# বঙালী নাম

বাংলাভাষী দেশসমূহৰ ব্যক্তিৰ ব্যক্তিগত নামসমূহ এটা বা কেইবাটাও প্ৰদত্ত নাম আৰু এটা উপাধিৰে গঠিত। নামককৰণ কৰাতো সাধাৰণতে লিংগ নিৰ্দিষ্ট। সাধাৰণতে এটা নাম "প্ৰদত্ত নাম, উপাধি"ৰ "পশ্চিমীয়া ক্ৰমত" উল্লেখ কৰা হয় যদিও এই প্ৰথা পশ্চিমৰপৰাও গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাই বা সৰ্বজনীন নহয়। ব্যক্তিৰ ব্যক্তিগত নাম সাধাৰণতে ব্যক্তিজনৰ ধৰ্মৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল যদিও আন ভাষা যেনে আৰৱী, পাৰ্চী, সংস্কৃত আৰু পালিৰপৰা ইয়াৰ উৎপত্তি কিন্তু থলুৱা বাংলা ভাষা অনুসৰি ব্যৱহাৰ আৰু উচ্চাৰণ কৰা হয়।

## প্ৰথম নাম

বাংলাদেশ আৰু পশ্চিম বংগৰ বহু লোকৰ দুটা নাম থাকে: এটা "ভাল নাম", যিটো সকলো আইনী নথি-পত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, আৰু এটা "মতা নাম/ঘৰুৱা নাম" বা "ছদ্মনাম", যিটো পৰিয়ালৰ সদস্য আৰু ঘনিষ্ঠ বন্ধু-বান্ধৱীয়ে ব্যৱহাৰ কৰে।

নাম দুটাৰ মাজত সম্পৰ্ক থাকিবও পাৰে বা নাথাকিবও পাৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, "শ্বুমন" বা "চুমন" বা "সুমন" (বাংলা: সুমন) নামৰ মানুহ এজনক ঘৰত তেওঁৰ ঘৰুৱা নাম (যেনে, বাংলা: বুবাই) আৰু ক'ৰবাত তেওঁৰ ভাল নাম (বাংলা: সুমন) বুলি মাতিব পাৰে।

বহুতৰে ভাল নামৰ সংক্ষিপ্ত সংস্কৰণো আছে। উদাহৰণস্বৰূপে, দিপু (বাংলা: দীপু)ৰ বাবে দীপক (বাংলা:দীপক), আৰু ফাৰহানা (বাংলা: ফাৰহানা)ৰ বাবে ফাৰু (বাংলা: ফাৰু), ইয়াৰ উপৰি তেওেঁলাকৰ সম্পূৰ্ণ ভাল নাম আৰু ঘৰত মতা নাম আছে।

## মধ্যম নাম

বাংলাদেশত মধ্যম নাম অতি সাধাৰণ যদিও প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ মধ্যম নাম নাথাকে; এই কথা পশ্চিম বংগৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য। শেহতীয়াকৈ বহুতে নিজৰ সম্পূৰ্ণ চৰকাৰী নামটোৰ মাজত বা শেষত নিজৰ ঘৰত মতা নামটো যোগ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে, ফলত "সাইফুদ্দীন কাঞ্চন চৌধুৰী"ৰ দৰে নাম পোৱা যায়; য'ত "সাইফুদ্দীন" হ'ল মানুহজনৰ ভাল নাম, "কাঞ্চন" হ'ল তেওঁৰ ঘৰত মতা নাম আৰু "চৌধুৰী" হ'ল তেওঁৰ পৰিয়ালৰ উপাধ‍ি। "সাইফুদ্দীন কাঞ্চন চৌধুৰী"য়ে‍ শেষত "সাইফুদ্দীন চৌধুৰী কাঞ্চন" বুলিও লিখিব পাৰে, ইয়াত তেওঁৰ ঘৰত মতা শেষত ব্যৱহাৰ কৰিছে; ব্যক্তিজনৰ পছন্দৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি, তেওঁ/তাই তেওঁলোকৰ নাম কেনেকৈ প্ৰদৰ্শন কৰিছে সেয়া নিৰ্ভৰশীল। এনে‍ পৰিস্থিতিত এই মানুহজনক শুদ্ধকৈ "চৌধুৰী ডাঙৰীয়া" বুলি সম্বোধন কৰা হ'ব, "কাঞ্চন ডাঙৰীয়া" বুলি নহয়।

