Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Guerra d'Ifni

| Guerra d'Ifni |
| --- |
|
Parte de decolonisation of Africa (en) , Spanish–Moroccan conflicts (en)  y Franco–Moroccan conflicts (en)  |
| Fecha |
23 ochobre 1957 → 30 xunu 1958 |
| Llugar |
saḥara español |
| [editar datos en Wikidata] |

Conócense por **Guerra d'Ifni** (o tamién **Guerra Escaecida**) los ataques de bandes marroquines escontra'l territoriu d'Ifni (y tamién escontra El Sáḥara, 200 km más al sur). Oficialmente comenzó'l 23 de payares de 1957 y acabó'l 30 de xunu de 1958, pero yá dende meses enantes produciérense ataques.

Nos primeros díes de la guerra la mayoría les posiciones españoles foron tomaes pola guerrilla. Dellos poblaos de relativa importancia (Tagragra, Telata d'Isbuia y Tiliuin), asediaos pol ELN, foron evacuaos n'avientu polos refuerzos unviaos dende Sidi Ifni pero yá non recaldaos.

Al fin de los combates España perdió 1.900 de los 2.000 km² del territoriu. Los 100 km que quedaron embaxo l'alministración española cediéronse a Marruecos el 30 de xunu de 1969.

## Referencies
# 1974

| **Añu 1974**  |
| --- |
| **Años:** |
1971 1972 1973 - **1974**  - 1975 1976 1977 |
| **Décades:** |
Años 1940 Años 1950 Años 1960 - **Años 1970**  - Años 1980 Años 1990 Años 2000 |
| **sieglos:** |
sieglu XIX - **sieglu XX**  - sieglu XXI |

**1974 n'otros calendarios**| Calendariu gregorianu | 1974 *MCMLXXIV* |
| Ab urbe condita | 2727 |
| Calendariu armeniu | 1423 |
| Calendariu chinu | 4670 – 4671 |
| Calendariu hebréu | 5734 – 5735 |
| Calendarios hindús - *Vikram Samvat* - *Shaka Samvat* |  2029 – 2030 1896 – 1897 |
| Calendariu persa | 1352 – 1353 |
| Calendariu islámicu | 1394 – 1395 |
| Calendariu rúnicu | 2224 |

**Abreviatures**

° : fecha de nacencia

† : fecha de la muerte

## Fechos

* 25 d'abril - Tien llugar la llamada Revolución de los Claveles (*Revolução dos Cravos*) en Portugal, que dará fin al réxime salazarista.
* 10 de setiembre - Portugal reconoz la independencia de Guinea-Bisáu.

## Nacencies

* 28 d'abril - Penélope Cruz, actriz española.
* 21 de xunu - Maggie Siff, actriz d'Estaos Xuníos.
* 2 de payares - Prodigy, raperu d'Estaos Xuníos, principal vocalista del dúu hip hop *Mobb Deep*.
* 9 d'avientu - Nacho Vegas, músicu asturianu.

## Muertes

* 6 de xineru - David Alfaro Siquieros, pintor muralista mexicanu (° 29 d'avientu de 1896).
* 2 de marzu - Salvador Puig Antich, anarquista español (º 30 de mayu de 1948).
* 22 d'avientu - Emilio Tuya, alcalde de Xixón y presidente del Real Sporting.

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# Boru

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| 5 | {{{esquierda}}} ← **boru** → carbonu |
| - ↑ B ↓ Al |

|  |
| --- |
| tabla periódica completa |

 |

 |
| Xeneral |
| Nome, Símbolu, Númberu | boru, B, 5 |
| Serie química | metaloides |
| Grupu, Periodu, Bloque | 13, 2, p |
| Aspeutu |  negru |
| Masa atómica | 10,811 uma |
| Configuración electrónica | [He] 2s2 2p1 |
| Electrones per capa | 2, 3
 |
| Propiedaes físiques |
| Estáu de la materia | sólidu |
| Densidá | 2.340 kg/m³ |
| Densidá llíquida nel p.f. | 2.080 kg/m³ |
| Puntu de fusión | 2.349 K |
| Puntu de bullidura | 4.200 K |
| Entalpía de fusión | 50,2 kJ/mol |
| Entalpía de vaporización | 480 kJ/mol |
| Capacidá calorífica | (25°C) 11,087 J/mol·K |
|

