Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Harmonía

| Harmonía |
| --- |
|
musical concept (en)  y conceutu matemáticu |
|
elements of music (en)  |
|  |
|  |

En música, l'**harmonía** ye tolo que ta rellacionáu colos soníos simultanios (acordes). Pue entendese com l'aspeutu "vertical" de la música, demientres que la melodía sería l'aspeutu "horizontal".

## Enllaces esternos
# 1831

| **Añu 1831**  |
| --- |
| **Años:** |
1828 1829 1830 - **1831**  - 1832 1833 1834 |
| **Décades:** |
Años 1800 Años 1810 Años 1820 - **Años 1830**  - Años 1840 Años 1850 Años 1860 |
| **sieglos:** |
sieglu XVIII - **sieglu XIX**  - sieglu XX |

**1831 n'otros calendarios**| Calendariu gregorianu | 1831 *MDCCCXXXI* |
| Ab urbe condita | 2584 |
| Calendariu armeniu | 1280 |
| Calendariu chinu | 4527 – 4528 |
| Calendariu hebréu | 5591 – 5592 |
| Calendarios hindús - *Vikram Samvat* - *Shaka Samvat* |  1886 – 1887 1753 – 1754 |
| Calendariu persa | 1209 – 1210 |
| Calendariu islámicu | 1247 – 1248 |
| Calendariu rúnicu | 2081 |

## Fechos

* [[ ]] -

## Nacencies

* 28 de xineru - Villoria (Llaviana): Fray Ceferino González y Díaz Tuñón, eclesiásticu ya filósofu asturianu († 29 de payares de 1894).

## Muertes

* [[ ]] -

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# Atila

| Atila |
| --- |
|  |
|

|  king of the Huns (en)  |
| --- |

 435 - 453 ← Rugila (en)  - Ellac (en) , Dengizich (en) , Ernakh (en)  → |
| Vida |
| Nacimientu |  |
| Nacionalidá |
[[Hunnic Empire (en)  |
| Muerte |
Panonia, 453 |
| Causa de la muerte |
valor desconocíu choking (en)  |
| Familia |
| Padre |
Mundzuk |
| Casáu con |
Kreka (en)  Ildico Eskam's daughter (en)  |
| Fíos/es |
 Ellac (en)  Dengizich (en)  Ernakh (en)  |
| Hermanos/es |
Bleda |
| Oficiu |
| Oficiu |
xefe tribal |
| Serviciu militar |
| Lluchó en |
Battle of the Maureaco Fields (en)  |
|  |

**Atila** (llanures danubianes, c. 395 - Valle de Tisza, 453) foi'l postreru y más poderosu caudiellu de los hunos, tribu procedente probablemente d'Asia, magar que los oríxenes exautos desconócense.

Atila gobernó'l mayor imperiu européu del so tiempu, dende'l 434 hasta la so muerte en 453. Conocíu n'Occidente como *L'azote de Dios*. Les sos posesiones estendíense dende la Europa Central hasta'l mar Negru, y dende el ríu Danubiu hasta'l mar Bálticu. Mientres el so reináu, foi ún de los más xabaces enemigos del Imperiu romanu, que nesta etapa final del mesmu taba dixebráu en dos: L'Imperiu Oriental con capital en Constantinopla, güei Istambul, y l'Imperiu Occidental, con capital en Roma y más tarde en Rávena. Invadió dos vegaes los Balcanes, tuvo a piques de tomar la ciudá de Roma y llegó a sitiar Constantinopla. Coló al traviés de Francia y llegó inclusive a Orleans, hasta que'l xeneral romanu Aeciu obligólu a recular na batalla de los Campos Cataláunicos nel 451 (Châlons-en-Champagne). Llogró faer fuxir al emperador d'Occidente Valentinianu III de la so capital, Rávena, nel 452.

