Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# GPS

GPS|  |
| Tipu |
sistema global de navegación per satélite, radionavigation-satellite service (en)  y guidance system (en)  |
| Datos básicos |
| Usu |
llugar xeográficu |
| Carauterístiques |
| Formáu por |
GPS satellite (en)  |
|

---

 |
| Páxina web |
gps.gov |
|  |

El **Sistema de Posicionamientu Global**, más conocíu poles sos sigles n'inglés, **GPS** (sigles de **Global Positioning System**), ye un sistema que dexa determinar en tola Tierra la posición d'un oxetu (una persona, un vehículu) con una precisión d'hasta centímetros (si utilízase GPS diferencial), anque lo más común son unos pocos metros de precisión. El sistema foi desenvueltu, instaláu y emplegáu pol Departamentu de Defensa de los Estaos Xuníos. Pa determinar les posiciones nel globu, el sistema GPS sirvese de 24 satélites.

## Funcionamientu

El GPS funciona per aciu una rede de 24 satélites (mas tres de respladu) n'órbita sobre'l planeta Tierra, a 20.200 km d'altor, con trayectories sincronizaes pa cubrir tola superficie de la Tierra. Cuando se desea determinar la posición, el receptor que s'utiliza pa ello alcuentra automáticamente a lo menos tres satélites de la rede, de los que recibe unes señales indicando la identificación y la hora del reló de cada unu d'ellos. Con base nestes señales, l'aparatu sincroniza'l reló del GPS y calcula'l tiempu que tarden en llegar les señales al equipu, y de tal manera mide la distancia al satélite por aciu el métodu de trilateración inversa, que básase en determinar la distancia de cada satélite al puntu de midida. Conocíes les distancies, determinar fácilmente la mesma posición relativa al respective de los satélites. Conociendo amás les coordenaes o posición de caun d'ellos pola señal qu'emiten, llógrase la posición absoluta o coordenaes reales del puntu de midida. Tamién se consigue una exactitú estrema nel reló del GPS, similar a la de los relós atómicos que lleva a bordu cada unu de los satélites.

L'antigua Xunión Soviética construyó un sistema similar llamáu GLONASS, agora xestionáu pola Federación Rusa.

Anguaño la Xunión Europea ta desenvolviendo'l so propiu sistema d'allugamientu per satélite, denomináu Galileo.

De la mesma, la República Popular China ta implementando'l so propiu sistema de navegación, el denomináu Beidou, que ta previstu que cunte con 12 y 14 satélites ente 2011 y 2015. Pa 2020, yá dafechu operativu tendrá de cuntar con 30 satélites. N'avientu de 2012 teníen 14 n'órbita.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wikimedia Commons tien conteníu multimedia tocante a **GPS**.
# Elipsoide de revolución

| Elipsoide de revolución |
| --- |
|
superfície cuádrica non dexenerada y Espaciu compautu |
|  |
| Más información |
| Basáu en |
esfera |
|  |

L'**elipsoide re revolución** o esferoide, ye una superficie de revolución cuya forma tridimensional ye'l resultáu de rotar dafechu una elipse sobro'l so exe mayor.

### Ecuación del elipsoide

Nes matemátiques, un **elipsoide** ye una cuádrica análoga a la elipse pero con una dimensión más. La ecuación d'un elipsoide típicu ye:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

onde *a*, *b* y *c* son númberos reales positivos que determinen la forma del elipsoide. Si dos d'estos númberos son iguales, l'elipsoide ye un esferoide; si los tres son iguales, trátase d'una esfera.

Si s'aplica una transformación llinial invertible a una esfera, obtiense un elipsoide que se pue describir de la forma anterior per aciu d'una rotación, como consecuencia del teorema espectral.

La interseición d'un elipsoide con un planu pue ser vacía, un puntu o bien una elipse.

Tamién ye dable definir elipsoides en dimensiones más altes.

### Ecuación de la elipse

Dao qu'aproximadamente un xeoide ye un elipsoide de revolución, la elipse que lu forma tien semiexes:

a=radiu ecuatorial de la Tierra=6378 Km. y b= radiu polar de la Tierra=6357 km.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
### Achaplamientu

Ye la magnitú adimensional:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
### Llatitú y llatitú xeocéntrica

Aproximando la Tierra a un elipsoide de revolución, la llatitú o ángulu que forma un llugar col ecuador terrestre y la llatitú xeocéntrica o ángulu que forma el llugar col ecuador vistu dende'l centru la Tierra nun ye'l mesmu.

