Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Pie (unidá)

| Pie |
| --- |
|
unidá de llonxitú y unidá de midida basada nel cuerpu |
|  |

El **pie** ye una unidá de llonxitú d'orixe natural (basada nel pie humanu), yá utilizada poles civilizaciones antigües.

El pie romanu o *pes*, equivalía a 29,57 cm; el *pie castellanu* a 30,5 cm. Anguaño foi sustituyíu en cuasi tol mundu poles unidaes del sistema internacional (SI), sacantes nel usu corriente nos países anglosaxones.

## Sistema anglosaxón

N'inglés la midida «pie» escríbese *foot* y pluralízase *feet*. La so abreviatura ye **ft** o **’** (comina simple).

Equivalencies:

*1 ft = 12 pulgaes*
*1 ft = 30,48 centímetros*
Anguaño'l pie utilízase namái nos sistemes de midida anglosaxones d'Estaos Xuníos y el Reinu Xuníu, anque tamién s'emplega n'aeronáutica, inda fuera de los mentaos países, pa espresar l'altitú d'aviones y otros vehículos aéreos.

Ye frecuente utilizalu pa llonxitúes d'hasta unos tres metros. Pa llonxitúes mayores suel emplegase la yarda o la milla.

### Pie d'agrimensura

Pal acotamientu de tierres y costes, el Sistema Públicu d'Agrimensura de Tierres (d'Estaos Xuníos) utiliza una variedá nomada **pie d'agrimensura**, con una llonxitú equivalente a 30,4800609601219 centímetros.

### Pie madereru

Na industria de la madera ye usual utilizar el **pie madereru**, tratándose nesti casu d'una unidá de volume. El so valor ye'l que correspuende a una pieza cuadrada d'un pie de llau y d'una pulgada d'espesor.

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# Medaya d'oru

| Medaya d'oru |
| --- |
|
gallardón |
|
award medal (en)  y first place (en)  |
|  |
|  |

Una **medaya d'oru** ye un tipu de medaya que s'otorga como premiu a la máxima llograda nun campu non militar. El so nome vien del usu, siquier parcial, d'oru na so fabricación, yá seya en forma de chapáu d'oru o d'aliación.

Dende'l sieglu XVIII, les medayes d'oru empezaron a concedese n'ámbitos como les belles artes, como ye'l casu de la Real Academia Danesa de Belles Artes, qu'usa esti reconocimientu pa dotar d'un certu aliviu económicu a estudiantes destacaos. N'otros casos, l'oxetivu ye puramente simbólicu y de prestixu. Anguaño, munches organizaciones, especialmente científiques y académico-culturales, conceden medayes d'oru de forma añal o estraordinaria.

Nunes poques ocasiones, les medayes son d'oru macizo, pero lo más común ye qu'estén chapiaes o seyan de plata dorao, como les medayes de los Xuegos Olímpicos, la Medaya Lorentz, la Medaya d'Oru del Congresu de los Estaos Xuníos o les medayes del Premiu Nobel. Estes últimes tán feches con oru verdoso de 18 quilates, chapaes con oru puro de 24 quilates; antes de 1980 yeren alcuñaes n'oru de 23 quilates.

## Oríxenes militares

Enantes d'establecese sistemes estándar de condecoración militar, como la Medaya d'Honor d'Estaos Xuníos, yera habitual crear medayes especiales pa conmemorar llogros o victories militares d'alta importancia. N'Estaos Xuníos, el Congresu de los Estaos Xuníos podía emitir una resolución pidiéndo-y al presidente que premiara a los responsables. El comandante recibía una medaya d'oru, y los sos oficiales, medayes de plata.

## Medayes en competiciones

Una medaya con cinta pa llevar al pescuezu.
Dende hai sieglos, les medayes tán vinculaes a la competición, especialmente en disciplines deportives.

Tradicionalmente, les medayes faense de los siguientes materiales:

1. Oru (o metal mariellu como'l latón)
2. Plata (o metal gris como l'aceru)
3. Bronce

En casos más esceicionales, pueden otorgase medayes de platín.

Estos metales correspuenden a les tres edaes mitolóxiques según la mitoloxía griega: la Eda d'Oru, cuando los humanos vivíen ente los dioses; la Eda de Plata, onde la mocedá duraba cien años; y la Eda de Bronce, dómina de los héroes.

La tradición de premiar con oru, plata y bronce a los trés primeros clasificaos vien al menos del sieglu XIX. Por casu, la *National Association of Amateur Athletes* n'Estaos Xuníos usaba yá esta norma en 1884.

Esti sistema estándar adoutóse nos Xuegos Olímpicos de 1904 en San Luis. En 1896, l'oru nun s'usó: los ganadores recibíen plata y los segundos, bronce. Nel 1900, los premios yeren oxetos y non medayes.

