# Bokmål

| bokmål |
| --- |
| Faláu en |
| Faláu en |
Noruega |
| Númberu de falantes |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Falantes |
Tipu |
Añu |
|  |
| 4 000 000 |  |  |

 |
| Datos |
| Familia |
noruegu |
| Sistema d'escritura |
alfabetu llatín y Dano-Norwegian alphabet (en)  |
| Reguláu por |
Conseyu del Idioma Noruegu y Academia Noruega de Llingua y Lliteratura |
| Códigos |
| ISO 639-1 |
nb |
| ISO 639-2 |
nob |
| ISO 639-3 |
nob |
|  |

El bokmål (lliteralmente «llingua de llibru») ye l'estándar más común d'escritura del idioma noruegu, siendo'l *nynorsk* l'otru estándar. Ye utilizáu por ente'l 85 y 90% de la población y ye usáu comúnmente polos estudiantes estranxeros qu'aprienden noruegu.

## Escritura y fala

Mapa de les formes oficiales d'idiomes de los conceyos noruegos. El colloráu representa'l *bokmål*, l'azul el *nynorsk* y el gris les zones neutres.
La primer ortografía del *bokmål* foi oficialmente adoptada en 1907 col nome de *riksmål* depués de tar en desenvolvimientu dende 1897. Foi una adautación del danés escritu, que fuera comúnmente usáu dende la unión con Dinamarca. Esta variante del noruegu yera falada principalmente pola élite urbana del país, especialmente n'Oslu. Cuando en 1923, el gran periódicu conservador *Aftenposten* adoptó la ortografía de 1907, la escritura danesa perdió práuticamente tol so usu en Noruega. El nome *bokmål* foi adoptáu oficialmente en 1929 dempués d'una propuesta de llamar a la llingua escrita «dano-noruega», propuesta refugada por un votu nel *Storting*.

A diferencia de la mayoría de les llingües estándar, nun esiste un estándar pal *bokmål* (nin pal *nynorsk*) faláu. Hai, sicasí, variedaes falaes de noruegu que son cuasi idéntiques o tán estrechamente rellacionaes col bokmål escritu. Pa Gjert Kristoffersen en *La Fonoloxía del Noruegu*, el *bokmål* ye la variedá más común ente la clase media urbana, especialmente na parte oriental del sur de Noruega, onde s'atopa la capital, Oslu.

## Historia

Hasta alredor del añu 1300, l'idioma escritu de Noruega, el noruegu antiguu, yera esencialmente idénticu al nórdicu antiguu. La parte oral foi gradualmente estremándose en dialeutos rexonales y locales. Mientres Noruega permaneció como un reinu independiente, la llingua escrita caltúvose esencialmente constante.

En 1380 morrió'l rei Haakon VI de Noruega y Margarita I de Dinamarca asumió la rexencia, polo que Dinamarca y Noruega quedaron xuníes. Darréu xunióse tamién Suecia na llamada Unión de Kalmar, que duró hasta 1523. Pa empiezos del sieglu XVI, Noruega perdiera les sos instituciones polítiques separaes y, al dixebrase del reinu de Suecia, formó una unidá política llamada Dinamarca-Noruega, que se caltuvo hasta 1814, y na que Noruega se foi convirtiendo progresivamente nel miembru débil de la unión. Mientres esti periodu'l noruegu escritu foi reemplazáu pol danés, que foi usáu virtualmente en tolos documentos alministrativos.

Los noruegos empezaron a utilizar gradualmente'l danés na escritura, principalmente pola élite urbana n'ocasiones formales o oficiales. Anque'l danés nun se convirtió na llingua falada pola vasta mayoría de la población, pal añu 1814, cuando los llazos ente Noruega y Dinamarca yeren fuertes, un idioma vernáculu dano-noruegu, llamáu de davezu «fala educada diaria», convirtióse en llingua materna de parte d'esta élite urbana. Esta nueva variante idiomática dano-noruega yera similar al danés con pronunciación de noruegu del este, daqué de vocabulariu noruegu y una gramática simplificada. O como Kristoffersen lo espresó:

>
>
> L'estándar *østnorsk* pue ser consideráu un sociolectu que foi desenvueltu como resultáu de tensión ente'l danés como escritura oficial y en dellos contestos faláu, llingua usada poles clases altes antes de 1814, y la variedá de noruegu usada poles clases sociales baxes nos pueblos orientales de Noruega.
>
>

En 1814, Noruega foi entregada por Dinamarca a Suecia. Nesi momentu Noruega desafió a Suecia y los sos aliaos, declaró la so independencia y adoptó una constitución democrática. Anque obligada a sometese a una unión dinástica con Suecia, esti sentimientu independentista siguió creciendo, influyendo la evolución de la llingua en Noruega. Antiguos idiomes tradicionales fueron alicaos pol poeta patrióticu Henrik Arnold Wergeland (1808-1845), quien defendió una llingua escrita non danesa. Haugen indica que:

>
>
> Dientro de la primer xeneración de llibertá, dos soluciones remanecieron y ganaron adeptos, una basada na fala de les clases altes y una na del pueblu común. La primera llamada de norueguización del danés escritu, la postrera pa un nuevu empiezu.
>
>

La más conservadora de los dos transiciones del idioma foi adelantrada pol llabor d'escritores como Peter Asbjørnsen y Jørgen Moe, el maestru qu'entamó la reforma llingüística Knud Knudsen y el so famosu discípulu Bjørnstjerne Bjørnson, como una más prudente norueguización por Henrik Ibsen. En particular, el trabayu de Knudsen na reforma llingüística a mediaos del sieglu XIX foi importante pa la ortografía de 1907 y la subsecuente reforma de 1917. Knudsen ye de cutiu llamáu «padre del *bokmål»*.

