# চালুক্য বংশ

**চালুক্য বংশ** (ইংৰাজী: Chalukya Dynasty) আছিল ধ্ৰুপদী ভাৰতীয় বংশ যিয়ে ষষ্ঠ আৰু দ্বাদশ শতিকাৰ ভিতৰত দক্ষিণ আৰু মধ্য ভাৰতৰ বৃহৎ অংশত শাসন কৰিছিল। এই সময়ছোৱাত তেওঁলোকে তিনিটা সম্পৰ্কীয় অথচ ব্যক্তিগত বংশ হিচাপে শাসন কৰিছিল। "বদমী চালুক্য" নামেৰে পৰিচিত বংশটোৱে ষষ্ঠ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা বাটাপি (বৰ্তমান বদামী)ৰ পৰা শাসন কৰিছিল। বাদামী চালুক্যসকলে বানাবাসীৰ কদম্ব ৰাজ্যৰ অৱনতিৰ সময়ত নিজৰ স্বাধীনতা প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু দ্বিতীয় পুলাকেশিনৰ ৰাজত্বকালত দ্ৰুতগতিত প্ৰাধান্য লাভ কৰে। দ্বিতীয় পুলাকেশিনৰ মৃত্যুৰ পিছত পূবৰ চালুক্যসকল পূব ডেকানত স্বতন্ত্ৰ ৰাজ্যত পৰিণত হয়। ভেংগীৰ পৰা প্ৰায় একাদশ শতিকালৈকে তেওঁলোকে শাসন কৰিছিল। পশ্চিম ডেকানত অষ্টম শতিকাৰ মাজভাগত ৰাষ্ট্ৰকুটসকলৰ উত্থানে বাদামীৰ চালুক্যসকলক গ্ৰহণ কৰাৰ আগতে দশম শতিকাৰ শেষৰ ফালে তেওঁলোকৰ বংশধৰ পশ্চিম চালুক্যসকলে তেওঁলোকক পুনৰুজ্জীৱিত কৰিছিল। এই পশ্চিমীয়া চালুক্যসকলে কল্যাণী (বৰ্তমান বাসৱক্যাল্য)ৰ পৰা দ্বাদশ শতিকাৰ শেষলৈকে শাসন কৰিছিল।

চালুক্যসকলৰ শাসনে দক্ষিণ ভাৰতৰ ইতিহাসত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলৰ খুঁটি আৰু কৰ্ণাটকৰ ইতিহাসত এক সোণালী যুগ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। বদামী চালুক্যৰ আধিপত্যৰ লগে লগে দক্ষিণ ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক পৰিৱেশ সৰু ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সাম্ৰাজ্যলৈ স্থানান্তৰিত হয়। দক্ষিণ ভাৰতৰ এখন ৰাজ্যই কাবেৰী আৰু নৰ্মদা নদীৰ মাজৰ সমগ্ৰ অঞ্চলটো নিয়ন্ত্ৰণ কৰি একত্ৰিত কৰিছিল। এই সাম্ৰাজ্যৰ উত্থানৰ লগে লগে দক্ষ প্ৰশাসন, বহিঃৰাজ্যৰ বাণিজ্যৰ জন্ম হয় আৰু "চালুক্য স্থাপত্য" নামৰ নতুন শৈলীৰ স্থাপত্যৰ বিকাশ ঘটে। নৱম শতিকাৰ ৰাষ্ট্ৰকুট দৰবাৰত ৰাজকীয় সমৰ্থন লাভ কৰা কন্নড় সাহিত্যই জৈন আৰু ব্ৰাহ্মণ্য পৰম্পৰাত পশ্চিমীয়া চালুক্যসকলৰ আগ্ৰহী পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিছিল। একাদশ শতিকাত পূব চালুক্যসকলৰ অধীনত তেলেগু সাহিত্যই পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিছিল।

## মূল

বাদামী গুহা মন্দিৰ নং ৩ত ৫৭৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চালুক্য ৰজা মংগলেশৰ পুৰণি কানাড়া শিলালিপি
ৰবিকীৰ্তী শিলালিপি, মেগুটি জৈন বাছাদী, আইহোলে যিয়ে দ্বিতীয় পুলাকেশিন সামৰিক কৃতিত্বক মান্যতা দিয়ে
চালুক্যসকলৰ প্ৰাৰম্ভিক উৎপত্তিৰ সন্দৰ্ভত মতামত ভিন্ন হ'লেও জন কি, ডি চি চিৰকাৰ, হান্স ৰাজ, এছ চেন, কামাথ, কে ভি ৰমেশ আৰু কৰ্মৰকাৰৰ দৰে বিখ্যাত ইতিহাসবিদসকল একমত হৈছে যে বাদামীত সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপকসকল আধুনিক কৰ্ণাটকৰ স্থানীয় লোক আছিল।

