Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Alfabetu hebréu

Alfabetu hebréu
|  |
| Tipos |
abyad, alfabetu de caxa única, sistema d'escritura natural y Hebrew-script-based alphabet (en)  |
| Llingües |
hebréu, yiddish y xudeoespañol |
| Dates |
sieglu II edC |
| Basáu en |
alfabetu araméu |
| Historia |
history of the Hebrew alphabet (en)  |
| ISO 15924 |
Hebr (125) |
| Direición del testu |
de derecha a izquierda |
| Estaya Unicode |
U+0590-05FF y U+FB1D-FB4F |
| Formáu por |
י, ל y מ |
|  |

L'**Alfabetu hebreu** ye un alfabetu consonáticu de 22 lletres pa escribir n'hebréu asina como en yiddish, ladinu y xudeoarábigu.

Los hebreos llamen al so alfabetu **ʾālep̄-bêṯ** (א ʾālep̄ y ב bêṯ que son les dos primeres lletres desti alfabetu). El númberu, orde, nomes y valores fonéticos de les lletres son iguales que l'alfabetu arameu y los dos descienden del alfabetu feniciu.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Lletra** | **Nome** | **pronunciación** |
| א | Álef |  -  |
| ב | Bet | B/V |
| ג  | Guímel | G |
| ד | Dàlet | D |
| ה | He | H aspirada |
| ו | Vau | V/U |
| ז | Zain | Z |
| ח | Het | H. asturianu oriental |
| ט,  | Tet | T |
| י | Iod | I semivocal |
| ך כ | Caf | K |
| ל | Lámed | L |
| ם מ | Mem | M |
| ן נ | Nun | N |
| ס | Sámec | S |
| ע | Ain |  -  |
| ף פ | Pe | P |
| צ ץ | Tsade | TS |
| ק  | Cof | Q |
| ר | Reix | R |
| ש | Xin | X/IX |
| ת  | Tau | T |

## Referencies

## Enllaces esternos
# Baxu saxón

|  Baxu saxón *Neddersassisch, Nedersaksisch* |
| --- |
| **Faláu en** | Alemania |
| **Rexón** | Norte d'Alemaña y zones baxes del Rin |
| **Falantes**
• Nativos:
• Otros: | 1.000
• 1.000
• 1.000.000 |
| **Familia** | Llingües indoeuropees
  Xermánicu
  Xermánicu occidental
   Baxu alemán
    **Baxu saxón** |
| **Alfabetu** | Llatín |
| Estatus oficial |
| **Oficial en** | *Nengún país* |
| **Reguláu por** | *Nun ta reguláu* |
| Códigos |
| **ISO 639-1** | *nengún* |
| **ISO 639-2** | `nds` |
| **ISO 639-3** |  |
|  Estensión del baxu saxón |

El **Baxu saxón** o **Baxu alemán occidental** ye una parte de la llingua baxo-alemana tamién llamáu *Plattdeutsch*. Los falantes del baxu saxón llamen a la so llingua xeneralmente *Platt*.

## Composición

El baxu saxón ta formáu poles siguientes variedaes llingüístiques:

Westfalianu (parte sur de Weser-Ems-Gebiet y Westfalia-Lippe sin Siegen-Wittgenstein)
Ostfalianu (parte oriental del Weser, oriental de la Baxa Saxonia y occidental de Saxonia-Anhalt)
Baxu saxón del norte (parte nortiza de la Baxa Saxonia, Hamburgu, Bremen y Schleswig-Holstein)
## Llendes

Dientro'l continuu dialeutal de les llingües xermániques occidentales continentales nun hai fronteres llingüístiques fuertes sinón transiciones fluídes ente les variedaes. Eso tamién aplícase a la zona de transición entre l'altoalemán, baxoalemán y el baxofráncicu. La llingüística estrema los tres grupos al traviés d'unes isogloses concretes que dacuando son discutíes.

