Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Maoísmu

| Maoísmu |
| --- |
|
ideoloxía política |
|
marxismu-leninismu |
|  |
|  |

El **maoísmu** ye la teoría marxista-leninista desenvuelta por Mao Zedong (1893-1976).

Na República Popular China ye la doctrina oficial del Partíu Comunista de China. Sicasí, tres les reformes empecipiaes por Deng Xiaoping en 1978, tendientes a una economía de mercáu, el *socialismu con carauterístiques chines* foi la política aplicada nel país, y la definición oficial y el rol del Pensamientu de Mao Zedong nesti país foi radicalmente modificáu, anque la so imaxe inda preside la Plaza de Tiananmen de Beixín.

El términu *maoísmu* nunca foi emplegáu oficialmente pol Partíu Comunista de China, sacantes como pallabra derivada. El términu preferíu foi siempres *Pensamientu de Mao Tse Tung*. De la mesma forma, dellos partíos maoístes fora de China denominense n'ocasiones a sigo mesmos como marxistes-leninistes y *Pensamientu Mao*, lo que reflexa la so idea de que Mao nun modificara sustancialmente los planteamientos de Lenin, sinón que los desenvolvió y afixo a la Revolución China.

Sicasí, otros partíos maoístes consideren que Mao realizó aportaciones teóriques y práutiques que significaron un desenvolvimientu sustancial del leninismu, polo que se denominen *marxistes-leninistes-maoístes* o a cencielles *maoístes*. Por exemplu, el Partíu Comunista de Nepal (Maoísta) estrémase d'otres organizaciones, como'l Partíu Comunista de Nepal (Marxista-Leninista Unificáu), con dichu axetivu. Hai partíos maoístes que sostienen que güei ye imposible defender la teoría de Marx y de Lenin ensin estudiar y defender les aportaciones de Mao y la esperiencia de la Revolución China tocantes a la continuación de la llucha de clases, so nueves formes, nel marcu de la construcción de la sociedá socialista.

Fora de China, el términu *maoísta* foi usáu dende la década de los 60, xeneralmente de manera contraria, pa describir a los partíos y persones que sofitaben a Mao Zedong y la so forma de comunismu, como opuesta a la forma aplicada na XRSS (consideraos, a patir de la muerte d'Josif Stalin, revisionistes polos maoístes).

## Referencies

## Ver tamién

* Mao Zedong
* Leninismu
* República Popular China
* Izquierda estrema

### Organizaciones maoístes

* Partíu Comunista Revolucionario de l'Arxentina
* Movimientu Obreru Independiente y Revolucionariu Archiváu 2011-05-11 en Wayback Machine M.O.I.R., Colombia
* Xunión Obrera Comunista Marxista Leninista Maoísta, Colombia
* Partíu Comunista dos Trabalhadores Portugueses / Movimento Reorganizativo do Partido do Proletariado Archiváu 2007-05-18 en Wayback Machine
* Partíu Comunista Revolucionario. EE.XX.
* M.I.M. Archiváu 2008-12-26 en Wayback Machine Movimiento Internacionalista Maoísta
* Partíu Comunista de la India Archiváu 2017-11-04 en Wayback Machine (Maoísta)
* Communist Party of Peru Shining Path
* Communist Party of the Philippines (CPP)
* Communist Party of Turkey/Marxist–Leninist
* Marxist-Leninist-Maoist Communist Party (France)
# 9 d'abril

## Fechos

* 1977 - Llegalización del PCE.

## Nacencies

* 1785 - Rafael del Riego y Flórez, conocíu como *Xeneral Riego*.
* 1933 - Jean-Paul Belmondo, actor francés († 2021).
* 1944 - Lars Norén, poeta y dramaturgu suecu.
* 1990 - Kristen Stewart, actriz y direutora de cine d'Estaos Xuníos.

## Muertes

* 1553 - François Rabelais, escritor francés
* 1936 - Ferdinand Tönnies.
* 1976 - Phil Ochs, cantante d'Estaos Xuníos.
* 2012 - José Guardiola, cantante catalán
* 2017 - Carme Chacón, exministra de Defensa d'España y militante del PSOE
* 2021 - DMX, cantante y actor d'Estaos Xuníos.