Presión de vapor| *P* (Pa) | 1 | 10 | 100 | 1 k | 10 k | 100 k |
| a *T* (K) | 2.348 | 2.562 | 2.822 | 3.141 | 3.545 | 4.072 |

 |
| Propiedaes atómiques |
| Estructura cristalina | romboidal |
| Estaos d'oxidación | 3 (llevemente ácidu) |
| Electronegatividá | 2,04 (Pauling) |
| Potenciales d'ionización (más) | 1ᵘ: 800,6 kJ/mol |
| 2ᵘ: 2.427,1 kJ/mol |
| 3ᵘ: 3.659,7 kJ/mol |
| Radiu atómicu | 85 pm |
| Radiu atómicu calculáu | 87 pm |
| Radiu covalente | 82 pm |
| Otros datos |
| Magnetismu | non magnéticu |
| Resistividá | (0°C) 1,5×10⁴Ω·m |
| Conductividá térmica | (300 K) 27,4  W/m·K |
| Espansión térmica | (25°C) 5-7 µm/m·K |
| Velocidá del soníu | (t.a.) 16.200 m/s |
| Módulu de Bulk | (forma β) 185 GPa |
| Dureza Mohs | 9,3 |
| Dureza Vickers | 49.000 MPa |
| Códigu CAS | 7440-42-8 |
| Isótopos más estables |
|

*Artículu principal: Isótopos del boru*| isó | AN | semivida | D | ED (MeV) | PD |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 10B | 19,9%\* | B ye estable con 5 neutrones
 |
| 11B | **80,1%**\* | B ye estable con 6 neutrones |
| 10B pue ser ente 19,1% y 20,3% en muestres naturales. Poro, 11B sería ente 80,9% y 79,7%. |

 |
| Unidades nel SI y en condiciones normales (0ºC y 1 atm) |

El **boru** ye un elementu químicu, de númberu atómicu 5 y símbolu **B**, allugáu nel grupu 13 de la tabla periódica. Ye un elementu metaloide, semiconductor y trivalente qu'existe abondosamente nel mineral bórax.

Hai dos alótropos del boru; el boru amorfu ye un polvu amarronao, pero'l boru metálicu ye prietu. La forma metálica ye dura (9,3 na escala de Mohs) y ye un mal conductor a temperatura ambiente. Nun s'atopa llibre na natura.

## Referencies

## Enllaces esternos

* (castellán) ATSDR n'Español - ToxFAQs™
* (n'inglés) WebElements.com
* (n'inglés) EnvironmentalChemistry.com
* (n'inglés) Ye Elemental Archiváu 2008-06-25 en Wayback Machine
# Pesu

| Pesu |
| --- |
|
fuercia |
|  |
|  |

Na física, el **pesu** ye la midida de la fuercia qu'exerce la gravedá sobro un cuerpu. Nel usu cotidianu de la pallabra, el términu "pesu" úsase davezu como sinónimu de masa.

El dinamómetru mide'l pesu d'un oxetu.
Dao que la intensidá de la gravedá cimbla según seya la posición —nos Polos ye igual a 9,83 m/s², na llinia ecuatorial ye igual a 9,79 m/s² y na llatitú de 45° ye igual a 9.8 m/s²— el pesu depende del allugamientu. Si nun se diz lo contrario, atalántase que se trata del pesu prevocáu por una intensidá de la gravedá definía como normal, y de valor **9,81** m/s².

ver: *Intensidá de la gravedá*
El pesu mídese con un dinamómetru y la so unidá nel sistema internacional ye'l newton (N). El dinamómetru ta ensamáu por un resorte con un cabu llibre y caltién una escala graduada n'unidaes de pesu. Pa saber el pesu d'un oxetu namái hai de colingalu del cabu llibre del resorte, que s'empertegará; metantu más s'allongue, más pesáu ye l'oxetu.

ver: *Dinamómetru*
## Diferencia ente pesu y masa

A desemeyanza de la masa, el pesu depende de l'allugamientu relativu del oxetu o de la so distancia a la Tierra, y de l'aceleración cola que se mueve. Tamién depende del planeta o otru cuerpu masivu qu'autúe sobro l'oxetu. Nel ámbitu de la Tierra, y metantu nun heba daqué que lo torgue, tolos oxetos caen animaos d'una aceleración de la gravedá, *g*, polo que tán sometíos a una fuercia constante, que ye'l pesu.