Nel casu del baxu saxón nel este la isoglosa que fai de frontera col baxoalemán oriental ye la del plural del presente de los verbos en -(e)t na parte occidental y en -e(n) na oriental (*mak(e)t* versus *make(n)*, *faemos/faéis/faen*). Esta isoglosa coincide na so mayoría cola frontera del antiguu país de Saxonia y les rexones que foron colonizaes y xermanizaes más tarde.

Nel sur estrémase del altu-alemán pela Benrather Linie, por exemplu llendando'l westfalianu col Ruhrgebiet o Hesse del norte.

Nel oeste llenda el baxu saxón col baxofráncicu. Dende un puntu de vista diacrónicu les variedaes del noroeste de los Países Baxos pertenecen al bloque llingüísticu baxu saxón. Sicasí, afáyase mayoritariamente una isoglosa como frontera llingüística que limita l'usu de la forma de plural baxu-saxona enn -(e)t. Los dialeutos falaos nos Países Baxos tienen por regla xeneral grandes asemeyances colos sos equivalentes na fastera alemana de la llende. La influyencia de dambes llingües estándar sobre los dialeutos fizo que la frontera política nel sieglu XX tamién se convirtiese en llingüística.

Nel norte la Linie Eckernförde-Treene-Eider fai de frontera histórica col danés y frisón del norte. Dende la edá media tardía la frontera norte del baxu saxón foi adentrándose en Schleswig.

## Referencies

## Enllaces esternos

Wictionary en baxoalemán
# G20

| G20 |
| --- |
|
grupu xeopolíticu, organización internacional, organismu internacional y Icosad (en)  |
|  |
| Historia |
|  |
| **Fundación** | 26 setiembre 1999 |
| Fundador |
G7 Paul Martin (en)  |
| Participación empresarial |
| Formáu por |
Alemaña Estaos Xuníos Francia Reinu Xuníu República Popular China Brasil Italia Canadá Rusia Australia Méxicu India Corea del Sur Indonesia Turquía Arabia Saudita Sudáfrica Arxentina Xapón Xunión Europea Xunión Africana |
|
Web oficial |
|  |

El **Grupu de los 20** (numerónimo: **G-20**) ye un foru de 19 países, más la Xunión Europea, onde s'axunten regularmente, dende 1999, xefes d'Estáu (o Gobiernu), gobernadores de bancos centrales y ministros de finances. Ta constituyíu por siete de los países más industrializaos —Alemaña, Canadá, Estaos Xuníos, Francia, Italia, Xapón y Reinu Xuníu— (G-7), más Rusia (G-8) y Australia, más diez países apocayá industrializaos de toles rexones del mundu, y la Xunión Europea como bloque económicu. Amás, cada añu participen como convidaos España, el país qu'ocupa la presidencia de l'ASEAN, dos países africanos (el que preside la Unión Africana y un representante de la Nueva Alianza pal Desarrollu d'África) y un país (dacuando más d'unu) convidáu pola presidencia, polo xeneral de la so propia rexón. Amás, participen 12 organizaciones internacionales socies.

Ye un foru de cooperación y consultes ente los países en temes rellacionaes col sistema financieru internacional, qu'estudia, revisa, y promueve discutinios, sobre temes rellacionaos colos países industrializaos y les economíes emerxentes, coles mires de caltener la estabilidá financiera internacional, y d'encargase de temes que tean más allá del ámbitu d'aición d'otres organizaciones de menor xerarquía. En xunto, los sos miembros representen el 85% del productu brutu global, dos tercios de la población mundial y el 75% del comerciu internacional.

Dende 2009, el G20 movió al G-8 y al G8+5 como foru de discutiniu de la economía mundial.

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# Drama

| Drama |
| --- |
|
literary mode (en) , forma lliteraria, disciplina académica y especialidá |
|
narrativa |
|  |
|  |

El **drama** ye la forma de presentación d'aiciones al traviés de la so representación por actores y per aciu del diálogu. El tonu de la obra dramática pue ser tantu tráxicu como cómicu.