## Referencies

|  |
| --- |
| Xineru | Febreru | Marzu | Abril | Mayu | Xunu | Xunetu | Agostu | Setiembre | Ochobre | Payares | Avientu |
# Argón

| Cloru ← **Argón** → Potasiu |
| --- |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |  |  |  |  |

|  |  |
| --- | --- |
|   18 | **Ar** |

 |  |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |

 |
|
Tabla completa • Tabla enantada |
|  Incoloru |
| Información xeneral |
| Nome, símbolu, númberu |
Argón, Ar, 18 |
| Serie química |
Gases nobles |
| Grupu, periodu, bloque |
18, 3, Elementos del bloque p |
| Masa atómica |
39,948 u |
| Configuración electrónica |
[Ne]3s23p⁶ |
| Durez Mohs |
Non aplicable |
| Electrones per nivel |
2, 8, 8 (imaxe) |
| Propiedaes atómiques |
| Electronegatividá |
Ensin datos (Pauling) |
| Radiu atómicu (calc) |
71 pm (Radiu de Bohr) |
| Radiu covalente |
97 pm |
| Radiu de van der Waals |
188 pm |
| Estáu(aos) d'oxidación |
0 |
| 1ª enerxía d'ionización |
1520,6 kJ/mol |
| 2ª enerxía d'ionización |
2665,8 kJ/mol |
| 3ª enerxía d'ionización |
3931 kJ/mol |
| 4ª enerxía d'ionización |
5771 kJ/mol |
| 5ª enerxía d'ionización |
7238 kJ/mol |
| 6ª enerxía d'ionización |
8781 kJ/mol |
| 7ª enerxía d'ionización |
11995 kJ/mol |
| 8ª enerxía d'ionización |
13842 kJ/mol |
| Propiedaes físiques |
| Estáu ordinariu |
Gas |
| Densidá |
1,784 kg/m³ |
| Puntu de fusión |
83,8 K (−189 °C) |
| Puntu de bullidura |
87,3 K (−186 °C) |
| Entalpía de vaporización |
6,447 kJ/mol |
| Entalpía de fusión |
1,188 kJ/mol |
| Presión de vapor |
Non aplicable |
| Puntu críticu |
150,87 K (−122 °C) 4,898·10⁶ Pa |
| Varios |
| Estructura cristalina |
Cúbica centrada nes cares |
| Nᵘ CAS |
7440–37–1 |
| Nᵘ EINECS |
231-147-0 |
| Calor específica |
310 J/(K·kg) |
| Conductividá térmica |
(300 K) 0,01772 W/(m·K) |
| Velocidá del soníu |
319 m/s a 293,15 K (20 °C) |
| Isótopos más estables |
|
Artículu principal: Isótopos del argón |
|

| iso | AN | Periodu | MD | Ed | PD |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| MeV |
| 36Ar | 0,336 % | Estable con 18 neutrones |
| 38Ar | 0,063 % | Estable con 20 neutrones |
| 39Ar | Sintéticu | 269 a | β- | 0,565 | 39K |
| 40Ar | 99,6 % | Estable con 22 neutrones |
| 42Ar | Sintéticu | 32,9 a | β- | 0,600 | 42K |

 |
| Valores nel SI y condiciones normales de presión y temperatura, sacante que se diga lo contrario. |
| [editar datos en Wikidata] |

L'**argón** ye un elementu químicu de númberu atómicu 18 y símbolu **Ar**, allugáu nel grupu 18 de la tabla periódica de los elementos. Ye un gas noble, incoloru, presente na atmósfera terrestre nuna proporción daqué menor del 1%, faciéndolu ser el gas noble más abondante de la Tierra.

## Referencies

## Enllaces esternos

* (castellán) Enciclopedia Llibre Archiváu 2006-10-07 en Wayback Machine
* (n'inglés) WebElements.com
* (n'inglés) EnvironmentalChemistry.com
# Life

**Life** puede referise a:

## Música

### Álbumes

* Life (1983), álbum de Thin Lizzy.
* Life (1987), álbum del músicu canadianu Neil Young.
* Life (1995), álbum de Simply Red.
* Life (1995), álbum de The Cardigans.
* Life (2005), álbum del cantante Ricky Martin.
* Life (2007), cenciellu de la cantante Mika Nakashima.
* Life (2011), cenciellu del DJ y cantante David Pop.