Los oxetos diferentes son atrayíos por fuercies gravitatories de magnitú distinta. La fuercia gravitatoria qu'actúa sobro un oxetu de masa *m* pue espresase matemáticamente pola espresión:

|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  |
| --- |

onde:

* **P** = pesu
* **m** = masa
* **g** = aceleración de la gravedá (aproximao 9,8 metros per segundu)

Nun hai de trafulcar el pesu cola masa, darréu que según la ecuación espresao na estaya superior, la masa ye igual:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
# Reinhard Genzel

| Reinhard Genzel |
| --- |
|  |
| Vida |
| Nacimientu |
Bad Homburg vor der Höhe, 24 de marzu de 1952 (74 años) |
| Nacionalidá |  Alemaña |
| Llingua materna |
alemán |
| Familia |
| Padre |
Ludwig Genzel |
| Estudios |
| Estudios |
Universidá de Bonn 1975) : física Universidá de Friburgu Berthold-Gymnasium Freiburg (en)  |
| Nivel d'estudios |
doctoráu |
| Direutor de tesis de |
Shy Genel (en)  |
| Llingües falaes |
alemán |
| Oficiu |
| Oficiu |
astrónomu, profesor universitariu, astrofísicu, científicu |
| Llugares de trabayu |
Múnic |
| Emplegadores |
Universidá de Munich Centru d'astrofísica Harvard-Smithsonian Universidá de Harvard Universidá de California en Berkeley Institutu Max Planck de Física Estraterrestre |
| Premios |

ver
* Fellow of the American Physical Society  (1985) Newton Lacy Pierce Prize in Astronomy  (1986) Gottfried Wilhelm Leibniz Prize  (1990) Premiu Jules Janssen  (2000) Stern–Gerlach Medal  (2003) Premiu Balzan  (2003) Petrie Prize Lecture  (2005) Medaya Albert Einstein  (2007) The Shaw Prize in Astronomy  (2008) doctor honoris causa pola Universidá de Leiden  (2010) Medaya Karl Schwarzschild  (2011) Tycho Brahe Medal  (2012) Crafoord Prize in Astronomy  (2012) miembru estranxeru de la Royal Society  (2012)  Gran Cruz del Méritu con Estrella de la Orde del Méritu de la República Federal d'Alemaña  (2014) honorary doctorate of Paris Observatory, PSL University  (2014) Premiu Harvey  (2014) Herschel Medal  (2014)  Orde del Méritu de les Ciencies y les Artes  (1r xunu 2014) Premiu Nobel de Física  (2020)  Orde bávara de Maximilianu para la Ciencia y les Artes  (2021) honorary doctorate of University Grenoble-Alpes  (16 ochobre 2023)
 |
| Miembru de |
Royal Society Academia Alemana de les Ciencies Naturales Leopoldina Academia Francesa de les Ciencies Academia Nacional de Ciencies de los Estaos Xuníos Academia de les Ciencies de Baviera Academia Europaea Real Academia de Ciencies Exautes, Físiques y Naturales Xunión Astronómica Internacional |
| Astronauta |
|  |

**Reinhard Genzel** (24 de marzu de 1952, Bad Homburg vor der Höhe) ye un astrofísicu alemán. Recibió'l Premiu Nobel de Física en 2020.

## Referencies

## Enllaces esternos

*
* Genzel's Homepage at MPE
# Ruta de la seda

| Ruta de la seda |
| --- |
|  |
| Tipu |
trade route (en)  y historic road (en)  |
| [editar datos en Wikidata] |

La ruta de la seda yera una rede de rutes comerciales ente Asia y Europa, que diba dende Antioquía, en Siria, hasta Chang'An (Anguaño Xian).

El nome de **ruta de la seda** , ye una traducción del alemán *seidenstrasse* y débese al xeógrafu Ferdinand Richthofen (1833 - 1905). Fai referencia a la principal mercancía que circulaba per estes rutes, anque tamién se comerciaba con otros productos, como la llana, el llinu, l'ámbare, el marfil, la llaca, les especies ol coral.

