Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Conca (accidente xeográficu)

| Conca |
| --- |
|
conceutu |
|
rexón xeográfica, basin (en)  y fluvial landform (en)  |
| Mapa d'allugamientu |
|  |
|  |

Una **conca** ye una depresión na superficie de la tierra, un valle arrodiáu d'altores.

El términu *conca hidrográfica* tien un sentíu más ampliu, siendo una parte de la superficie terrestre que les sos agües flúin escontra un mesmu ríu o llagu.

La suma de les conques hidrográfiques de tolos ríos que desagüen nun mesmu mar constitúi la aguada de dichu mar. Y la suma de les conques hidrográfiques de tolos afluentes d'un ríu constitúi la conca de dichu ríu. Llámense divisories, (divisories d'agües o divisories d'aguaes), a les llinies de xebru que pueden trazase ente conques hidrográfiques o aguaes axacentes y suelen coincidir con crestes montascoses, nes que cada llau conduz les sos agües escontra calces, conques o mares distintos.

Na conceición moderna del manexu de polítiques territoriales, la conca hidrográfica ye considerada, cada vegada más, como la unidá natural pal usu racional de los recursos naturales polo xeneral y los recursos hídricos en particular. Puede citase como exemplu, l'artículu sobre la conca del Orinoco.

## Ver tamién

* Hidrografía
* Vertiente hidrográfica

## Enllaces esternos

*
# Zakat

El **zakat** (n'árabe زكاة, trescritu xeneralmente como *zakaat* o *zakah*; en turcu *zekât*) ye'l terceru de los cinco pilastres del islam. Ye una proporción fixa de la riqueza personal que tien de tributase p'ayudar a los probes y precisaos, pa remunerar a el recaldadores d'esti tributu, manumitir esclavos y diversos destinos benéficos. El so significáu lliteral ye 'crecer (en bondá)', 'amontase', 'purificarse' o 'faer lo puro'. Ta prescritu nel Corán.
# Programación

| Programación |
| --- |
|
disciplina académica, especialidá y computer science term (en)  |
|
actividá y habilidá |
|  |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| pseudocode (en)  | Programación |  |

 |
|  |

La **programación d'ordenadores** (que de cutio nómase *programación*) ye l'arte de implementar un o más algoritmos astrautos emplegando un llinguaxe de programación, pa facer un programa d'ordenador concretu.

Ye vieyu'l discutiniu de si programar ye un arte, una ciencia, o namái una actividá dientru la inxeniería. Dalgunos piensen na programación comu un arte (artesanía) que cualesquier pue dominar. Pero, cenciellamente, un programa d'ordenador (que nun seya mui pequeñu) ye un artefautu abondo complexu, y necesítase una téunica enforma depurada ya especializada pa facelu bien.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wikimedia Commons tien conteníu multimedia tocante a **Programación**.
# Contratu

| Contratu |
| --- |
|
términu llegal |
|
obra intelectual, legal transaction (en) , alcuerdu y promise (en)  |
|  |
|  |

Un **contratu** defínese como un alcuerdu llegal que nun se pue francir.

Ye un actu xurídicu priváu, oral o escritu, ente partes que s'obliguen sobre materia o cosa determinada, y que puen ser compelíes pal so cumplimientu. Esti alcuerdu de voluntaes xenera derechos y obligaciones a les partes.

Ye un actu xurídicu bilateral o multillateral, porque intervienen dos o más persones (a diferencia de los actos xurídicos unillaterales en qu'intervién una sola persona), y que tien por finalidá crear derechos y obligaciones (a diferencia d'otros actos xurídicos que tán destinaos a remocicar o estinguir derechos y obligaciones, como les convenciones).

Tamién se denoma **contratu'**l cartafueyu que recueye les condiciones d'esti actu xurídicu.

## Referencies

## Enllaces esternos
# Espectru políticu

Llámase **espectru políticu** al ordenamientu visual de grupos y organizaciones polítiques acordies con dellos exes conceutuales. Esta clas d'ordenamientu ta condicionada poles situaciones históriques, sociales y el sistema de partíos d'una sociedá. Ún de los más emplegaos ye esquierda-drecha.

## Izquierda y drecha

Nos países occidentales contemporáneos, l'espectru políticu descríbese polo xeneral a lo llargo d'una llinia que va de drecha a esquierda. Esti espectru políticu tradicional ta definíu a lo llargo d'un exe col conservadorismu, la teocracia y el fascismu ("la drecha") nun estremu y el socialismu y el comunismu ("la esquierda") al otru. N'América del Norte y Europa, el términu lliberalismu refiérese a munches posiciones polítiques, munches vueltes consideraes estremaes ente los EE.XX. y el restu'l mundiu. Los lliberales considérense más bien d'izquierdes nos EE.XX. y más bien de dreches na mayor parte los países europeos – un términu qu'espeya la confrontación d'indefinición que "lliberal" tien nos EE.XX. ye'l de "centrista" o de "centru" n'Europa.

