# মহান চোল মন্দিৰসমূহ

ইউনেস্ক' বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ| মহান চোল মন্দিৰসমূহ |
| --- |
| বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰত তালিকাভুক্ত হিচাপে নাম |
|  গঙ্গইকোণ্ডচোলীশ্বৰমত খোদিত এক প্ৰস্তৰ মূৰ্তি

---

 |
| দেশ |  ভাৰত |
| ধৰণ | সাংস্কৃতিক |
| মাপকাঠি | ii, iii |
| উদ্ধৃতি | ২৫০ |
| ইউনেস্কোৰ দ্বাৰা শ্ৰেণীবদ্ধ অঞ্চল | এছিয়া-পেছিফিক |
| অভিলিখনৰ ইতিহাস |
| অভিলিখন | ১৯৮৭ (একাদশ অধিবেশন) |
| বিস্তাৰসমূহ | ২০০৪ |

মহান চোল মন্দিৰসমূহ (ইংৰাজী: Great Living Chola Temples) চোল সম্ৰাটসকলৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত। এইসমূহ সমগ্ৰ দক্ষিণ ভাৰত আৰু তাৰ প্ৰতিৱেশী দ্বীপসমূহত সিঁচৰিত হৈ আছে৷ এই সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যবাহী স্থানটিত একাদশ আৰু দ্বাদশ শতাব্দীত নিৰ্মিত তিনটি বৃহদাকাৰ মন্দিৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। এইসমূহ হ'ল তাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ (Brihadisvara Temples), গঙ্গইকোণ্ডচোলীশ্বৰমৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ আৰু দৰসুৰমৰ ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ (Airavatesvara Temple)। গঙ্গইকোণ্ডচোলীশ্বৰম মন্দিৰটি ১০৩৫ চনত প্ৰথম ৰাজেন্দ্ৰ চোলে নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ ৫৩ মিটাৰ (১৭০ ফুট) উচ্চ অংশটি সঙ্কুচিত কোণবিশিষ্ট আৰু উপৰদিশত বহু কাৰুকাৰ্যখচিত, ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ প্ৰংগনটি দ্বিতীয় ৰাজাৰাজৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত। ইয়াত এটি ২৪ মিটাৰ (৭৯ ফুট) উচ্চ পাথৰৰ শিৱ মূৰ্তি আছে। মন্দিৰসমূহ চোল স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য, চিত্ৰকলা আৰু ব্ৰোঞ্জ মূৰ্তিশিল্পৰ এক অনবদ্য নিদৰ্শন। ২০০৪ চনত (ii) আৰু (iii) বিভাগত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য হিচাপে এই স্থানটোৱে ইউনেস্কো বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে।

## বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ স্বীকৃতি

১৯৮৭ চনত থাঞ্জাভুৰৰ মন্দিৰ কমপ্লেক্সক স্বীকৃতি দিয়া হয়।২০০৪ চনত গংগাইকোণ্ডা চোলাপুৰমৰ মন্দিৰ কমপ্লেক্স আৰু আইৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ কমপ্লেক্স এই স্থানৰ সম্প্ৰসাৰণ হিচাপে সংযোজন কৰা হয়।

* মাপকাঠী (i): দক্ষিণ ভাৰতৰ তিনিটা চোলা মন্দিৰে দ্ৰাবিড় ধৰণৰ মন্দিৰৰ বিশুদ্ধ ৰূপৰ স্থাপত্য ধাৰণাত এক অসাধাৰণ সৃষ্টিশীল কৃতিত্বক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।
* মাপকাঠী (ii): থাঞ্জাৱুৰৰ বৃহদিশ্বৰ মন্দিৰ চোলা মন্দিৰৰ প্ৰথম মহান উদাহৰণ হৈ পৰিছিল, তাৰ পিছত এনে এক উন্নয়নৰ সাক্ষী আন দুটা সম্পত্তিও।
* মাপকাঠী (iii): তিনিওটা মহান চোলা মন্দিৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ চোলা সাম্ৰাজ্য আৰু তামিল সভ্যতাৰ স্থাপত্যৰ বিকাশৰ এক ব্যতিক্ৰমী আৰু আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য সাক্ষ্য।
* মাপকাঠী (iv): থাঞ্জাভুৰ, গংগাইকোণ্ডচোলাপুৰম আৰু দাৰাছুৰামৰ মহান চোলা মন্দিৰসমূহ চোলা মতাদৰ্শৰ স্থাপত্য আৰু প্ৰতিনিধিত্বৰ উল্লেখযোগ্য উদাহৰণ।