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# L

| L |
| --- |
|  |
|  |
| Caráuter |
L (mayúscula) **Unicode:** 004C l (minúscula) **Unicode:** 006C Ｌ (mayúscula, Halfwidth and Fullwidth Forms (en) ) **Unicode:** FF2C ｌ (minúscula, Halfwidth and Fullwidth Forms (en) ) **Unicode:** FF4C Ⓛ (mayúscula) **Unicode:** 24C1 ⓛ (minúscula) **Unicode:** 24DB 🄛 (mayúscula) **Unicode:** 1F11B ⒧ (minúscula) **Unicode:** 24A7 🅛 (mayúscula) **Unicode:** 1F15B 🅻 (mayúscula) **Unicode:** 1F17B 🄻 (mayúscula) **Unicode:** 1F13B ℓ (minúscula, Letterlike Symbols (en) ) **Unicode:** 2113 Ⅼ (mayúscula, Number Forms (en) ) **Unicode:** 216C ⅼ (minúscula, Number Forms (en) ) **Unicode:** 217C  |
| Parte de |
Polish alphabet (en) , Esperanto alphabet (en) , alfabetu bretón, Slovak alphabet (en) , alfabetu turcu, alfabetu azerbaixanu, Italian alphabet (en) , alfabetu francés, Finnish alphabet (en) , Alfabetu internacional africanu, Alfabetu africanu de referencia, Benin National Alphabet (en) , Pan-Nigerian alphabet (en) , Czech alphabet (en) , Alfabetu inglés, Kazakh Latin alphabet, 2017 version (en) , German alphabet (en) , alfabetu letón, ISO basic Latin alphabet (en)  y alfabetu llatín |
| Códigu |
.-.. (Códigu morse) Lima (NATO phonetic alphabet (en) ) L (Braille ASCII (en) ) |
|  |

La **L** ye la décima lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la séptima de les sos consonantes. El so nome ye femenín: la **ele** (pl. *eles*).

Ye una consonante líquida llateral y alveolar.

## Ll

El dígrafu **Ll**, n'asturianu, aymara, catalán, gallegu, castellanu, quechua y euskera, representa tradicionalmente un fonema llateral palatal (AFI (IPA) /ʎ/); el so nome ye femenín: la **elle**, (pl. *elles*).

Un dígrafu ye un grupu de dos lletres que representen un solu soníu. Dalgunos d'estos dígrafos correspuenden a un soníu que nun ta representáu por una sola lletra nel idioma correspondiente.

## Ḷḷ ó Che vaqueira

Ye un dígrafu representáu como **Ḷḷ** o **ḷḷ**; Consonante alvéolo-palatal, africada, apical y sorda.

Lletra **L** en Braille
## Referencies

## Enllaces esternos

*
# Googol

*Nun trafulcar **googol** con Google, la compañía d'Internet, y Nikolai Gogol, l'autor*.

| Googol |
| --- |
|
enteru positivu, notable number (en) , positive power of ten (en) , fifth power (en) , square number (en) , power of 10 (en) , númberu par, fourth power (en) , númberu abundante y large number (en)  |
|  |
|  |

El términu **googol** (gúgol) foi acuñáu en 1938 por Milton Sirotta, un neñu de nueve años, sobrín del matemáticu d'Estaos Xuníos **Edward Kasner**. Kasner anunció'l conceutu nel so llibru "*Les matemátiques y la imaxinación*". Isaac Asimov dixo nuna ocasión al respeutu: *"Vamos tener que padecer eternamente un númberu inventáu por un nácaru"*.

**1 googol = 10100** = 10.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000

Un googol ye aproximadamente igual al factorial de 70. El factorial de 70 tien 101 cifres:

 70! = 1197857166996989179607278372168909873645893814254642585755536286462800958278
9845319680000000000000000

y los sos factores primos son **2** y **5**. Nel sistema binariu ocuparía **333** bits.

El googol nun ye abondo importante nes matemátiques y tampoco tien usos práuticos. Kasner creólu pa ilustrar la desemeyanza ente un númberu inimaxinablemente escomanaú y l'infinitu, y a vegaes úsase d'esta mena nel enseñu de les matemátiques.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wikimedia Commons tien conteníu multimedia tocante a **Googol**.
# Uranu (mitoloxía)