Básicamente, esta definición coincide col conceutu qu'anguaño tenemos de teatru, anque esiste una tendencia a considerar dramáticu únicamente a tolo qu'incluya elementos tráxicos, especialmente cuando se da'l nomáu "final tráxicu". Poro, una tendencia xeneralizada apuesta a identificar, per un llau, al **drama** como xéneru lliterariu (el testu) y, per otru, al teatru como'l fenómenu de puesta n'escena del propiu testu dramáticu; pos, según esta posición, el testu dramáticu nun ye teatru hasta que se lleva a escena pa ser vistu pol públicu.

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# Trivium

Del llatín, *trivium* (*tres*: tres y *vía*: camín), confluencia de tres caminos.
Na Antigüedá y la Edá Media, trés de les siete artes lliberales relatives a la elocuencia: gramática, retórica y dialéutica (o lóxica)
Nes universidaes medievales, el trivium comprendía los tres aspeutos básicos del conocimientu: La gramática como mecánica del llinguaxe; la lóxica (o dialéutica - lóxica y dialéutica llegaron a ser sinónimos nel tiempu) que ye la "mecánica" del pensamientu y l'análisis; y la retórica que ye l'usu del llinguaxe pa instruir y persuadir. Na escolástica medieval considérense campos preparatorios pal quadrivium, el cual abarca l'aritmética, la xeometría, la música y l'astronomía.

## Ver tamién

* Artes lliberales
* Quadrivium
# Farmacia

| Farmacia |
| --- |
|
ciencia interdisciplinaria, especialidá, rama de la ciencia y industry (en)  |
|
química |
|  |
|  |

La **farmacia**, (del griegu: *φάρμακον*, "melecina"), ye la ciencia y práutica de la fechura y distribución de fármacos; tamién el llugar u se preparem los productos melecinales y el llugar onde se distribuyen, pero ésti ye llamáu **botica** pa destremar el conceutu de ciencia col de llugar. La farmacia ye una estaya de la *Materia Médica*, rama de les ciencies de la salú, que s'estudia la procedencia, naturaleza, propiedaes, y fechura de melecines.

Los farmacéuticos comparten colos químicos y los médicos la responsabilidá de sintetizar compuestos orgánicos con valir terapéuticu. Amás, cada vuelta más davezu solicítase conseyu a la comunidá de farmacéuticos en materia de salú y hixene. La Farmacia inclúi, amás de les conocencies sobre fármacos y melecines, conocimientos sobre farmacocinética, ello ye, los efeutos que puen tener éstos sobre'l cuerpu humanu y les propiedaes químiques y biolóxiques del cuerpu u actúa con aida de disciplines de la mesma farmacia o d'otros campos afines como son la farmacoloxía, farmacocinética, farmacodinamia, fisicoquímica, toxicoloxía, farmacotéunia y química farmacéutica.

## Disciplines de la Farmacia

La Farmacia tien raigaños na medicina, bioquímica, la química orgánica, la bioloxía vexetal y la bioloxía celular y molecular. Asina, la farmacia ye, en verdá, una bayura de disciplines de la ciencia, esta pue xebrase en trés estayes principales:

* **Ciencies farmacéutiques**
	+ Farmacoloxía
		- Farmacocinética
		- Farmacodinamia
		- Toxicoloxía
	+ Botánica farmacéutica
	+ Química farmacéutica
		- Etnofarmacoloxía
	+ Farmacognosia
		- Farmacia química
		- Fitoquímica
* **Farmacia galénica**
	+ Dermofarmacia y cosmética
	+ Farmacia industrial
	+ Teunoloxía farmacéutica
* **Práutica farmacéutica**
	+ Atención farmacéutica
	+ Farmacia comunitaria
	+ Farmacia hospitalaria
	+ Farmacovixilancia
		- Farmacoepidemioloxía

Amás d'estes disciplines, podemos añader otres de recién aplicación de la bioteunología vexetal o microbiolóxica como'l *Pharming* o la Biofarmacoloxía.

