Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Астрономия[хисизабизе | код хисизабизе]

"Хаббл" телескопалъ бахъараб Крабалъул хьухьлъиялъул (Крабгӏанаб хьухьлъи) сурат.
**Астрономия** буго рижалилаб гӀелму, жинца зодил обйекталги, космосалда лӀугьунел рукӀунел феноменалги лъазарулеб. Элъ хӀалтӀизабула математика, физика, химия эзул лӀугьенги, гӀаммаб церетӀейги бицине. Астрономиялъул интересалъул обйектаз гъорлӀе рачуна планетаби, цӀваби, моцӀал, хьухьлъаби, галаксияби, метеороидал, астероидал, кометаби. ФеноменазулӀ рукӀуна суперноваби кьвагьи, квазарал, пулсарал, космикияб микрокарачелаб сверухъаб радиация. Дагьабги гӀаммаб магӀнаялда, астрономиялъ цӀех-рех гьабула Ракьалъул астмосфералдаса къватӀибехун бугеб кинабго жоялъул.

## Этимология

*Астрономия* (грек ἀστρονομία < ἄστρον *astron*, "цӀва" гин -νομία *-nomia* < νόμος *nomos*, "балъ" яги "култура") абураб рагӀул магӀна бук "цӀвабзазул балъ" (яги "цӀвабзазул култура", буссинабиялда бан). Астрономия къосине бегьуларо жиб чагӀазул хӀалтӀи-квара зодилал лугбузда рекъон букӀунилан абуралда божулеб астрологиягун. Гьеб кӀиялъулго лӀугьен цого букӀаниги, гьанже эл руго цоцадаса тӀобан батӀиял.

### Термин "астрономия" гин "астрофизика" хӀалтӀизаби

"Астрономия" гин "астрофизика" руго синонимал. ЧӀван-къотӀараб баяналда рекъон, "астрономия" буго "Ракьалъул астмосфералдаса къватӀирехун ругел обйектал, эзул физикиябги химикиябги куц-мухъги лъазаби", "астрофизика" абуни хурхараб буго "зодилал обйектазулги феноменазулги рагъари, физикалаб куц-мухъ, динамикиял процессал" лъазарулеб астрономиялул гӀаркьалида.

## Референсал