Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Direutor de cine

| Direutor de cine |
| --- |
|
profesión y filmmaking occupation (en)  |
|
realizador, artista visual, film professional (en)  y film crew member (en)  |
|  |
|  |

El **direutor de cine** o **cinematográficu** ye'l profesional que dirixe la filmación d'una película, dando instrucciones a los actores, decidiendo la puesta de cámara, supervisando'l decoráu y el vestuariu, y toles demás fonciones afayadizes pa llevar a bon términu'l rodaxe.

Enantes intervieno en numberosos llabores, principalmente la realización del guión téunico, (encuadre, planu, movimientos de cámara, oxetivu y angulación), como la seleición de los actores o *casting* y demás profesionales, los escenarios naturales nos que se rodará la película, los decoraos, o la redaición final del guión.

## Historia

La importancia que se-y tien dada al direutor na historia de cine ye variada. Por exemplu, na dómina d'oru de Hollywood, la persona más importante na creación d'una película yera'l productor, y el personaxe más relevante yera l'actor o l'actriz, siendo consideráu na mayoría de los casos el direutor meramente como téunicu que dirixía ca día la filmación.
Foi primeru n'Europa y más sero nos Estaos Xuníos onde'l direutor foi alquiriendo mayor relevancia hasta aportar a consideralu en cierta manera como l'autor d'una película.

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# Idioma tailandés

| ภาษาไทย |
| --- |
|  |
| Faláu en |
| Faláu en |
Tailandia, Camboya, Malasia y Myanmar |
| Númberu de falantes |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Falantes |
Tipu |
Añu |
|  |
| 20 700 000 | llingua materna | 2019 |

 |
| Datos |
| Familia |
Southwestern Tai (en)  |
| Estáu de vulnerabilidá |
1 seguru |
| Sistema d'escritura |
alfabetu tailandés y romanization of Thai (en)  |
| Reguláu por |
Rātchabandittayasathān |
| Códigos |
| ISO 639-1 |
th |
| ISO 639-2 |
tha |
| ISO 639-3 |
tha |
|  |
|  |

El **tailandés** o **siamés** (tailandés: ภาษาไทย, trescripción : *phasa thai*; AFI: [pʰāːsǎː tʰāj]) ye l'idioma nacional y oficial del Reinu de Tailandia y llingua madre de la etnia tailandesa, la dominante en Tailandia. Ye una llingua tai de la familia de llingues tai-kadai. Créese que les llingües tai-kadai tienen el so orixe no que ye anguaño'l sur de China, y dellos llingüistes propunxeron que tán rellacionaes coles families austroasiática, austronesia o sinón-tibetana. Ye una llingua tonal y analítica. La combinación de tonalidá, una ortografía complexa y una fonoloxía distintiva puede enzancar l'estudiu del tailandés a los que nun conozan primeramente una llingua similar.

L'alfabetu tailandés deriva del alfabetu camboyanu (อักขระเขมร), que ta inspiráu na lletra brahmí de les llingües indo-aries. Al igual que los birmanos adoptaron l'alfabetu Mon (que tamién tien oríxenes índicos), los tailandeses adoptaron una forma modificada d'alfabetu camboyanu para crear el so propiu sistema d'escritura. Ente que la más antigua inscripción conocida en camboyanu data del 611 d. C., les inscripciones n'alfabetu tailandés empezaron a apaecer alredor de 1292 d. C.

## Ver tamién

* Alfabetu tailandés

## Referencies

## Enllaces esternos

*
* Consulta la edición de Wikipedia **n'idioma tailandés**.
# The Korea Times

| The Korea Times |
| --- |
|  |
| Datos |
| Tipu |
publicación periódica |
| Fundación |
1 de payares de 1950 |
| Intervalu |
1 día |
| Idioma |
inglés |
| Estáu |  Corea del Sur |
| Editorial |
The Korea Times Company (en)  |
| Fundador |
Helen Kim |
| Propietariu |
Hankook Ilbo (en)  |
| Páxina web |
koreatimes.co.kr |
|  |

The Korea Times (hangul: 코리아타임스) ye un periódicu n'inglés que s'espubliza a diariu en Corea del Sur. Ye periódicu hermanu de *Hankook Ilbo*, un importante diariu en llingua coreana.