## Cine

* Life, película de 2015.
* Life, película de 2017.

## Otros usos

* Life, revista d'Estaos Xuníos.
* **Life** (1990), equipu de Fórmula 1.
* Life (2002-2009), manga shoujo.
* Life (2007-2009), serie de televisión de la NBC.
* Life (2009), serie de televisión documental de la BBC.
* **Proyeutu LIFE**, fondu de la Xunión Europea pa financiar proyeutos medioambientales.
* **Xuegu de la vida**, autómata celular diseñáu por J. H. Conway.
* **Life**, nome común d'un pexe de la familia Trichomycteridae.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wikimedia Commons tien conteníu multimedia tocante a **Life**.
# Xema (xeoloxía)

| Xema (xeoloxía) |
| --- |
|  |
| Xeneral |
| Categoría |
piedra |
| Subclase de |
mineral |
| Usu |
xoyería y decoration (en)  |
| Caráuter Unicode |
💎 |
|  |

Una **xema** ye un mineral, roca o material petrificáu qu'al tayalu y allisalu pue usase en xoyería. Per otru llau, en tiempos de guerra o de crisis económica muncha xente convierte la so riqueza en piedres precioses, cencielles de tresportar y de vender. Otres son orgániques, como l'ámbare, brea del árbol fosilizao. Dalgunes xemes son enforma fráxiles pa usales en xoyería, y namái puen ser espuestes en museos.

## Xemes

Considérense piedres precioses:

* Diamante
* Esmeralda
* Rubín
* Zafiru

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# Chytridiomycota

| *Chytridiomycota*  |
| --- |
|  |
| Clasificación científica |
| Reinu: |
Fungi |
| División: | **Crhytriomycota** |
| Consultes |
| [editar datos en Wikidata] |

**Chytridiomycota** ye una división del reinu Fungi. Anque enantes solíen considerase como protistes.

Los quitridios son los fungos más primitivos y son mayormente saprofitos (degradando quitina y queratina).
Munchos quitridios son acuáticos (la mayoría d'agua duce). Esisten aproximao 1.000 especies, en 127 xéneros, distribuyíos en 5 ordes. Dellos quitridios viven en plantes o inseutos; la mayoría atopar nel suelu o na agua.

## Clasificación

* Chytridiomycetes
* Monoblepharidomycetes
* Xéneros *incertae sedis*
	+ *Coenomyces*
	+ *Thalassochytrium*

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# Viroide

Los **viroides** son axentes infecciosos que, al igual que los virus, tienen un ciclu estracelular que se carauteriza pola inactividá metabólica y un ciclu intracelular nel que causen infeición al organismu susceptible de dar agospiu, pero qu'a diferencia de los virus, los viroides nun poseen proteínes nin llípidos y tan constituyíos por una cadena cíclica curtia d'ARN, (que nun codifica proteínes). Ye importante dicir que tanto la so forma intracelular como estracelular son les mesmes (ARN desnudu), los mecanismos polos qu'éstos algamen a causar infeición tan rellacionaos cola autocatálisis del so material xenéticu. En sí constitúien una etapa primitiva de los virus.
# Selene

| Selene |
| --- |
|  |
| Información |
| Sexu |
femenín |
| Padres |
Hiperión Tea y Basileia (en)  |
| Fíos |
Ersa (en) , Lleón de Nemea, Nemea (en) , Pandia (en) , Narcisu y Menae (en)  |
| Familiares |
Eos y Helios |
| [editar datos en Wikidata] |

La titánida **Selene** yera la divinidá griega qu'encarnaba a la Lluna. Según Hesíodu na so Teogonía yera fía de los titanes Hiperión y Tea, poro, titánida de segunda xeneración. Xunto a los sos hermanos Heliu, el Sol, y Eos, l'Aurora, gobernaban el día y la nueche y la tresición ente éstos.

