# সাৱিত্ৰীবাই ফুলে পুনে বিশ্ববিদ্যালয়

| সাবিত্ৰীবাই ফুলে পুনে বিশ্ববিদ্যালয় |
| --- |
|  Coat of arms |
| মূলমন্ত্ৰ | Yaḥ kriyāvān saḥ panditah (Sanskrit) |
| ইংৰাজীত মূলমন্ত্ৰ | Where Actions Prove Knowledge |
| স্থাপিত | ১০ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৪৯ (1949-02-10) |
| ধৰণ | ৰাজহুৱা বিশ্ববিদ্যালয়,গৱেষণা বিশ্ববিদ্যালয় |
| বাজেট | ₹৫৯৩.৫৩ কোটি (৮৩.২১ মিলিয়ন ডলাৰ)
 (2021–22) |
| আচাৰ্য | মহাৰাষ্ট্ৰৰ ৰাজ্যপাল |
| উপাচাৰ্য | ডা° সুৰেশ গোসাৱী |
| শিক্ষাৰ্থী | 665121 |
| স্নাতকোত্তৰ শিক্ষাৰ্থী | 6,948 |
| স্থান | পুনে,  মহাৰাষ্ট্ৰ , ভাৰত ﻿ / ﻿ |
| চৌহদ | নগৰ |
| পূৰ্বৰ নাম | * University of Poona
* University of Pune
 |
| ৰং |      Dark cyan      Tangerine |
| উপনাম |

| সাৱিত্ৰীবাই ফুলে পুনে বিশ্ববিদ্যালয় |
| --- |
|  |

 |
| ভুক্তি | UGC  |
| ৱেবছাইট | www.unipune.ac.in |

 মূল ভৱনৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ
**সাবিত্ৰীবাই ফুলে পুনে বিশ্ববিদ্যালয় (ইংৰাজী: Savitribai Phule Pune University) বা চমুকৈ SPPU**  পূৰ্বতে পুনে বিশ্ববিদ্যালয় নামেৰে জনাজাত ভাৰতৰ পুনে চহৰত অৱস্থিত এখন ৰাজহুৱা ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৪৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা এইখন গণেশখণ্ডৰ আশে-পাশে ৪১১ একৰ (১.৬৬ কিলোমিটাৰ বৰ্গমিটাৰ) চৌহদত বিস্তৃত। বিশ্ববিদ্যালয়খনত ৪৬টা শৈক্ষিক বিভাগ আছে। ইয়াৰ প্ৰায় ৩০৭খন স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান আৰু ৬১২খন সংযুক্ত মহাবিদ্যালয় আছে যিয়ে স্নাতক আৰু স্নাতক পৰ্যায়ৰ পাঠ্যক্ৰম প্ৰদান কৰে। ২০২২ চনৰ বাবে এন আই আৰ এফৰ ৰেংকিঙত সাবিত্ৰীবাই ফুলে পুনে বিশ্ববিদ্যালয়ে ১২ নম্বৰ স্থান লাভ কৰিছে।

## ইতিহাস

১৯৪৮ চনত বম্বে বিধানসভাই গৃহীত কৰা পুনে বিশ্ববিদ্যালয় আইন অনুসৰি ১৯৪৯ চনৰ ১০ ফেব্ৰুৱাৰীত পুনে বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। এম আৰ জয়কাৰ ইয়াৰ প্ৰথম উপাচাৰ্য হয়। ইয়াৰ প্ৰথম কাৰ্যালয় ল কলেজ ৰোডৰ ভাণ্ডাৰকাৰ অৰিয়েণ্টেল ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউটৰ অংশ নিজাম গেষ্ট হাউচত আছিল। ১৯৪৯ চনৰ ১ জুনলৈকে নিজাম গেষ্ট হাউচৰপৰা চলি থকা বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ বৰ্তমানৰ ভৱনটো প্ৰথমে গৱৰ্ণৰ হাউচ বুলি কোৱা হৈছিল। নামটোৱেই কোৱাৰ দৰে ই আছিল বম্বেৰ গৱৰ্ণৰৰ ঋতুভিত্তিক পশ্চাদপসৰণ। বম্বে চৰকাৰৰ মুখ্যমন্ত্ৰী তথা শিক্ষামন্ত্ৰী বি জি খেৰে বিশ্ববিদ্যালয়খনে যাতে ইয়াৰ চৌহদৰ বাবে বৃহৎ আবণ্টন মাটি লাভ কৰে তাৰ বাবে সহায় কৰিছিল। বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ বাবে ৪১১ একৰ (১.৬৬ কিলোমিটাৰ বৰ্গক্ষেত্ৰ) আবণ্টন দিয়া হৈছিল।