## Referencies

## Enllaces esternos
# Galo Blanco

| Galo Blanco |
| --- |
| Vida |
| Nacimientu |
Uviéu, 8 d'ochobre de 1976 (49 años) |
| Nacionalidá |  España |
| Residencia |
Andorra |
| Estudios |
| Llingües falaes |
castellanu |
| Oficiu |
| Oficiu |
tenista, entrenador de tenis |
|

 |
| Pesu |
68 kg |
| Altor |
173 cm |
| Astronauta |
|  |

**Galo Blanco** (8 d'ochobre de 1976, Uviéu) ye un tenista profesional asturianu.

## Biografía

Empezó de bien neñu nos cursos de tenis del Centru Asturianu d'Uviéu y de la Urbanización la Fresneda. A los dolce años recibe una beca de la Federación Catalana de Tenis y pasa a morar na Blume. Nesti periodu formó parte de los equipos españoles nes categoríes infantil, cedete y xuvenil. A los dieciséis años foi escoyíu pola Federación Española de Tenis pa formar un equipu d'alta competición dirixíu pol asturianu Juan Bautista Avendaño, que depués sería capitán de la copa Davis. Mientres dos años ta nel Centru d'Altu Rendimientu de Sant Cugat, formando equipu con Carlos Moyá, Fernando Vicente, Jacobo Díaz, etc. Con diecisiete años foi campeón d'España xuvenil, venciendo a Carlos Moyá, y semifinalista de la Orange Bowl, en Miami.

La so entrada nel circuitu de l'ATP producióse en 1995. De primeres de la so carrera profesional yera habitual velu en torneos de calificación. Gracies a les sos bones actuaciones nestos torneos empezó a ganase un puestu nos torneos más importantes del circuitu internacional. En 1996 gana'l campeonatu Challenger de Tampere. La so primer intervención nun Grand Slam sería nel Abiertu d'Australia de 1996 onde cayó ganáu en primer ronda.

El so meyor resultáu nun Grand Slam foi nel Roland Garros de 1997. Al añu siguiente esguilaría hasta la so meyor posición na clasificación de l'ATP llegando hasta'l puestu 40.

Nel añu 1999 llograría unu de los sos mayores llogros al ganar el tornéu "International series" ATP de San Marín al imponese na final al español Albert Portes.

La so última apaición nunu de los cuatro grandes foi nel Campeonatu de Wimbledon de 2004 onde cayó en cuarta ronda.

A lo llargo de la so carrera deportiva llogró victories ante xugadores que aportaríen a, o que yá fueren, númberu 1 del mundu, como por casu Marat Safín, Carlos Moyá, Juan Carlos Ferrero, Patrick Rafter y Pete Sampras.

Anunció la so retirada, de manera oficial, a finales d'abril de 2006, en cayendo derrotáu contra Guillermo Coria nel ATP de Barcelona.

Na actualidá ye l'entrenador de Karen Jachánov y foi escoyíu como meyor coach 2011.

## Títulos (1; 1+0)

### Individuales (1)

|  |
| --- |
| **Lleenda** |
| Grand Slam (0) |
| Tennis Masters Cup (0) |
| ATP Masters Series (0) |
| ATP Tour (1) |

| Nᵘ | Fecha | Tornéu | Superficie | Oponente na final | Resultáu |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | 15 d'agostu de 1999 |  San Marín | Tierra batida |  Albert Portes | 4-6 6-4 6-3 |

### Finalista n'individuales (1)

* 2001: Acapulco (pierde ante Gustavo Kuerten)

## Referencies
# Sabotaxe

| Sabotaxe |
| --- |
|
acontecimientu y crime |
|  |
|  |

El **sabotaxe** (del francés *sabot*) ye una aición dirixida a debilitar a un enemigu al traviés la subversión, la torga, la interrupción o la destrucción de material.

A vegaes, el sabotaxe ye utilizáu como un xeitu d'ineficiencia organizada pelos trabayadores pa influyir negativamente al empleyador o pa desinibise de responsabilidaes de daños asocedíos a terceros.[*ensin referencies*]

## Etimoloxía y antecedentes históricos

La pallabra sabotaxe tien orixe na francesa *sabot*. En Francia les galoches (zapatos de madera) nómanse *sabots* y dizse que nos sieglos XVIII y XIX yeren emplegaos pelos obreros de fábriques, que, a vueltes, cuando nun taben satisfechos con unes condiciones de trabayu, botábanlos ente las engranaxes de las máquines. Amuesaban asina'l so desalcuerdu colos dueños. Por ello dixérase *saboteanun* las máquinas.

El verdaderu orixe de la pallabra tamién pue tar rellacionáu con *sabot*, porque nes dómines de la revolución industrial los trabayadores usaben *sabots* como calzáu, que facía-yos caleyar *ineficientemente*.

El sabotaxe fora emplegáu per tolos exércitos dende la Edá Antigua, principalmente na guerra.

## Bibliografía

* *El sabotaje* - Émile Pouget. Précipité editorial/Solidaridad Obrera. Madrid, 2001.

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# Hemisferiu

| Hemisferiu |
| --- |
|
rexón xeográfica y hemisphere (en)  |
|  |
|  |

Un **hemisferiu** ye cauna de les metaes en qu'un planu que pasa pel so centru divide una esfera. Remanez del llatín y esti a la so vez del griegu: *hemi*= mediu; sphera: esfera.

