Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# মকৰ ক্ৰান্তি

বিশ্বৰ মানচিত্ৰত মকৰ ক্ৰান্তি দেখুওৱা হৈছে।
Relationship of Earth's axial tilt (ε) to the tropical and polar circles
**মকৰ ক্ৰান্তি** (ইংৰাজী: Tropic of Capricorn) হ’ল দক্ষিণ গোলাৰ্ধ তথা বিষুৱ ৰেখাৰ পৰা দক্ষিণে ২৩.৫ ডিগ্ৰী অক্ষাংশত অংকন কৰা এক কাল্পনিক ৰেখা। পৃথিৱীয়ে আগবাঢ়ি গৈ থাকোঁতে এই মকৰ ক্ৰান্তিৰ ওপৰত ২২ ডিচেম্বৰৰ দিনা সূৰ্যৰ ৰশ্মি লম্বভাৱে পৰে; যাক *মকৰ সংক্ৰান্তি* বুলি কোৱা হয়। ই সূৰ্যৰ দক্ষিণায়ণৰ শেষ সীমা। মকৰ ক্ৰান্তি ৰেখাৰ সমমান উত্তৰ গোলাৰ্ধত কৰ্কট ক্ৰান্তি কল্পনা কৰা হৈছে।

মকৰ ক্ৰান্তি ৰেখা পৃথিৱীৰ মানচিত্ৰত অংকন কৰা পাঁচডাল প্ৰধান কাল্পনিক অক্ষৰেখাৰ ভিতৰত এডাল। ইয়াৰ অক্ষাংশ বৰ্তমান বিষুৱৰেখাৰ দক্ষিণে ২৩°২৬′১০.৯′′ (বা ২৩.৪৩৬৩৫°), কিন্তু ই বৰ্তমান প্ৰতি বছৰে ০.৪৭ আৰ্কছেকেণ্ড বা ১৫ মিটাৰ হাৰত অতি ক্ৰমান্বয়ে উত্তৰ দিশলৈ গতি কৰি আছে।

বিশ্বৰ ৩% তকৈও কম জনসংখ্যা ইয়াৰ দক্ষিণে বাস কৰে; ই দক্ষিণ গোলাৰ্ধৰ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৩০% ৰ সমতুল্য।

## ভূগোল আৰু পৰিৱেশ

মকৰ ক্ৰান্তি হৈছে দক্ষিণ নাতিশীতোষ্ণ অঞ্চল আৰু উত্তৰে ক্ৰান্তীয় অঞ্চলৰ মাজৰ বিভাজন ৰেখা। উত্তৰ গোলাৰ্ধত মকৰ ক্ৰান্তিৰ সমতুল্য হৈছে কৰ্কট ক্ৰান্তি।

## বিশ্বজুৰি

প্ৰাইম মেৰিডিয়ানৰ পৰা পূবলৈ মকৰ ক্ৰান্তিয়ে ১০খন দেশৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়:

| স্থানাংক | দেশ, ভূখণ্ড বা মহাসাগৰ | টোকা |
| --- | --- | --- |
| ﻿ / ﻿ | আটলাণ্টিক মহাসাগৰ |  |
| ﻿ / ﻿ |  নামিবিয়া | Erongo, Khomas, Hardap, Khomas (again), and Omaheke regions |
| ﻿ / ﻿ |  বৎচোৱানা | Kgalagadi, Kweneng and Central districts |
| ﻿ / ﻿ |  দক্ষিণ আফ্ৰিকা | Limpopo Province |
| ﻿ / ﻿ |  মজাম্বিক | Gaza and Inhambane provinces |
| ﻿ / ﻿ | ভাৰত মহাসাগৰ | Mozambique Channel |
| ﻿ / ﻿ |  মাদাগাস্কাৰ | Toliara and Fianarantsoa provinces |
| ﻿ / ﻿ | ভাৰত মহাসাগৰ |  |
| ﻿ / ﻿ |  অষ্ট্ৰেলিয়া | Western Australia, Northern Territory and Queensland |
| ﻿ / ﻿ | প্ৰশান্ত মহাসাগৰ | Coral Sea Passing just south of Cato Reef in  অষ্ট্ৰেলিয়া's Coral Sea Islands Territory |
| ﻿ / ﻿ | Passing just north of the Minerva Reefs ( টংগা), and just south of Tubuai ( ফ্ৰান পলিনেছিয়া) |
| ﻿ / ﻿ |  চিলি | Antofagasta Region |
| ﻿ / ﻿ |  আৰ্জেণ্টিনা | Jujuy, Salta, Jujuy (again), Salta (again) and Formosa provinces |
| ﻿ / ﻿ |  পাৰাগুৱে | Boquerón, Presidente Hayes, Concepción, San Pedro and Amambay departments |
| ﻿ / ﻿ |  ব্ৰাজিল | Mato Grosso do Sul, Paraná, and São Paulo states |
| ﻿ / ﻿ | আটলাণ্টিক মহাসাগৰ |  |