| Uranu |
| --- |
|  |
| Información |
| Sexu |
masculín |
| Cónxuxe |
Gaia |
| Padres |
Chaos (en) , Aether (en)  y Ophion (en)  Hemera (en)  y Gaia |
| Fíos |
Afrodita, Brontes (en) , Steropes (en) , Eurymedon (en) , Alcyoneus (en) , Alpos (en) , Enceladus (en) , Eurytos (en) , Gration (en) , Hippolytos (en) , Mimas (en) , Pallas (en) , Peloreus (en) , Polybotes (en) , Porphyrion (en) , Anax (en) , Damysos (en) , Clytius (en) , Ephialtes (en) , Hoplodamus (en) , Melia (en) , Otus (en) , Briareus, Cottus (en) , Gyges (en) , Océanu, Ceu, Críu, Hiperión, Xapetu, Cronos, Febe, Mnemósine, Rea, Temis, Tetis, Tea, Alecto (en) , Megaera (en) , Arges (en) , Tisiphone (en) , Astraios (en) , Telchines (en) , Lyssa (en) , Abseus (en) , Syceus (en) , Dione, Adanus (en) , Aristaeus (en) , Glauce (en) , Aegaeon (en) , Aetna (en) , Athos (en) , Basileia (en) , Euonymus (en) , Heimarmene (en) , Titán, cíclope, Hecatónquiros y Erinyes (en)  |
| Familiares |
Ourea y Pontus (en)  |
| [editar datos en Wikidata] |

**Uranu** (*Ouranos*) yera na mitoloxía griega la representación de la bóveda celeste, el cielu estrelláu, fíu y esposu de Gaia, la Tierra, yera l'antecesor de munchos de los dioses como los Titanes o los Olímpicos. Yera representáu, davezu, como la bóveda celeste más que d'un xeitu antropomórficu. El raigañu del so nome tien rellación col dios hindú Varuna, lo qu'amuesa que foi una divinidá propia de los pueblos indoeuropeos.

Foi, xunto a Gaia, el rexente de los dioses nos tiempos primixenios pero cometió l'error de desterrar a los Hecatónquiros y Xigantes, los sos fíos, por monstruosos pal Tártaru. Si qu'asina Gaia emplegó a los Titanes, fíos de dambos pa sacalos del Tártaru; pa esto animó a Cronos a rebelase escontra'l so pá y dio-y una foz de pedernal cola que castró a Uranu mientres xacía con Nyx. De los xenitales d'Uranu nació Afrodita y del sangre les Melíades.

D'esti xeitu fina'l tiempu de los Protoxenos o dioses primordiales, y escomienza la dómina del gobiernu de los Titanes, con Cronos y Rea ocupando'l llugar dexáu por Gaia y Uranu.

## Ver tamién

Xenealoxía d'Uranu

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wikimedia Commons tien conteníu multimedia tocante a **Uranu (mitoloxía)**.
# Enclín orbital

| Enclín orbital |
| --- |
|
cantidá física, distancia angular y inclinación |
|  |

L'**enclín orbital** ye l'ángulu que forma'l planu de la órbita d'un astru con un planu de referencia (pa los planetes, eso ye la eclíptica).

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wikimedia Commons tien conteníu multimedia tocante a **Enclín orbital**.
# 20 de xunetu

## Fechos

* 1221 - Entama la construcción de la catedral de Burgos.
* 1808 - Entra en Madrid Xosé I, que ye recibíu con indiferencia pol pueblu.
* 1871 - La Columbia Británica conviértese en territoriu canadianu.
* 1923 - Maten a tiros en Parral, nel estáu mexicanu de Chihuahua, al xeneral Pancho Villa.
* 1944 - Atentáu y intentu de golpe d'estáu d'un grupu d'oficiales de la Wehrmacht escontra Adolf Hitler, dambos fallíos.
* 1948 - Syngman Rhee ye nombráu presidente de Corea del Sur.
* 1969 - Neil Armstrong ye'l primer home en pisar la Lluna.
* 1976 - La Viking 1 llega a Marte.
* 1978 - Pónense en circulación, n'España, los billetes de 5.000 pesetes.
* 1981 - Espublízase, nel Boletín Oficial del Estáu español, la Llei del Divorciu.

## Nacencies

* 356 e.C. - Alexandru Magnu, rei de Macedonia.
* 1304 - Francesco Petrarca, poeta renacentista italianu.
* 1864 - Erik Axel Karlfeldt, poeta suecu, premiu Nobel de Lliteratura en 1931.
* 1873 - Alberto Santos Dumont, aviador brasilanu.
* 1919 - Edmund Hillary, alpinista y esplorador neozelandés que foi, xunto col so sherpa Tenzing Norgay, el primeru en xubir al picu Everest.
* 1925 - Jacques Delors, políticu socialista francés.
* 1938 - Diana Rigg, actriz británica.
* 1938 - Natalie Wood, actriz de los Estaos Xuníos.
* 1947 - Carlos Santana, músicu mexicanu.
* 1960 - Federico Echave, ciclista español.
* 1980 - Gisele Bündchen, actriz y modelu brasilana.

