Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sistema de coordenaes xeográfiques

| Sistema de coordenaes xeográfiques |
| --- |
|
sistema de coordenaes y entidá xeográfica |
|  |
|  |

Mapa de la Tierra amosando les llinies de llatitú horizontales y llonxitú (verticales); Versión ampliada Archiváu 2006-05-23 en Wayback Machine (pdf)
 Llatitú *phi* (φ) y Llonxitú *lambda* (λ)
El **Sistema de Coordenaes Xeográfiques** espresa toles posiciones sobro la Tierra usando dos de les tres coordenaes d'ún sistema de Coordenaes esfériques que ta alliniáu con exe de rotación de la Tierra. Ésti define dos ángulos mididos dende'l centru de la Tierra:

* La llatitú mide l'ángulu ente cualesquier puntu y l'ecuador. Les llinies de llatitú denómense paralelos y son círculos paralelos al ecuador na superficie de la Tierra.

* + La llatitú suelse espresar en graos sexagesimales.
	+ Tolos puntos allugaos sobre'l mesmu paralelu tienen la mesma llatitú.
	+ Aquellos que s'atopen al norte del Ecuador reciben la denominación Norte (N).
	+ Aquellos que s'atopen al sur del Ecuador reciben la denominación Sur (S).
	+ Midir de 0º a 90º.
	+ Al Ecuador correspuéndelu la llatitú 0º.
	+ Los polos Norte y Sur tienen llatitú 90º N y 90º S respeutivamente.

* La llonxitú mide l'ángulu a lo llargo del ecuador dende cualquier puntu de la Tierra. Acéutase que Greenwich en Londres ye la llonxitú 0º na mayoría de les sociedaes modernes. Les llinies de llonxitú son circulos máximos que pasen pelos Polos y denómense meridianos.

Combinando estos dos ángulos, pueden espresase la posición de cualesquier puntu de la superficie de la Tierra.

Por exemplu: L'Entregu, Asturies, tien una **llatitú** 43°17′15″N y **llonxitú** 5°38′20″W. D'esti mou un vector dibuxáu dende'l centru la Tierra al puntu 43°17′15″ norte del ecuador y 5°38′20″ al oeste del Meridianu de Greenwich, pasará por L'Entregu.

L'ecuador ye nidiamente una parte importante pa esti sistema de coordenaes; representa el cero de los ángulos de llatitú y el puntu mediu ente los Polos. Ye'l **planu fundamental** del sistema de coordenaes xeográfiques.

## La tercera dimensión

Pa especificar un allugamientu dafechamente, debaxo o sobro la superficie de la Tierra, ye necesario indicar tamién la elevación/altor. Esti datu puede espresase relativu al nivel del mar o la distancia al centru la Tierra. Úsase davezu respeutu al nivel mediu del mar per aciu de l'altitú.

## Sistema de Coordenaes Proyeutaes

Al contrariu que les coordenaes xeográfiques que se caractericen por non tar proyeutaes, defínense distintes proyeiciones cartográfiques.

El sistema más utilizáu ye'l Sistema de Coordenaes Universal.

## Goyar tamién

* GPS
* Trópicu de Cáncer
* Trópicu de Capricorniu
* Coordenaes esfériques
* Altor
* Coordenaes UTM

## Referencies

## Enllaces esternos

*
* Archiváu 2013-07-19 en Wayback Machine Epsilones - El problema de la llonxitú
# Xeodesia

| Xeodesia |
| --- |
|
disciplina académica, especialidá y industry (en)  |
|
Ciencies de la Tierra |
|  |
|  |

El términu **Xeodesia**, del griegu γη ("tierra") y δαιζω ("divisiones" o "yo divido") foi emplegáu nun entamu por Aristóteles (384-322 e.C.) y pue significar, tanto "divisiones xeográfiques de la tierra", como tamién l'actu de "dixebrar la tierra", por exemplu, ente propietarios.

La Xeodesia ye, al empar, una rama de les Xeociencies y una Inxeniería. Trata del llevantamientu y de la representación de la forma y de la superficie de la Tierra, global y parcial, coles sos formes naturales y artificiales.

La Xeodesia tamién ye emplegada en matemátiques pa la midida y el cálculu sobre superficies curves. Úsense métodos asemeyaos a aquellos emplegaos na superficie curva de la Tierra.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wikimedia Commons tien conteníu multimedia tocante a **Xeodesia**.
# Xeoide

| Xeoide |
| --- |
|
equipotential surface (en)  |
|
forma |
|  |
|  |

El **xeoide** (etimolóxicamente *forma que tien la Tierra*) ye la superficie equipotencial qu'aprosimadamente coincide cola superficie definía de los mares en quietú, ensin marees, prollongáu baxu los continentes . Ye una superficie que se toma como referencia pal determín de les elevaciones del tarrén, altura ortométrica (o altura sobre el nivel mediu del mar), y úsase en trabayos d'inxeniería topográfica, cartografía, GPS, y pa la xeneración de modelos dixitales d'elevación.

La única propiedá matemática que define al xeoide ye que la gravedá ye la Normal a tolos puntos de la superficie. Según Gauss ye la ”*figura matemática de la Tierra*”, (del campu de gravedá dafechu). Si la distribución de mases de la Tierra fora homoxénea, el xeoide sería un elipsoide de revolución centráu nel centru de mases. La figura xeométrica más asemeyada al xeoide, ye l'elipsoide de revolución, que caltién un error respeutu al xeoide d'unos +/- 100m.

Les ondulaciones más grandes rexístrense nuna depresión al sur de la India qu'algama los 105 metros y una elevación al norte d'Australia qu'algama los 75 metros.

## Ver tamién

* Xeodesia
* Elipsoide de revolución
* Tierra