## মকৰ ক্ৰান্তিৰ সম্পূৰ্ণ দক্ষিণে থকা দেশসমূহৰ তালিকা

পৃথিৱীৰ বেছিভাগ ঠাই উত্তৰ গোলাৰ্ধত আছে বাবে মাত্ৰ চাৰিখন দেশহে মকৰ ক্ৰান্তিৰ সম্পূৰ্ণ দক্ষিণে আছে-

* এছৱাটিনি (পূৰ্বতে চুইজাৰলেণ্ড)
* লেচোথো
* নিউজিলেণ্ড
* উৰুগুৱে

## তথ্যসূত্ৰ

## বাহ্যিক সংযোগ

* Temporal Epoch Calculations
* Useful constants" See: Obliquity of the ecliptic
* Montana State University: Milankovitch Cycles & Glaciation

উদ্ধৃতি ত্ৰুটি: `<ref>` টেগ্‌সমূহ "টোকা" নামৰ এটা গোটৰ বাবে আছে, কিন্তু তাৰ `<references group="টোকা"/>` টেগ্‌ পোৱা নগ'ল
# পোলেণ্ড

| **Rzeczpospolita Polska** |
| --- |
|

Flag |
| **Anthem:Mazurek Dąbrowskiego** |
|  |
|  |
| ৰাজধানীand largest city | ৱাৰ্ছ' |
| Official languages | প'লিছ |
| Time zone | UTC+1 |

**পোলেণ্ড** মধ্য ইউৰোপৰ এখন ৰাষ্ট্ৰ। এই দেশৰ ৰাজধানী ৱাৰ্ছ'। পোলেণ্ডৰ পশ্চিমে জাৰ্মানী, দক্ষিণে চেক গণৰাজ্য আৰু শ্ল'ভাকিয়া, পূবে ইউক্ৰেন আৰু বেলাৰুছ, আনহাতে উত্তৰে বাল্টিক সাগৰ, লিথুৱানিয়া আৰু ৰাছিয়া অৱস্থিত। বাল্টিক সাগৰ পোলেণ্ডৰ সৈতে ডেনমাৰ্কৰ জলসীমান্তত অৱস্থিত। পোলেণ্ড ২০০৪ চনৰ ১মে' তাৰিখে ইউৰোপিয়ান ইউনিয়নৰ সদস্য হয়।

প্ৰায় ১০০০ বছৰৰ আগতে পিয়াষ্ট ৰাজবংশৰ অধীনস্থ ৰাজ্য ৰূপে পোলেণ্ড সৰ্বপ্ৰথম গঠিত হয়। ষোল্লশ শতিকাৰ শেষভাগক পোলেণ্ডৰ স্বৰ্ণযুগ আখ্যা দিয়া হয়, যেতিয়া জাগিয়েলনীয় ৰাজবংশৰ অধীনত পোলেণ্ড ইউৰোপৰ সকলোতকৈ বৃহৎ, সমৃদ্ধ আৰু প্ৰভাৱশালী ৰাষ্ট্ৰ ৰূপে পৰিগণিত হয়।