Na Tierra considerense los hemisferios de magar la Llinia del Ecuador, anque en puridá nun ye una esfera perfeuta. Al norte, el nomáu *hemisferiu boreal* o *hemisferiu Norte*, y al sur el nomáu *hemisferiu austral* o *hemisferiu Sur'*.

Tamién, de magar el Meridianu de Greenwich (llonxitú 0°), divídese a la Tierra nun **hemisferiu oriental** y un **hemisferiu occidental**, anque en puridá caún de los meridianos posibles partiría la Tierra en dos hemisferios.

Los mesmos conceutos aplíquense a la esfera celeste.

* Hemisferiu Norte
* Hemisferiu Sur
* Hemisferiu oriental
* Hemisferiu occidental
* Hemisferios de Magdeburgu, aparato de experimento.

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# Naufraxu

Restos del naufraxu del SS American Star
Un **naufraxu** consiste na perda d'una embarcación al fundir mentes ñavega pel mar o'l ríu. Les causes más corrientes d'un naufraxu son l'apertura d'una vía d'agua nel cascu, pola perda d'estabilidá, l'error de ñavegación, la guerra y la piratería.

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# 1862

| **Añu 1862**  |
| --- |
| **Años:** |
1859 1860 1861 - **1862**  - 1863 1864 1865 |
| **Décades:** |
Años 1830 Años 1840 Años 1850 - **Años 1860**  - Años 1870 Años 1880 Años 1890 |
| **sieglos:** |
sieglu XVIII - **sieglu XIX**  - sieglu XX |

**1862 n'otros calendarios**| Calendariu gregorianu | 1862 *MDCCCLXII* |
| Ab urbe condita | 2615 |
| Calendariu armeniu | 1311 |
| Calendariu chinu | 4558 – 4559 |
| Calendariu hebréu | 5622 – 5623 |
| Calendarios hindús - *Vikram Samvat* - *Shaka Samvat* |  1917 – 1918 1784 – 1785 |
| Calendariu persa | 1240 – 1241 |
| Calendariu islámicu | 1279 – 1280 |
| Calendariu rúnicu | 2112 |

## Fechos

* [[ ]] -

## Nacencies

* 14 de xunetu - Gustav Klimt, pintor austriacu.

## Muertes

* 1862 - Madrid: Evaristo Fernández San Miguel y Valledor, militar ya políticu español (º 26 d'ochobre de 1785).

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# 257

| **Añu 257**  |
| --- |
| **Años:** |
254 255 256 - **257**  - 258 259 260 |
| **Décades:** |
Años 220 Años 230 Años 240 - **Años 250**  - Años 260 Años 270 Años 280 |
| **sieglos:** |
sieglu II - **sieglu III**  - sieglu IV |

**257 n'otros calendarios**| Calendariu gregorianu | 257 *CCLVII* |
| Ab urbe condita | 1010 |
| Calendariu armeniu | *N/A* |
| Calendariu chinu | 2953 – 2954 |
| Calendariu hebréu | 4017 – 4018 |
| Calendarios hindús - *Vikram Samvat* - *Shaka Samvat* |  312 – 313 179 – 180 |
| Calendariu persa | 365 BP – 364 BP |
| Calendariu islámicu | 376 BH – 375 BH |
| Calendariu rúnicu | 507 |

## Fechos

* 30 d'agostu - Ilesia Católica: Sistu II asocede como papa a Estébanu I.
* Cayida de les defenses del *limes* ante l'emburrie bárbaru, repliegue romanu sobre'l Rin.

## Nacencies

* Gregoriu l'Ilumináu, fundador de la Ilesia Armenia.

## Muertes

* 2 d'agostu: Estébanu I, papa.
* Ciprianu, obispu de Cartago

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# Punk

| Punk |
| --- |
|  |
| [editar datos en Wikidata] |

El **punk** ye un movimientu musical dientro'l rock que xurdió metanes los años 1970. Carauterízase por su actitú independiente y amateur. Nos sos anicios, el punk yera una música persimple y cruda, a vegaes escuidada: una mena de rock cenciella, con melodíes simples de duraciones curties, soníos de guitarres amplificaes poco controlaos o ruidosos, pocos arreglos y instrumentos, y, davezu, de compases y tempos rápidos. Les lletres suelen ser de conteníu políticu, social o provocador.

## Punk n'Asturies

Na escena asturiana, el punk llegó nos años 1980, influenciáu pol movimientu contracultural qu'estendíase por tola península y Europa. El punk n'Asturies afitóse especialmente en zones industriales y obreres, onde caló fondamente'l mensaxe antisistema y de protesta. Formáronse bandes como Escuela de Odio, que xuníen soníos duros con lletres n'asturianu y castellanu, xeneralmente de denuncia social. Otres bandes, como Los Berrones, fusionaron el punk col folclor asturianu, creando asina lo que denominaron "punk agrícola" o "agro-rock".

## Referencies

## Enllaces esternos

*