Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1982

| **Añu 1982**  |
| --- |
| **Años:** |
1979 1980 1981 - **1982**  - 1983 1984 1985 |
| **Décades:** |
Años 1950 Años 1960 Años 1970 - **Años 1980**  - Años 1990 Años 2000 Años 2010 |
| **sieglos:** |
sieglu XIX - **sieglu XX**  - sieglu XXI |

**1982 n'otros calendarios**| Calendariu gregorianu | 1982 *MCMLXXXII* |
| Ab urbe condita | 2735 |
| Calendariu armeniu | 1431 |
| Calendariu chinu | 4678 – 4679 |
| Calendariu hebréu | 5742 – 5743 |
| Calendarios hindús - *Vikram Samvat* - *Shaka Samvat* |  2037 – 2038 1904 – 1905 |
| Calendariu persa | 1360 – 1361 |
| Calendariu islámicu | 1403 – 1404 |
| Calendariu rúnicu | 2232 |

**Abreviatures**

° : fecha de nacencia

† : fecha de la muerte

## Fechos

* 8 de xineru – El Principáu d'Andorra elix por primer vez na historia un presidente del gobiernu: Oscar Ribas.
* 11 de xineru – Estatutu d'Autonomía d'Asturies.
* 1 de mayu – Entama a editase'l Boletín de l'Academia de la Llingua Asturiana "Lletres Asturianes".
* 14 de payares – Lech Wałęsa, líder del sindicatu illegal polacu Solidaridá, ye lliberáu tres de pasar once meses encarceláu nuna prisión cercana a la frontera soviética.
* 22 d'avientu – El gobiernu español aprueba la xornada llaboral de 40 hores selmanales.

## Nacencies

* 21 de mayu - José Alberto López, entrenador de fútbol asturianu.
* 21 de payares - María Cotiello, actriz asturiana.

## Muertes

* 29 de mayu - Romy Schneider, actriz austriaca.
* 14 de setiembre - Grace Kelly, princesa de Mónaco y antigua actriz.
* 12 d'avientu - Alfonso Camín, poeta asturianu en llingua castellana (° 12 d'agostu de 1890).

## Premios Príncipe d'Asturies

* Artes - Pablo Serrano Aguilar
* Ciencies Sociales - Antonio Domíguez Ortiz
* Comunicación y Humanidaes - Mario Augusto Bunge
* Cooperación Internacional - Enrique V. Iglesias
* Investigación Científica y Téunica - Manuel Ballester Boix
* Lletres - Miguel Delibes y Gonzalo Torrente Ballester

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# Partíu Republicanu de los Estaos Xuníos

| Partíu Republicanu de los Estaos Xuníos |
| --- |
|  |
| Acrónimu | R |
| Fundadores |
Whig Party (en)  y Free Soil Party (en)  |
| Presidente |
Michael Whatley (en)  |
| Fundación |
20 de marzu de 1854 |
| Precedíu por |
Whig Party (en)  y Free Soil Party (en)  |
| Asocedíu por |
Radical Democracy Party (en)  |
| Sede |
Washington DC |
| Estáu |  Estaos Xuníos |
| Afiliaos |
38 166 633 (2025) |
| Ideoloxía política |
conservadorismu, federalism in the United States (en) , American exceptionalism (en) , lliberalismu económicu, conservadorismu social, conservadorismu nacionalista, neoconservadurismu, Neolliberalismu, anti-environmentalism (en) , anticomunismu, conservatism in the United States (en) , American nationalism (en) , paleoconservatism (en) , ultraconservadorismu, conservadorismu llibertariu, national liberalism (en) , communitarianism (en) , democracia cristiana, drecha cristiana, antifeminism (en) , anti-abortion movement (en) , Antisemitismu, opposition to immigration (en) , isolationism (en)  y Trumpism (en)  |
| Posición nel espectru |
derecha |
| Afiliación europea |
Unión Internacional Demócrata y Alianza de los Conservadores y Reformistes Europeos |
| Páxina web |
gop.com |
|  |

El **Partíu Republicanu** ye ún de los dos estremaos partíos políticos de los Estaos Xuníos. Ye'l partíu más conservador de los dos grandes.

Naz en 1854 y dende 1874 el so símbolu ye un elefante.