## তথ্য সংগ্ৰহ
# বলকান অঞ্চল

বলকান অঞ্চলৰ বৰ্তমানৰ ৰাজনৈতিক মানচিত্ৰ। বলকানা মূল অংশ বুলি গণ্য কৰা দেশসমূহক সেউজীয়া ৰঙেৰে চিহ্নিত কৰা হৈছে আৰু যিবোৰ দেশক আগতে বলকানৰ অংশ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল সেইবোৰক পাতল সেউজীয়া ৰঙেৰে চিহ্নিত কৰা হৈছে।
**বলকান অঞ্চল** ( ইংৰাজী: The Balkans ) বুলি দক্ষিণ-পূৱ ইউৰোপৰ এটা ঐতিহাসিক অঞ্চলক বুজায়। ইয়াৰ পূবে কৃষ্ণ সাগৰ, পশ্চিমে এড্ৰিয়াটিক সাগৰ, দক্ষিণে ভূমধ্য সাগৰ। ডানিউব, সাভা আৰু কুপা নদীকেইখনে এই অঞ্চলৰ উত্তৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰে। বুলগেৰিয়াৰ পৰা পূব ছাৰ্বিয়ালৈকে বিস্তৃত বলকান পৰ্বতমালাৰ নামেৰে এই অঞ্চলটোৰ নাম লোৱা হৈছে। বলকান অঞ্চলৰ আয়তন প্ৰায় ৫,৫০,০০০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। এই অঞ্চলত প্ৰায় ৫৫ লাখতকৈয়ো অধিক লোকৰ বসতি ৷

ঐতিহাসিকভাৱে বলকান আছিল অট্টোমান সাম্ৰাজ্যৰ বা উসমানীয় সাম্ৰাজ্যৰ ইউৰোপীয় অংশ।

তলত উল্লেখ কৰা দেশসমূহক বলকান অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি ধৰা হয়:

* আলবেনিয়া
* বচনিয়া আৰু হাৰ্জেগোভিনা
* বুলগেৰিয়া
* ক্ৰ'ৱেচিয়া
* মণ্টেনিগ্ৰো
* গ্ৰীচ
* মেচিডোনিয়া
* ছাৰ্বিয়া
* ক'ছ'ভ'
* ৰোমানিয়া
* শ্লোভেনিয়া

## তথ্য সংগ্ৰহ
# লিবিয়া

লিবিয়া , হৈছে উত্তৰ আফ্ৰিকাৰ মাগ্ৰেব অঞ্চলৰ এখন দেশ। ইয়াৰ উত্তৰে ভূমধ্য সাগৰ, পূবে ইজিপ্ত, দক্ষিণ-পূবে চুডান, দক্ষিণে চাড, দক্ষিণ-পশ্চিমে নাইজাৰ, পশ্চিমে আলজেৰিয়া আৰু উত্তৰ-পশ্চিমে টিউনিছিয়া। লিবিয়া তিনিটা ঐতিহাসিক অঞ্চলৰে গঠিত: ট্ৰিপলিটানিয়া, ফেজান আৰু চাইৰেনাইকা। প্ৰায় ১৮ লাখ কিলোমিটাৰ বৰ্গমাইল (৭ লাখ বৰ্গমাইল) আয়তনৰ এইখন আফ্ৰিকা আৰু আৰব বিশ্বৰ চতুৰ্থ বৃহত্তম দেশ, আৰু বিশ্বৰ ১৬ নং বৃহত্তম দেশ। দেশখনৰ অনুষ্ঠানিক ধৰ্ম ইছলাম হয়। লিবিয়াৰ জনসংখ্যাৰ ৯৬.৬% চুন্নী মুছলমান। লিবিয়াৰ অনুষ্ঠানিক ভাষা আৰবী অাৰু স্থানীয় ভাষা লিবিয়ান আৰবী ভাষা আটাইতকৈ বেছি কোৱা হয় আৰু লিবিয়াৰ জনসংখ্যাৰ অধিকাংশই আৰব হয়। লিবিয়াৰ উত্তৰ-পশ্চিম অঞ্চলত অৱস্থিত আটাইতকৈ ডাঙৰ চহৰ আৰু ৰাজধানী ট্ৰিপলি, জ'ত লিবিয়াৰ ১০ লাখৰো অধিক লোক থাকে।