L'imperiu de los hunos esgoncióse y estinguióse tres la muerte d'Atila. Los hunos foron un pueblu nómada de cazadores y ganaderos de los que nun se caltienen rexistros escritos propios, polo que los datos que conocemos provienen sobremanera de fontes romanes. Con too y con eso, Atila convirtióse nuna figura llexendaria de la historia d'Europa, y en gran parte de la Europa Occidental recuérdase-y como'l paradigma de la crueldá, la destrucción y la rampiña. Dellos historiadores, sicasí, retrátenlu como un rei grande y noble, y trés sagues escandinaves inclúyenlu ente los sos personaxes principales.

## Referencies

## Enllaces esternos

*
* «Atila».  en Find a Grave. (n'inglés)
* Obres d'Atila nel Proyeutu Gutenberg
# 24 de xunu

## Fechos

* [[ ]] -

## Nacencies

* 1842 - Ambrose Bierce, escritor y periodista norteamericanu.
* 1962 - Claudia Sheinbaum, política, científica, activista y escritora mexicana.
* 1979 - Mindy Kaling, actriz, comediante, escritora y productora d'Estaos Xuníos.
* 1980 - Minka Kelly, actriz d'Estaos Xuníos.
* 1987 - Lionel Messi, futbolista y medayista olímpicu arxentín.

## Muertes

* 1935 - Carlos Gardel, cantante y compositor de tangos arxentín (nacíu'l 11 d'avientu de 1887)

## Referencies

|  |
| --- |
| Xineru | Febreru | Marzu | Abril | Mayu | Xunu | Xunetu | Agostu | Setiembre | Ochobre | Payares | Avientu |
# 23 de xunu

## Fechos

* [[ ]] -

## Nacencies

* 1894 - Eduardo VIII del Reinu Xuníu, militar, monarca y aristócrata británicu († 1972)
* 1972 - Zinedine Zidane, futbolista y entrenador francés d'ascendencia arxelina.
* 1994 - Moi Gómez, futbolista español.
* 1995 - Danna Paola, cantante, actriz, compositora de cantares y modelu mexicana.

## Muertes

* 1979 - Juan Uría Ríu, historiador asturianu.

## Referencies

|  |
| --- |
| Xineru | Febreru | Marzu | Abril | Mayu | Xunu | Xunetu | Agostu | Setiembre | Ochobre | Payares | Avientu |
# 17 de xunetu

## Fechos

* 1976 - Indonesia amiesta Timor Oriental como'l so 27ª provincia.

## Nacencies

* 1832 - Charilaos Trikoupis, primer ministru de Grecia († 1896).
* 1843 - Julio Argentino Roca, presidente arxentín († 1914).
* 1888 - Shmuel Yosef Agnon, escritor israelín, Premiu Nobel († 1970).
* 1889 - James Cagney, actor norteamericanu († 1986).
* 1917 - Phyllis Diller, actriz norteamericana († 2012).
* 1917 - Kenan Evren, presidente de Turquía († 2015).
* 1918 - Carlos Manuel Arana Osorio, presidente de Guatemala († 2003).
* 1920 - Juan Antonio Samaranch, políticu español, presidente del Comité Olímpicu Internacional († 2010).
* 1933 - Karmenu Mifsud Bonnici, primer ministru de Malta.
* 1935 - Donald Sutherland, actor canadianu († 2024).
* 1939 - Ali Khamenei, xefe espiritual d'Irán.
* 1939 - Spencer Davis, músico de Gales.
* 1946 - Laurent Fabius, primer ministru de Francia.
* 1954 - Angela Merkel, cancillera alemana.
* 1954 - Edward Natapei, primer ministru de Vanuatu.
* 1963 - Rei Letsie III de Lesothu.
* 1981 - Mélanie Thierry, actriz francesa.

