Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 8 d'avientu

## Fechos

* 1949 - China tresllada la so capital a Taipéi, Taiwán.

## Nacencies

* 1886 - Diego Rivera, pintor muralista mexicanu († 24 de payares de 1957)
* 1894 - Elzie Crisler Segar, dibuxante, creador de Popeye.
* 1922 - Lucian Freud, pintor alemán, naturalizáu británicu († 20 de xunetu de 2011)
* 1943 - Jim Morrison, cantante del grupu The Doors. († 3 de xunetu de 1971)
* 1966 - Sinéad O'Connor, cantante irlandesa.
* 1981 - Britney Spears, actriz y cantante d'Estaos Xuníos.

## Muertes

* 1980 - Muerre asesináu John Lennon, músicu y artista inglés, líder de *The Beatles*.

## Referencies

|  |
| --- |
| Xineru | Febreru | Marzu | Abril | Mayu | Xunu | Xunetu | Agostu | Setiembre | Ochobre | Payares | Avientu |
# Escritor

Un **escritor** ye una persona qu'escribe testos de cualuquier triba de documentu, un autor d'obres escrites o imprentaes qu'emplega la escritura pa esparder les sos ideyes o les ayenes.

Desque hai alfabetización infantil, podría considerase a cualuquier individuu como un un escritor. Sicasí, el términu emplégase davezu pa denomar a quien desendolca una actividá profesional nesta actividá. O bien a quien espubliza o asoleya obres de calter lliterariu.

Delles de les innumberables formes nes qu'un escritor pue exercitar la escritura son poesía, prosa, ensayu, periodismu, guión o cualuquier de los xéneros lliterarios esistentes.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wikimedia Commons tien conteníu multimedia tocante a **Escritor**.
# 1977

| **Añu 1977**  |
| --- |
| **Años:** |
1974 1975 1976 - **1977**  - 1978 1979 1980 |
| **Décades:** |
Años 1940 Años 1950 Años 1960 - **Años 1970**  - Años 1980 Años 1990 Años 2000 |
| **sieglos:** |
sieglu XIX - **sieglu XX**  - sieglu XXI |

**1977 n'otros calendarios**| Calendariu gregorianu | 1977 *MCMLXXVII* |
| Ab urbe condita | 2730 |
| Calendariu armeniu | 1426 |
| Calendariu chinu | 4673 – 4674 |
| Calendariu hebréu | 5737 – 5738 |
| Calendarios hindús - *Vikram Samvat* - *Shaka Samvat* |  2032 – 2033 1899 – 1900 |
| Calendariu persa | 1355 – 1356 |
| Calendariu islámicu | 1397 – 1398 |
| Calendariu rúnicu | 2227 |

## Fechos

* 27 de marzu - Accidente en Los Rodeos, u dos Boeing 747 choquen nuna pista de despegue emborrinada en Tenerife (islles Canaries). Muerren 583 persones, lo que lu convierte nel mayor accidente aereu de la historia.
* 9 d'abril - Llegalización del PCE.

## Nacencies

* 2 de febreru - Shakira, cantente colombiana.
* 17 de febreru - Javier Dorado, futbolista español.
* 24 de xunetu - Yago Lamela, atleta asturianu.

## Muertes

* 14 de xunu - Alan Reed, actor d'Estaos Xuníos.
* 16 d'agostu - Memphis (Tennessee): Elvis Presley, *el rei*, cantante d'Estaos Xuníos de rock (° 8 de xineru de 1935).
* 5 de payares - René Goscinny, guionista y dibuxante de cómic francés.

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# Alimentu

| Alimentu |
| --- |
|
type of material (en)  |
|
disposable product (en) , material y food and beverage (en)  |
|  |
|  |

L'**alimentu** ye la sustancia qu'un ser vivu precisa pa la so nutrición.