## Enllaces esternos

* Wikimedia Commons tien conteníu multimedia tocante a **Farmacia**.
# Bob Marley

| Bob Marley |
| --- |
|  |
| Vida |
| Nacimientu |
Nine Mile, 6 de febreru de 1945 |
| Nacionalidá |  Xamaica |
| Llingua materna |
inglés |
| Muerte |
Jackson Memorial Hospital (en) , 11 de mayu de 1981 (36 años) |
| Sepultura |
Nine Mile |
| Causa de la muerte |
melanoma cáncanu de cerebru cáncanu de pulmón |
| Familia |
| Padre |
Norval Sinclair Marley |
| Madre |
Cedella Booker |
| Casáu con |
Rita Marley (1966 – 1981) |
| Fíos/es |
[amosar] Ziggy Marley Cedella Marley Stephen Marley Rohan Marley Julian Marley Ky-Mani Marley Damian Marley Sharon Marley
 |
| Estudios |
| Estudios |
Stepney Primary and Junior High School (en)  |
| Llingües falaes |
inglés xamaicanu |
| Oficiu |
| Oficiu |
cantautor, cantante, guitarrista, compositor |
| Premios |

ver[amosar]
* Estrella del Paséu de la Fama de Hollywood  Orde del Méritu  (1981) Rock and Roll Hall of Fame  (1994) Premiu Grammy a la carrera artística  (2001)
 |
| Influyencies |
Curtis Mayfield, Jackie Wilson, Laurel Aitken, The Skatalites, Fats Domino, Prince Buster (en) , The Isley Brothers, Smokey Robinson, Joe Higgs, Marcus Garvey, Coxsone Dodd (en) , James Brown, The Flamingos, John Holt y The Paragons |
| Miembru de |
The Upsetters Bob Marley and the Wailers |
| Xéneru artísticu |
reggae Ska rocksteady (en)  |
| Mena de voz |
tenor |
| Instrumentu musical |
guitarra voz |
| Discográfica |
Studio One (en)  Beverley's Records Wail N Soul M (en)  Upsetter Records (en)  Island Records Trojan Records (en)  Tuff Gong (en)  |
| Astronauta |
| Creencies |
| Relixón |
Ilesia católica llatina Movimientu rastafari Ilesia ortodoxa etíope católicu non prauticante |
| IMDb |
nm0002490 |
|
bobmarley.com |
|  |

**Robert Nesta Marley**, conocíu como **Bob Marley** (6 de febreru de 1945, Nine Mile – 11 de mayu de 1981, Jackson Memorial Hospital (en) ) yera un músicu reggae de Xamaica.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina oficial (n'inglés)
# Millón

| Millón |
| --- |
|
enteru positivu, númberu compuestu, power of 1000 (en) , power of 10 (en) , númberu par, sixth power (en) , square number (en) , cube (en)  y harshad number (en)  |
|  |
|  |

Un **millón** (1.000.000) ye neto a **Mil** millares, o 10⁶, Mil vegaes Mil. El conceutu de **millón** tamién se pue espresar per aciu del prefixu "**Mega**" antepuestu a unidaes del SI. Por exemplu **1Megavatiu** ye lo mesmo que 1.000.000 de vatios

La pallabra **millón** nun se conoció hasta l'añu 1300. Hasta esi intre, la pallabra pa espresar el mayor númberu de daqué cuntable que s'usaba yera "*miríada*", pallabra griega qu'indica 10.000. Un casu conocíu ye qu'Arquímedes, al calcular el númberu de semientes d'Amapola que esistíen nel Universu qu'él suponía, utilizó la expresión "*miríades de miríades de miríades*" al nun tener un conceutu numbéricu mayor nesi intre.

En sen figuráu significa una gran cantidá indeterminada de daqué. p.e. ("un millón de besos"), pero esti ye un *castellanismu*, qu'a vegaes s'alcuentra na nuesa llingua. N'asturianu lo correuto ye emplegar la pallabra **milenta**, col significáu de "permunchos", p.e. "*Dábate yo milenta vegaes lo que teníen*", o "*milenta pucos*"
# Telemundo

| Telemundo |
| --- |
|
cadena de televisión |
|  |
| Llocalización |
| Sede |
Miami |
| Direición |
Estaos Xuníos |
| Historia |
|  |
| **Fundación** | 28 marzu 1954 |
| Fundador |
Ángel Ramos |
| Organigrama |
| Dueñu |
NBCUniversal |
| Participación empresarial |
| Organización matriz |
NBCUniversal |
|
Web oficial |
|  |