## মন্দিৰ

চেন্নাইৰ পৰা প্ৰায় ৩৪০ কিলোমিটাৰ (২১০ মাইল) দক্ষিণ-পশ্চিমে থাঞ্জাভুৰ অৱস্থিত। গংগাইকোণ্ডা চোলাপুৰম আৰু দাৰাছুৰাম ইয়াৰ উত্তৰ-পূবে ক্ৰমে প্ৰায় ৭০ কিলোমিটাৰ (৪৩ মাইল) আৰু প্ৰায় ৪০ কিলোমিটাৰ (২৫ মাইল) দূৰত।

### থাঞ্জাভুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ

থাঞ্জাভুৰ মন্দিৰ
থাঞ্জাৱুৰৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ হৈছে শিৱৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত হিন্দু মন্দিৰ।
ই দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ মন্দিৰ আৰু সম্পূৰ্ণৰূপে উপলব্ধি কৰা তামিল স্থাপত্যৰ আদৰ্শ উদাহৰণ। ১০০৩ চনৰ পৰা ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত ৰাজা ৰাজা চোলা প্ৰথমে নিৰ্মাণ কৰা একাদশ শতিকাৰ এই মন্দিৰৰ মূল কীৰ্তিচিহ্নসমূহ এটা খাদৰ চাৰিওফালে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াত গোপুৰা, মূল মন্দিৰ, ইয়াৰ বিশাল টাৱাৰ, শিলালিপি, ফ্ৰেস্কো আৰু ভাস্কৰ্য্য মূলতঃ শৈৱ ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত, কিন্তু হিন্দু ধৰ্মৰ বৈষ্ণৱ আৰু শাক্তিবাদ পৰম্পৰাৰ সৈতেও জড়িত। ইয়াৰ ইতিহাসত মন্দিৰটোৰ ক্ষতিসাধন হোৱাৰ লগতে কিছু সামগ্ৰী বৰ্তমান নোহোৱা হৈছে। পৰৱৰ্তী শতিকাবোৰত অতিৰিক্ত মণ্ডপম আৰু কীৰ্তিচিহ্ন সংযোজন কৰা হৈছিল। বৰ্তমান এই মন্দিৰটো ষোড়শ শতিকাৰ পিছত সংযোজন কৰা দুৰ্গযুক্ত দেৱালৰ ভিতৰত থিয় হৈ আছে।

গ্ৰেনাইটৰ পৰা নিৰ্মিত এই অভয়াৰণ্যৰ ওপৰৰ বিমানম টাৱাৰটো দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যতম ওখ টাৱাৰ। এই মন্দিৰত এটা বিশাল স্তম্ভযুক্ত প্ৰকাৰ (কৰিডৰ) আৰু ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ শিৱলিংগ আছে। ইয়াৰ ভাস্কৰ্য্যৰ মানদণ্ডৰ বাবেও ই বিখ্যাত, লগতে ই একাদশ শতিকাত পিতলৰ নটৰাজ – শিৱক নৃত্যৰ প্ৰভু হিচাপে নিযুক্তি দিয়া স্থান হিচাপেও বিখ্যাত। এই কমপ্লেক্সত নন্দী, আম্মান, সুব্ৰহ্মণ্যৰ, গণেশ, সভাপতি, দক্ষিণমূৰ্তি, চন্দেশ্বৰভাৰাৰ, বাৰাহী আদিৰ বাবে মন্দিৰ আছে।
এই মন্দিৰটো তামিলনাডুৰ অন্যতম পৰ্যটনস্থলী।