Ye'l diariu n'inglés más antiguu entá activu en Corea del Sur. Dende finales de los años 1950, publicábase pol Hankook Ilbo Media Group, pero dempués d'un escándalu de malversación en 2013/2014 foi vendíu a Dongwha Enterprise en 2015, que tamién ye propietariu de *Hankook Ilbo*. El presidente-editor de *The Korea Times* ye Oh Young-jin.

## Referencies

## Enllaces esternos

*

* Páxina web oficial (n'inglés)
# 18 de xunu

**Abreviatures**

° : fecha de nacencia

† : fecha de la muerte

## Fechos

* [[ ]] -

## Nacencies

* 1903 - Raymond Radiguet, escritor francés († 12 d'avientu de 1923).
* 1943 - Raffaella Carrà, actriz, cantante y presentadora italiana.
* 1981 - Pablo Pantiga, xugador y entrenador de fútbol asturianu.

## Muertes

* 2011: Clarence Clemons, saxofonista de rock d'Estaos Xuníos.

## Referencies

|  |
| --- |
| Xineru | Febreru | Marzu | Abril | Mayu | Xunu | Xunetu | Agostu | Setiembre | Ochobre | Payares | Avientu |
# Idioma aymara

| Aymar aru |
| --- |
|  |
| Faláu en |
| Faláu en |
Bolivia, Perú y Chile |
| Númberu de falantes |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Falantes |
Tipu |
Añu |
|  |
| 4 000 000 |  | 2020 |

 |
| Datos |
| Familia |
Llingües aymaras y Llingües indíxenes d'América |
| Estáu de vulnerabilidá |
2 vulnerable |
| Sistema d'escritura |
alfabetu llatín |
| Códigos |
| ISO 639-1 |
ay |
| ISO 639-2 |
aym |
| ISO 639-3 |
aym |
|  |
|  |

L' **aymara** (n'aymara *aymar aru*) ye una llingua de la familia aru falada por alredor de 2 millones de persones en Bolivia, Perú y Chile. Nos dos primeros países tien l'estatutu de llingua cooficial, col español y el quechua.

Porcentaxe de población col aymara como llingua materna.
Na llingua aymara puen distinguise dos dialeutos:

* **Aymara central**: sur de Perú, altiplanu bolivianu y fastera andina ente Bolivia y Chile.
* **Aymara sureñu**, nes rexones peruanes de Tacna y Moquegua.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Consulta la edición de Wikipedia **n'idioma aymara**.
*
# Llunes

| Llunes |
| --- |
|
día de la selmana |
|
día llaborable |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| domingu | Llunes | martes |

 |
|  |

El **llunes** ye'l primer día de la selmana llaboral (segundu na Selmana Tradicional, *ver* Entamu de la selmana o calendariu gregorianu).

## Etimoloxía

El nome de **llunes**, vien del llatín *Dies Lunae* o "Día de la Lluna".

## Referencies

## Referencies

## Enllaces esternos

*

* Wikcionariu tien definiciones y otra información tocante a **llunes**.
# Martes

| Martes |
| --- |
|
día de la selmana |
|
día y día llaborable |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| llunes | Martes | miércoles |

 |
|  |

El **martes** ye'l segundu día de la selmana llaboral (terceru na Selmana Tradicional, *ver* Entamu de la selmana o calendariu gregorianu).

El nome **martes** provién del llatín *Martis díes*, o "día de **Marte**".

## N'otres llingües

Tolos nomes pal **martes** nes llingües derivaes del llatín son abondo asemeyaos, asina tenemos: *mardi* en francés, *martedì* n'italianu, y *dimarts* en catalán, sacante'l el portugués, nel que se diz *terça-feira* (tercer día).