## ব্যুৎপত্তি

"লিবিয়া" নামৰ উৎপত্তি প্ৰথমে দ্বিতীয় ৰামচেছৰ এটা শিলালিপিত দেখা গৈছিল, যিটো *hieroglyphic'ত* rbw বুলি লিখা আছিল। এই নামটো প্ৰাচীন পূব "লিবিয়ান" বাৰ্বাৰ, আফ্ৰিকান সকল আৰু জনগোষ্ঠীৰ এটা বৃহৎ সংঘক দিয়া সাধাৰণীকৃত পৰিচয়ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে যিসকলে চাইৰেনাইকা আৰু মাৰ্মাৰিকাৰ ৰসাল অঞ্চলৰ আশে-পাশে বাস কৰিছিল। ৪০,০০০ জনীয়া সৈন্যবাহিনী আৰু "লিবুৰ মহান প্ৰধান" নামেৰে জনাজাত জনগোষ্ঠীৰ এটা সংঘৰ নেতৃত্বত আছিল ৰজা মেৰিয়ে যিয়ে ৫ বছৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১২০৮)ত ফেৰাউন মেৰ্নেপ্টাহৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। এই সংঘাতৰ কথা তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ ৫ম আৰু ৬ষ্ঠ বছৰত পশ্চিম বদ্বীপত থকা মহান কৰ্ণক শিলালিপিত উল্লেখ কৰা আছে জে ইয়াৰ ফলত মেৰেইৰ পৰাজয় হৈছিলে। মহান কৰ্ণক শিলালিপি অনুসৰি, সামৰিক মিত্ৰজোঁটত মেশ্বেছ, লুক্কা আৰু "সাগৰীয় জনগোষ্ঠী" ক একৱেছ, টেৰেছ, শ্বেকেলেছ আৰু শ্বাৰ্ডেন নামেৰে জনাজাত আছিল।

## তথ্য সংগ্ৰহ
# উত্তৰ মহাসাগৰ

উত্তৰ মহাসাগৰ
**উত্তৰ মহাসাগৰ** বা **সুমেৰু মহাসাগৰ** (ইংৰাজী: Arctic Ocean, আৰ্কটিক অচিন) হৈছে উত্তৰ গোলাৰ্ধৰ সুমেৰু অঞ্চলত অৱস্থিত এক মহাসাগৰ। এই মহাসাগৰ পৃথিৱীৰ মূল পাঁচখন মহাসাগৰৰ ভিতৰত আটাইতকৈ সৰু আৰু অগভীৰ মহাসাগৰ (smallest and shallowest)।আন্তৰ্জাতিক হাইড্ৰ’গ্ৰাফিক সংগঠনে (International Hydrographic Organization, IHO) ইয়াক মহাসাগৰ বুলি স্বীকৃতি দিছে যদিও কোনো কোনো সাগৰ বিশেষজ্ঞই (oceanographers) ইয়াক উত্তৰ-ভূমধ্য সাগৰ (**Arctic Mediterranean Sea)** বা সৰলভাৱে **উত্তৰ সাগৰ (Arctic Sea)** বুলি আখ্যা দিয়ে আৰু আটলাণ্টিক মহাসাগৰৰ এটা অংশ বুলিহে গণ্য কৰে।

উত্তৰ মহাসাগৰৰ প্ৰায় সমগ্ৰ অংশ ইউৰেছিয়া আৰু উত্তৰ আমেৰিকা মহাদেশ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত। বছৰৰৰ অধিকাংশ সময় এই মহাসাগৰৰ অংশবিশেষ সামুদ্ৰিক বৰফে ঢাকা খাই থাকে। এই বৰফৰ আৱৰণ গলা আৰু পুনৰ গোট মৰাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি উত্তৰ মহাসাগৰৰ পৃষ্ঠীয় উষ্ণতা (surface temperature) আৰু লুণীয়া গুণ (লৱণত্ব) (salinity) ৰ ঋতু অনুযায়ী তাৰতম্য ঘটে। অৱশ্যে ইয়াৰ গড় লৱণত্বৰ পৰিমাণ পাঁচোখন মহাসাগৰৰ ভিতৰত আটাইতকৈ কম। নদী আৰু জুৰিবোৰৰ পৰা নিৰ্মল পানীৰ অধিক সোঁত আৰু কাষৰীয়া সাগৰীয় পানীৰ সৈতে সীমিত সংযোগেই ইয়াৰ মূল কাৰণ বুলি ধাৰণা কৰা হয়। আমেৰিকাৰ নেশ্যনেল স্ন' এণ্ড আইচ ডে'টা চেণ্টাৰে (National Snow and Ice Data Centre, NSIDC) ছেটেলাইটৰ তথ্যৰ সহায়ত এই মহাসাগৰৰ বৰফাৱৰণ বা বৰফ গলাৰ হাৰৰ তুলনা বিগত বৰ্ষসমূহৰ সমান্তৰাল ভাবে নিয়মীয়াকৈ বিশ্লেষণ কৰি খাকে।