## Llistáu alfabéticu d'alimentos

* ablana
* aceite
* aceituna
* acelga
* aguacate
* albaricoque
* alcachofa
* altimora
* almendra
* amasuela
* anchoa
* andarica
* anguila
* angula
* apiu
* arándanu
* arbeyu
* arenque
* arroz
* atún
* avena
* ayu
* bacalada
* bacaláu
* banana
* barbo
* batata
* berberechu
* berenxena
* berriu
* besugu
* bocarón
* bonitu
* breca
* breva
* brusel
* bugre
* cabritu
* cacagüesa
* cacáu
* café
* calabacín
* calabaza
* calamar
* cámbaru
* cangrexu
* caracol
* carambelu
* cardu
* carpa
* castaña
* caviar
* cebolla
* cebolleta
* cecina
* cenahoria
* centén
* centollu
* cereza
* chicharru
* chicolate
* chirimoya
* chirivia
* chirla
* choclu
* chorizu
* ciruela
* cocu
* cogorniz
* col de Bruxeles
* col llombarda
* col
* coliflor
* coneyu
* congriu
* coríu
* cuayada
* dátil
* dorada
* endibia
* escanda
* escarola
* espagueti
* espárragu
* espinaca
* faba blanca
* faba pinta
* faba verde
* faba
* faisán
* fariña d'arroz
* fariña d'avena
* fariña de centén
* fariña de maíz
* fariña de soya
* fariña de trigu
* fiambre
* fidéu
* figu
* fuagrás
* formientu
* fresa
* fresón
* gallu
* gamba
* gansu
* garbanzu
* gochu
* granada
* güeva
* güevu
* guinda
* llagosta
* llámpara
* llebre
* lleche
* llechuga
* llenteya
* llimón
* llinguáu
* llubina
* macarrón
* maíz
* malta
* mandarina
* mandioca
* mangu
* mantega
* margarina
* mazana
* melaza
* melón
* membriellu
* merluza
* meru
* miel
* mora
* morciella
* mortadela
* moscancia
* moxón
* nabu
* naranxa
* nata
* navaya
* niésperu
* nuez
* ostra
* palomba
* palombeta
* pan
* panceta
* panoya
* pastia
* pataca
* paté
* pavu
* pepinu
* pera
* perca
* perceba
* perdiz
* pescadilla
* pexe espada
* piescu
* pimientu
* piña
* piñón
* pistachu
* pita
* pitu
* pixín
* plátanu
* pomelu
* puerru
* pulpu
* quesu
* quivi
* rábanu
* raya
* remolacha
* repollu
* rodaballu
* sabadiegu
* salchicha
* salchichón
* salmón
* sandía
* saramollete
* sardina
* sargu
* sémola
* seta
* soda
* soya
* soya (vexetal)
* soya (pexe)
* soyu
* tapioca
* tocín
* tomate
* trucha
* uva
* vieira
* xabalín
* xamón
* xampiñón
* xarda
* yogur
* yuca
* zucre

## Referencies

## Enllaces esternos
# Wikipedia

Wikipedia|  |
|  |
| Autor orixinal |
Wikipedia community (en) , Jimmy Wales y Larry Sanger |
| Desendolcador(es) |
Jimmy Wales y Larry Sanger |
| Creador |
Jimmy Wales, Larry Sanger y Wikimedia community (en)  |
| Versión inicial |
15 xineru 2001 |
| Escritu en |
PHP |
| Plataforma |
LAMP (en)  |
| Llingua orixinal |
distintes llingües |
| Tipu |
Wikimedia content project (en) , open content (en) , crowdsourced project (en) , user-generated content platform (en) , very large online platform (en) , sociotope (en) , self-depicting entity (en)  y digital public good (en)  |
| Llicencia |
Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International (en)  y CC BY-SA 3.0 |
| Clasificación n'Alexa |
7 |
| Orixe del nome |
Wiki y enciclopedia |
| N'asturianu |  **Sí** |
| Más información |
| Twitter |
Wikipedia |
| Facebook |
Wikipedia |
| Instagram |
wikipedia |
| Youtube |
UCgIIsBhcseFH1Kghmo0ULbA |
| Sitiu web |
Web oficial |
| Etiqueta de Stack Exchange |
Stack Exchange |
| ← Nupedia  |
|  |

**Wikipedia** ye una enciclopedia llibre na que cualquier usuariu pue collaborar. Usa'l formatu wiki nes sos páxines. Pue alcontrase en 288 idiomes, yá que ta fecha por xente de toles partes del mundu. La versión n'inglés tien más de 5.700.000 artículos (agostu de 2018), algamando'l proyeutu más de 46 millones d'artículos en total.

Entamóla Jimmy Wales el 15 de xineru de 2001, saliendo la versión asturiana en xunetu de 2004.

Ye parte de la fundación Wikimedia.