২০১৪ চনৰ ৯ আগষ্টত ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক শাসনৰ সময়ত মহাৰাষ্ট্ৰৰ মহিলা আৰু দলিত সম্প্ৰদায়ৰ জীৱন উন্নত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰা ১৯ শতিকাৰ ভাৰতীয় সমাজ সংস্কাৰক সাবিত্ৰীবাই ফুলেৰ সন্মানত এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ নাম পুনে বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা সাবিত্ৰীবাই ফুলে পুনে বিশ্ববিদ্যালয়লৈ সলনি কৰা হয়। তেওঁ আৰু তেওঁৰ স্বামী মহাত্মা জ্যোতিবা ফুলে ১৮৪৮ চনত ভাৰতৰ প্ৰথমখন স্থানীয় ছোৱালী বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠা কৰে।

## সংগঠন আৰু প্ৰশাসন

মূল ভৱনৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ
### প্ৰশাসন ​​ব্যৱস্থা

### বিচাৰ ক্ষমতা

প্ৰথম অৱস্থাত বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰ পশ্চিম মহাৰাষ্ট্ৰৰ ১২খন জিলালৈ সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল। ১৯৬২ চনত কলহাপুৰত শিৱাজী বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ লগে লগে ইয়াৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰ পুনে, আহমেদনগৰ, নাচিক, ধূলে, আৰু জলগাঁও নামৰ পাঁচখন জিলাত সীমাবদ্ধ হৈ পৰে। ইয়াৰে দুখন জিলা—ধুলে আৰু জলগাঁও—এতিয়া ১৯৯০ চনৰ আগষ্ট মাহত স্থাপিত জলগাঁৱৰ উত্তৰ মহাৰাষ্ট্ৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে জড়িত।

#### উপাচাৰ্য্

বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ অতীত আৰু বৰ্তমানৰ উপাচাৰ্যসকল হ’ল... :

| ক্ৰম | বছৰ | নাম |
| --- | --- | --- |
| ১ | ১৯৪৮–৫৬ | এম আৰ জয়কাৰ বা মুকুন্দ ৰামৰাও জয়কাৰ |
| ২ | ১৯৫৬–১৯৫৯ | আৰ পি পৰঞ্জৱে |
| ৩ | ১৯৫৯–১৯৬১ চন | দত্তত্ৰেয় গোপাল কাৰ্ৱে |
| ৪ | ১৯৬১–১৯৬৪ চন | দত্তো বামন পটদাৰ |
| ৫ | ১৯৬৪–১৯৬৬ চন | নৰহৰ বিষ্ণু গাডগিল |
| ৬ | ১৯৬৬–১৯৬৭ চন | ধনঞ্জয় ৰামচন্দ্ৰ গাডগিল |
| ৭ | ১৯৬৭–১৯৭০ চন | হৰি বিনায়ক পতাস্কৰ |
| ৮ | ১৯৭০–১৯৭২ চন | বি পি আপ্টে |
| ৯ | ১৯৭২–১৯৭৫ চন | জি এছ মহাজন |
| ১০ | ১৯৭৫–১৯৭৮ চন | দেৱদত্ত দভোলকাৰ |
| ১১ | ১৯৭৮–১৯৮৪ চন | ৰাম জি টাকৱালে |
| ১২ | ১৯৮৪–১৯৮৮ চন | ভি জি ভিদে |
| ১৩ | ১৯৮৮–১৯৯৫ চন | এছ চি গুপ্তা |
| ১৪ | ১৯৯৫–১৯৯৮ চন | বসন্ত গোৱৰীকাৰ |
| 15 | 1998–2000 | Arun Nigavekar |
| 16 | 2000–2001 | N. J. Sonawane |
| 17 | 2001–2006 | Ashok S. Kolaskar |
| ১৮ | ২০০৬–২০০৬ চন | ৰত্নাকৰ গাইকৱাদ |
| ১৯ | ২০০৬–২০০৯ চন | নৰেন্দ্ৰ যাদৱ |
| ২০ | ২০০৯–২০১০ চন | ডাঃ অৰুণ আদছুল |
| ২১ | ২০১০–২০১১ চন | সঞ্জয় চাহাণ্ডে |
| ২২ | ২০১২–২০১৭ চন | ৱাছুদেও গাডে |
| ২১ | ২০১৭-২০২২ চন | নীতিন আৰ কৰ্মলকাৰ |
| ২২ | ২০২২–২০২৩ চন | কাৰ্ভাৰী ভি কালে |
| ২৩ | ২০২৩–বৰ্তমান | ``'অধ্যাপক(ড°) *``সুৰেশ গোসাৱী'* |

