# Bromu

| Seleniu ← **Bromu** → Criptón |
| --- |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |  |  |  |  |

|  |  |
| --- | --- |
|   35 | **Br** |

 |  |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |

 |
|
Tabla completa • Tabla enantada |
|  Gas o llíquidu: marrón encarnao Sólidu: metálicu lustroso |
| Información xeneral |
| Nome, símbolu, númberu |
Bromu, Br, 35 |
| Serie química |
Halóxenos |
| Grupu, bloque |
17, p |
| Masa atómica |
79,904 u |
| Configuración electrónica |
[Ar]3d104s24p5 |
| Electrones per nivel |
2, 8, 18, 7 (imaxe) |
| Propiedaes atómiques |
| Radiu mediu |
115 pm |
| Electronegatividá |
2,96 (Pauling) |
| Radiu atómicu (calc) |
94 pm (Radiu de Bohr) |
| Radiu covalente |
114 pm |
| Radiu de van der Waals |
185 pm |
| Estáu(aos) d'oxidación | **-1', +1, +3, +5, +7,** |
| Óxidu |
Ácidu fuerte |
| 1ª enerxía d'ionización |
1139,9 kJ/mol |
| 2ª enerxía d'ionización |
2103 kJ/mol |
| 3ª enerxía d'ionización |
3470 kJ/mol |
| 4ª enerxía d'ionización |
4560 kJ/mol |
| 5ª enerxía d'ionización |
5760 kJ/mol |
| 6ª enerxía d'ionización |
8550 kJ/mol |
| 7ª enerxía d'ionización |
9940 kJ/mol |
| 8ª enerxía d'ionización |
18600 kJ/mol |
| Propiedaes físiques |
| Estáu ordinariu |
Llíquidu mui móvil y volátil |
| Densidá |
(26,85 °C) 3119 kg/m³ |
| Puntu de fusión |
265,8 K (−7 °C) |
| Puntu de bullidura |
332 K (59 °C) |
| Entalpía de vaporización |
15,438 kJ/mol |
| Entalpía de fusión |
5,286 kJ/mol |
| Presión de vapor |
5800 Pa a 6,85 °C |
| Varios |
| Estructura cristalina |
Ortorrómbica |
| Nᵘ CAS |
7726-95-6 |
| Nᵘ EINECS |
231-778-1 |
| Calor específica |
480 J/(K·kg) |
| Conductividá térmica |
0,122 W/(m·K) |
| Velocidá del soníu |
206 m/s a 293,15 K (20 °C) |
| Isótopos más estables |
|
Artículu principal: Isótopos del bromu |
|

| iso | AN | Periodu | MD | Ed | PD |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| MeV |
| 79Br | 50,69% | Estable con 44 neutrones |
| 81Br | 49,31% | Estable con 46 neutrones |

 |
| Valores nel SI y condiciones normales de presión y temperatura, sacante que se diga lo contrario. |
| [editar datos en Wikidata] |

El **bromu** ye un elementu químicu de númberu atómicu 35 allugáu nel grupu de los halóxenos (grupu 17) de la tabla periódica. El so símbolu ye **Br**.

El bromu a temperatura ambiente ye un líquidu encarnao, volátil y densu. La so reactividá ye entemedia ente'l cloru y el yodu. N'estáu llíquidu ye peligrosu pal texíu humano y los sos vapores enriten los güeyos y el gargüelu.

## Historia

Muestra ilustrativa y segura del elementu químicu utilizada pa la enseñanza. El frascu de muestra del llíquidu corroyente y velenosu echóse nun cubu de plásticu acrílico.
El bromu (del griegu *bromos*, que significa "fedor" o pestilencia) foi escubiertu en 1826 por Antoine-Jérôme Balard, pero nun se produxo en cantidaes importantes hasta 1860.

## Abondanza y obtención

Lo más del bromu alcuéntrase nel mar en forma de bromuru, Br-. Nel mar presenta una concentración d'unos 65 µg/g.

El bromu molecular, Br2 obtiénse a partir de les salmories, per aciu de la oxidación del bromuru con cloru, n'obteniendo esti:

2Br- + Cl2 → Br2 + 2Cl-
Ye necesario emplegar un procesu de destilación pa dixebralo del Cl2.

Aproximao prodúcense nel mundu 500 millones de quilogramos de bromu per añu (2001). Estaos Xuníos ya Israel son los principales productores. Les agües del mar Muertu y les mines de Stassfurt son riques en bromuru de potasiu.

## Compuestos

Puede presentar distintos estaos d'oxidación. Los más comunes son -1 (lo más común), +1 (con cloru) +3 (con flúor) y +5 (con oxíxenu).

* L'estáu d'oxidación +1 ye poco estable, pero bien oxidante dende'l puntu de vista cinéticu, en disolución aguosa, y desproporciona a los estaos d'oxidación -1 y +5. Por exemplu, l'ión hipobromitu, BrO- (namái estable a baxes temperatures 0°C).
* L'estáu d'oxidación +3 ye poco estable en disolución aguosa y desproporciona a los estaos d'oxidación +1 y +5. Por exemplu, l'ión bromitu, BrO2-, o l'ácidu bromosu, HBrO2 (bien inestable).
* L'estáu d'oxidación +5 ye termodinámicamente estable frente a la desproporción en disolución aguosa. Por exemplu, l'ión bromatu, BrO3-. El bromatu ye un oxidante fuerte (como'l permanganatu) más oxidante que'l cloratu y cinéticamente más reactivu. Ye amás un carcinóxenu (sospeches bien fuertes).
* L'ión perbromatu, BrO4-, con un estáu d'oxidación +7, reduzse con relativa facilidá y prepárase con dificultá: emplegando flúor elemental o por métodos electrolíticos, ye un oxidante bien fuerte 1,8 anque daqué lentu dende'l puntu de vista cinéticu.