El 17 de xunu de 2015, la Fundación Princesa d'Asturies concedió-y el Premiu de Cooperación Internacional. El xuráu valoró "l'importante exemplu de cooperación internacional, democráticu y participativu nel qu'andechen desinteresadamente miles de persones de toles nacionalidaes". Tamién por "allegar a tol mundu el conocimientu universal nuna llinia paecía al que llogró l'espíritu enciclopedista del sieglu XVIII".

## Ver tamién

* Llista de Wikipedies

## Referencies
# Población

| Población |
| --- |
|
peoples (en)  y población |
|  |
|  |

La **población** d'un área xeográfica ye'l númberu de persones, o los organismos d'una especie particular, que viven nesa área. La población humana ye estudiada pola demografía, socioloxía y xeografía. La población animal ye estudiada pola bioloxía y en particular, bioloxía demográfica, una rama d'ecoloxía, y xenética demográfica.

Mapa de países pol tamañu de la so población.

|  |  |
| --- | --- |
| Reló de la población mundial | 8 117 059 282 |

## Ver tamién

* Población estadística

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# Altitú

| Altitú |
| --- |
|
altor y cantidá física |
|  |
|  |

L'**altitú** ye la distancia vertical d'un oxetu dende un puntu orixe de referencia, consideráu como *nivel cero*, pal que se suel tomar el nivel absolutu del mar.

Na aviación, el términu **altitú** describe la elevación sobre'l nivel mediu del mar, frente a la **altura** que se refier a la elevación sobre un puntu de referencia de la superficie; y el nivel de vuelu que ye la elevación según la presión estándar midida con un altímetru.

N'Europa continental, cuasi toa Iberoamérica y notres fasteres del mundu l'altitú mídese en metros. N'América del Norte y el Reinu Xuníu úsase'l pie. N'aviación, utilícense los pies en tol mundu.

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# 1860

| **Añu 1860**  |
| --- |
| **Años:** |
1857 1858 1859 - **1860**  - 1861 1862 1863 |
| **Décades:** |
Años 1830 Años 1840 Años 1850 - **Años 1860**  - Años 1870 Años 1880 Años 1890 |
| **sieglos:** |
sieglu XVIII - **sieglu XIX**  - sieglu XX |

**1860 n'otros calendarios**| Calendariu gregorianu | 1860 *MDCCCLX* |
| Ab urbe condita | 2613 |
| Calendariu armeniu | 1309 |
| Calendariu chinu | 4556 – 4557 |
| Calendariu hebréu | 5620 – 5621 |
| Calendarios hindús - *Vikram Samvat* - *Shaka Samvat* |  1915 – 1916 1782 – 1783 |
| Calendariu persa | 1238 – 1239 |
| Calendariu islámicu | 1277 – 1278 |
| Calendariu rúnicu | 2110 |

**Abreviatures**

° : fecha de nacencia

† : fecha de la muerte

## Fechos

* 2 de xineru – L'astrónomu Urbain Le Verrier anuncia'l descubrimientu d'un hipotéticu planeta nomáu Vulcanu nuna reunión de l'Academia Francesa de les Ciencies en París.
* 13 de xineru – Marruecos: Batalla de Tetuán. Les tropes españoles, dirixíes pol xeneral Leopoldo O'Donnell, primer duque de Tetuán, derrotan al exércitu marroquín.
* 20 de xineru – Camillo Benso, conde de Cavour, ye nomáu primer ministru del reinu de Piamonte-Cerdeña.
* 20 de febreru – El barcu de vapor SS Hungarian, de la Canadial Royal Mail, naufraga nel cabu Sable Island (Nueva Escocia) mientres que facía un viaxe dende les islles britániques a los Estaos Xuníos. Morrieron les 205 persones que viaxaben nelli.
* 27 de febreru – Abraham Lincoln pronuncia en Nueva York el so discursu conocíu como Cooper Union, que considerase que foi fundamental pa la so eleición como presidente del país.
* 17 de marzu – Nueva Zelanda: Estalla la primer guerra de Taranaki en Waitara, porque los maorinos refuguen vender sos tierres a los colonos británicos.
* 22 de marzu – Anexión del Gran Ducáu de Toscana al recién formáu reinu d'Italia.
* 2 d'abril – Aconceya, en Turín, el primer parllamentu italianu.
* 3 d'abril - Estaos Xuníos: Inaugúrase'l serviciu postal del Pony Express. Los xinetes lleven una pequeña Biblia dende St. Joseph (Missouri) a Sacramento (California).
* 9 d'abril – El caxista francés French typesetter Édouard-Léon Scott de Martinville graba, col so fonoautógrafu, la canción francesa *Au clair de la lune*. Ye la grabación intelixible más antigua de la voz humana (sicasí, nun foi redescubierta hasta 2008).
* 26 d'abril - Tratáu de Paz y d'Amistá ente España y Marruecos firmáu en Tetuán, pol que se reconoz la soberanía española sobre Ifni