Represéntasela como una moza con una medialluna na frente, la tiesta tapecida con un velu y una antorcha encesa na manu.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wikimedia Commons tien conteníu multimedia tocante a **Selene**.
# Saxitariu

|  |
| --- |
| **Saxitariu** |
|  |
| **Abreviatura** | Sgr |
| **Símbolu** |  |
| **Significáu** | l'arqueru |
| **Xenitivu** | Sagittarii |
| **Ascensión reuta** | 19 h |
| **Declinación** | -25º° |
| **Visible pa llatitúes** | Ente+55° y -90° |
| **Meyor visible en/n'** | Agostu |
| **Númberu d'estrelles conmagnitú aparente < 3** | 7 |
| **Estrella más rellumante**  - Magnitú aparente | ε Sgr (Kaus Australis) 1,9 |
| **Lluvia de meteoritos** |  |
| **Constelaciones que llenden** | * Aquila
* Scutum
* Ophiuchus
* Escuripión
* Corona Australis
* Telescopium
* Microscopium
* Capricorniu
 |

**Saxitariu** (l'arqueru) ye una constelación del zodiacu, representada davezu como un centauru suxetando un arcu. Saxitariu alcuéntrase ente Escuripión pel oeste, y Capricorniu pel este.

### Mitoloxía

Magar qu'hai dubies, mitolóxicamente la constelación *Saxitariu* ta mayoritariamente asociada al sabiu centauru Quirón, maestru d'héroes, hermanu de Zeus y únicu centauru inmortal que nun tenía los instintos xabaces de los sos conxéneres.

### Astroloxía

Les persones que tán baxo'l signu de **Saxitariu**, son tradicionalmente aquelles nacíes ente'l 22 de payares y el 20 d'avientu. Saxitariu ye un signu de fueu, xunto con Aries y Leo, ye un signu optimista, intelixente, voluntariosu y bonal magar que tamién pue ser supersticiosu y desaxeráu.

Fai bones migues con Aries, Leo y Acuariu y los sos contrarios son Virgu y Piscis. El so planeta rexente ye Xúpiter, el sabiu soberanu de los dioses na mitoloxía romana.

## Referencies

## Enllaces esternos

*

|  |
| --- |
|
Astronomía | **Constelaciones del Zodiacu** | Astroloxía |
|
Aries | Tauru | Xéminis | Cáncer  |
Leo | Virgu  | Llibra | | Escorpión | Ofiucu  | Saxitariu  | Capricorniu  | Acuariu  | Piscis  |
# Nadir

| Nadir |
| --- |
|
vertical |
|  |

Nómase **Nadir** (del árabe "*nazir*", opuestu) a la interseición ente la vertical del llugar y la esfera celeste. Ye dicir, si imaxinamos una reuta que pasa pel centru de la Tierra y el puntu au nos allugamos na so superficie, el cénit, alcuéntrase sobro esa reuta, xusto embaxo los nuesos pies.

## Ver tamién

* Acimut
* Altura
* Cénit
# Apollo 17

| Apollo 17 |
| --- |
|
vuelu espacial tripuláu |
|  |
|  |
| Información |
| Parte de |
Programa Apollo |
| Historia |
| Operadores |

|  |  |
| --- | --- |
|    NASA |  |

 |
| Acontecimientos significativos |
llanzamientu espacial (7 avientu 1972) (en plataforma de llanzamientu 39A) orbital activity (en)  (en Lluna) allunizaxe surface exploration (en)  amerizaxe (19 avientu 1972) (en Océanu Pacíficu) |
| Carauterístiques |
| Masa |
52 738,7 quilogramos y 5497,5 quilogramos |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Apollo 16 | Apollo 17 |  |

 |
|  |

L'**Apollo XVII** foi unviáu'l 7 d'avientu de 1972 por un cohete Saturnu V, dende la plataforma 39 A del complexu de Cabu Kennedy, na Florida (EEXX). Conocióse oficialmente como AS-512 y foi l'encargáu de llevar los caberos astronautes a la lluna.

La tripulación del Apollo XVII taba compuesta pol comandante Eugene A. Cernan, el pilotu del módulu llunar y xeólogu Dr. Harrison H. Schmitt, llamáu *Jack*, y el pilotu del módulu de mandu Ronald E. Evans.

Los nomes de les naves, privilexu del comandante, foi *Challenger* pal módulu llunar y *America* pal módulu de mandu.

El comandante Gene Cernan foi'l caberu ser humanu que pisó la superficie la Lluna nos Montes Taurus, xunta Cráter Littrow. El 19 d'avientu aterrizaron n'agües del Océanu Pacíficu, poniendo-y fin a la misión.