## বিভাগসমূহ

প্ৰশাসনিক ভৱন
বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ বিভিন্ন বিভাগ আৰু কেন্দ্ৰ আছে যিয়ে বিজ্ঞান, সমাজ বিজ্ঞান, পৰিচালনা, আইন আৰু অন্যান্য শাখাৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়।

* অভিযান্ত্ৰিক বিভাগে কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান অভিযান্ত্ৰিক, কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা আৰু তথ্য বিজ্ঞান, চিভিল অভিযান্ত্ৰিক, যান্ত্ৰিক অভিযান্ত্ৰিক, বৈদ্যুতিক অভিযান্ত্ৰিক, ৰবটিক্স আৰু অটোমেচন, ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু দূৰসংযোগ অভিযান্ত্ৰিক আদি বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়।

* ইউএনআই পুনেই পৰিৱেশ বিজ্ঞানৰ স্নাতক ডিগ্ৰীৰ পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰিছে। এই পাঠ্যক্ৰম ২০১৮-২০১৯ শিক্ষাবৰ্ষত আৰম্ভ হৈছিল।

* ১৯৪৯ চনত ৰানাডে ইনষ্টিটিউট বিল্ডিঙত বিদেশী ভাষা বিভাগ স্থাপন কৰা হয়। ইয়াত জাৰ্মান, ফৰাচী, ৰাছিয়ান, জাপানী, আৰু স্পেনিছ ভাষাৰ আৰম্ভণিৰপৰা স্নাতকোত্তৰ পৰ্যায়লৈকে পাঠ্যক্ৰম প্ৰদান কৰা হয়। পুৱা আৰু গধূলি দুয়োটাতে বেচ ক্লাছ অনুষ্ঠিত হয়। প্ৰতি বছৰে ১৫০০ তকৈ অধিক ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে নামভৰ্তি কৰে।
* প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষা কেন্দ্ৰ (CEC): বিভিন্ন চৰকাৰী প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাৰ বাবে প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী প্ৰদান কৰে।

* ক্ৰান্তিজ্যোতি সাবিত্ৰীবাই ফুলে মহিলা অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ।

## ৰেংকিং

২০২৩ চনৰ টাইমছ হাইয়াৰ এডুকেচন ৱৰ্ল্ড ইউনিভাৰ্চিটি ৰেংকিঙৰদ্বাৰা সাবিত্ৰীবাই ফুলে পুনে বিশ্ববিদ্যালয়ক বিশ্বৰ ৬০১-৮০০ বেণ্ডত স্থান দিয়া হৈছিল। লগতে এছিয়াৰ ২০১-২৫০ বেণ্ডত আৰু ২০২২ চনত ইমাৰ্জিং ইকনমিজ ইউনিভাৰ্চিটি ৰেংকিঙৰ ভিতৰত ২০১-২৫০ বেণ্ডত স্থান দিয়া হৈছিল।

ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠানিক ৰেংকিং ফ্ৰেমৱৰ্ক (NIRF) ৰদ্বাৰা ই ভাৰতৰ সামগ্ৰিকভাৱে ৩৭ নম্বৰ আৰু ২০২৪ চনত বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত ২৩ নম্বৰ স্থান লাভ কৰিছিল।

## ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সুবিধা

বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰেক্ষাগৃহ।
বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ মহাবিদ্যালয়সমূহে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে আৱাসগৃহৰ ব্যৱস্থা কৰিছে। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কেন্দ্ৰই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ বাবে গৃহ নিৰ্মাণৰ ব্যৱস্থা কৰে, য'ত ভ্ৰমণকাৰী ছাত্ৰ-ছাত্ৰীও ইয়াত থকাৰ ব্যৱস্থা আছে।