## Nacencies

* 14 de xineru - Rochefort - ( Poitou-Charentes ): Louis Marie Julien Viaud, conocíu como Pierre Loti, escritor francés ( †10 de xunu de 1923).
* 29 de xineru - Antón Chékhov, escritor y dramaturgu rusu.
* 7 de xunetu : Gustav Mahler, compositor († 1911).
* 16 d'agostu : Jules Laforgue, poeta francés († 1887).
* 20 d'agostu : Raymond Poincaré futuru presidente de la República francesa († 1934).
* 4 d'avientu : Charles de Broqueville futuru primer ministru belxicanu († 1940).

## Muertes

* 11 de setiembre - William Walker, aventureru de los Estaos Xuníos.
* 18 de setiembre - Casimiro de Abreu, poeta brasilanu (° 4 de xineru de 1837 ).

## Referencies

## Enllaces esternos

*
# TG4

| TG4 |
| --- |
|
cadena de televisión |
|  |
|  |
| Llocalización |
| Sede |
Dublín |
| Direición |
República d'Irlanda |
| Historia |
|  |
| **Fundación** | 31 ochobre 1996 |
| Organigrama |
| Dueñu |
Teilifís na Gaeilge (en)  |
| Participación empresarial |
| Propietariu de |

ver[amosar]
* BLOC (en)
 |
| Forma parte de |

ver[amosar]
* Xunión Europea de Radiodifusión International Federation of Television Archives
 |
|
Web oficial |
|  |

**TG4** ye una canal de televisión n'irlandés. Empezó les sos emisiones el 31 d'ochobre de 1996 como *Teilifís na Gaeilge* (TnaG). Anque dende un principiu dependía de Raidió Teilifís Éireann (RTÉ), nel 2007 separóse dafechu y convirtióse nuna corporación colos sos propios estatutos y direición. Amás, nesi mesmu añu, entró na Xunión Europea de Radiodifusión y nel 2010 foi miembru fundador de l'Asociación Mundial de Radiotelevisiones Indíxenes, a la qu'actualmente pertenecen diez empreses.

La canal pue sintonizase en tola isla d'Irlanda y ta dirixida por un Conseyu que tien que cuidar pa que la emisora cumpla col serviciu públicu y cola defensa del idioma gaélicu. Amás d'esta cadena, la compañía cuenta actualmente con Cula 4, una canal infantil; y TG4 HD, coles principales retresmisiones de TG4 n'alta definición. Amás, preparen la puesta en marcha de TG4 + 1.

## L'irlandés na televisión

La televisión estatal irlandesa (RTÉ) empezó a emitir el 31 d'avientu e 1961, anque los espacios en gaélicu yeren minoritarios na programación. El nacimientu de RTÉ2 tamién supunxo la medría de los programes en gaélicu, con infantiles, informativos y espacios en prime-time. Sicasí, nun suponíen más del 5% de la emisión total. Too esto fizo que, a principios de 1980, l'asociación Coiste ar son
Teilifis Gaeltachta (Comité pa una Televisión n'Irlandés) encalzara una reivindicación por un serviciu públicu de televisión nesti idioma.

A finales de los ochenta, el Gobiernu irlandés comprometióse a crear la canal, pero dellos retrasos, cambios de gobiernos y problemes presupuestarios retrasaron la primer emisión hasta ochobre de 1996. Nos primeros tiempos, TG4 emitía ente les 20:00 y les 22:30 hores, amás d'un bloque infantil ente les 17:00 y les 18:00 hores. Actualmente emite unes siete hores y inclúi dellos productos de ficción n'inglés y la programación informativa en francés de France 24 na madrugada. Otra manera, la mayoría de los programes que nun s’emiten en direuto tienen subtítulos n'inglés.

## Referencies

## Enllaces esternos

*