## উপাধি‍

বঙালী মুছলমান পৰিয়ালসমূহে বেছিভাগেই আৰৱী মূলৰ নাম ব্যৱহাৰ কৰে, তাৰ পিছতে ফাৰ্চী আৰু বাংলা নাম ব্যৱহাৰ কৰে। বাংলাদেশৰ মুছলমানসকলৰ মাজত নামকৰণৰ কেইবাটাও ভিন্ন নিয়ম আছে। নামকৰণৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট গাঁথনি‍ নাই। বহুতে প্ৰকৃততে পৰিয়ালৰ নাম ব্যৱহাৰ নকৰে, গতিকে পৰিয়ালৰ সদস্য এজনৰ শেষ নাম বা উপাধি‍ বেলেগ হ’ব পাৰে। বঙালী হিন্দু পৰিয়ালত সংস্কৃত মূলৰ নাম ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু তাৰ লগতে‍ ফাৰ্চী আৰু বাংলা নাম ব্যৱহাৰ কৰা হয়। তেওঁলোকে বহুতো উপাধি‍ ব্যৱহাৰ কৰে যিবোৰ তলত উল্লেখ কৰা হৈছে। ব্ৰিটিছৰ প্ৰভাৱৰ বাবে তেওঁলোকৰ কিছুমানৰ উপাধি‍ কিছু পৰিমাণে চুটি আৰু পৰিৱৰ্তন হৈছে, যেনে চেটাৰ্জী। কিছুমান উপাধি‍ সকলো ধৰ্মৰ মাজত সাধাৰণ হ'ব পাৰে, যেনে চৌধুৰী, সৰকাৰ আৰু বিশ্বাস।

## কোনো ব্যক্তিৰ ধৰ্ম অনুসৰি উপাধিৰ তালিকা

#### মুছলমান পৰিয়ালৰ নাম আৰু উপাধি

| ক্ৰমিক নং | নাম (বাংলা বৰ্ণমালা) | বাংলা ৰোমানীকৰণ | সাধাৰণ অনুবাদ |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | সৈয়দ | Sóíyod | Syed |
| 2 | শেখ | Shekh | Sheikh |
| 3 | কোৰেশী | Koreshee | Quraishi |
| 3 | খন্দকাৰ | Khondokar | Khandakar |
| 4 | মীৰ | Meer | Mir |
| 5 | আকন্দ (সম্পৰ্কিত আৰো না- আকন, আখন্দ আৰু আখুন্দ) | Akanda | Akhund, Akan, Akhanda |
| 6 | প্ৰধান | Prodhan | *Prodhan* |
| 7 | মীৰ্জা (আধুনিক বানান- মিৰ্জা) | Mirza | Mirza |
| 8 | শাহ | Shah | *Shah* |
| 9 | মুন্সী/মুনশী (আধুনিক বানান- মুন্সি/মুনশি) | Munshi | *Munshi* |
| 10 | দেওয়ান | Dewan | Dewan |
| 11 | গাজী (আধুনিক বানান- গাজি) | Gazi | Gazi |
| 12 | কাজী (আধুনিক বানান- কাজি) | Kazi | Kazi |
| 13 | খাঁ (আধুনিক বানান- খান) | Khą/Khan | *Khan* |
| 14 | চৌধুৰী | Cóúdhuree | Chowdhury |
| 15 | সৰকাৰ | Shorkar | Sarkar |
| 16 | মুহুৰী | Muhuree | *Muhuri* |
| 17 | মল্ল | Mollo | Malla |
| 18 | পাটোয়াৰী | Paŧowaree | Patwari |
| 19 | মোল্লা | Molla | *Molla* |
| 20 | ফকিৰ | Fokir | Fakir |
| 22 | হাজাৰী | Hazaree | Hazari |
| 23 | শিকদাৰ | Shikdar | Sikdar |
| 24 | তালুকদাৰ | Talukdar | *Taluqdar* |
| 25 | মজুমদাৰ | Mozumdar | Majumdar |
| 26 | হালদাৰ | Haldar | *Haldar* |
| 27 | জোয়াৰ্দাৰ | Jówardar/Jówaddar | Joardar |
| 28 | ইনামদাৰ | Inamdar | *Inamdar* |
| 29 | মিয়া/ মিঞা | Miya | Miah |
| 30 | সৰদাৰ | Shordar | Sardar |
| 31 | চাকলাদাৰ | Cakladar | *Chakladar* |
| 32 | হাওলাদাৰ | Haoladar
  | Howlader |
| 33 | ডিহিদাৰ | Đihidar | *Dihidar* |
| 34 | ভূঁইয়া | Bhųiya | Bhuiyan |
| 35 | মুস্তাফী (আধুনিক বানান- মুস্তাফি) | Mustafi | *Mustafi* |
| 36 | মলঙ্গী | Molongee | Malangi |
| 37 | মাতুব্বৰ | Matubbor | Matubbar |
| 38 | গোমস্তা | Gómosta | Gomastha |
| 39 | পন্নী | Khan Ponni | Khan Panni |
| 40 | লোহানী (আধুনিক বানান- লোহানি) | Khan Lóhani | *Khan Lohani* |
| 41 | মুঘুল | Khan Mughul | Khan Mughal |
| 41 | কানুনগো | Kanungó | *Kanungo* |
| 42 | কাৰকুন | Karkun | *Karkun* |
| 43 | মল্লিক | Mollik | Mallik |
| 44 | মণ্ডল | Monđol | Mandal |
| 45 | বিশ্বাস | Bish'ash | Biswas |
| 46 | প্ৰামাণিক | Pramaꞥik | *Pramanik* |
| 48 | সাদিয়া | Sadiya | Sadia |
| 49 | মৃধা | Mridha | *Mridha* |