## Carauterístiques

### Diferencies col dialeutu tradicional d'Oslu

Coloquialmente, l'estándar *østnorsk* ye davezu llamáu'l dialeutu d'Oslu. Sicasí, esto nun ye del tou correutu, darréu que l'østnorsk estándar nun ta confináu a Oslu y el dialeutu tradicional d'Oslu ye distintu al *østnorsk'* estándar. En realidá, munchos nativos d'Oslu pueden falar un sociolectu que va nuna escala dende'l dano-noruegu tradicional nun estremu hasta'l dialeutu d'Oslu nel otru estremu.

La siguiente tabla amuesa dellos casos importantes onde'l *bokmål* y el *østnorsk* estándar paécense más al danés que al dialeutu tradicional d'Oslu, según dellos exemplos de lo contrario. Les formes radicales que tán dexaes pero nun son bien usaes indíquense ente paréntesis.

Diferencies ente'l *bokmål* y el dialeutu d'Oslu|  | Danés | *Bokmål*/*Østnorsk* estándar | Dialeutu d'Oslu |
| --- | --- | --- | --- |
| tradicional | radical |
| *Diferenciación ente masculín y femenín* un home pequeñu una muyer pequeña | *no* **en** lill**e** mand **en** lill**en** kvinde | *no* **en** lit**en** mann **en** lit**en** kvinne | *sí* **en** lit**en** mann **ei** lit**a** kvinne | *sí* **en** lit**en** mann **ei** lit**a** kvinne |
| *Diferenciación ente masc. y fem. definíu plural* los botes los vagones | *no* båd**ene** vogn**ene** | *no* båt**ene** vogn**ene** | *sí* båt**a** vogn**ene** |
| *Sufixo definíu plural neutru* les cases | *-ene/erne* hus**ene** | *-ene* hus**ene** | *-a* hus**a** | *-a* hus**a** |
| *Verbu débil xermánicu sufixu participiu pasáu* cycled | *-et* cykl**et** | *-et* sykl**et** | *-a* sykl**a** | *-a* sykl**a** |
| *Verbu débil xermánicu sufixu pretéritu* cycled | *-ede* cykl**ede** | *-et* sykl**et** | *-a* sykl**a** | *-a* sykl**a** |
| *Verbu fuerte xermánicu sufixu participiu pasáu* escrito | *-et* skrev**et** | *-et* skrev**et** | *-i* skriv**i** |
| *Infinitivu dividíu* venir tar en cama | *no* komm**e** ligg**e** | *no* komm**e** ligg**e** | *sí* komm**a** ligg**e** |
| *Frayamientu de final masculín y vocal sin acentu* escala ronda | *no* stig**e** rund**e** | *no* stig**e** rund**e** | *sí* steg**a** rund**e** |
| *Diptongos escandinavu occidental* pierna fumu suave/moyáu (adjetivo) | *no* b**e**n r**ø**g bl**ø**d | *no* b**e**n r**ø**k bl**ø**t | *sí* b**ei**n r**øy**k bl**au**t | *sí* b**ei**n r**øy**k bl**au**t |
| *Escandinavu occidental u por o* ponte | *no* br**o** | *no* br**o** | *sí* br**u** | *sí* br**u** |
| *Escandinavu occidental a-umlaut* pisu | *no* g**u**lv  | *no* g**u**lv  | (*sí*) (g**o**lv) | *sí* g**ø**lv |
| *Acentu en primer sílaba en préstamu de pallabres* banana | *no* /ba'**na:n**/ | *no* /ba'**na:n**/ | *sí* /'**ban**an/ |
| *Retroflexu /ɽ/ del noruegu antiguu /rð/* mesa, tablón | *no* /bo:**r**/ | *no* /bu:**r**/ | *sí* /bu:**ɽ**/ |
| *Retroflexu /ɽ/ del noruegu antiguu /l/* sol | *no* /so:**l**/ | *no* /su:**l**/ | *sí* /su:**ɽ**/ | *sí* /su:**ɽ**/ |
| *Vocabulariu danés* comer por qué | *sí* spise hvorfor | *sí* spise hvorfor | *no* eta åffer |
| *Vocabulariu danés* nena cómo | *sí* pige hvordan | *sí* pike hvordan | *no* jente (åssen) | *no* jente åssen |

## Ver tamién

* Idioma noruegu
* Idioma danés
* *Nynorsk*

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wikimedia Commons tien conteníu multimedia tocante a **Bokmål**.