### গংগাইকোণ্ডা চোলাপুৰমৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ

 গংগাইকোণ্ড চোলাপুৰম মন্দিৰৰ এটা নিম্ন কোণ
থাঞ্জাৱুৰ বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰৰ পৰা প্ৰায় ৭০ কিলোমিটাৰ (৪৩ মাইল) দূৰত্বত গংগাইকোণ্ডা চোলাপুৰমত অৱস্থিত বৃহদীশ্বৰ মন্দিৰ। ১০৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম ৰাজেন্দ্ৰ চোলাই তেওঁৰ নতুন ৰাজধানীৰ অংশ হিচাপে সম্পূৰ্ণ কৰা এই চোলা বংশ যুগৰ মন্দিৰটোৰ ডিজাইন আৰু নাম একাদশ শতিকাৰ মন্দিৰৰ সৈতে একে, আৰু কেতিয়াবা ইয়াক কেৱল গংগাইকোণ্ডা চোলাপুৰম মন্দিৰ বুলিও কোৱা হয়।

এই মন্দিৰটো শিৱৰ বাবে উৎসৰ্গিত আৰু বৰ্গক্ষেত্ৰৰ আঁচনিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নিৰ্মিত, কিন্তু মন্দিৰটোত বিষ্ণু, দুৰ্গা, সূৰ্য্য, হৰিহৰ, অৰ্ধনিশ্বৰ আদিৰ ভাস্কৰ্য্যৰ সৈতে বৈষ্ণৱ, শাক্তবাদ আৰু হিন্দু ধৰ্মৰ সংমিশ্ৰণমূলক বিষয়বস্তুসমূহ শ্ৰদ্ধাৰে প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।
লিংগ থকা মূল মন্দিৰৰ বাহিৰেও মন্দিৰ কমপ্লেক্সত কেইবাটাও সৰু সৰু মন্দিৰ, গোপুৰা আৰু অন্যান্য কীৰ্তিচিহ্ন আছে, ইয়াৰে কিছুমান আংশিকভাৱে ধ্বংসপ্ৰাপ্ত বা পিছৰ শতিকাত পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হৈছে। ব্ৰঞ্জৰ ভাস্কৰ্য্য, দেৱালত শিল্পকৰ্ম, নন্দি আৰু আঁকোৰগোজ টাৱাৰৰ স্কেলৰ বাবে এই মন্দিৰটো বিখ্যাত।

### দাৰাছুৰামৰ ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ

ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ
ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ কুম্বকোনম চহৰৰ বাহিৰৰ দাৰাছুৰামত অৱস্থিত আৰু ১১৬৬ খ্ৰীষ্টাব্দত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হয়। কুম্বকোনাম অঞ্চলৰ আঠাইশটা মধ্যযুগীয় যুগৰ বৃহৎ হিন্দু মন্দিৰৰ এটা গোটৰ ভিতৰত ই অন্যতম।
এই মন্দিৰটো ভগৱান শিৱৰ নামত উচৰ্গা কৰা হৈছে।ইয়াৰ উপৰিও ইয়াত হিন্দু ধৰ্মৰ বৈষ্ণৱ আৰু শক্তিবাদৰ পৰম্পৰাৰ লগতে শৈৱ ধৰ্মৰ ভক্তি আন্দোলনৰ ৬৩ জন নয়নাৰৰ লগত জড়িত কিংবদন্তিবোৰো শ্ৰদ্ধাৰে প্ৰতিফলিত কৰা হৈছে।