#### বঙালী হিন্দু পৰিয়ালৰ নাম আৰু উপাধি

| ক্ৰমিক নং | নাম (বাংলা বৰ্ণমালা) | বাংলা ৰোমানীকৰণ | সাধাৰণ অনুবাদ |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | ভট্টাচাৰ্য্য (আধুনিক বানান- ভট্টাচাৰ্য) | B́oŧŧacar̀j̄o | Bhattacharya (*Bhottacharjo*) |
| 2 | বন্দ্যোপাধ্যায় (আৰু ব্যানাৰ্জী) | Bænar̀ɉy
(Bondḑópad́ḑ́aj) | Banerjee (*Bondopaddhay*) |
| 3 | দেব | Deb / Dew | Deb (*Deba*) |
| 4 | বণিক | Boꞥik | Bonick (*Bonik*) |
| 5 | দে | De | Dey (*De*) |
| 6 | দত্ত | Dotto | Dutt (*Dotto/Dutta*) |
| 7 | নস্কৰ | Noškor | Naskar (*Noshkor*) |
| 8 | ব্যাপাৰী | Bæpary | Bapary (*Baepari*) |
| 9 | বিশ্বাস | Biśṣ́aš | Biswas (*Bishshash*) |
| 10 | ভৌমিক | B́óúmik | Bhowmick (*Bhoumik*) |
| 11 | বসু | Bošu | Bose (*Boshu*) |
| 12 | চক্ৰবৰ্তী | Cokrobor̀ty | Chakraborty (*Chokrobort*) |
| 13 | চট্টপাধ্যায় (আৰু চ্যাটাৰ্জী) | Cæŧar̀ɉy | Chatterjee (*Chottopaddhay*) |
| 14 | চৌধুৰী | Cóúd́ury | Chowdhury (*Choudhuri*) |
| 15 | দাস | Daš | Das (*Dash*) |
| 16 | গায়েন | Gajen | Gain (*Ga'en*) |
| 17 | গুহ | Guho | Guha (*Guho*) |
| 18 | গঙ্গোপাধ্যায় (আৰু গাঙ্গুলী) | Gaɲguly | Ganguly (*Gonggopaddhay*) |
| 19 | গুপ্ত | Gupto | Gupta (*Gupto*) |
| 20 | ঘোষ | Ǵós̊ | *Ghosh* |
| 21 | গোস্বামী | Góṣ̌amy | Goswami (*Goshami*) |
| 22 | প্ৰভুপাদ | Prob́upado | Prabhupada (*Probhupado*) |
| 23 | মজুমদাৰ | Mozumdar | Mazumdar/Majumder (*Mojumdar*) |
| 24 | মিত্ৰ | Mitro | Mitra (*Mitro*) |
| 25 | মুখোপাধ্যায় (আৰু মুখাৰ্জী) | Muḱar̀ɉy | Mukherjee (*Mukhopaddhay*) |
| 26 | নাথ | Nat́ | *Nath* |
| 27 | পুৰকায়স্থ | Purkajost́o | Purkait (*Puroka'ostho*) |
| 28 | পাল | Pal | Paul/Pal (*Pal*) |
| 29 | ৰায় | Raj | Roy/Ray (*Ra'i*) |
| 30 | সাহা | Šaha | Saha (*Shaha*) |
| 31 | সৰকাৰ | Šorkar | Sarker/Sarkar (*Shorkar*) |
| 32 | সিংহ | Šiṅġho | Singha |
| 33 | সিংহ ৰায় | Šiṅġho Ray | Singha Roy/Sinha Roy (Singho Ray) |
| 34 | সেন | Šen | Sen (*Shen*) |
| 35 | ঠাকুৰ | Ŧ́akur | Tagore (*Thakur*) |
| 36 | চন্দ | Condo | Chanda (*Chondo*) |
| 37 | বাগচী | Bagcy | Bagchi |
| 38 | লস্কৰ | Loškor | Laskar (*Loshkor*) |
| 39 | ধৰ | Dhor | Dhar ( *Dhor*) |
| 40 | মৈত্ৰ | Maitra | Maitra (*Moitra*) |
| 41 | কৰ | Kor | Kar (*Kor*) |
| 42 | ভাদুড়ী | Bhadury | Bhadury (*Bhadury*) |
| 43 | সান্যাল | Sanjal | Sanyal (*Sannal*) |
| 44 | ঘোষাল | Gósál | Ghoshal (*Ghoshal*) |
| 45 | পাল চৌধুৰী | Pal Cóúdúry | Pal Chowdhury (*Pal Choudhury*) |
| 46 | মাইতি | Máity | Maity (*Maity*) |
| 47 | দেবনাথ | Débnát | Debnath (*Debnath*) |
| 48 | ভট্টশালী | Bháttåsháli | Bhattashali (*Bhattashali*) |
| 49 | চট্টৰাজ | Cóttóráj | Chattaraj (*Chottoraj*) |
| 50 | কানুনগো | Kánûngo | Kanungo (*Kanungo*) |
| 51 | লাহিড়ি | Láhîri | Lahiri (*Lahiri*) |
| 52 | দাশগুপ্ত | Dásgûpto | Dasgupta (*Dashgupto*) |
| 53 | সেনগুপ্ত | Séngûpto | Sengupta (*Shengupto*) |
| 54 | দত্তগুপ্ত | Dottogûpto | Duttagupta (*Dottogupto*) |
| 55 | দত্ত মজুমদাৰ | Dottomazumdar | Dattamajumder (*Dattamajumder*) |