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# Idioma húngaru

| magyar nyelv y magyar |
| --- |
|  |
| Faláu en |
| Faláu en |
Hungría, Rumanía, Eslovaquia, Ucraína, Serbia, Croacia, Austria y Eslovenia |
| Númberu de falantes |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Falantes |
Tipu |
Añu |
|  |
| 12 600 000 | llingua materna | 2019 |

 |
| Datos |
| Familia |
Llingües ugries |
| Estáu de vulnerabilidá |
1 seguru |
| Sistema d'escritura |
Hungarian alphabet (en) , Alfabetu húngaru antiguu y Hungarian Braille (en)  |
| Reguláu por |
Hungarian Research Centre for Linguistics (en)  |
| Códigos |
| ISO 639-1 |
hu |
| ISO 639-2 |
hun |
| ISO 639-3 |
hun |
|  |
|  |

L'**húngaru** (*magyar nyelv*) ye una llingua de la familia fino-úgrica que falen unos 14 millones de persones per tol mundiu, de los qu'aprosimadamente 10 millones viven n'Hungría, en Transilvania (Rumanía) más de 1 millón, na Voivodina (Serbia) 500.000, como n'Eslovaquia, y unes 200.000 persones na Transcarpacia d'Ucraína. El restu vive sobre too en Canadá, Estaos Xuníos y l'estáu d'Israel.

## Exemplu testual

*Minden emberi lény szabadon születik és egyenlő méltósága és joga van. Az emberek, ésszel és lelkiismerettel bírván, egymással szemben testvéri szellemben kell hogy viseltessenek*

Torna: "Tolos seres humanos nacen llibres y iguales en dignidá y derechos. Dotaos como tán de razón y conciencia, han comportase fraternalmente los unos colos otros"

## Referencies

## Enllaces esternos

* Consulta la edición de Wikipedia **n'idioma húngaru**.
# Soporte físicu

Soporte físicu|  |
| Datos básicos |
| Forma parte de |
ordenador |
| Utilizáu por |
sistema operativu y device driver (en)  |
| Caracterizáu por |
form factor (en)  |
|  |

Nómase **soporte físicu** o **hardware** al conxuntu d'elementos materiales que componen un ordenador. Nesi conxuntu inclúinse los preseos electrónicos y electromecánicos, circuitos, cables, tarxetes, armarios o caxes, periféricos de toa triba y otros elementos físicos.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wikimedia Commons tien conteníu multimedia tocante a **Soporte físicu**.
# Discu compautu

Discu compautu|  |
|  |
| Creador |
Natlab |
| Versión inicial |
1979 |
| Tipu |
physical media format (en) , formatu de llanzamientu d'audiu y product category (en)  |
|
DVD → |
|  |

El **discu compautu** (conocíu popularmente como **CD** poles sigles n'inglés de *compact disc*) ye un soporte dixital ópticu utilizáu p'almacenar cualquier tipu d'información (audiu, imáxenes, videu, documentos y otros datos). Magar qu'esisten otros soportes, anguaño sigui siendo'l mediu físicu preferíu pa la distribución d'audiu.

Los CD estándar tienen un diámetru de 12 centímetros y puen almacenar hasta 80 minutos d'audiu (o 700 MB de datos). Los MiniCD tienen 8 cm y úsense pa la distribución de cenciellos y de controladores guardando hasta 24 minutos d'audiu o 214 MB de datos.

Esta teunoloxía foi más tarde espandida y adautada pal almacenamientu de datos (CD-ROM), de videu (VCD y SVCD), la grabación doméstica (CD-R y CD-RW) y l'almacenamientu de datos mistos (CD-i), *Photo CD*, y *CD EXTRA*.

El discu compactu sigui gociando de popularidá nel mundu actual. Nel añu 2007 vendiéronse 200 millones de CD nel mundu.

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# Paralax

| Paralax |
| --- |
|
difference (en)  |
|
optical phenomenon (en) , distancia angular y apparent movement (en)  |
|  |
|  |
|  |

LA PARALAX. Dos observadores, n'**A** y en **B** ven a **O** en posiciones distintes respeutu al fondu, per aciu de la paralax.
## Conceutu

La **paralax** (Griegu: *παραλλαγή (parallagé)* = alteriamientu) ye la esviación angular del allugamientu aparente d'un oxetu, dependiendo del puntu de vista escoyíu.