## প্ৰাক্তন ছাত্ৰ আৰু অধ্যাপক সদস্য

সাবিত্ৰীবাই ফুলে পুনে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ ভিতৰত ভাৰতৰ সপ্তম প্ৰধানমন্ত্ৰী বিশ্বনাথ প্ৰতাপ সিংকে ধৰি বিশিষ্ট ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদসকল; ভাৰতৰ দ্বাদশ ৰাষ্ট্ৰপতি প্ৰতিভা পাটিল; মহাৰাষ্ট্ৰৰ সোতৰ আৰু ঊনবিংশ মুখ্যমন্ত্ৰী বিলাসৰাও দেশমুখ; আৰু মহাৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী শাৰদ পাৱাৰ। ভাৰতৰ নৱম প্ৰধানমন্ত্ৰী পি ভি নৰসিংহ ৰাও এ ফাৰ্গুচন কলেজৰপৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল যেতিয়া ই পুনে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনত আছিল।

য়েমেনৰ দ্বিতীয় উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি আৰু য়েমেনৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী খালেদ বাহাহে বিশ্ববিদ্যালয়খনৰপৰা বি.কম আৰু এম.কম ডিগ্ৰী লাভ কৰে।

বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিক ক্ষেত্ৰত বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ উল্লেখযোগ্য প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ ভিতৰত ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ ৰসায়নবিদ তথা সঞ্চালক পদ্মনাভন বালাৰাম; কান্তিলাল মাৰ্ডিয়া, পৰিসংখ্যাবিদ আৰু গাই পদক বিজয়ী; ইলেক্ট্ৰিকেল ইঞ্জিনিয়াৰ আৰু ২০১৪ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান পদক লাভ কৰা থমাছ কৈলাথ; আৰ্লিংটনত থকা টেক্সাছ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চিভিল ইঞ্জিনিয়াৰ আৰু অষ্টম সভাপতি ভিষ্টাস্প কাৰ্ভাৰী; মিনেছ'টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক আৰু গণনামূলক তৰল গতিবিদ্যা (CFD) আৰু সসীম আয়তন পদ্ধতিৰ ক্ষেত্ৰত অগ্ৰণী সুহাছ পাটাংকাৰ; কাৰ্বন ডাই অক্সাইড লেজাৰৰ উদ্ভাৱক, ১৯৯৬ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান পদক লাভ কৰা আৰু লছ এঞ্জেলছৰ কেলিফৰ্ণিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণাৰ উপাচাৰ্য চি কুমাৰ এন পেটেল; আৰু প্ৰথম ভাৰতীয় জিনমৰ ক্ৰমবিন্যাসৰ বাবে পৰিচিত জৈৱ তথ্যবিদ বিনোদ স্কাৰিয়া। ভি এছ হুজুৰবাজাৰে পৰিসংখ্যা বিভাগৰ প্ৰথম মুৰব্বী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। এছ এন সদাশিৱন আছিল অসামৰিক সেৱাৰ প্ৰশিক্ষক, লেখক আৰু ইতিহাসবিদ। পৰিৱেশ বিজ্ঞানী মাধৱ গাডগিল আৰু বতৰ বিজ্ঞানী সুলোচনা গাডগিল।

ৰাজনীতিবিদসকলৰ ভিতৰত অগাথা চাংমা, কে.টি.ৰামা ৰাও,প্ৰকাশ জাভাড়েকাৰ, আৰু নবীল ৰজাব।

শিক্ষাবিদ জ্যোতি গোগটে বিশ্ববিদ্যালয়খনৰপৰা বি.কম, এম.কম আৰু পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু ২০০৬ চনৰপৰা ২০১৩ চনলৈকে বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ পি এইচ ডি গাইড আছিল।

শিল্প সংগ্ৰাহক তথা ইতিহাসবিদ দিংকাৰ জি কেলকাৰে ডি.লিট লাভ কৰে। ১৯৭৮ চনত বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।

সাংবাদিক শ্বিৰীন ভানে বিশ্ববিদ্যালয়খনৰপৰা যোগাযোগ অধ্যয়নত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে, চলচ্চিত্ৰ আৰু টেলিভিছনক তেওঁৰ বিশেষজ্ঞতাৰ ক্ষেত্ৰ হিচাপে লৈ।

==তথ্যৰ উৎস==৬

## বাহ্যিক সংযোগ

* Official website
* Pune university Information Centre