El BrO3F (fluoruru de perbromilu) ye un axente nuevu muncho más inestable que l'análogu cloráu y tan reactivu que destrúi hasta'l teflón. Ye tamién un ácidu de Lewis al contrariu del so homólogu cloráu fluoruru de perclorilu, formando un complexu BrO3F2(-1) análogu al XeO3F2.
Cuando reaiciona con ácidos de Lewis el bromu reduzse a +5 esprendiendo oxíxenu, l'análogu cloráu nun reaiciona con pentafluoruru d'antimoniu SbF5.

* El bromu tamién forma compuestos con otros halóxenos (interhalóxenos). Por exemplu, BrF5, BrF3, IBr, etc.

El BrF5 ye un llíquidu que reaiciona esplosivamente con cuasi toles sustancies bien similar en reactividá al ClF3 capaz de faer amburar a les sustancies utilizaes como estintores, l'agua, vidriu, óxidos, haluros y una amplia variedá de sustancies inorgániques reaccionen, les sustancies orgániques reaicionen esplosivamente.

* Hai munchos compuestos nos que'l bromu presenta un estáu d'oxidación -1, llamándose a estos bromuros.

N-bromosuccinimida
Puen llograse fácilmente compuestos orgánicos bromaos, por exemplu, per aciu de bromación radicalaria con bromu molecular y en presencia de lluz o emplegando N-bromosuccinimida, o bien por reaiciones d'adición o de sustitución. El compuestu orgánicu bromuru de metilu, CH3Br, emplégase como plaguicida, pero afecta a la capa d'ozonu. Determinóse que los átomos de bromu son más eficaces que los de cloru nos mecanismos de destrucción de la capa d'ozonu, sicasí los átomos de bromu tán en menor cantidá.

El bromuru d'hidróxenu, HBr, obtiénse por reaición direuta de bromu con hidróxenu molecular o como subproductu de procesos de bromación de compuestos orgánicos. A 400ºC ataca al vidriu. Ye bien ácidu. A partir d'esti, puen llograse distintos bromuros, por exemplu:

HBr + NaOH → NaBr + H2O
Ye muncho más inestable que'l so análogu cloráu y ye reductor.

L'ácidu nítricu oxida a los bromuros en presencia de nitritos enérxicamente.

El bromu en disolución aguosaa pue desproporcionar:

Br2 + OH- → Br- + BrOH
Pero la reaición nun trescurre en mediu ácidu.

Tamién pue obtenese por oxidación l'ión Br2+.

## Papel biolóxicu

El bromu alcuéntrase en niveles de traces n'humanos. Ye consideráu un elementu químicu esencial, anque nun se conocen exautamente les funciones que realiza. Dalgunos de los sos compuestos emplegáronse nel tratamientu escontra la epilepsia y como sedantes.

## Isótopos

Na natura atópense dos isótopos: 79Br y 81Br, los dos con una abondanza de cerca del 50%.

## Usos

Les aplicaciones químiques y industriales del bromu son numberoses y variaes, destacando los compuestos organobromaos, que son preparaos a partir de bromu diatómicu o bien de bromuru d'hidróxenu (ácidu bromhídricu en disolución aguosa).

La prueba del bromu consiste nel usu d'agua de bromu coles mires de detectar la presencia de compuestos orgánicos insaturados.

Los bromuros actúen médicamente como sedantes y el bromuru de plata utilízase como un elementu fundamental nes plaques fotográfiques.

## Precauciones

Nes sustancies hai una toxicidá intrínseca, debida a un átomu, iones o complexos particulares por exemplu'l FCH2-COO- (ión fluoracetatu) o l'ión cianuru CN- y otra toxicidá debida a la so reactividá. El flúor y tolos sos compuestos son tóxicos (el flúor pola so reactividá y toxicidá) y l'arsénicu (pola so toxicidá), nel casu del bromu (paezse más al cloru) la so toxicidá, débese a la so reactividá (esta menor que la del cloru), siendo los sos iones negativos bromuru y cloruru poco tóxicos. El cloruru forma parte del sal y del sangre y ye bien poco tóxicu. El bromuru ye más tóxicu que'l cloruru, pero nun ye particularmente tóxicu.

Sicasí, el bromu elemental ye altamente tóxicu y a partir pequeñes traces (10 ppm), tanto per vía dérmica como alendáu, pue causar problemes inmediatos de salú o en dosis mayores la muerte. Ye bien irritante tanto pa los güeyos como pal gargüelu; en contautu cola piel produz quemadures dolioses. El so remanamientu impropiu supón un seriu riesgu pa la salú, necesitando unos máximos procuros de seguridá.

## Referencies

## Enllaces esternos

*
* (n'inglés) WebElements.com - Bromu
* (n'inglés) EnvironmentalChemistry.com - Bromu
* (castellán) Institutu Nacional de Seguridá y Hixene nel Trabayu d'España: Ficha internacional de seguridá química del bromu.