# Alfabetu Fonéticu Internacional

Alfabetu Fonéticu Internacional
|  |
| Tipos |
alfabetu fonéticu |
| Creador |
Alexander John Ellis (en) , Henry Sweet y Daniel Jones |
| Dates |
agostu 1888 |
| Basáu en |
Alfabetu rómico, alfabetu llatín y alfabetu griegu |
| Historia |
history of the International Phonetic Alphabet (en)  |
| Formáu por |
IPA symbol (en)  |
| Sitiu web | Sitiu web oficial |
|  |

Diagrama illustrando l'Alfabetu Fonéticu Internacional.
L'**Alfabetu Fonéticu Internacional** (**AFI**, **API** en francés e **IPA** n'inglés) ye un sistema de **notación fonética** creáu por **llingüistes**. El so envís ye es otorgar una forma estandarizada, precisa y única de representar los soníos de cualesquier llinguax oral, y úsenlu llingüistes, logopedes y terapeutes, maestros de llingua extranxera, lexicógrafos y traductores. Na so forma básica (en 2005) tien aproximao 107 símbolos base y 55 modificadores.

## Historia

En 1886, un grupu de profesores de llingua franceses y británicos, lideraos pol llingüista francés Paul Passy, formaron la que sería conocida a partir de 1897 como l'Asociación Fonética Internacional (en francés: *Association Phonétique Internationale*). El so alfabetu orixinal tuvo basáu nel d'una reforma ortográfica pal inglés, conocíu como l'alfabetu rómicu, pero pa faelo aplicable por otros idiomes, dexóse que los valores de los símbolos camudaren (por casu, el soníu [ʃ] yera representáu orixinalmente cola lletra ⟨c⟩ n'inglés, pero col dígrafu ⟨ch⟩ en francés). Sin embargu, en 1888, l'alfabetu foi revisáu por que fuera uniforme en tolos idiomes, aproviendo asina la base pa les versiones futures d'este.

## Fonemes

### Consonantes

|  |
| --- |
| **AFI** |
| Punto → | Labial | Coronal | Dorsal | Laríngea |
| ↓ Modo | Bilabial | Labiodental | Linguolabial | Dental | Alveolar | Postalveolar | Retroflexa | Alveolopalatal | Palatal | Velar | Uvular | Faríngea / Epiglotal | Glotal |
| Nasal | m̥ | m |  | ɱ | n̼̊ | n̼ |  | n̥ | n |  | ɳ̊ | ɳ |  | ɲ̊ | ɲ | ŋ̊ | ŋ | ɴ̥ | ɴ |  |
| Oclusiva | p | b | p̪ | b̪ | t̼ | d̼ |  | t | d |  | ʈ | ɖ |  | c | ɟ | k | ɡ | q | ɢ | ʡ | ʔ |  |
| Africada sibilante |  |  | ts | dz | tʃ | dʒ | ʈʂ | ɖʐ | tɕ | dʑ |  |
| Africada no sibilante | pɸ | bβ | p̪f | b̪v |  |  | tθ | dð | t͡θ̠ | d͡ð̠ | t̠͡ɹ̠̊˔ | d̠͡ɹ̠˔ |  |  |  | cç | ɟʝ | kx | ɡɣ | qχ χ͡ʀ̥ | ɢʁ | ʡħ | ʡ͡ʢ | ʔh |  |
| Fricativa sibilante |  |  | s | z | ʃ | ʒ | ʂ | ʐ | ɕ | ʑ |  |
| Fricativa no sibilante | ɸ | β β̞ | f | v | θ̼ | ð̼ | θ | ð | θ̠ | ð̠ | ɹ̠̊˔ | ɹ̠˔ |  |  |  | ç | ʝ | x | ɣ | χ | ʁ | ħ | ʕ | h | ɦ ʔ̞ |
| Aproximante | ʋ̥ | ʋ |  | ɹ̥ | ɹ |  | ɻ̊ | ɻ |  | j̊ | j | ɰ̊ | ɰ |  |  |
| Vibrante simple |  | ⱳ |  | ⱱ |  | ɾ̼ |  | ɾ̥ | ɾ |  | ɽ̊ | ɽ |  |  | ɢ̆ |  | ʡ̮ |  |
| Vibrante múltiple | ʙ̥ | ʙ |  | ʙ̪ |  | r̼ |  | r̥ | r |  | ɽ͡r̥ | ɽ͡r | ʀ̥ | ʀ | ʜ | ʢ |
| Africada lateral |  |  |  | tɬ | dɮ |  | ʈɭ̊˔ |  |  | c͡ʎ̥˔ |  | kʟ̝̊ | ɡʟ̝ |  |  |
| Fricativa lateral |  |  | ɬ | ɮ |  | ꞎ | ɭ˔ |  | ʎ̝̊ | ʎ̝ | ʟ̝̊ | ʟ̝ |  |
| Aproximante lateral |  | l̼ |  | l̥ | l |  | ɭ̊ | ɭ |  | ʎ̥ | ʎ | ʟ̥ | ʟ |  | ʟ̠ |
| Vibrante simple lateral |  | ɺ̼ |  |  | ɺ |  |  | ɭ̆ |  | ʎ̮ |  | ʟ̆ |  |

### Vocales

**Les Vocales**Ver tamién: IPA, Consonantes

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Editar | **Anterior** | - | **Central** | - | **Posterior** |
| **Pesllada** |

|  |
| --- |
| i • y
ɨ • ʉ
ɯ • u
ɪ • ʏ
• ʊ
e • ø
ɘ • ɵ
ɤ • o
ə
ɛ • œ
ɜ • ɞ
ʌ • ɔ
æ
ɐ
a • ɶ
ɑ • ɒ |

 |
| **Semipesllada** |
| **Media pesllada** |
| **Media** |
| **Media abierta** |
| **Semiabierta** |
| **Abierta** |

*Au los símbolos apaecen en parexes,
 el de mandrecha representa una vocal redondeada.*
L'AFI define una vocal como un soníu qu'asocede nel núcleu d'una sílaba. Na tabla amuésense les vocales con signu propiu nel AFI, onde s'alluguen les vocales nun gráficu bidimensional según la posición de la llingua. Les dos dimensiones del gráficu correspuenden a l'anterioridá (vocal anterior/central/posterior) y l'altor o abertura (vocal pesllada/media/abierta, etc.). Al mesmu tiempu vienen dadas pola segunda y la primera formante, atopaos na espectrograma de dichos soníos:

* La exa vertical de la tabla ta determinada pol altor de la vocal. Les vocales pronunciaes cola llingua baxa tán na base, y les vocales pronunciaes cola llingua alzada tán nel visu. Por exemplu, [ɑ] ta na base porque la llingua ta baxa nesta posición. Sicasí, [i] ta nel visu porque'l soníu ye pronunciáu cola llingua alzada escontra'l techu de la boca.
* De manera similar, la exa horizontal ta determinada pol fondu de la vocal. Les vocales cola llingua movida escontra'l frente de la boca (como [ɛ]) tán a la manzorga de la tabla, ente que aquelles en que se mueve escontra tras (como [ʌ]) son asitiaes a la mandrecha de la tabla.
* Onde les vocales tán en pares, la derecha representa una vocal arredondiada ente que la manzorga ye la equivalente non arrondada. Esti arrondamientu s'acomuña a la tercer formante (que ye menos prominente na mayoría de llingües).
* En dellos idiomes como'l guaraní, el portugués o'l francés esisten vocales nasales (vocales idéntiques pero pronunciaes cola ñariz).

## Referencies