**Telemundo** ye una cadena de televisión d'Estaos Xuníos. La so primer emisión producióse en 1984.

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# Bruce Springsteen

| Bruce Springsteen |
| --- |
|  |
| Vida |
| Nacimientu |
Long Branch, 23 de setiembre de 1949 (76 años) |
| Nacionalidá |  Estaos Xuníos |
| Llingua materna |
inglés |
| Familia |
| Casáu con |
Julianne Phillips (1985 – 1989) Patti Scialfa (1991 – ) |
| Pareyes |
Karen Darvin |
| Fíos/es |
Jessica Springsteen |
| Hermanos/es |
Pamela Springsteen |
| Estudios |
| Estudios |
Freehold High School (en)  The Center for Early Education (en)  |
| Llingües falaes |
inglés |
| Oficiu |
| Oficiu |
cantante, compositor de cantares, pianista, guitarrista, productor musical, artista d'estudiu, compositor, actor de televisión, actor de cine, direutor de cine, músicu |
| Altor |
1,77 m |
| Premios |

ver
* Premiu Kennedy MTV Video Music Award for Best Male Video  (1985) : I'm on Fire MTV Video Music Award for Best Stage Performance  (1985) : Dancing in the Dark MTV Video Music Award – Viewer's Choice  (1985) MTV Video Music Award for Best Video from a Film  (1994) : Streets of Philadelphia Óscar al meyor cantar orixinal  (21 marzu 1994) : Streets of Philadelphia Rock and Roll Hall of Fame  (1999) New Jersey Hall of Fame  (2008) Anexu:Persona del añu MusiCares  (2013)  Medaya Presidencial de la Llibertá  : Barack Obama  (2016)
 |
| Nominaciones |

ver
* Óscar al meyor cantar orixinal (13 febreru 1996): *Dead Man Walkin' (en)*
 |
| Miembru de |
E Street Band Academia de les Artes y les Ciencies d'Estaos Xuníos |
| Xéneru artísticu |
rock |
| Mena de voz |
barítonu |
| Instrumentu musical |
guitarra Harmónica pianu |
| Discográfica |
Columbia Records |
| Astronauta |
| IMDb |
nm0819803 |
|
brucespringsteen.net |
|  |

**Bruce Frederick Joseph Springsteen** (23 de setiembre de 1949, Long Branch) , pasó sus primeros años en (Freehold), más conocíu como **Bruce Springsteen**, ye un guitarrista y cantante d'Estaos Xuníos de rock y folk.

## Discografía

* 1973 - *Greetings From Asbury Park, N.J.*
* 1973 - *The Wild, the Innocent, and the E Street Shuffle*
* 1975 - *Born to Run*
* 1978 - *Darkness on the Edge of Town*
* 1980 - *The River*
* 1982 - *Nebraska*
* 1984 - *Born in the U.S.A.*
* 1987 - *Tunnel of Love*
* 1992 - *Human Touch*
* 1992 - *Lucky Town*
* 1995 - *The Ghost of Tom Joad*
* 2002 - *The Rising*
* 2005 - *Devils & Dust*
* 2006 - *We Shall Overcome: The Seeger Sessions*
* 2007 - *Magic*
* 2009 - *Working on a Dream*
* 2012 - *Wrecking Ball*
* 2014 - *High Hopes*
* 2019 - *Western Stars*
* 2020 - *Letter to You*
* 2022 - *Only the Strong Survive*

### Live

* 1986 - *Live/1975-85*
* 1988 - *Chimes of Freedom*
* 1993 - *In Concert MTV Plugged*
* 2001 - *Live in New York City*
* 2002 - *Live in Barcelona*
* 2006 - *Hammersmith Odeon London '75*
* 2007 - *Live in Dublin: Bruce Springsteen with the Sessions Band*
* 2009 - *London Calling: Live in Hyde Park*

