Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 7 d'avientu

## Fechos

* 1941 - L'ataque xaponés a la base norteamericana de Pearl Harbor, nes islles Ḥawai, marca oficialmente la entrada de los Estaos Xuníos na Segunda Guerra Mundial.
* 1975 - Indonesia invade la ex-colonia portuguesa de Timor Oriental.
* 1988 - Un terremotu de 6.9 ° na escala de Richter provoca ente 25 000 y 35 000 víctimes n'Armenia.
* 2014 - El tifón Hagupit dexa grande destrucción nes Filipines, provoca la muerte de 2 persones y dexa 1.2 millones sin llugar.

## Nacencies

* 1860 - Joseph Cook, primer ministru d'Australia († 1947)
* 1863 - Pietro Mascagni, compositor italianu († 1945)
* 1924 - Mário Soares, políticu portugués, Presidente de la República de Portugal ente 1986 y 1996
* 1928 - Noam Chomsky, llingüista, filósofu y intelectual norteamericanu
* 1956 - Larry Bird, xugador de baloncestu norteamericanu
* 1956 - Iveta Radičová, primer ministra d'Eslovaquia
* 1957 - Alfons López Tena, políticu valencianu
* 1958 - Marie Louise Coleiro Preca, presidente de Malta
* 1966 - Lucía Etxebarria, escritora española
* 1974 - Annette Salmeen, bioquímica y nadadora norteamericana
* 1979 - Sara Bareilles, cantautora y pianista norteamericana
* 1979 - Jennifer Carpenter, actriz d'Estaos Xuníos
* 1984 - Robert Kubica, pilotu polacu de Fórmula 1
* 1990 - Urszula Radwańska, tenista polaca
* 1990 - David Goffin, tenista belga
* 1995 - Julio Rodríguez, futbolista asturianu.

## Muertes

* 43 e.C. - Cicerón, filósofu y orador romanu (nacíu'l 3 de xineru de 106 e.C.)
* 283 - Eutiquianu, papa.
* 1254 - Inocenciu IV (º c. 1195), papa.
* 1894 - Ferdinand de Lesseps, inxenieru francés, constructor de la Canal de Suez y de la Canal de Panamá (º 1805)
* 1906 - Élie Ducommun, periodista suizu, Premiu Nobel de la Paz (º 1833)
* 1947 - Nicholas Murray Butler, Premiu Nobel de la Paz (º 1862)
* 1947 - Tristan Bernard, escritor y humorista francés (º 7 de setiembre de 1866)
* 1977 - Peter Carl Goldmark, inventor húngaro-norteamericanu (º 1906)
* 1985 - Robert Graves, poeta y novelista británicu (º 24 de xunetu de 1895)
* 1993 - Félix Houphouët-Boigny, primer presidente de Costa de Marfil (º 18 d'ochobre de 1905)
* 1993 - Wolfgang Paul, físicu alemán, Premiu Nobel (º 1913)
* 1998 - Martin Rodbell, bioquímicu norteamericanu, Premiu Nobel (º 1925)

## Referencies

|  |
| --- |
| Xineru | Febreru | Marzu | Abril | Mayu | Xunu | Xunetu | Agostu | Setiembre | Ochobre | Payares | Avientu |
# Idioma maltés

| Malti |
| --- |
| Faláu en |
| Faláu en |
Malta, Canadá, Estaos Xuníos, Australia y Reinu Xuníu |
| Númberu de falantes |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Falantes |
Tipu |
Añu |
|  |
| 570 000 | llingua materna | 2012 |

 |
| Datos |
| Familia |
Sicilian Arabic (en)  y llingües del sur d'Europa |
| Estáu de vulnerabilidá |
1 seguru |
| Sistema d'escritura |
alfabetu maltés y Maltese Braille (en)  |
| Reguláu por |
Conseyu Nacional de la Llingua Maltesa |
| Códigos |
| ISO 639-1 |
mt |
| ISO 639-2 |
mlt |
| ISO 639-3 |
mlt |
|  |
|  |

El **maltés** ye una de les dos llingües oficiales de Malta, xunto al inglés. Tien procedencia semítica masque nun tea claro'l so orixe, una teoría caltién que la so nacencia ye productu d'un dialeutalismu feniciu y otra diz que remanez del árabe. Ye la única llingua semítica romanizada, ye dicir qu'emplega l'alfabetu llatín; y amás presenta bayura d'empréstamos del sicilianu, del italianu, del inglés y del castellán.

Ye oficial na República de Malta dende 1936, añu nel que sustituyó al italianu como llingua del gobiernu.