Los nomes pal **martes** nes llingües inglesa y escandinava son derivaos del Dios nórdicu Týr (nglés antiguu *Tiw*):

* **Inglés Antiguu**: *tíwesdæg*
	+ **Inglés Medieval**: *tíesdæi, tywesdai, twysday*
	+ **Inglés Modernu Tempranu**: *towesday, Twesdaie, Tyisday, Tiseday,*
	+ Inglés Modernu: *Tuesday*

* Nórdicu Antiguu: *týrsdagr*
	+ Suecu: *Tisdag*
	+ Danés: *Tirsdag*
	+ Noruegu: *Tirsdag* or *Tysdag*
	+ Islandés: *Týsdagur*

## Referencies

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wikcionariu tien definiciones y otra información tocante a **martes**.
# Miércoles

| Miércoles |
| --- |
|
día de la selmana |
|
día llaborable y día |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| martes | Miércoles | xueves |

 |
|  |

El **miércoles** ye'l tercer día de la selmana llaboral (cuartu na Selmana Tradicional, *ver* Entamu de la selmana o calendariu gregorianu).

El nome **miércoles** deriva del llatín *Mercurii díes*, o "Día de Mercuriu".

## Referencies

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wikcionariu tien definiciones y otra información tocante a **miércoles**.
# Xueves

| Xueves |
| --- |
|
día de la selmana |
|
día llaborable y día |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| miércoles | Xueves | vienres |

 |
|  |

El **xueves** ye'l cuartu día de la selmana llaboral (cuartu na selmana tradicional, *ver* entamu de la selmana o calendariu gregorianu).

El nome **xueves** provién del llatín *Jovis dies*, o "Día de Xúpiter".

La norma ISO 8601 desiña al **xueves** como día central de la selmana. Arriendes, los xueves d'un añu determinen la numberación de les selmanes, colo que la primer selmana del añu, ye la que caltién el primer xueves.

## N'otres llingües

Éstos son dalgunos de los nomes que recibe'l xueves n'otres llingües:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Llingua** | **Nome** | **Etimoloxía** |
| español llatín catalán francés gallegu italianu rumano asturianu tagalu | jueves *dies Iovis* *dijous* *jeudi* *xoves* *giovedì* *joi* *xueves* *Huwebes* | día de Xúpiter |
| inglés suecu finés | *Thursday* *Torsdag* *torstai* | día de Thor |
| alemán
neerlandés | *Donnerstag*
*donderdag* | día del truenu |
| quechua | *illapachaw* | día del rayu |
| euskera | *osteguna*, *eguena* | día d'Ortzi/Ost |
| xaponés coreanu | 木曜日 *(mokuyōbi)* 목요일*(mogyoil)* | día del árbol |
| portugués gallegu llatín eclesiásticu griegu modernu hebréu árabe persa turcu | *quinta-feira* *quinta feira* *feria quinta* Πέμπτη *(pempti)* יום חמישי *(yom hamīš)* الخَمِيس *(al-jamīs)* پنج‌شنبه *(panŷšanbé)* *perşembe* | quintu día de la selmana |
| chinu rusu eslovenu polacu checo ucraín húngaru | 星期四 *(xīng qī sì)* Четверг *(chetverg)* *četrtek* *czwartek* *čtvrtek* Четвер *(chetver)* *csütörtök* | cuartu día de la selmana |

N'alemán el dios *Thor* tabién se denoma *Donar*.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wikcionariu tien definiciones y otra información tocante a **xueves**.
# Vienres

| Vienres |
| --- |
|
día de la selmana |
|
día llaborable, día y día festivu |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| xueves | Vienres | sábadu |

 |
|  |

El **vienres** ye'l quintu día de la selmana llaboral (sestu na Selmana Tradicional, *ver* Entamu de la selmana ). El nome "vienres" provién del llatín *Veneris díes*, o 'día de Venus' (la diosa de la guapura y l'amor na mitoloxía romana. Na mitoloxía nórdica esa diosa llámase Freyja.

