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Гьаб макъала буго тIинчI, ва гьaб жеги хIадур гьечIо. Гьабе кумек Википедиялъе, битIизабе ва гьалде тIаде жо жубай.* |
# Европаялъул цолъи[хисизабизе | код хисизабизе]

ЕЦялъул байрахъ
Европаялъул цолъи хӀукуматал
**Европаялъул цолъи** (**Евроцолъи**, **ЕЦ**, **Европаялъул сою́з**) — европаялъул 27 пачалихъалъул экономикияб ва политикияб цолъи.

Гьеб гІуцІцІана Маастрихт къотӀи-къай сабаблъун 1992 соналъул 7 февралялъ.

Европаялъул цолъи гӀадамазул къадар ккола 449 миллион чи. Ракьалъул гӀатӀилъи 4,2 млн км² ВЖП ккола $21,1 трлн. Валюта — евро.

## ХӀукуматал

     — ХӀукуматал гӀуцӀизабурал ЕЦ.

| Флаг | Государство | Столица | Дата вступления |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Австрия | Вена | 1 январ 1995 |
|  | Алмания | Берлин | 25 март 1957 |
|  | Белгия | Буруссел | 25 март 1957 |
|  | Булгъария | София | 1 январ 2007 |
|  | Венгрия | Будапешт | 1 май 2004 |
|  | Греция | Афинал | 1 январ 1981 |
|  | Дания | Копенгаген | 1 январ 1973 |
|  | Ирландия | Дублин | 1 январ 1973 |
|  | Испания | Мадрид | 1 январ 1986 |
|  | Италия | Рим | 25 март 1957 |
|  | Кипр | Никосия | 1 май 2004 |
|  | Латвия | Рига | 1 май 2004 |
|  | Литва | Вильнюс | 1 май 2004 |
|  | Луксембург | Люксембург | 25 март 1957 |
|  | Мальта | Валлетта | 1 май 2004 |
|  | Нидерландал | Амстердам | 25 март 1957 |
|  | Паранс | Париж | 25 март 1957 |
|  | Польша | Варшава | 1 май 2004 |
|  | Португалия | Лиссабон | 1 январ 1986 |
|  | Романия | Бухарест | 1 январ 2007 |
|  | Словакия | Братислава | 1 май 2004 |
|  | Словения | Любляна | 1 май 2004 |
|  | Финляндия | Хельсинки | 1 январ 1995 |
|  | Хорватия | Загреб | 1 июл 2013 |
|  | Чехия | Прага | 1 май 2004 |
|  | Швеция | Стокгольм | 1 январ 1995 |
|  | Эстония | Таллин | 1 май 2004 |

## ХIужаби

## Ссылкаби

* Официалияб сайт Евроцолъиялъул
* Еврокомиссия
* Представительство Европейской комиссии в России Архивация 2010-07-05 Wayback Machine
* Информация об органах конституционного контроля Суда Европейских сообществ
* Право Европейского союза
* EU Observer Архивация 2022-06-16 Wayback Machine — Новостной сайт, специализирующийся на Евросоюзе
* EURactiv — Новости политик ЕС
* Центр ЕС-Россия — новости и мнения экспертов о развитии отношений между Россией и ЕС
* European Voice Архивация 2008-08-07 Wayback Machine — Европейский голос — новости и обзоры ЕС.

Халип:Европаялъул цолъи темабазда
# 7 Декабр[хисизабизе | код хисизабизе]

|  |
| --- |
| ← **декембер** → |
| Ит | Тл | Ар | Хм | Рз | Щт | Гь |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |   |
| 2026 с. |

**7-абилеб Декабр** — грегорианияб календаралда рекъон лъагIалил 341-абилеб къо (високоснияб соналъ - 342-абилеб). ЛъагIел сверизе хутIула 24 къо.

## Байрамал

## Лъугьа-бахъинал

## Гьаруна

## Хвана

## Ишараби

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Гьаб макъала буго тIинчI, ва гьaб жеги хIадур гьечIо. Гьабе кумек Википедиялъе, битIизабе ва гьалде тIаде жо жубай.* |
# Сеонг Дже-Ги[хисизабизе | код хисизабизе]

**Сеонг Джэ-Ги** (кор. 성재기?, 成在基?; 11 сентябр 1967 cон, Тэгу, Кореялъул Жумгьурият — 26 июл 2013 сон, Мапхогу, Сеул, Кореялъул Жумгьурият) — Жанубияб Кореялда хӀукъукъал цӀунулев чи ва активист, философ-либералист ва антифеминист, 2008 соналда Кореялъул бихьиназул ассоциация гӀуцӀарав ва хвезегӀан гьелъун цевехъанлъун вукӀарав.

## ХІужаби

## Линкал

* twitter of Sung Jae-gi Халип:Ko icon
* South Korean channel films suicide  (инг.)
* Activist’s 'suicide' causes huge stir Koreatimes 2013.07.26  (инг.)
* Police continue search for missing men’s rights activist yonhapnews 2013.07.27  (инг.)
* Suicide performance and journalist ethics News Dongah  (инг.)
* Body of Sung Jae-gi found in Han River Koreaherald 2013.07.29  (инг.)
* Seoul ‘Bridge of Life’ Attracts More Suicide Attempts korearealtime 2013.11.08  (инг.)
* [Opinion] Now Showing Suicidal Performance! WHAT?! — humanrights moniter Southkorea
* MHRA Sung Jae-gi dead A-Voice of Man  (инг.)
* Grabación de un suicidio en Corea del Sur abre el debate sobre la ética de los medios de comunicación (Español)
* Activista Sung Jae-ki se suicidó frente a las cámaras de televisión (Español)
* Архивация 2014-04-07 Wayback Machine In memoriam 2013:Sung Jae-ki Архивация 2014-04-07 Wayback Machine (France)
# Американал

**Американал** (инг. **Americans**) — СШАялда бугеб миллат. ГIадамазул къадар — 314 миллион чи.
Гьезул гIемерисел ккола Великобританиялдасан 16-17 гIасрабазда гочун рачарал гIадамал, хаду-хаду жедеего папалихъги гIуцIцIун.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Гьаб макъала буго тIинчI, ва гьaб жеги хIадур гьечIо. Гьабе кумек Википедиялъе, битIизабе ва гьалде тIаде жо жубай.* |