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# 20 de xineru

**Abreviatures**

° : fecha de nacencia

† : fecha de la muerte

## Fechos

* 1265 - En Londres, el primer parllamentu inglés fai la primer reunión nel Palaciu de Westminster.
* 1320 - El duque Wladyslaw Lokietek ye coronáu rei de Polonia.
* 1356 - Edward Balliol arrenuncia al tronu d'Escocia.
* 1667 - El reinu polaco-lituanu cede Kiev, Smolensk, y parte d'Ucraína a Rusia nel tratáu d'Andrusiv.
* 1783 - El Reinu Xuníu robla un tratáu de paz con Francia y España, poniendo fin oficialmente a la Guerra d'Independencia de los Estaos Xuníos.
* 1839 - Na Batalla de Yungay, Chile derrota a Perú y Bolivia.
* 1892 - Xuégase'l primer partíu de baloncestu: en Massachusetts.
* 1921 - Primer constitución de Turquía, faciendo grandes camudamiendos na vida del país.
* 1936 - Eduardo VIII ye coronáu rei del Reinu Xuníu.
* 1941 - Franklin D. Roosevelt ye nomáu pa un tercer mandatu como Presidente de los Estaos Xuníos, siendo l'únicu de tola historia en ser reelixíu 2 vegaes.
* 1942 - Segunda Guerra Mundial: La conferencia de Wannsee en Berlín, decide la solución final al problema xudíu.
* 1945 - Franklin D. Roosevelt inaugura el cuartu mandatu como presidente.
* 1945 - Hungría sal de la Guerra Mundial, pautando un armisticiu colos aliaos.
* 1957 - Dwight D. Eisenhower entama un segundu mandatu como 34ᵘ Presidente de los Estaos Xuníos.
* 1961 - John F. Kennedy conviértese nel 35ᵘ presidente de los Estaos Xuníos.
* 1969 - Descubrimientu del primer púlsar.
* 1969 - Richard Nixon - 37ᵘ presidente d'Estaos Xuníos.
* 1981 - Ronald Reagan ye nomáu 40ᵘ presidente d'Estaos Xuníos.
* 1986 - El Reinu Xuníu y Francia anuncien la construcción del Túnel de la Canal de la Mancha.
* 1989 - George H. W. Bush, 41ᵘ presidente de los Estaos Xuníos.
* 1991 - El gobiernu de Sudán impón la Llei islámica en tol país, provocando la segunda guerra civil escontra los cristianos y animistes del sur.
* 1993 - Bill Clinton, 42ᵘ presidente de los estaos Xuníos.
* 1996 – Yasser Arafat, elixíu presidente de l'Autoridá Nacional Palestina.
* 2001 – George W. Bush conviértese nel 43ᵘ presidente de los Estaos Xuníos, siendo reelixíu nel 2005.
* 2009 – Desapaez la edición impresa del BOPA, quedando solamente la versión dixital.
* 2009 – Barack Obama conviértese nel 44ᵘ presidente de los Estaos Xuníos, el primeru afroamericanu.

## Nacencies

* 1716 – Carlos III d'España († 1788)
* 1920 – Federico Fellini, direutor de cine y guionista italianu († 1993)
* 1930 – Anita Sirgo, militante comunista asturiana († 2024)
* 1946 – David Lynch, direutor de cine, actor, productor de música electrónica y guionista d'Estaos Xuníos († 2025)
* 1958 – Lorenzo Lamas, actor de cine y televisión d'Estaos Xuníos
* 1981 – Crystal Lowe, actriz y modelu canadiense
* 1992 – Sebastián Palacios, futbolista arxentín

## Muertes

* 1666 – Ana d'Austria, reina ya rexente de Francia (º 22 de setiembre de 1601).
* 1984 – Johnny Weissmuller, nadador y actor d'Estaos Xuníos.
* 2022 – Meat Loaf, cantante y actor d'Estaos Xuníos.

## Referencies

|  |
| --- |
| Xineru | Febreru | Marzu | Abril | Mayu | Xunu | Xunetu | Agostu | Setiembre | Ochobre | Payares | Avientu |
# Aceite

| Aceite |
| --- |
|  |
| Nome |
Aceite |
| [editar datos en Wikidata] |

Aceite d'oliva
L'**aceite** (del árabe: "*az-zait*", ye'l "zusmiu de l'aceituna", y esti del araméu: "*zayta*") ye un términu xenéricu pa denomar numberosos líquidos grasos d'oríxenes diversos que nun se dilíen n'agua y que tienen menos densidá qu'esta. Ye sinónimu d'*oleu*, del llatín "*oleum*", pero esti términu emplégase namái pa los ritos relixosos, de la Ilesia Católica y nel arte de la pintura, (entemez de sustancies colorantes).

## Aceites comestibles

Los aceites comestibles remanecen tanto del reinu animal como del vexetal.

Hai dellos aceites animales como los de xibarte, de foca (*Phoca vitulina*) o de fégadu d'abadexu (*Gadus morhua*), que consumíense antiguamente. Anguaño namái usense **aceites vexetales**, sacaos de semientes, frutes o raiceres.

Polo xeneral los aceites vexetales aporten **ácidos grasos** insaturaos y son ricos en vitamina E. El so valor enerxéticu ye de 900 kcal cada 100 g.

