Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Castor canadensis

| *Castor canadensis* castor americanu |
| --- |
|  |
|  |
| Estáu de caltenimientu |
|  Esmolición menor (IUCN 3.1) |
| Clasificación científica |
| Reinu: |
Animalia |
| Filu: |
Chordata |
| Clas: |
Mammalia |
| Orde: |
Rodentia |
| Suborde: |
Castorimorpha |
| Familia: |
Castoridae |
| Xéneru: | *Castor* |
| Especie: | C. canadensis Kuhl, 1820 |
| Distribución |
| Verde escuru onde ye nativu y verde claru onde foi introducíu. |
|  |
| Subespecies |
| Ver el testu |
| Consultes |
| [editar datos en Wikidata] |

Craniu.
El **castor americanu** (Castor canadensis) ye una especie de royedor castorimorfo de la familia Castoridae. Ye una de les dos especies de castor esistentes.

## Distribución y hábitat

Ta llargamente distribuyíu n'América del Norte, dende los montes d'Alaska y Canadá hasta'l norte de Méxicu, amás foi introducíu n'Arxentina, Chile, Finlandia y Rusia.

Alcuéntrase en zones próximes a llagos, llagunes y regueros con accesu a recursos de construcción y alimentu.

## Subespecies

Reconocense les siguientes subespecies:

* *C. c. acadicus*
* *C. c. baileyi*
* *C. c. belugae*
* *C. c. caecator*
* *C. c. canadensis*
* *C. c. concisor*
* *C. c. carolinensis*
* *C. c. duchesnei*
* *C. c. frondator*
* *C. c. idoneus*
* *C. c. labradorensis*
* *C. c. leucodonta*
* *C. c. mexicanus*
* *C. c. michiganensis*
* *C. c. missouriensis*
* *C. c. pacificus*
* *C. c. pallidus*
* *C. c. phaeus*
* *C. c. rostralis*
* *C. c. repentinus*
* *C. c. taylori*
* *C. c. texensis*
* *C. c. subauratus*
* *C. c. sagittatus*
* *C. c. shastensis*

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wikimedia Commons tien conteníu multimedia tocante a **Castor canadensis**.
# Cron (xeoloxía)

**Cron** ye una unidá de tiempu qu'equival a un millón d'años. Úsase en xeoloxía pa determinar edaes.

*1 cron = 10⁶ años* ye dicir: 1.000.000 d'años
*1 cron = 1 Ma SI* ye dicir: 1 megaannum
## Referencies

## Enllaces esternos
# Cretaceu

| Cretaceu |
| --- |
|
dómina xeolóxica y system (en)  |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Xurásicu | Cretaceu | Paleóxenu |

 |
|  |

El **Cretaceu** o **Cretácicu** ye l'últimu periodu de la era Mesozoica y abarca dende los 146 millones d'años, fecha na qu'acaba'l Xurásicu, hasta los 65 millones d'años, onde entama'l Paleocenu.

Divídese en 2 dómines que son:

* Cretaceu Superior o Tardíu (99-65 m.a.)
* Cretaceu Inferior o Tempranu (146-99 m.a.)

## Referencies

## Enllaces esternos

*

| Tiempos xeolóxicos |
| --- |
| Periodu Cretaceu |
| Cretaceu Inferior / Tempranu | Cretaceu Superior / Tardíu |
| Berriasianu | Valanxinianu | Hauterivianu | Cenomanianu | Turonianu | Coniacianu |
| Barremianu | Aptianu | Albianu | Santonianu | Campanianu | Maastrichianu |
# Paleocenu

| Paleocenu |
| --- |
|
epoch (en)  y series (en)  |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Cretácicu Superior | Paleocenu | Eocenu |

 |
|  |

El **Paleocenu** ye una fraición de tiempu del periodu paleoxenu de la historia xeolóxica de la Tierra. Va dende los 65 millones d'años hasta los 55.

Dixébrase en dos edaes:

* Thanetianu (55 – 60 m.a.)
* Danianu (60 – 65 m.a.)

## Ver tamién

* Escala de los tiempos xeolóxicos
* Paleoxenu

## Referencies

## Enllaces esternos

*

| Tiempos xeolóxicos |
| --- |
| Periodu Paleoxenu |
| Paleocenu | Eocenu | Oligocenu |
| Danianu | Ypresianu | Lutenianu | Rupelianu |
| Thanetianu | Bartonianu | Priabonianu | Chatianu |
# Eocenu

| Eocenu |
| --- |
|
epoch (en)  y series (en)  |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Paleocenu | Eocenu | Oligocenu |

 |
|  |

L'**Eocenu** ye una fraición de tiempu del periodu paleoxenu de la historia xeolóxica de la Tierra. Va dende los 55,8 millones d'años hasta los 33,7.

Dixébrase en cuatro edaes:

* Priabonianu (33,7 – 37,2 m.a.)
* Bartonianu (37,2 – 40,4 m.a.)
* Lutenianu (40,4 – 48,6 m.a.)
* Ypresianu (48,6 – 55,8 m.a.)

## Ver tamién

* Escala de los tiempos xeolóxicos
* Paleoxenu

## Referencies

## Enllaces esternos

*

| Tiempos xeolóxicos |
| --- |
| Periodu Paleoxenu |
| Paleocenu | Eocenu | Oligocenu |
| Danianu | Ypresianu | Lutenianu | Rupelianu |
| Thanetianu | Bartonianu | Priabonianu | Chatianu |
# Oligocenu

| Oligocenu |
| --- |
|
epoch (en)  y series (en)  |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Eocenu | Oligocenu | Miocenu |

 |
|  |

L'**oligocenu** ye una fraición de tiempu del periodu paleoxenu de la historia xeolóxica de la Tierra. Va dende los 33,7 millones d'años hasta los 23.