অন্ধ্ৰ ইক্ষ্ৱাকুৰ সামন্ত (দ্বিতীয় শতিকাৰ ইক্ষ্ৱাকু শিলালিপিৰ পৰা) কন্দচালিকি ৰেমমানকা নামৰ এজন দ্বিতীয় শতিকাৰ মুখীয়ালৰ বংশধৰ বুলি এটা তত্ত্ব আগবঢ়োৱা হৈছিল। কামথৰ মতে এইটোৱে বংশৰ পাৰ্থক্য ব্যাখ্যা কৰাত ব্যৰ্থ হৈছে। কন্দচালিকী সামন্তই নিজকে হিৰণ্যকগোত্ৰৰ বশিষ্ঠীপুত্ৰ বুলি কয়। চালুক্যসকলে অৱশ্যে তেওঁলোকৰ শিলালিপিত নিজকে মানৱীয়সগোত্ৰৰ হৰিতিপুত্ৰ বুলি সম্বোধন কৰে, যিটো তেওঁলোকৰ প্ৰাচীন অধিপতি বানাবাসীৰ কদম্বসকলৰ সৈতে একে বংশৰ। ইয়াৰ ফলত তেওঁলোক কদম্বৰ বংশধৰ হৈ পৰে। পূৰ্বতে কদম্বসকলে শাসন কৰা ভূখণ্ড চালুক্যসকলে নিজৰ নিজৰ নিয়ন্ত্ৰণত লয়।

পৰৱৰ্তী সময়ত পূব চালুক্যসকলৰ এক তথ্যত উল্লেখ আছে যে অযোধ্যাৰ এজন শাসকে দক্ষিণলৈ আহি পল্লৱসকলক পৰাস্ত কৰি পল্লৱ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাইছিল। তেওঁৰ বিজয়াদিত্য নামৰ এটা সন্তান আছিল যাক পুলাকেশিনৰ পিতৃ বুলি দাবী কৰা হয়। কিন্তু ইতিহাসবিদ কে ভি ৰমেশ, চোপ্ৰা আৰু শাস্ত্ৰীৰ মতে বদামী চালুক্য শিলালিপি উপলভ্য যিয়ে জয়সিংহক প্ৰথম পুলাকেশিনৰ ককাক আৰু ৰানাৰাগক পিতৃ বুলি নিশ্চিত কৰে। কামাথ আৰু মৰাছে দাবী কৰে যে দক্ষিণ ভাৰতীয় ৰাজপৰিয়ালৰ বংশক উত্তৰ ৰাজ্যৰ সৈতে সংযোগ কৰাটো একাদশ শতিকাত জনপ্ৰিয় প্ৰথা আছিল। অযোধ্যাৰ উৎপত্তিৰ ক্ষেত্ৰত বাদামী চালুক্যৰ ৰেকৰ্ড নিজেই নিমাত।

উত্তৰফালৰ উৎপত্তিৰ তত্ত্বক বহু ইতিহাসবিদে উলাই কৰিছে যদিও এপিগ্ৰাফিষ্ট কে ভি ৰমেশে মত প্ৰকাশ কৰিছে যে পূৰ্বৰ দক্ষিণ প্ৰব্ৰজন এটা সুকীয়া সম্ভাৱনা য'ত পৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজন আছে। তেওঁৰ মতে, অযোধ্যাৰ সৈতে তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক সম্পৰ্কৰ কোনো শিলালিপিৰ উল্লেখৰ সম্পূৰ্ণ অনুপস্থিতি, আৰু পৰৱৰ্তী কানাড়িগা পৰিচয়ৰ কাৰণ হ’ব পাৰে তেওঁলোকৰ পূৰ্বতে বৰ্তমানৰ কৰ্ণাটক অঞ্চললৈ প্ৰব্ৰজন - য’ত তেওঁলোকে মুখীয়াল আৰু ৰজা হিচাপে সফলতা লাভ কৰিছিল। সেয়েহে সাম্ৰাজ্যৰ ৰজাসকলৰ বাবে তেওঁলোকৰ পূৰ্বপুৰুষৰ উৎপত্তিস্থলৰ কোনো গুৰুত্ব নাছিল যিসকলে নিজকে কানাড়া ভাষী অঞ্চলৰ স্থানীয় বুলি গণ্য কৰিছিল। দ্বাদশ শতিকাৰ কাশ্মীৰী কবি বিলহানাৰ লেখাৰ পৰা চালুক্য পৰিয়াল শূদ্ৰৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি কোৱা হয়৷ আনহাতে আন সূত্ৰসমূহে দাবী কৰে যে তেওঁলোকৰ জন্ম ব্ৰহ্মৰ কোলাত হৈছিল, আৰু সেয়েহে ক্ষত্ৰিয় জাতিৰ আছিল। হিউৱেন-চাঙৰ মতে, চালুক্য ৰজা দ্বিতীয় পুলাকেশিন যুদ্ধপ্ৰেমী আছিল আৰু তেওঁ "সামৰিক কলা" ভাল পাইছিল, কাৰণ তেওঁ জন্মসূত্ৰে ক্ষত্ৰিয় আছিল।

## তথ্যসূত্ৰ