ইন্দ্ৰৰ বগা হাতীৰ নামেৰে নামাকৰণ কৰা এই মন্দিৰটো চোলন সাম্ৰাজ্যৰ ভৱিষ্যৎ মন্দিৰ স্থাপত্যৰ সাক্ষ্য। প্ৰথম ৰাজৰাজৰ পৰা আৰম্ভ কৰি একেৰাহে প্ৰজন্মৰ ৰজাই নিৰ্মাণ কৰা তিনিটা মহান চোলন মন্দিৰৰ ভিতৰত ই শেষ মন্দিৰ।আইৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰ দ্বিতীয় ৰাজাৰাজে প্ৰায় ১১৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই মন্দিৰৰ অন্যতম আকৰ্ষণীয় বৈশিষ্ট্য হ'ল ৰাজগম্ভীৰ তিৰুমণ্ডপম - ৰজাৰ চোতাল, য'ত জটিলভাৱে খোদিত খুঁটা, গ্ৰেনাইট শিলেৰে নিৰ্মিত দীঘলীয়া খোজ আৰু ঘোঁৰাৰ দ্বাৰা টানি অনা মাৰ্জিত ৰথ - পুনৰ শিলৰ পৰা কাটি লোৱা। আগৰ মন্দিৰবোৰতকৈ এই মন্দিৰত আপুনি অধিক সুক্ষ্ম কাৰুকাৰ্য্য দেখিব। কুম্বাকোনামৰ পৰা আক্ষৰিক অৰ্থত শিলগুটি নিক্ষেপৰ দূৰত্বত দাৰাছুৰাম।

এই শিলৰ মন্দিৰত ৰথ গঠন সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে, আৰু ইয়াত ইন্দ্ৰ, অগ্নি, বৰুণ, বায়ু, ব্ৰহ্ম, সূৰ্য্য, বিষ্ণু, সপ্তমত্ৰিকা, দুৰ্গা, সৰস্বতী, শ্ৰী দেৱী (লক্ষ্মী), গংগা, যমুনা, সুব্ৰহ্মণ্য, গণেশ, কাম, ৰাতি আদি প্ৰধান বৈদিক আৰু পুৰাণ দেৱতাসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।
মন্দিৰটো বহুত ডাঙৰ আছিল আৰু এসময়ত শিলালিপি অনুসৰি সাতটা চোতাল আছিল। মাত্ৰ এখন চোতালহে বাচি আছে; মন্দিৰৰ কিছু অংশ যেনে গোপুৰাম ধ্বংসাৱশেষ আৰু মূল মন্দিৰ আৰু মূল মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত মন্দিৰসমূহ অকলে থিয় হৈ আছে। প্ৰতি বছৰে এই মন্দিৰত হিন্দু তীৰ্থযাত্ৰীৰ বৃহৎ সমাৱেশ অব্যাহত আছে।

## Gallery

* থাঞ্জাৱুৰ মন্দিৰৰ শ্ৰীবিমান দৃশ্য
* থাঞ্জাভুৰ মন্দিৰৰ গ্ৰেনাইট গোপুৰম (টাৱাৰ)।
* থাঞ্জাভুৰত থকা মন্দিৰ
* থাঞ্জাভুৰত মন্দিৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গোপুৰম
* থাঞ্জাভুৰ মন্দিৰৰ ওপৰত হাতীৰ ৰিলিফ
* থাঞ্জাভুৰ মন্দিৰত লিখা তামিল

* গংগাইকোণ্ডা চোলাপুৰম মন্দিৰৰ অভয়াৰণ্যৰ ওপৰৰ পিৰামিড আকৃতিৰ গঠন
* অৰ্ধনাৰীশ্বৰ (আধা শিৱ, আধা পাৰ্বতী): গংগাইকোণ্ড চোলাপুৰমত ভাস্কৰ্য্য
* গংগাইকোণ্ডা চোলাপুৰমত শিলৰ ভাস্কৰ্য্য

* ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰত দ্ৰাবিড় স্থাপত্য শৈলীৰ এটা স্তম্ভ
* ঐৰাৱতেশ্বৰ মন্দিৰৰ ৰথৰ বিৱৰণ
* বেদী
* স্তম্ভ

## তথ্য সংগ্ৰহ

## বাহ্যিক সংযোগ

* UNESCO's World Heritage Site listing the Chola temples