Dixébrase en dos edaes:

* Chatianu (23,0 – 28,4 m.a.)
* Rupelianu (28,4 – 33,7 m.a.)

## Ver tamién

* Escala de los tiempos xeolóxicos
* Paleoxenu

## Referencies

## Enllaces esternos

*

| Tiempos xeolóxicos |
| --- |
| Periodu Paleoxenu |
| Paleocenu | Eocenu | Oligocenu |
| Danianu | Ypresianu | Lutenianu | Rupelianu |
| Thanetianu | Bartonianu | Priabonianu | Chatianu |
# Miocenu

| Miocenu |
| --- |
|
epoch (en)  y series (en)  |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Oligocenu | Miocenu | Pliocenu |

 |
|  |

El **Miocenu** ye una fraición de tiempu del periodu neoxenu de la historia xeolóxica de la Tierra. Va dende los 23,0 millones d'años hasta los 5,3.

Dixébrase en seis edaes:

* Mesinianu (7,2 – 5,3 m.a.)
* Tortonianu (11,6 – 7,2 m.a.)
* Serravalianu (13,6 – 11,6 m.a.)
* Langhienu (15,9 – 13,6 m.a.)
* Burdigalianu (20,4 – 15,9 m.a.)
* Aquitanianu (23,0 – 20,4 m.a.)

## Ver tamién

* Escala de los tiempos xeolóxicos
* Neoxenu

## Referencies

## Enllaces esternos

*

| Tiempos xeolóxicos |
| --- |
| Periodu Neoxenu |
| Miocenu | Pliocenu |
| Aquitanianu | Burdigalianu | Langhienu | Zancleanu | Piacencianu |
| Serravalianu | Tortonianu | Mesinianu | Xelasianu |
# Pliocenu

| Pliocenu |
| --- |
|
epoch (en)  y series (en)  |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Miocenu | Pliocenu | Pleistocenu |

 |
|  |

El **Pliocenu** ye una fraición de tiempu del periodu Neoxenu de la historia xeolóxica de la Tierra. Va dende los 5,3 millones d'años hasta los 1,8.

Dixébrase en tres edaes:

* Xelasianu (2,6 – 1,8 m.a.)
* Piacencianu (3,6 – 2,6 m.a.)
* Zancleanu (5,3 – 3,6 m.a.)

## Ver tamién

* Escala de los tiempos xeolóxicos
* Neoxenu

## Referencies

## Enllaces esternos

*

| Tiempos xeolóxicos |
| --- |
| Periodu Neoxenu |
| Miocenu | Pliocenu |
| Aquitanianu | Burdigalianu | Langhienu | Zancleanu | Piacencianu |
| Serravalianu | Tortonianu | Mesinianu | Xelasianu |
# Pleistocenu

| Pleistocenu |
| --- |
|
epoch (en)  y series (en)  |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Pliocenu | Pleistocenu | Holocenu |

 |
|  |

El **Pleistocenu** ye una era xeolóxica, frecuentemente comprendía ente los 1.8-1.6 millones a 10,000 años atrás. Abarca la mayor parte'l periodu de repetida glaciación, fasta'l periodu Joven Dryas incluyía, qu'interrumpió la final deglaciación. El final de la Joven Dryas foi fechada aproximao 9600 e.C..

| Tiempos xeolóxicos |
| --- |
| Periodu Pleistocenu |
| Pleistocenu Inferior | Pleistocenu Mediu | Pleistocenu Superior |

## Referencies
# Thanetianu

| Thanetianu |
| --- |
|
estratu y edá xeolóxica |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Selandian (en)  | Thanetianu | Ypresianu |

 |
|  |

**Thanetianu** ye como se conoz en xeoloxía al pisu superior del Paleocenu. Estiéndese aproximadamente dende hai 60 millones d'años hasta hai 55.

Ye'l periodu que sigue al Danianu y precede al Ypresianu.

## Referencies

## Enllaces esternos

*

| Tiempos xeolóxicos |
| --- |
| Periodu Paleoxenu |
| Paleocenu | Eocenu | Oligocenu |
| Danianu | Ypresianu | Lutenianu | Rupelianu |
| Thanetianu | Bartonianu | Priabonianu | Chatianu |
# Holocenu

| Holocenu |
| --- |
|
epoch (en)  y series (en)  |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Pleistocenu | Holocenu | ensin valor |

 |
|  |

L'**Holocenu** ye l'últimu periodu xeolóxicu, dientro'l cuaternariu.

Correspuende cola fin de la cabera glaciación va aproximadamente 12.000 años, lo que prevocó l'aumentu'l nivel de la mar, separtando Indonesia, Xapón y Taiwán d'Asia, el Reinu Xuníu d'Europa y Nueva Guinea y Tasmania d'Australia, tamién se formó l'Estrechu de Bering

Los camudamientos nel ambiente prevocaron una serie d'alteraciones na economía de los cazadores-recoyedores, que desembocaría nel Mesolíticu, al desapaerecer la megafauna del Pleistocenu. Domesticóse al llobu, conviritiendo al perru nun auxiliar fundamental pa la caza menor. Adoptóse tamién l'arcu, les fleches y los arpones.

## Referencies