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# Sung Jae-ki

| Sung Jae-ki |
| --- |
|  |
| Vida |
| Nacimientu |
Daegu, 11 de setiembre de 1967 |
| Nacionalidá |  Corea del Sur |
| Muerte |
Seúl, 26 de xunetu de 2013 (45 años) |
| Causa de la muerte |
afogamientu |
| Familia |
| Casáu con |
Park Eun-kyong (1994 – ) |
| Estudios |
| Estudios |
Universidá Yeungnam |
| Llingües falaes |
coreanu |
| Oficiu |
| Oficiu |
activista polos derechos humanos, entamador, autobiógrafu |
| Serviciu militar |
| Cuerpu militar |
service civil |
| Graduación |
sarxentu |
|  |

**Sung Jae-ki** (Hangul:성재기;hanja:成在基) (11 de setiembre de 1967, Daegu – 26 de xunetu de 2013, Seúl) foi un activista de derechos humanos y cívicos, y un filósofu Lliberalista de Corea del Sur. El 26 de xineru de 2008 fundó la asociación masculina "Homes de Corea" (남성연대 男性聯帶) de la que foi representante

## Referencies

## Enllaces esternos

* *Grabación de un suicidio en Corea del Sur abre el debate sobre la ética de los medios de comunicación* (castellán)
* *Activista Sung Jae-ki se suicidó frente a las cámaras de televisión* (castellán)
* *South Korean channel films suicide* (n'inglés)
* *Suicide performance and journalist ethics* News Dongah *(n'inglés)*
* Police continue search for missing men's rights activist yonhapnews (n'inglés)
* Body of Sung Jae-gi found in Han River Koreaherald 2013.07.29 (n'inglés)
# Romanín

| Romani chib |
| --- |
| Faláu en |
| Faláu en |
Albania, Austria, Bosnia y Herzegovina, Colombia, Dinamarca, Finlandia, Alemaña, Hungría, Kosovu, Montenegru, Macedonia del Norte, Noruega, Polonia, Rumanía, Serbia, Eslovaquia y Suecia |
| Númberu de falantes |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Falantes |
Tipu |
Añu |
|  |
| 46 000 000 |  |  |

 |
| Datos |
| Familia |
Llingües indoaries centrales |
| Estáu de vulnerabilidá |
3 definitivamente en peligru |
| Sistema d'escritura |
alfabetu llatín, alfabetu cirílicu y devanágari |
| Códigos |
| ISO 639-2 |
rom |
| ISO 639-3 |
rom |
|  |
|  |

El **romanín** ye una llingua indoeuropea, del grupu indoariu septentrional, tamién ye nomada llingua *xitana* por ser la fala vernácula d'esta etnia.
Por mor de les migraciones de los **romá** (endonome de los xitanos), dende'l noroeste de la India; la llingua sufrióu munches aportaciones y alteraciones; tando anguaño mui dixebrada. Orixinaria de la zona noroeste de l'antigua India y el centru de Paquistán, arriquecida con pallabres emprestaes de les llingües que se falaben nos países polos que los xitanos foron pasando. Calcúlase que tien más de 1.000 años d'esistencia y anguaño ye falada n'Europa, oeste d'Asia, norte d'África y América.

El númberu de falantes nun ta claru pero paez que sería d'ente 6 y 10 millones; destacando pola so vitalidá y población les variantes vlax (valaca) y balcánica del romanín.

Dellos Estaos pertenecientes al Conseyu d'Europa (organismu qu'axunta a tolos Estaos d'Europa, sacantes Bielorrusia por falta de garantíes democrátiques y Kosovo por ser recién la so independencia y nun tar reconocíu por toos) roblaron el tratáu internacional Carta Europea de les Llingües Minoritaries o Rexonales comprometiéndose a protexer esta llingua.

Nesti tratáu cada Estáu escueye los idiomes a protexer y en qué midida. Los que falen de protexer el romanín son; Alemaña, Austria, Eslovaquia, Eslovenia, Finlandia, Montenegro, Países Baxos, Rumanía, Serbia y Suecia. Queda ensin protexer la llingua en comunidaes d'Albania, Bosnia y Herzegovina, Bulgaria, Croacia, República Checa, España, Estonia, Francia, Grecia, Hungría, Italia, Letonia, Lituania, Macedonia, Moldavia, Noruega, Polonia, Portugal, Reinu Xuníu, Rusia, Suiza, Turquía y Ucraína.

## División interna

1. Asiáticu.
2. Armeniu.
3. Européu:
	1. Vlax
	2. Balcánicu
	3. Central
	4. Septentrional

Pola mestura al traviés de los sieglos d'esta llingua, anguaño cada greyu ye sodividíu en variedaes plenas y paravariedaes. La diferencia ta en que nel primer casu ye una variedá propia del romanín (romanín de Gales) y na otra ye que la llingua mayoritaria del país poseye la gramática y la estructura mientras que'l romanín apúrre-y el léxicu, como ye'l casu del caló.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Perampliu estudiu de les llingües romanines n'Europa