## Muertes

* 1454 - Xuan II, rei de Castiella.
* 1903 - Lleón XIII, papa.
* 1908 - Federico Chueca, compositor español.
* 1936 - José Sanjurjo, militar español. Morrió nun accidente d'avión cuando volaba pa España pa convertise nel cabezaleru de la rebelión militar escontra la República Española qu'españara dos díes primero.
* 1937 - Guglielmo Marconi, inventor italianu.
* 1945 - Paul Valéry, escritor francés.
* 2004 - Antonio Gades, baillarín y coreógrafu español.
* 2011 - Lucian Freud, pintor alemán, naturalizáu británicu.

## Referencies

|  |
| --- |
| Xineru | Febreru | Marzu | Abril | Mayu | Xunu | Xunetu | Agostu | Setiembre | Ochobre | Payares | Avientu |
# 1892

| **Añu 1892**  |
| --- |
| **Años:** |
1889 1890 1891 - **1892**  - 1893 1894 1895 |
| **Décades:** |
Años 1860 Años 1870 Años 1880 - **Años 1890**  - Años 1900 Años 1910 Años 1920 |
| **sieglos:** |
sieglu XVIII - **sieglu XIX**  - sieglu XX |

**1892 n'otros calendarios**| Calendariu gregorianu | 1892 *MDCCCXCII* |
| Ab urbe condita | 2645 |
| Calendariu armeniu | 1341 |
| Calendariu chinu | 4588 – 4589 |
| Calendariu hebréu | 5652 – 5653 |
| Calendarios hindús - *Vikram Samvat* - *Shaka Samvat* |  1947 – 1948 1814 – 1815 |
| Calendariu persa | 1270 – 1271 |
| Calendariu islámicu | 1310 – 1311 |
| Calendariu rúnicu | 2142 |

**1892** (**MDCCCXCII**) foi un añu bisiestu entamáu en vienres del calendariu gregorianu, y un añu bisiestu entamáu en miércoles del calendariu xulianu.

## Fechos

* L'asturianu Fernando Villaamil y Fernández Cueto entama en Ferrol, a bordu de la so corbeta *Nautilius*, un viaxe alredor del mundu.
* 1 de xineru - La islla d'Ellis, en Nueva York, entama la so actividá como centru de receición de los emigrantes qu'aporten a los Estaos Xuníos.
* 15 de marzu - John Houlding, dueñu del estadiu d'Anfield, funda'l Liverpool Football Club. Decide facelo dempués de que l'Everton dexara de xugar nesi estadiu tres d'un discutiniu sobre la renta que pagaba por xugar ellí.
* 15 d'abril - Créase, pola fusión de la Thomson-Houston Company y la Edison General Electric Company, la General Electric Company.

## Nacencies

* 3 de xineru - J. R. R. Tolkien, filólogu y escritor inglés.
* 14 de xineru - Hal Roach, productor de cine y televisión d'Estaos Xuníos.
* 18 de xineru - Oliver Hardy, actor d'Estaos Xuníos.
* 28 de xineru - Ernst Lubitsch, direutor de cine d'Estaos Xuníos d'orixe alemán.
* 4 d'avientu - Francisco Franco, dictador español.
* 16 de marzu - César Vallejo, poeta peruanu.
* 8 d'abril - Mary Pickford, actriz de cine canadiense.
* 2 de mayu – Manfred von Richthofen, pilotu de guerra alemán demientres la Primer Guerra Mundial.
* 25 de mayu - Josip Broz, presidente de Yugoslavia.
* 26 de xunu - Pearl S. Buck, escritora d'Estaos Xuníos, premiu Nobel de lliteratura en 1938.
* 23 de xunetu - Haile Selassie I, emperador etíope.

## Muertes

* 30 de xineru - Manuel García Barzanallana, políticu español (º 17 d'agostu de 1817).
* 26 de marzu - Walt Whitman, poeta d'Estaos Xuníos.
* 15 d'agostu - Xixón: Salustiano González Regueral, inxenieru ya políticu que construyó, ente más otros, les pontes de Porto (A Veiga) y de la ría de Navia, y proyectó'l trazáu de la cai Uría d'Uviéu (º Lleón, 11 d'abril de 1829).