Pa rellacionalos introduzse la variable auxiliar *u*:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
Si H ye l'altor sobro'l nivel del mar (en metros) del observador y WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 la distancia al centru la Tierra, cúmplese que:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_10
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12
## Ver tamién

* Xeodesia
* Tierra
* Xeoide
# Nivel de la mar

| Nivel de la mar |
| --- |
|
vertical datum (en)  |
|
vertical datum (en)  y water level (en)  |
|  |
|  |

Llámase **nivel de la mar** al nivel que sirve como referencia p'allugar l'altitú de les llocalidaes y accidentes xeográficos (sacante los somarinos que se miden pola so fondura).

Dau que'l nivel de la mar nun ye constante por mor de les marees, nin tampocu ye igual n'estremaos llugares de la Tierra, en cada país tómase un nivel predetermináu nun llugar concretu y a determinada hora.

Cualquier altitú que se quiera calcular en dichu país fadráse en comparanza al respeutive d'esti nivel predetermináu.

N'Asturies, pa les referencies xeográfiques non somarines tómase como nivel 0 l'altor permediu de la mar na costa de la ciudá d'Alicante, mientres que pa les somarines el 0 ye la baxamar (mínimu teóricu del nivel de la mar nesi llugar).

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wikimedia Commons tien conteníu multimedia tocante a **Nivel de la mar**.
# Mapa

| Mapa |
| --- |
|
type of map (en)  y xéneru |
|
cartographic work (en) , cartographic material (en)  y cartographic product (en)  |
|  |
|  |

Mapa de la Tabula Roxeriana añu 1456 e.C.
Un **mapa** (dalgunes vegaes nomáu **carta** de cartografía) ye una representación gráfica y métrica d'una faza de territoriu sobro una superficie bidimensional, xeneralmente plana, pero qu'arriendes pue ser esférica, como ocurre nos globos terráqueos. Que'l mapa tenga propiedaes métriques, quier dicir que tien de ser dable tomar midides de distancies, ángulos o superficies sobro él y obtener un resultáu aproximadamente esautu. A la ciencia y téunica que fai los mapes denómase-y cartografía.

Entamaos pol home col envís de coñocer el mundu, y sofitaos primero en teoríes filosófiques, los mapes constitúin una fonte d'información enforma valoratible, y una gran parte de l'actividá humana, ta rellacionao d'ún u otru mou cola cartografía.

Anguaño tiense l'enfotu y la ronía de siguir cola enxamás bilada xera cartográfica. L'Universu en xeneral y el Sistema Solar no particular, ufren ensin dubia nueves llendes pa esti llabor que tien oríxenes escaecíos na memoria.

L'usu de les téuniques sofitaes na fotografía por satélite, fizo dable non sólo poder coñocer les llendes esautes d'un país, d'un continente o del mundu, sinón tamién aspeutos etnolóxicos, históricos, estadísticos, hidrográficos, orográficos, xeomorfolóxicos, xeolóxicos y económicos, qu'empobinen al home a un conocimientu más anchu del mediu y del planeta nel que vive.

Mapa antiguu (apro. 1650) representando a California como una islla.
La Historia de la Cartografía abarca dende les primeres trazes nel sable, hasta l'usu de les téuniques xeodésiques, fotogramétriques y de fotointerpretación . Los errores xeométricos d'un mapa suelen caltenese per baxo de lo que'l güeyu humanu columbra. El llímite de la perceición visual humana ta en 0,2 mm.

L'ensundia na ellaboración d'un mapa, ye que feo jasmín ntao nél tien de ser **nidio**, ensin sacrificar por ello la precisión. El mapa, ye un documentu que tien de ser atalantáu según les idees qu'intervienen nel so aviamientu. Tou mapa tien un orde xerárquicu de valires y los primarios tienen de solliñase énte los secundarios.

Pa poder cumplir con toes estes desixencies, el cartógrafu tien de criar dellos "planos de llectura". En tou momentu tien de tener presentes les téuniques de simplificación, per duana de colores o simboloxía, ensin escaecer que nún planu de llectura más fondera pueden obtenese elementos informativos detallaos. La cantidá d'información, tien de tar rellacionao de mena proporcinal a la escala. Cuanto mayor seya l'espaciu destináu a una rexón, mayor será el númberu d'elementos informativos que se puedan ufrir sobro ellos.