L'aceite más antiguu probablemente seya'l d'axonxolí. Sábese que lu usaben los exipcianos. Los griegos usaron aceite d'oliva, y n'Atenes la olivar yera considerada un árbol sagráu y foi símbolu de la vida de la ciudá. Na antigüedá l'aceite sirvía pa l'alimentación, pal allumáu y pa usos relixosos.

## Aceites combustibles

Los aceites combustibles son una variedá d'entemezos líquidos de color amarelláu al pardu, provenientes del petroleu crudu, o de sustancies vexetales (biodiésel/biocombustibles). Delles sustancies químiques que s'afayen nellos pueden vaporiase fácilmente, en tanto qu'otres pueden dilise más fácilmente n'agua.

## Referencies
# 1880

| **Añu 1880**  |
| --- |
| **Años:** |
1877 1878 1879 - **1880**  - 1881 1882 1883 |
| **Décades:** |
Años 1850 Años 1860 Años 1870 - **Años 1880**  - Años 1890 Años 1900 Años 1910 |
| **sieglos:** |
sieglu XVIII - **sieglu XIX**  - sieglu XX |

**1880 n'otros calendarios**| Calendariu gregorianu | 1880 *MDCCCLXXX* |
| Ab urbe condita | 2633 |
| Calendariu armeniu | 1329 |
| Calendariu chinu | 4576 – 4577 |
| Calendariu hebréu | 5640 – 5641 |
| Calendarios hindús - *Vikram Samvat* - *Shaka Samvat* |  1935 – 1936 1802 – 1803 |
| Calendariu persa | 1258 – 1259 |
| Calendariu islámicu | 1297 – 1298 |
| Calendariu rúnicu | 2130 |

**Abreviatures**

° : fecha de nacencia

† : fecha de la muerte

## Fechos

* 1 de xineru - Entamen los trabayos pa la construcción de la canal de Panamá.
* 10 de setiembre - Fírmase'l tratáu de Brazza-Makoko, pol que Francia consigue la soberanía sobro una parte de la rexón del Congo.

## Nacencies

* 8 de febreru - Franz Marc, pintor alemán († el 4 de marzu de 1916).
* 20 de febreru - Emilio Tuya, alcalde de Xixón y presidente del Real Sporting.
* 7 de marzu - Xixón: Romualdo Alvargonzález Lanquine, inxenieru, empresariu y políticu asturianu. Foi'l principal promotor de la creación de la Feria Internacional de Muestres d'Asturies († el 14 d'agostu de 1936).
* 6 de mayu - Ernst Ludwig Kirchner, pintor alemán († el 15 de xunu de 1938).

## Muertes

* 6 de mayu - Juan Junquera Huergo, autor de la primer gramática del asturianu.
* 8 de mayu - Gustave Flaubert, escritor francés (° 12 d'avientu de 1821)

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# Mickey Mouse

| Mickey Mouse |
| --- |
|
Personaxe de The Sorcerer's Apprentice (en)  |
|  |
| Universu |
Mickey Mouse universe (en)  |
| Creador/a/es |
Walt Disney y Ub Iwerks |
| Información |
| Sexu |
machu |
| Conexones |
Sensational Six (en)  |
| Familiares |
Oswald the Lucky Rabbit (en)  y Felicity Fieldmouse (en)  |
| [editar datos en Wikidata] |

El "Disney Resort Cruiser" lleva la silueta de Mickey
**Mickey Mouse** foi'l primer personaxe de dibuxos animaos de la empresa Walt Disney. Foi creáu por Walt Disney en collaboración con Ub Iwerks en 1928 durante un viaxe en tren. Inicialmente Walt Disney bautizólu como **Mortimer**, y foi la so muyer la que-y aconseyó'l nome de **Mickey**. Cuando tornaron, Walt Disney entamó a trabayar col so xefe d'animación, Ub Iwerks, nesti nuevu personaxe. La primera película llamóse *Plane Crazy* ("Llocu polos aviones").

El 18 de payares de 1928 estrenóse nel "Colony Theater" de Nueva York *Steamboat Willie*, el tercer cortumetraxe del personaxe y primeru n'utilizar el soníu. Dao que foi un gran ésitu Walt Disney continuó realizando películes con Mickey como protagonista. En 1940 produxo *Fantasía*, film que resultó ser una gran innovación pa la dómina debido a les téuniques d'animación que s'emplearon (en color y con soníu n'estéreo). La idea surdió a partir del deséu de Walt Disney d'atopar un vehículu afayaízu pa promocionar a Mickey Mouse, que fuera eclipsáu pola personalidá pendenciera de Donald. Esta película nun tuvo l'ésitu esperáu hasta años depués, na década de los 60.

Mickey tien una fiel mascota llamada Pluto.

L'imperiu Disney foi medrando y a él fueron amestándose-y otros personaxes que col tiempu fueron convirtiéndose tamién en dibuxos animaos clásicos.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wikimedia Commons tien conteníu multimedia tocante a **Mickey Mouse**.