### বৌদ্ধধৰ্মী বঙালীৰ উপাধি

বৰুৱা

### খ্ৰীষ্টান বঙালীৰ উপাধি

বহুতো বঙালী খ্ৰীষ্টান লোকে পৰম্পৰাগত উপাধিৰ লগতে ইংৰাজী আৰু পৰ্তুগীজ উপাধিও ব্যৱহাৰ কৰে। বেছিভাগ কেথলিক বঙালী খ্ৰীষ্টানৰ উপাধি পৰ্তুগীজ, যেনে: গোমেছ, ৰ’জাৰিয়া, ডি’কোষ্টা, গনছালভেজ, ক্ৰুজ, ডায়াছ, ডি’চিলভা আৰু ডি’ছ’জা।

## আৰম্ভণি আৰু উপসৰ্গ

মোহাম্মদ, মোহাম্মেদ, মোহামদ, মহম্মদ বহু মুছলমান পুৰুষৰ নামৰ আগত ব্যৱহৃত এটা সাধাৰণ উপসৰ্গ আৰু ইয়াক প্ৰায়ে পুৰুষক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বহু ক্ষেত্ৰত "মহম্মদ" উপসৰ্গটো চুটি কৰি মোঃ বা মঃ কৰা হয়। আন সাধাৰণ উপসৰ্গবোৰ পদ্ধতিগত নহয়। উপসৰ্গটোৱে প্ৰায়ে প্ৰথম নাম হিচাপে কাম কৰে আৰু দিয়া নামটো মধ্যম নাম বা শেষ নাম হিচাপে দেখা যায়৷

## তথ্যসূত্ৰ