Éstos son dellos nomes que recibe'l vienres n'estremaos idiomes:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Idioma** | **Nome** | **Significáu** |
| español catalán francés italianu gallegu rumanu asturianu | viernes *divendres* *vendredi* *venerdì* *venres* *vineri* *vienres* | día de Venus |
| alemán suecu holandés inglés | *Freitag* *Fredag* *vrijdag* *friday* | día de Freyja |
| quechua | *ch'askachaw* | día del lluceru del alba: Venus |
| xaponés | 金曜日*(kin'yôbi)* | día del metal |
| euskera | *ostirala* | Felechu o campu d'Urtzi |
| portugués hebréu | *sexta-feira* *יום ששי* | sestu día |
| rusu eslovenu checu | *pyatnitsa* *petek* *patek* | quintu día |

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wikcionariu tien definiciones y otra información tocante a **vienres**.
# Sábadu

| Sábadu |
| --- |
|
día de la selmana |
|
día |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| vienres | Sábadu | domingu |

 |
|  |

El **sábadu** ye'l sestu día de la selmana llaboral (séptimu na selmana tradicional, *ver* entamu de la selmana). El nome de sábadu provién del llatín *sábbatum*, y al empar, del hebréu *shabbat*, que significa *descansu*. Magar que tamién n'otros idiomes como l'inglés, dízse **Saturday**, o día de Saturnu. Nes cultures modernes, ye'l primer día del fin de selmana.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wikcionariu tien definiciones y otra información tocante a **sábadu**.
# Domingu

| Domingu |
| --- |
|
día de la selmana |
|
día y día festivu |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| sábadu | Domingu | llunes |

 |
|  |

El **domingu** ye'l séptimu día de la selmana llaboral o selmana civil (primeru na selmana tradicional, *ver* entamu de la selmana).

El nome **domingu** vién del llatín *Domínicus*, *díes Dómini*, "Domingu, día del Señor [Dios]". Na antigua Roma, decíen en llatín: *díes solis* ("día del Sol").

Nes cultures modernes, ye'l segundu día del fin de selmana.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wikcionariu tien definiciones y otra información tocante a **domingu**.
# Hora

Reló de Sol, coles hores representaes en númberos romanos.
La **hora** ye una unidá de tiempu que se correspuende cola veinticuatroava parte d'un día solar mediu. En nenguna gramática del mundu se permite abreviar el términu *hora*, namái s'usa'l símbolu que nun tien puntu, nin mayúscula, nin plural.

Emplégase pal tiempu civil y abarca 60 minutos o 3.600 segundos, anque pequeñes irregularidaes na rotación de la Tierra faen que seyan necesarios axustes. Yá que'l segundu se define a partir de propiedaes atómiques perprecises, pa caltener los estándares de tiempu averaos al día solar mediu utilícense segundos intercalares.

## Antigües definiciones d'hora

Na antigüedá considerábase como hora a la doceava parte del tiempu que trescurre dende l'alborecer hasta l'atapecida. Como consecuencia, pel branu les hores son más llargues que pel iviernu. Los romanos y los griegos usaben esta definición. Más sero la nueche, tiempu trescurríu dende la puesta'l Sol hasta la so salida, tamién foi dividida en doce hores. Esta mena d'hores midíase per aciu d'un reló de sol o una clepsidra. Cuando un reló mecánicu utiliza estes hores, la so rapidez ha ser camudada cada mañana y tarde, por exemplu camudando'l llargor del so péndulu. La hora según esta definición ta regulada según el Sistema Horariu Temporariu.

Más sero foi definida como la veinticuatroava parte del día solar aparente, lapsu ente un meudía y el siguiente, o ente una atapecida y la próxima. Nesta definición les hores varien un poco, yá que la duración del día solar aparente varia a lo llargo l'añu. Cuando un reló utiliza estes hores, ha ser axustáu unes poques vegaes nel trescursu del mes. Según se tome como orixe'l pasu del Sol pol Ocasu o l'Ortu denomaráse Sistema Horariu Itálicu o Sistema Horariu Babilónicu respeutivamente.