## Referencies

## Enllaces esternos

* + Páxina web oficial (n'inglés)
* Bruce Springsteen na Internet Movie Database (n'inglés)
* Bruce Springsteen na Internet Broadway Database (n'inglés)
* Bruce Springsteen en FilmAffinity (castellán)
* Bruce Springsteen en Facebook
* Bruce Springsteen n'Instagram
* Bruce Springsteen en Twitter (cuenta verificada)
# Cartografía

| Cartografía |
| --- |
|
rama de la ciencia, disciplina académica, industry (en) , estilu artísticu y xéneru |
|
Ciencies de la Tierra y xeografía |
|  |
|  |
|  |

La **cartografía** ye una disciplina qu'integra ciencia, téunica y arte, que trata de la representación de la Tierra sobre un mapa o representación cartográfica.

Pero amás de representar los contornos de les coses, les superficies y los ángulos, ocúpase tamién de representar la información qu'apaez sobre'l mapa, según se considere qué ye relevante y qué non. Esto, normalmente, depende de lo que se quiera representar nel mapa y de la escala.

Estes representaciones actualmente tán realizándose con programes d'informática nomaos SIG, nos que se pue xeorreferenciar dende un árbol y la so ubicación, hasta una ciudá entera como pue ser los sos edificios, cais, places, pontes, xuridicciones, etc.

## Referencies
# Revista

| Revista |
| --- |
|
type of publication (en)  y tipu de medios de comunicación |
|
publicación periódica, mediu de comunicación, mediu de comunicación de mases, print-native publication (en)  y obra escrita |
|  |
|  |

Una **revista** (n'inglés: *magazine*) ye una publicación periódica, xeneralmente financiada pela publicidá y/o polos llectores.

## Historia

Revistes
P´hacia'l sieglu XVII entamaron apaecer unes revistes en forma d'almanaques. Recoyíase información abonda como'l clima o la población; tamién se xuntaben la prosa y el versu d'entós. La fin yera allegrar l'ociu los llectores.

Na metada del mesmu sieglu tamién van nacer los **semanarios**, que falaben de moda y de costumes, too ello acompangáu de crítica social y moral. Una de les primeres publicaciones foi l'alemana *Erbauliche Monaths-Unterredungen* (Discutinios Mensuales Afayadizos), qu'atopámosla ente los años 1663 y 1668. Deseguida van surdir otres revistes periódiques n'Inglaterra, Francia ya Italia.

Al entamu del sieglu XVIII Joseph Addison y Richard Steele van crear *The Tatler* (1709-1711), que podía mencase tres vegaes per selmana. La *Enciclopedia Británica* defínela como "una coleición de testos (ensayos, artículos, reportaxes, poemes) munches vegaes ilustraos, qu'apaez n'intres de tiempu regulares".

A lo llargo del sieglu XX xeneralízase per tol planeta con ganancies mui granibles. Col surdir de la televisión y los medios audiovisuales, xunto a una xubida nel preciu'l papel, munches revistes pesllaron nes dómines de los 60 y 70. Anguaño ye Xapón quien más revistes llanza, siguía de los Estaos Xuníos.

## Tipos

Revistes
La conocencia de munches tribes de revistes aporta güei a temes y edaes abondo estremaes. Ente los tipos de revistes señálense les especializaes en dalgún tema en particular: cocina, deportes, comics, tebeos, musicales, culturales, polítiques, científiques, lliteraries...

Les revistes clasifíquense en:

* Científiques
* D'entretenimientu
* De sofitu
* Informatives

### Revistes n'internet

Les ediciones dixitales popularizáronse nos caberos años. Esta triba d'ediciones son neto a les de papel, asina que munches de les qu'atopes nos quioscos tienen la so versión na rede. Anque hai publicaciones que namái s'alcuentren n'internet. La teunoloxía fai que seyan de formes más guapes y más averaes a los llectores.

## Referencies

## Enllaces esternos

*
* El Quioscu. Direutoriu de diarios y revistes. Información sobre bases de datos de prensa (enllaz rotu disponible n'Internet Archive; ver l'historial y la última versión).(en castellán)
* Asturies.com ye tou un clásicu na información n'asturianu
* Asturnews averen a los asturianos a les sos noticies