Defínese como l'ángulu formáu pola direición de dos visuales relatives a la observación d'un mesmu oxetu dende dos puntos distintos, suficientemente allonxaos ente sí y non alliniaos con él. Tamién suel emplegase esti términu pa referise a la distancia a les estrelles.

Como amuesa la figura, la posición del oxetu adicáu, n'**O**, varia cola posición del puntu de vista n'**A** o en **B**, al proyeutar **O** escontra un fondu enforma allonxáu. Dende **A** l'oxetu adicáu parez tar a la drecha de la estrella llonxana, metantu que dende **B** se ve a la izquierda d'ésta.

L'ángulu **AOB** ye l' **ángulu de paralax**: ángulu qu'abarca'l segmentu **AB** dende O.

L'efeutu de paralax, compruébase cenciellamente, poniendu un deu de la mano enfrente nueso. Zarramos un güeyu y allupamos col abiertu pal deu, decatándonos de la posición qu'esti tien con respeutu al fondu (una paré, por exemplu). Agora abrimos el güeyu, zarrando l'otru. Si blizcamos alternativamente los güeyos, el deu paez cambiar de posición respeutu del fondu.

## Paralax n'Astronomía

Paralax añal.
N'Astronomía defínense dellos tipos de paralax:

**Paralax añal**.- Máximu valor aparente que pue adquirir la posición d'una estrella dada nel trescursu d'un añu, por mor de la posición variable de la Tierra na so órbita alrodiu del Sol.

**Paralax horizontal**.- Ye l'ángulu baxo'l que se vería'l radiu de la Tierra dende un astru, cuando ésti s'alcuentra nel horizonte. Si l'observador s'alluga nel ecuador, entós esta paralax recibe'l nome especial de *paralax horizontal ecuatorial*. El valor ye máximu nel ecuador de la Tierra y varia cola llatitú, al nun ser la Tierra dafechu esférica.

**Paralax trigonométrica**.- Ye l'ángulu baxo'l que se ve'l radiu de la órbita de la Tierra, dende una estrella a una distancia normalizada de **1** unidá astronómica y s'espresa en segundos d'arcu. La distancia a la estrella ye'l inversu de la paralax trigonométrica espresáu en parsec; ye dicir, que cuando se diz que la paralax d'Antares ye de 0"019, ésta alcuéntrase a 52,632 parsec o 171,66 años lluz.

**Paralax solar**.- Ángulu baxo'l que se ve'l radiu ecuatorial de la Tierra dende'l centru del Sol. Val 8,794148".

**Paralax llunar**.- Ángulu baxo'l que se ve'l radiu ecuatorial de la Tierra dende'l centru de la Lluna. Val 57' 02,608".

## Ver tamién

* Coordenaes horizontales
* Horizonte
* Paralax añal
* Parsec

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wikimedia Commons tien conteníu multimedia tocante a **Paralax**.
# Llingües itáliques

Les **llingües itáliques** constitúin un grupu de llingües indoeuropees con una serie de traces comunes. Inclúi a les llingües romániques y a un ciertu númberu de llingües estintes, como'l llatín y otres llingües falaes na Antigüedá na Península itálica.

Toles llingües itáliques comparten un bon númberu d'isogloses comunes; asina, toes elles son llingües *centum* que nun presenten palatalización de les (palato) velares indoeuropees /\*k, \*kw, \*g, \*gh, \*ghw/. Curiosamente, les llingües romances sí presenten una palatalización posterior de los fonemes llatinos /k, g/, anque namái énte fonemes anteriores /ε,e,i/.

Les llingües itáliques subdivídense en cuatro grupos toes elles estintes a esceición de les llingües romániques:

## Clasificación

* **Llingües llatino-falisques**
	+ Faliscu †
	+ Sículu †
	+ Llatín †
	+ Llingües romániques (por exemplu: asturianu, castellán, portugués, italianu, francés, rumanu, catalán, etc)

* **Llingües osco-umbres**
	+ Grupu Oscu
		- Oscu †
		- Marrucin †
		- Sabín †
		- Pelignu †
		- Vestín †
	+ Grupo Umbru †
		- Umbru †
		- Marsu †
		- Ecuo †
		- Volscu †
		- Érnicu †
		- Piscenu †
		- Prensamnita †

* **Lingua venética**
	+ Venéticu †