The Arctic region; of note, the region's southerly border on this map is depicted by a red isotherm, with all territory to the north having an average temperature of less than 10 °C (50 °F) in July.
## তথ্যসূত্ৰ

## বহিঃসংযোগ

* The Hidden Ocean Arctic 2005 Daily logs, photos and video from exploration mission.
* Oceanography Image of the Day, from the Woods Hole Oceanographic Institution
* Arctic Council
* The Northern Forum
* Arctic Environmental Atlas Archived 2006-01-06 at the Wayback Machine Interactive map
* NOAA Arctic Theme Page
* Arctic Ocean entry at *The World Factbook*
* Daily Arctic Ocean Rawinsonde Data from Soviet Drifting Ice Stations (1954–1990) Archived 2014-01-19 at the Wayback Machine at NSIDC
* Arctic time series: The Unaami Data collection Archived 2012-07-02 at the Wayback Machine
* NOAA North Pole Web Cam Images from Web Cams deployed in spring on an ice floe
* NOAA Near-realtime North Pole Weather Data Data from instruments deployed on an ice floe
* *Search for Arctic Life Heats Up* by Stephen Leahy
* International Polar Foundation
* National Snow and Ice Data Center – Daily report of Arctic ice cover based on satellite data
* Marine Biodiversity Wiki Archived 2011-07-23 at the Wayback Machine
# আৰৱ সাগৰ

| আৰৱ সাগৰ |
| --- |
|  |
| স্থানাংক | ﻿ / ﻿ |
| Basin countries | ভাৰত, ইৰাণ, মালদ্বীপ, ওমান, পাকিস্তান, ছুমালিয়া, য়েমেন |
|  |
| Max. width | ২,৪০০ কিমি |
| Surface area | ৩৮,৬২,০০০ বৰ্গ কিমি |
| Max. depth | ৪,৬৫২ মিটাৰ |
|  |

**আৰৱ সাগৰ** উত্তৰ ভাৰত মহাসাগৰৰ অংশবিশেষ। ইয়াৰ উত্তৰে পাকিস্তান আৰু ইৰাণ, পশ্চিমে ছুমালিয়াৰ উত্তৰ-পূব অংশ আৰু আৰৱ উপদ্বীপ আৰু পূবে ভাৰত অৱস্থিত। ঐতিহাসিকভাৱে এই সাগৰৰ কেইবাটাও নাম প্ৰচলিত আছিল। সিন্ধু সাগৰ, ইৰীথ্ৰীন সাগৰ আৰু পাৰ্ছীয়ান সাগৰ ইয়াৰ পূৰ্বৰ নাম। ইয়াৰ মুঠ আয়তন ৩৮,৬২,০০০ বৰ্গ কিমি আৰু সৰ্বনিম্ন গভীৰতা ৪,৬৫২ মিটাৰ। এডেন উপসাগৰ ইয়াৰ দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত অৱস্থিত। বাব-ইল-মানদেবে আৰৱ সাগৰ আৰু লোহিত সাগৰক সংযোগ কৰিছে। ওমান উপসাগৰ ইয়াৰ উত্তৰ পশ্চিম দিশতঅৱস্থিত আৰু ই এৰাব সাগৰ আৰু পাৰ্ছীয়ান উপসাগৰক সংযোগ কৰিছে।

খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দুই হাজাৰৰ পৰা তিনি হাজাৰ বছৰ আগৰ পৰায়ে আৰৱ সাগৰ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ সামুদ্ৰিক বাণিজ্যৰ পথ আছিল। ইয়াৰ পাৰত অৱস্থিত উল্লেখযোগ্য বন্দৰসমূহ হ’ল: মুম্বাইৰ জৱাহৰলাল নেহৰু বন্দৰ, কাণ্ডলা বন্দৰ, গোৱাৰ মৰ্মগাঁও, পাকিস্তানৰ কৰাচী আৰু গৱাদাৰ বন্দৰ আৰু ওমানৰ চালালাহ বন্দৰ। আৰৱ সাগৰৰ বৃহত্তম দ্বীপসমূহ হ’ল: য়েমেনৰ ছ'ক'ট্ৰা, ওমানৰ মাশীৰাহ, পাকিস্তানৰ অষ্টলা দ্বীপ আৰু ভাৰতৰ এন্ডৰত।

## বৰ্ণনা

মহাকাশৰ পৰা তোলা আৰৱ সাগৰৰ ছবি
 ১৭ শতিকাৰ আৰৱ সাগৰৰ মানচিত্ৰ
আৰৱ সাগৰৰ আয়তন ৩৮,৬২,০০০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। ইয়াৰ সৰ্বোচ্চ প্ৰস্থ প্ৰায় ২,৪০০ কিলোমিটাৰ আৰু ইয়াৰ সৰ্বনিম্ন গভীৰতা ৪,৬০০ মিটাৰ। সিন্ধু নদ আৰৱ সাগৰলৈ প্ৰবাহিত সৰ্ববৃহৎ নদী।

আৰৱ সাগৰৰ দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ শাখা আছে। প্ৰথমটো হ’ল এডেন উপসাগৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে বাব-আল-মান্দিবকে লোহিত সাগৰৰ লগত সংযোগ কৰিছে। দ্বিতীয়টো ওমান উপসাগৰ যি উত্তৰ-পূবে পাৰস্য বা পাৰ্ছীয়ান উপসাগৰক আৰৱ সাগৰৰ লগত সংযোগ কৰিছে।

ছুমালিয়া, জিবুতি, য়েমেন, ওমান, ইৰাণ, পাকিস্তান, ভাৰত আৰু মালদ্বীপৰ লগত আৰৱ সাগৰৰ সংযোগ আছে। কেইখনমান বৃহৎ চহৰ যেনে কৰাচী, পানিশী, ওৰমাৰা, এডেন, মাছকট, মুম্বাই, কেটি, সালালাহ আৰু দুকুম আৰৱ সাগৰৰ তীৰত অৱস্থিত।

 আৰৱ সাগৰৰ বিভিন্ন বাণিজ্য পথ
অতীজৰে পৰা কেইবা শতিকা ধৰি আৰৱ বণিকসকলে বিভিন্ন মহাদেশত ব্যৱসায় বাণিজ্য কৰাৰ বাবে আৰৱ সাগৰক বাণিজ্য পথ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰি আহিছে। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় সহস্ৰাব্দ নৌযাত্ৰাৰ সহস্ৰাব্দ বোলা হয়। আৰৱ সাগৰৰ ক্ৰমবৰ্ধমান নৌযাত্ৰাৰ সূচনা ফলতেই এই অঞ্চল অতীতত অতি সমৃদ্ধিশীল অঞ্চলত পৰিগণিত হৈছিল।

অতি প্ৰাচীন সভ্যতাসমূহ এই আৰৱ সাগৰৰ তীৰৰ আশে পাশে গঢ় লৈ উঠিছিল। এই সভ্যতা সমূহত পণ্যদ্ৰৱ্য আৰু মালবস্তু পৰিবহণৰ বাবে আৰৱ সাগৰৰ পাৰত কেইবাটাও সৰু সৰু বন্দৰ তৈয়াৰ কৰি লৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত মিছৰীয় সভ্যতা, আলেক্সজেন্দ্ৰীয়া সভ্যতা আৰু সিন্ধু সভ্যতা অন্যতম। বৰ্তমানেও আৰৱ সাগৰ সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ বাবে এটি গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্য পথ হিচাপে পৰিচিত।

## তথ্য উৎস