De fincia, tou mapa tien d'incluyir una síntesis de conxuntu, lo mesmo qu'un detái analíticu que permita una llectura más fondera. El nivel nel que se cumplan estes dos condiciones, determina, a la fin, la calidá del mapa.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wikimedia Commons tien conteníu multimedia tocante a **Mapa**.
# Esfera

| Esfera |
| --- |
|
constante d'UCUM |
|
esferoide, llugar xeométricu, superfície cuádrica non dexenerada, frontera, variedá analítica, hiperesfera, N-esfera, Superficie y geometric primitive (en)  |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| círculu | Esfera | 3-sphere (en)  y torus (en)  |

 |
|  |

Una **esfera** (del griegu σφαῖρα, «sfaira») ye la superficie formada por tolos puntos del espaciu que tan siempre a la mesma distancia (llamada *radiu*) del mesmu puntu (llamáu *centru*).

Tamién ye'l sólidu que'l so volume alcuéntrase conteníu en dicha superficie, anque pa estos casos ye más correutu emplegar el términu *bola*.

Como la esfera ye la figura xeométrica que pa la mesma cantidá de volume tien una superficie menor, ye'l cuerpu cuya enerxía ye mínima pa esi volume. Por eso ye una de les formes más presentes na naturaleza.

* La superficie d'una esfera de radiu, *r*, ye    WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

* El volume d'una esfera de radiu, *r*, ye    WIKINIUM\_MATH\_PH\_2

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# Llinia ecuatorial

| Llinia ecuatorial |
| --- |
|
Gran círculu, paralelu y equator (en)  |
|  |
|  |

L'**ecuador** ye'l planu perpendicular al exe de rotación d'un planeta y que pasa pel so centru. L'ecuador dixebra la superficie del planeta en dos partes, l'hemisferiu norte y l'hemisferiu sur. La llatitú del ecuador ye, por definición, de 0º. El planu del ecuador taya la superficie del planeta nuna llinia imaxinaria allugada a la metá esauta de los polos.

L'ecuador de la Tierra tien 40.075,004 km.

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# Keyhole Markup Language

Keyhole Markup Language|  |
| Desendolcador(es) |
Keyhole, Inc (en)  y Google |
| Estensión de ficheru | `.kml` `.kkk` |
| Tipu de MIME | `application/vnd.google-earth.kml+xml` `application/vnd.google-earth.kmz` |
| Tipu |
XML-based format (en) , Formatu abiertu y formatu de ficheru |
| Orixe del nome |
Keyhole, Inc (en)  |
|  |

**Keyhole Markup Language** (**KML**) ye un llinguaxe de marques basáu en XML pa representar datos xeográficos en trés dimensiones.

## Estructura

Los ficheros KML davezu distribúyense comprimíos como ficheros KMZ, que pueden amás incluyir archivos d'imáxenes y otros recursos rellacionaos col mapa.

Un ficheru KML especifica una carauterística (marques de llugares, imáxenes, polígonos, modelos 3D, descripciones testuales, etc.) pa Google Earth o cualesquier otru software qu'implemente KML. Contién títulu, una descripción básica del llugar, les sos coordenaes primeru (llargor), segundu (llatitú) y opcionalmente l'altitú.

## Exemplu

```
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<kml xmlns="
 <Placemark>
 <name>Uviéu</name>
 <description>Ciudá d'Uviéu, capital d'Asturies</description>
 <Point>
 <coordinates>-5.843868,43.360758,0</coordinates>
 </Point>
 </Placemark>
 </kml>

```

## Estandarización

Les especificaciones KML 2.2 fueron presentaes ante'l Open Geospatial Consortium (OGC) col fin d'algamar un estatus d'estándar abiertu como formatu d'intercambiu de información xeográfica. En payares de 2007 la OGC crea un nuevu grupu de trabayu sobre KML 2.2 y solicítense allegaciones hasta'l 4 de xineru de 2008. El 14 d'abril de 2008 convirtióse definitivamente en nuevu estándar de la industria.

## Ver tamién

* Google Earth
* GML
* Marble
* Shapefile
* Sistema d'información xeográfica

## Referencies

## Enllaces esternos