## Muertes

* 1540 - Rei Xuan I de Hungría (º 1487)
* 1790 - Adam Smith, economista y filósofu escocés (º 1723)
* 1845 - Charles Grey, primer ministru del Reinu Xuníu (º 1764)
* 1883 - Tu Duc, emperador de Vietnam (º 1829)
* 1906 - Carlos Pellegrini, presidente d'Arxentina (º 1846)
* 1912 - Henri Poincaré, matemáticu francés (º 1854)
* 1918 - Zar Nicolás II de Rusia (º 1868)
* 1928 - Álvaro Obregón, presidente de Méxicu (º 1880)
* 1959 - Billie Holiday, cantante norteamericana de jazz (º 1915)
* 1967 - John Coltrane, músicu norteamericanu de jazz (º 1926)
* 1995 - Juan Manuel Fangio, pilotu arxentín de Formula 1 (º 1911)
* 2001 - Morris, dibuxante y guionista de cómic belxicanu, creador de Lucky Luke (º 1923)
* 2005 - Edward Heath, primer ministru del Reinu Xuníu (º 1916)
* 2011 - Juan María Bordaberry, presidente d'Uruguái (º 1928)

## Referencies

|  |
| --- |
| Xineru | Febreru | Marzu | Abril | Mayu | Xunu | Xunetu | Agostu | Setiembre | Ochobre | Payares | Avientu |
# Llista de monarques de Lleón

Como **reis de Lleón** entiéndense los monarques que rixeron los destinos d'esta corona del Occidente Peninsular na Edá Media, en dalgunos casos amás anomábense reis de Castiella y n'otros yeren privativos de Lleón, a la viniente llista axúntense les reines propietaries, munches vegaes escaecíes por mor de la tradición historiográfica.

## Observación

Hai de notar que la numberación de los reis de Lleón sigue a los d'Asturies por que nun hai franíu na conservación del poder políticu, si qu'asina nel casu de Castiella, los sos reis caltienen la numberación del reinu de Lleón, anque nun hubiera continidá, por mor del preste concedíu como socesores de la Corona peninsular predominante.

Emplégase la numberación tradicional pero señálase la real, yá qu'esiste una gran diverxencia al respeutu ente estremaes escueles historiográfiques.

## Casa Pelaxana o asturlleonesa

* García I 910-914
* Ordoñu II 914-924
* Fruela II 924-925
* Alfonsu IV 925-931
* Ramiru II 931-951
* Ordoñu III 951-956
* Sanchu I 956-958
* Ordoñu IV 958-960
* Sanchu II 960-966
* Ramiru III 966-984
* Vermudu III 1028-1037
* Sancha I 1037-1065 (el so maríu foi Fernandu, primer rei de Castiella, pero la reina de Lleón yera ella, como lo amuesen les cróniques y actes de la dómina)

## Casa Ximena

* Alfonsu VI 1069-1109
* Urraca I 1109-1126

## Casa de Borgoña

* Alfonsu VII 1126-1157 (coronóse Emperador d'Hispania)
* Fernandu II(I de Lleón) 1157-1188 (rei privativu de Lleón)
* Alfonsu IX (VIII de Lleón) 1188-1230 (rei privativu de Lleón)
* Sancha II y Dulce I 1230 (el so pa dexó como heriedes del Reinu a les sos fíes pero pol pautu de les Dames la corona recayóu nel so hermanu Fernandu III col que fina la Corona Llionesa y empieza la Castellana y Llionesa)

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wikimedia Commons tien conteníu multimedia tocante a **Llista de monarques de Lleón**.
# Historiador

L'**historiador** ye una persona que tien por xera a correxir o amosar la Historia del xeitu más imparcial posible (fechos del pasáu, considerando la historia como ciencia), a desplicar los sos fechos. Tamién ye l'eruditu o espertu n'Historia.

L'historiador tien que desplicar fechos qu'abondes vegaes nun conoz direutamente. Poro, ye ñecesaria la consulta d'estremaes fontes de naturaleza variao.

## Ver tamién

* Historiografía

## Referencies

## Enllaces esternos

*