## Ver tamién

* Fusu horariu
* Ángulu horariu

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wikimedia Commons tien conteníu multimedia tocante a **Hora**.
# Selmana

| Selmana |
| --- |
|
unidá de tiempu y unidá derivada en UCUM |
|
heptad (en)  y intervalu de tiempu |
|  |
|  |

La **selmana** ye un periodu de tiempu de siete díes consecutivos. Los nomes de los siete díes de la selmana son:

* Llunes
* Martes
* Miércoles
* Xueves
* Vienres
* Sábadu
* Domingu

L'orixe d'estos nomes tán na observación del cielu polos antiguos astrónomos. Demientres el añu, la mayor parte de los astros nun camudaben de posición unos respeutu d'otros. Sicasí, los astrónomos decatáronse de siete cuerpos que sí lo facíen. El Sol y la Lluna, los dos primeros, formaben parte d'ellos. Los otros cinco yeren los planetes que podíen columbrase cola vista: Mercuriu, Venus, Marte, Xúpiter y Saturnu. Los pueblos antiguos creyíen que yeren estrelles móviles.

## Selmana Llaboral

(**Selmana Civil**)

L'estándar ISO 8601 identifica al llunes como **1**. En cásique tolos países del mundu la selmana entama el **Llunes**, metantu qu'en Portugal, Brasil, Arxentina y en dalgunos países anglosaxones (como EE.XX. y Reinu Xuníu), la selmana entama en Domingu. De toes formes, identifícase al sábadu y al domingu como Fin de Selmana

## Entamu de la selmana

### Selmana Tradicional

La Biblia xudía establecía al **Domingu** como'l día siguiente al Sabbath de descansu, o seya, como'l primer día de la selmana. Nos países tradicionalmente cristianos practícase el descansu llaboral en domingu, nos musulmanes el vienres y los xudíos (y polo tanto Israel) el sábadu.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wikcionariu tien definiciones y otra información tocante a **selmana**.
# Minutu

| Minutu |
| --- |
|
unidá de tiempu, unidá derivada en UCUM, unidá non SI aceutada pol SI y unidaes que nun formen parte del SI pero se mencionen y s'aceuten |
|
intervalu de tiempu |
|  |

El **minutu** ye una unidá de tiempu qu'equival a 60 segundos o a la sesentava parte d'una hora.

Equivalencies:

*1 h = 60 min = 3.600 s*
*1 min = 60 s*

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wikimedia Commons tien conteníu multimedia tocante a **Minutu**.
# Mes

Un **mes** (del llatín *mensis*) ye caún de los dolce periodos de tiempu, d'ente 28 y 31 díes, nos que se dixebra l'añu. N'asturianu casique tolos meses tienen un nome de orixe llatín. Asina, marzu ye'l mes dedicáu a Marte dios romanu de la guerra, xunu ye'l mes dedicáu a Juno, febreru debe'l so nome a les **Februa** nes *Lupercales*, el festival de la purificación na Antigua Roma,.. etc. Sicasí, la cultura popular camudó la mena de nomar dalgunos meses, y asina tenemos que setiembre curia rellación col mes númberu 7, ochobre col mes nᵘ8, y lo que tendría de ser los meses 9 y 10 denómense n'asturianu: payares y avientu respeutivamente.

El porqué setiembre yera'l 7ᵘ mes y ochobre l'8ᵘ tien l'aniciu en que na dómina romana, l'añu entamaba en marzu (primer mes).
La duración afitóse de mena que s'intercaltriaren los meses de 30 y 31 díes. Sicasí xunetu y agostu tienen dambos 31 díes, darréu que como xunetu yera'l mes dedicáu a Xuliu César (na mayoría de llingües el nome'l mes deriva de Xuliu) y agostu a César Augustu, camentóse qu'esti últimu nun tenía de ser de menos díes que'l dedicáu a Xuliu César, y d'esti mou foi febreru'l que quedó con menos díes que los demás. Asinamesmo, la esistencia de doce meses tien rellación coles doce constelaciones y cola numberación docenal.

## Duración en díes de los meses del añu

* Xineru, con 31 díes
* Febreru, con 28 díes o 29 n'añu bisiestu
* Marzu, con 31 díes
* Abril, con 30 díes
* Mayu, con 31 díes
* Xunu, con 30 díes
* Xunetu, con 31 díes
* Agostu, con 31 díes
* Setiembre, con 30 díes
* Ochobre, con 31 díes
* Payares, con 30 díes
* Avientu, con 31 díes

## Ver tamién

* Mes llunar

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wikcionariu tien definiciones y otra información tocante a **mes**.