### Delles interpretacioens del exe esquierda-drecha

Hai delles opiniones sobro qué ye lo que se mide realmente a lo llargo d'esti exe.:

* La participación del gobiernu na economía ha ser intervencionista/socialista (esquierda) o laissez-faire/capitalista (drecha). Ésta foi la distinción fundamental na mayoría los países (non nos EE.XX.) na mayor parte'l sieglu XX.
* L'estáu ha dar prioridá a la igualdá (esquierda) o a la llibertá (drecha).
* L'estáu ha dar prioridá a la llibertá social (esquierda) o a la llibertá económica (drecha).
* La participación del gobiernu nos asuntos éticos ha ser mínima (esquierda) o intervencionista (drecha).
* El gobiernu ha de s'ocupar d'asuntos como la sanidá y les pensiones (esquierda) o los individuos han de s'encargar de los mesmos (drecha).
* Nos asuntos económicos y financieros, la tendencia p'hacia la seguridá económica (esquierda) o p'hacia la llibertá económica (drecha).

Sicasí, non toles consideraciones son apropiaes porque tamién hai delles corrientes que d'avezu clasifiquense dientro de la izquierda que s'oponen al Estáu, como los anarquistes.

>  [...]los dos polos de la política nun yeren la izquierda y la drecha. De fechu, namái son dos menes d'ordenar una sociedá industrial y tamos moviéndonos aína más allá de les sociedaes industriales de los sieglos XIX y XX. A mí paecíame que los dos estremos más absolutos yeren l'anarquía y el fascismu.
>
>
>  – Alan Moore
>
>

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# Llinguaxe

| Llinguaxe |
| --- |
|
habilidá |
|  |
|  |

El **llinguaxe** ye cualesquier tipu de códigu semióticu estructuráu, pal qu'esiste un contestu d'usu y ciertos principios combinatorios formales. Esisten contestos tanto naturales como artificiales.

1. El **llinguaxe animal** básase nel usu de señales sonores, visuales y olfatives a mou de signos pa referise a un referente o un significáu distintu de tales señales. Dientro del llinguaxe animal tán los berros d'alarma, el llinguaxe de les abeyes, etc.
2. Los **llinguaxes formales** son construcciones artificiales humanes, que s'usen en matemática y otres disciplines formales, incluyendo llinguaxes de programación. Estes construcciones tienen cadarmes internes que comparten col llinguaxe humanu natural, polo que pueden ser en parte analizaes colos mesmos conceutos qu'ésti.
3. El **llinguaxe humanu** básase na capacidá de los seres humanos pa comunicase per mediu de signos. Principalmente facémoslo usando'l signu llingüísticu. Entá así, hai dellos tipos de llinguaxe. El llinguaxe humanu pue estudiase tocantes al so desenvolvimientu dende dos puntos de vista complementarios: la ontoxenia, qu'unvia al procesu d'alquisición del llinguaxe pol ser humanu, y la filoxenia.

## Referencies

## Ver tamién

* Idioma o Llingua
# 15 de payares

## Fechos

* 1920 - Suiza: La Sociedá de Naciones reúnese per primer vegada, en Xinebra.
* 1995 - España: Apruébase nel Senáu por unanimidá l'abolición de la pena de muerte en tiempu de guerra.
* 1995 - Asturies - 15.000 persones manifiéstense n' Uviéu pola oficialidá de la llingua asturiana.

## Nacencies

* 1688 - Louis Bertrand Castel, matemáticu francés.
* 1943 - Marisa Porcel, actriz española.
* 1976 - Virginie Ledoyen, actriz francesa.

## Muertes

* 1916 - Henryk Sienkiewicz, escritor polacu, premiu Nobel de Lliteratura en 1905.
* 1917 - Emile Durkheim, sociológu francés.
* 1919 - Alfred Werner, químicu suizu, premiu Nobel de Química en 1913.
* 1954 - Lionel Barrymore, actor d'Estaos Xuníos.
* 1958 - Tyrone Power, actor d'Estaos Xuníos.
* 2022 - Germán Menéndez, futbolista y entrenador asturianu.

## Referencies

## Enllaces esternos

*

|  |
| --- |
| Xineru | Febreru | Marzu | Abril | Mayu | Xunu | Xunetu | Agostu | Setiembre | Ochobre | Payares | Avientu |