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# 1891

| **Añu 1891**  |
| --- |
| **Años:** |
1888 1889 1890 - **1891**  - 1892 1893 1894 |
| **Décades:** |
Años 1860 Años 1870 Años 1880 - **Años 1890**  - Años 1900 Años 1910 Años 1920 |
| **sieglos:** |
sieglu XVIII - **sieglu XIX**  - sieglu XX |

**1891 n'otros calendarios**| Calendariu gregorianu | 1891 *MDCCCXCI* |
| Ab urbe condita | 2644 |
| Calendariu armeniu | 1340 |
| Calendariu chinu | 4587 – 4588 |
| Calendariu hebréu | 5651 – 5652 |
| Calendarios hindús - *Vikram Samvat* - *Shaka Samvat* |  1946 – 1947 1813 – 1814 |
| Calendariu persa | 1269 – 1270 |
| Calendariu islámicu | 1309 – 1310 |
| Calendariu rúnicu | 2141 |

## Fechos

* 29 de xineru - Liliuokalani ye proclamada reina de Ḥawai.

## Nacencies

* 22 de xineru - Antonio Gramsci, teóricu marxista italianu.
* 25 de xineru - Anselmo López Sánchez, fundador, xugador y primer presidente del Real Sporting de Xixón.
* 2 d'avientu - Otto Dix, pintor y grabador alemán.

## Muertes

* [[ ]] -

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# 1 d'agostu

## Fechos

* 608 - La Columna de Focas, la postrer anadedura fecha al Foru Romanu, dedicada n'honor al emperador romanu Focas.
* 1291 - Fúndase la Confederación Helvética cola unión de los condaos d'Uri, Schwyz y Unterwalden (formáu esti últimu por Obwalden y Nidwalden).
* 1498 - Cristóbal Colón ve la primera tierra firme del continente americanu, que llueu llamaría Venezuela.
* 1914 - Alemaña declara-y la guerra a Rusia y entama la I Guerra Mundial.
* 1944 - II Guerra Mundial: Varsovia se subleva contra la ocupación alemana en un combate que dura 63 días. Tras l'alzamiento, el ejército alemán destruye el 85% de la ciudad.
* 1960 - Benín llogra la independencia de Francia.

## Nacencies

* 126 - Pertinax, emperador romanu.
* 1476 - Papa Pablu IV.
* 1819 - Herman Melville, escritor.
* 1885 - George de Hevesy, químicu húngaru, premiu Nobel de Química en 1943.
* 1933 - Toni Negri, filósofu italianu.
* 1936 - Yves Saint-Laurent, diseñador de moda.

## Muertes

* 1457 - Lorenzo Valla, humanista y filósofu italianu.
* 1714 - Ana I, reina británica.
* 1836 - James Madison, presidente d'Estaos Xuníos.
* 1923 - Warren G. Harding, presidente d'Estaos Xuníos.
* 1967 - Richard Kuhn, químicu alemán, premiu Nobel de Química en 1938.
* 1970 - Otto Heinrich Warburg, fisiólogu alemán, premiu Nobel de Medicina en 1931.

## Referencies

## Enllaces esternos

|  |
| --- |
| Xineru | Febreru | Marzu | Abril | Mayu | Xunu | Xunetu | Agostu | Setiembre | Ochobre | Payares | Avientu |
# Calendariu islámicu

| Calendariu islámicu |
| --- |
|
lunar calendar (en)  |
|
12 month calendar (en)  |
|  |
|  |

El **calendariu islámicu** ye un calendariu llunar. Básase en ciclos llunares de 30 años (360 lunaciones, de tradición sumeria). Los 30 años del ciclu estrémense en 19 años de 354 díes y 11 años de 355 díes. Los años de 354 díes llámense años simples y estrémense en seis meses de 30 díes y otros seis meses de 29 díes. Los años de 355 díes llámense entrepolaras y estrémense en siete meses de 30 díes y otros cinco de 29 díes. Años y meses van alternándose. Esto ye, cada 33 años musulmanes equivalen a 32 años gregorianos. Les intercalaciones fáense añadiendo un día a la fin del mes de du l-hiyya nos años 2º, 5º, 7º, 10º, 13º, 16º, 18º, 21º, 24º, 26º y 29º de cada ciclu de 30 años.

## Referencies

## Enllaces esternos